వికీపీడియా tewiki https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీపీడియా వికీపీడియా చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ వేదిక వేదిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk Topic 0 1180 4957077 4925381 2026-09-13T06:12:33Z Malleshwari Golla 152504 4957077 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:NagnaMuni Manepalli HrishiKesava Rao.jpg|thumb|242x242px|నగ్నముని]] [[దస్త్రం:Cherabanda raju.jpg|thumb|226x226px|చెరబండరాజు]] అది [[1965]], తెలుగు విప్లవ [[కవి]] లోకం నిశబ్దంగా ఉన్న రోజులు. ఒక కెరటం ఉవ్వెత్తున ఎగిసిపడి మూడు సంవత్సరాలు అందరినీ ఆలోచింపచేసినది.<ref name="saarang">{{Cite web |last=అనిల్ అట్లూరి |first= |date=2015-09-04 |title=దిగంబర కవులను మరిచిపోయేంత మారామా? |url=https://saarangabooks.com/retired/2015/09/03/%e0%b0%a6%e0%b0%bf%e0%b0%97%e0%b0%82%e0%b0%ac%e0%b0%b0-%e0%b0%95%e0%b0%b5%e0%b1%81%e0%b0%b2%e0%b0%a8%e0%b1%81-%e0%b0%ae%e0%b0%b0%e0%b0%bf%e0%b0%9a%e0%b0%bf%e0%b0%aa%e0%b1%8b%e0%b0%af%e0%b1%87%e0%b0%82/ |access-date=2026-01-07 |website=సారంగ}}</ref> అదే '''దిగంబర కవులు'''. వారికి వారే చెప్పుకున్నట్లు ఆ మూడు సంవత్సరాలు దిగంబర కవుల యుగం.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/book/Digambara+Kavulu |title=దిగంబర కవులు |access-date=2022-04-14 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808170055/https://kinige.com/book/Digambara+Kavulu |url-status=deviated |archivedate=2020-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808170055/https://kinige.com/book/Digambara+Kavulu }}</ref> 1960 లొ ’దిగంబర కవిత్వం’ తెలుగు సాహిత్యరంగంలో ప్రవేశించింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=831185|title=సాటిలేని కవితోద్యమ పథం.. 'మహాస్వప్నం'..|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190628060118/https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=831185|archivedate=28 Jun 2019|accessdate=28 Jun 2019|date=28 Jun 2019}}</ref> దిగంబర కవులు మొత్తము ఆరుగురు<ref name="saarang" />. స్వంత పేర్లతో కవిత్వం రాయకూడదన్నది ఈ కవుల నియమం. ఆ కవులు, వారి కలం పేర్లు ఇవి: #[[మానేపల్లి హృషీకేశవరావు|మానేపల్లి హృషికేశవరావు]] - [[నగ్నముని]] #యాదవ రెడ్డి - [[నిఖిలేశ్వర్]] #బద్దం బాస్కరరెడ్డి - [[చెరబండరాజు]] #కమ్మిశెట్టి వెంకటేశ్వరరావు - [[మహాస్వప్న]] #వీరరాఘవాచార్యులు - [[జ్వాలాముఖి (రచయిత)|జ్వాలాముఖి]] #మన్మోహన్ సహాయ - [[భైరవయ్య]]<ref>{{Cite web |last=Staff |date=2009-03-09 |title=దిగంబర కవిత్వం: ఆదిపర్వం |url=https://telugu.oneindia.com/sahiti/essay/2004/bhairavayya.html |access-date=2026-01-07 |website=telugu.oneindia.com |language=te}}</ref> వీరి కవితలు చాలా ఘాటుగా ఉంటాయి. వీరు తమ కవితల తొలిసంపుటిని 1965లో, రెండో సంపుటిని 1966 డిసెంబర్లో, మూడో సంపుటిని 1968 జూన్‌లో వెలువరించారు. మొదట సంపుటి '''''దిగంబరశకం, నగ్ననామ సంవత్సరం ఆశ రుతువు'''''లో ఆవిష్కృతమయిందని వీరు ప్రకటించారు. 1970 లో ఈ దిగంబర ఉద్యమం ఆగిపోయింది. తరువాత వీరు విడిపోయి, నలుగురు [[విరసం]] లోను, ఇద్దరు [[అరసం]] లోనూ చేరారు. == ఒక కవిత == <poem>ఆకలి, కామం, కలలూ, కన్నీళ్ళూ మనిషిలోని మర్మజ్ఞానమంతా ఒక్కటే దేశమేదైతేనేం? మట్టంతా ఒక్కటే అమ్మ ఎవరయితేనేం? చనుబాలు తీపంతా ఒక్కటే బిక్క ముఖాలతో చూస్తారేం? పిచ్చివాణ్ణిగా కేసుపుటప్ చెయ్యండి నన్నెక్కనివ్వండి బోను</poem> ==విశేషాలు== 1971 ఆగస్టులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం వీరిలో నిఖిలేశ్వర్, చెరబండరాజు, జ్వాలాముఖిని ప్రివెంటివ్‌ డిటెన్షన్‌ చట్టం కింద అరెస్టుచేసి ముషీరాబాద్‌ జైలుకు పంపింది. సాహిత్యం ద్వారా వర్గపోరాటాన్ని రెచ్చగొట్టడం , పోరాటంలో నిర్భయంగా మృత్యువును ఎదుర్కోమని ఉద్భోదించారు. విద్యార్థుల, పౌరహక్కుల, విప్లవ రచయితల సభల్లో ప్రసంగించారంటూ...నేరారోపణలతో చార్జిషీట్లు తయారుచేశారు. దీనిపై కవితాలోకంలో నిరసన పెల్లుబికింది. తమ సాహిత్య రాజకీయ విశ్వాసాలను వివరిస్తూ వీరు నిర్బంధాన్ని కోర్టులో సవాల్‌ చేశారు. 1971 సెప్టెంబరు 20న హైకోర్టు బెంచి విచారణ జరిపి ఇరువైపుల వాదనలు విన్నారు. ప్రజల శాంతిభద్రతలకు భంగం కలిగించే అవకాశం లేదని కేసు కొట్టివేస్తున్నట్టు చెబుతూ ముగ్గురూ స్వేచ్ఛాజీవులుగా కోర్టునుంచే వెళ్లవచ్చని తీర్పు చెప్పారు ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} ==బయటి లింకులు== * https://www.sakshi.com/news/district/felicitation-to-naked-poets-388151 * https://web.archive.org/web/20170426050840/http://lit.andhrajyothy.com/bookreviews/digambara-kavulu-6966 {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:దిగంబర కవులు| ]] tsajyn4udc1u5keefa4ohbry6jliim7 0 1182 4956876 4368928 2026-09-12T15:04:55Z ~2026-49354-03 154111 /* సాహిత్యం */ మూలం చేర్చాను 4956876 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Ranganatha Ramayanamu.pdf|thumb|'''గోన బుద్ధారెడ్డి''' తన తండ్రి పేర రంగనాథ రామాయణము గ్రంథాన్ని రచించాడు]] '''గోన బుద్ధారెడ్డి''' ఒక [[తెలుగు]] కవి. పదమూడవ శతాబ్దమునకు చెందిన ఇతను [[కాకతీయులు|కాకతీయుల]] సామంతరాజుగా పనిచేశాడు. [[కందూర్]] రాజధానిగా పాలిస్తూ తన తండ్రి పేర [[రంగనాథ రామాయణము]] గ్రంథాన్ని రచించాడు. ఇది పూర్తిగా ద్విపద ఛందస్సులో సా.శ.1294-1300 కాలంలో<ref>తెలంగాణ సాహిత్య వైశిష్ట్యం, రచన: ఆచార్ ఎస్వీ రామారావు, పేజీ 28</ref> రచించబడింది. [[యుద్ధకాండ]] వరకు ఇతను రచించగా మిగిలిన భాగాన్ని ఇతని కుమారులు పూర్తిచేశారు. ఇతని కుమారుడు గోన గణపతిరెడ్డి తండ్రిపేరిట బుద్ధేశ్వరాలయాన్ని నిర్మించాడు. ఉత్తరకాండ కర్తలయిన కాచ, విఠలనాథులు ఇతని కుమారులేనని కొందరు పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు.<ref>కాకతీయ చరిత్రము, తేరాల సత్యనారాయణశర్మ రచన, ముద్రణ 2002, పేజీ 168</ref> ఐతే ప్రముఖ సాహిత్య విమర్శకుడు [[వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి]] గోన బుద్ధారెడ్డి పినతండ్రి కుమారుడైన మరో గన్నారెడ్డి కుమారులే ఉత్తర రంగనాథరామాయణ కర్తలను పరిశోధన వెలువరించారు.<ref name="సింహావలోకనము" /> గోన బుద్ధారెడ్డి రచించిన రామాయణమే తెలుగులో తొలి [[రామాయణము|రామాయణ]] కావ్యంగా ప్రశస్తి వహించింది. అంతకుముందు [[తిక్కన]] రచించినది నిర్వచనోత్తర రామాయణమే కాని [[సంపూర్ణ రామాయణం]] కాదు.<ref>పాలమూరు సాహితీ వైభవము, ఆచార్య ఎస్వీ రామారావు, 2010 ప్రచురణ, పేజీ 8</ref> == కుటుంబ నేపథ్యం == [[కాకతీయులు|కాకతీయు]]ల సైన్యంలో సేవలందించే ఉన్నతోద్యోగాలకు చెందిన కుటుంబంలోనివారు గోన గన్నారెడ్డి రచించిన [[రంగనాథ రామాయణము|రంగనాథ రామాయణం]] అనుసరించి ఆయన పూర్వీకుల విశేషాలు తెలుసుకోవచ్చు. రామిరెడ్డి తండ్రి పేరు విట్ఠలభూపతి (లేదా విట్ఠలరెడ్డి). ఆయన తండ్రి పేరు కూడా బుద్ధారెడ్డియే. బుద్దారెడ్డి [[ముత్తాత]] పేరు గోన రుద్ర. తండ్రి గోనరెడ్డి. == జీవిత విశేషాలు == [[కాకతీయులు|కాకతీయ]] రుద్రదేవుడు కందూరు చోడులను (నేటి మహబూబ్ నగర్ జిల్లా) లోని వర్ధమానపురం (నేటి నందివడ్డేమాన్, మహబూబ్నగర్ జిల్లాలో ఉన్నది) నుంచి పారద్రోలడంతో, ఆ స్థానంలో గోరెడ్డిని తన సామంతుడిగా నియమించాడు. ఇతని కుమారుడు గన్నారెడ్డి రాజధానిగా పాలించాడు.<ref>తెలంగాణ చరిత్ర, సుంకిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి రచన, 2011, పేజీ 129</ref> ఇతని అల్లుడు మాల్యాల గుండ దండధీశుడు వర్థమానపురం పాలకుడైనాడు. ఇతని మరణానంతరం గోన బుద్ధారెడ్డి గుండేశ్వరాలయం నిర్మించింది.<ref name="సింహావలోకనము">{{cite book|last1=ప్రభాకరశాస్త్రి|first1=వేటూరి|title=సింహావలోకనము|date=2009|publisher=తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం|location=తిరుపతి|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371392|accessdate=7 December 2014}}</ref> ఈమె తొలి తెలుగు కవయిత్రిగా ఖ్యాతి చెందింది. == సాహిత్యం == గోన బుద్ధారెడ్డి రచించిన రంగనాథ రామాయణం తెలుగులో తొలి సంపూర్ణ రామాయణంగా సుప్రఖ్యాతి చెందినది. అంతకుమునుపు తిక్కన వ్రాసిన [[నిర్వచనోత్తర రామాయణం]] సంపూర్ణమైన రామాయణంగా చెప్పేందుకు వీలులేని రచన. రంగనాథ రామాయణాన్ని [[ద్విపద ఛందస్సు]]లో రాశారు. తెలుగులో ద్విపద ఛందస్సును ఉపయోగించి ప్రధానమైన కావ్యాన్ని రచించడంలో [[పాల్కురికి సోమనాథుడు|పాల్కురికి సోమనాథు]]ని తర్వాత రెండవవారిగా బుద్ధారెడ్డి నిలుస్తున్నారు. == ప్రాచుర్యం == [[గోన బుద్ధారెడ్డి]] వ్రాసిన రంగనాథ రామాయణం తెలుగు నాట అత్యంత ప్రాచుర్యం వహించిన గ్రంథాల్లో ఒకటిగా నిలుస్తోంది. <ref>{{Cite web|title=http://archives.eenadu.net/12-10-2017/news/news.aspx?item=main-news&no=1|url=http://archives.eenadu.net/12-10-2017/news/news.aspx?item=main-news&no=1|access-date=2026-09-12|website=archives.eenadu.net|language=en}}</ref>ఆంగ్ల విద్య తెలుగు నాట ప్రవేశించని రోజుల్లో [[సంస్కృతము|సంస్కృత]] భాషా పాఠకులు తప్ప తక్కిన విద్యార్థులందరికీ చిన్నతనంలోనే ''పెద్ద పుస్తకం'' పట్టించి చదివించేవారు. ఇంతకీ ఈ పెద్ద పుస్తకం అంటే మూడు పుస్తకాలకు సామాన్య నామం. ఆ మూడు పుస్తకాలు ఇవి: # [[కవిత్రయం]] వారి [[ఆంధ్రమహాభారతం]] # గోన బుద్ధారెడ్డి కృతమైన [[రంగనాథ రామాయణము]] # [[పోతన]] [[శ్రీమదాంధ్ర భాగవతం|భాగవతం]] గోన బుద్ధారెడ్డి ములికినాటి సీమకు [[రాజధాని]] అయిన [[గండికోట]]కు అతిచేరువలోని పెద్దపసుపల లేదా కొట్టాలపల్లెకు చెందినవాడు. నేటికీ గోనా వంశస్ధులు ఆగ్రామాలలో మరియూ [[జమ్మలమడుగు]]లో నివసించుచున్నారు. ==గోన సంస్థానం== కాకతీయ పరిపాలన కాలం (995-1323) లో గోన బుద్ధారెడ్డి మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలోని రాజ్యాలైన వర్ధమానపురం (ప్రస్తుతం నంది వడ్డెమాన్), [[ఖిల్లా ఘన్‌పూర్]] (ఘనపూర్ కోట) నుండి పరిపాలన చేసాడు. అతని కుటుంబం, గోనప్రసిద్ధమైనది. అతని మరణం తరువాత అతని సోదరుడూ గోన లుకుమా రెడ్డి రాజ్యపాలన బాధ్యతలను స్వీకరించాడు.<ref>{{cite web|url=http://mahabubnagar.nic.in/Dynasties.php|title=History of District § Kakatiyas (995-1323)|work=mahabubnagar.nic.in|publisher=The Official Website of Mahabubnagar District|access-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521035141/http://www.mahabubnagar.nic.in/Dynasties.php|archive-date=2018-05-21|url-status=dead}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{పాలమూరు జిల్లా కవులు}} {{తెలంగాణ సాహిత్యం}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా ప్రాచీన కవులు]] [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ కవులు]] [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:రామాయణం అనువాదకులు]] lx2ziyudq2p8fzqxumemlj9g39erf8k 4956949 4956876 2026-09-12T20:55:01Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956949 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Ranganatha Ramayanamu.pdf|thumb|'''గోన బుద్ధారెడ్డి''' తన తండ్రి పేర రంగనాథ రామాయణము గ్రంథాన్ని రచించాడు]] '''గోన బుద్ధారెడ్డి''' ఒక [[తెలుగు]] కవి. పదమూడవ శతాబ్దమునకు చెందిన ఇతను [[కాకతీయులు|కాకతీయుల]] సామంతరాజుగా పనిచేశాడు. [[కందూర్]] రాజధానిగా పాలిస్తూ తన తండ్రి పేర [[రంగనాథ రామాయణము]] గ్రంథాన్ని రచించాడు. ఇది పూర్తిగా ద్విపద ఛందస్సులో సా.శ.1294-1300 కాలంలో<ref>తెలంగాణ సాహిత్య వైశిష్ట్యం, రచన: ఆచార్ ఎస్వీ రామారావు, పేజీ 28</ref> రచించబడింది. [[యుద్ధకాండ]] వరకు ఇతను రచించగా మిగిలిన భాగాన్ని ఇతని కుమారులు పూర్తిచేశారు. ఇతని కుమారుడు గోన గణపతిరెడ్డి తండ్రిపేరిట బుద్ధేశ్వరాలయాన్ని నిర్మించాడు. ఉత్తరకాండ కర్తలయిన కాచ, విఠలనాథులు ఇతని కుమారులేనని కొందరు పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు.<ref>కాకతీయ చరిత్రము, తేరాల సత్యనారాయణశర్మ రచన, ముద్రణ 2002, పేజీ 168</ref> ఐతే ప్రముఖ సాహిత్య విమర్శకుడు [[వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి]] గోన బుద్ధారెడ్డి పినతండ్రి కుమారుడైన మరో గన్నారెడ్డి కుమారులే ఉత్తర రంగనాథరామాయణ కర్తలను పరిశోధన వెలువరించారు.<ref name="సింహావలోకనము" /> గోన బుద్ధారెడ్డి రచించిన రామాయణమే తెలుగులో తొలి [[రామాయణము|రామాయణ]] కావ్యంగా ప్రశస్తి వహించింది. అంతకుముందు [[తిక్కన]] రచించినది నిర్వచనోత్తర రామాయణమే కాని [[సంపూర్ణ రామాయణం]] కాదు.<ref>పాలమూరు సాహితీ వైభవము, ఆచార్య ఎస్వీ రామారావు, 2010 ప్రచురణ, పేజీ 8</ref> == కుటుంబ నేపథ్యం == [[కాకతీయులు|కాకతీయు]]ల సైన్యంలో సేవలందించే ఉన్నతోద్యోగాలకు చెందిన కుటుంబంలోనివారు గోన గన్నారెడ్డి రచించిన [[రంగనాథ రామాయణము|రంగనాథ రామాయణం]] అనుసరించి ఆయన పూర్వీకుల విశేషాలు తెలుసుకోవచ్చు. రామిరెడ్డి తండ్రి పేరు విట్ఠలభూపతి (లేదా విట్ఠలరెడ్డి). ఆయన తండ్రి పేరు కూడా బుద్ధారెడ్డియే. బుద్దారెడ్డి [[ముత్తాత]] పేరు గోన రుద్ర. తండ్రి గోనరెడ్డి. == జీవిత విశేషాలు == [[కాకతీయులు|కాకతీయ]] రుద్రదేవుడు కందూరు చోడులను (నేటి మహబూబ్ నగర్ జిల్లా) లోని వర్ధమానపురం (నేటి నందివడ్డేమాన్, మహబూబ్నగర్ జిల్లాలో ఉన్నది) నుంచి పారద్రోలడంతో, ఆ స్థానంలో గోరెడ్డిని తన సామంతుడిగా నియమించాడు. ఇతని కుమారుడు గన్నారెడ్డి రాజధానిగా పాలించాడు.<ref>తెలంగాణ చరిత్ర, సుంకిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి రచన, 2011, పేజీ 129</ref> ఇతని అల్లుడు మాల్యాల గుండ దండధీశుడు వర్థమానపురం పాలకుడైనాడు. ఇతని మరణానంతరం గోన బుద్ధారెడ్డి గుండేశ్వరాలయం నిర్మించింది.<ref name="సింహావలోకనము">{{cite book|last1=ప్రభాకరశాస్త్రి|first1=వేటూరి|title=సింహావలోకనము|date=2009|publisher=తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం|location=తిరుపతి|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371392|accessdate=7 December 2014}}</ref> ఈమె తొలి తెలుగు కవయిత్రిగా ఖ్యాతి చెందింది. == సాహిత్యం == గోన బుద్ధారెడ్డి రచించిన రంగనాథ రామాయణం తెలుగులో తొలి సంపూర్ణ రామాయణంగా సుప్రఖ్యాతి చెందినది. అంతకుమునుపు తిక్కన వ్రాసిన [[నిర్వచనోత్తర రామాయణం]] సంపూర్ణమైన రామాయణంగా చెప్పేందుకు వీలులేని రచన. రంగనాథ రామాయణాన్ని [[ద్విపద ఛందస్సు]]లో రాశారు. తెలుగులో ద్విపద ఛందస్సును ఉపయోగించి ప్రధానమైన కావ్యాన్ని రచించడంలో [[పాల్కురికి సోమనాథుడు|పాల్కురికి సోమనాథు]]ని తర్వాత రెండవవారిగా బుద్ధారెడ్డి నిలుస్తున్నారు. == ప్రాచుర్యం == [[గోన బుద్ధారెడ్డి]] వ్రాసిన రంగనాథ రామాయణం తెలుగు నాట అత్యంత ప్రాచుర్యం వహించిన గ్రంథాల్లో ఒకటిగా నిలుస్తోంది. <ref>{{Cite web|title=http://archives.eenadu.net/12-10-2017/news/news.aspx?item=main-news&no=1|url=http://archives.eenadu.net/12-10-2017/news/news.aspx?item=main-news&no=1|access-date=2026-09-12|website=archives.eenadu.net|language=en|archive-date=2017-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171217234757/http://archives.eenadu.net/12-10-2017/news/news.aspx?item=main-news&no=1|url-status=dead}}</ref>ఆంగ్ల విద్య తెలుగు నాట ప్రవేశించని రోజుల్లో [[సంస్కృతము|సంస్కృత]] భాషా పాఠకులు తప్ప తక్కిన విద్యార్థులందరికీ చిన్నతనంలోనే ''పెద్ద పుస్తకం'' పట్టించి చదివించేవారు. ఇంతకీ ఈ పెద్ద పుస్తకం అంటే మూడు పుస్తకాలకు సామాన్య నామం. ఆ మూడు పుస్తకాలు ఇవి: # [[కవిత్రయం]] వారి [[ఆంధ్రమహాభారతం]] # గోన బుద్ధారెడ్డి కృతమైన [[రంగనాథ రామాయణము]] # [[పోతన]] [[శ్రీమదాంధ్ర భాగవతం|భాగవతం]] గోన బుద్ధారెడ్డి ములికినాటి సీమకు [[రాజధాని]] అయిన [[గండికోట]]కు అతిచేరువలోని పెద్దపసుపల లేదా కొట్టాలపల్లెకు చెందినవాడు. నేటికీ గోనా వంశస్ధులు ఆగ్రామాలలో మరియూ [[జమ్మలమడుగు]]లో నివసించుచున్నారు. ==గోన సంస్థానం== కాకతీయ పరిపాలన కాలం (995-1323) లో గోన బుద్ధారెడ్డి మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలోని రాజ్యాలైన వర్ధమానపురం (ప్రస్తుతం నంది వడ్డెమాన్), [[ఖిల్లా ఘన్‌పూర్]] (ఘనపూర్ కోట) నుండి పరిపాలన చేసాడు. అతని కుటుంబం, గోనప్రసిద్ధమైనది. అతని మరణం తరువాత అతని సోదరుడూ గోన లుకుమా రెడ్డి రాజ్యపాలన బాధ్యతలను స్వీకరించాడు.<ref>{{cite web|url=http://mahabubnagar.nic.in/Dynasties.php|title=History of District § Kakatiyas (995-1323)|work=mahabubnagar.nic.in|publisher=The Official Website of Mahabubnagar District|access-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521035141/http://www.mahabubnagar.nic.in/Dynasties.php|archive-date=2018-05-21|url-status=dead}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{పాలమూరు జిల్లా కవులు}} {{తెలంగాణ సాహిత్యం}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా ప్రాచీన కవులు]] [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ కవులు]] [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:రామాయణం అనువాదకులు]] 4f0nma4qezimyokdxfb70lwdh4uor68 0 1301 4956860 4768884 2026-09-12T14:47:50Z ~2026-49354-03 154111 4956860 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = తెనాలి రామకృష్ణుడు | residence = | other_names = తెనాలి రామలింగ కవి | image = | imagesize = 175px | caption = తెనాలి రామకృష్ణుడు | birth_name = | birth_date =15వ శతాబ్దం | birth_place = | native_place = | death_date = | death_place = హంపి | death_cause = | known = వికటకవి,<br /> అష్టదిగ్గజాలలో ఒకరు | occupation = కవీశ్వరులు | title = శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థాన కవి | salary = | term = 15వ శతాబ్దం | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = శ్రౌత శైవం | spouse = | partner = | children = | father = | mother = లక్ష్మమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''తెనాలి రామకృష్ణుడు''' [[శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు]] ఆస్థానములోని కవీంద్రులు. [[స్మార్తం]] శాఖలోని నియోగి [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో జన్మించారు. [[అష్టదిగ్గజములు|అష్టదిగ్గజముల]]లో సుప్రసిద్ధులు. ఈయనని తెనాలి రామలింగ కవి అని కూడా అంటారు. అవిభాజ్య [[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర]] సామ్రాజ్య చరిత్రలో ఈయన ప్రముఖులు. తొలుత సాధారణ వ్యక్తి అయిన రామకృష్ణులు, కాళీమాత వర ప్రసాదం చేత కవీశ్వరులయ్యారు. గొప్ప కావ్యాలు రచించారు. కానీ [[తెలుగు]] వారికి ఆయన ఎక్కువగా హాస్య కవిగానే పరిచయం. ఆయనకు [[వికటకవి]] అని బిరుదు ఉంది (ఇక్కడ, వికటత్వం అంటే ఉదారత అని అర్ధం కూడా వచ్చును). ఆయనపై ఎన్నో కథలు ఆంధ్ర దేశమంతా ప్రాచుర్యములో ఉన్నాయి.మొదట్లో రామకృష్ణుడి ఇంటి పేరు గార్లపాటి అని, [[తెనాలి]] నుండి వచ్చారు కనుక తరువాతి కాలంలో తెనాలి అయినది అని ఒక నానుడి. [[సత్తెనపల్లి మండలం]]లోని [[లక్కరాజుగార్లపాడు]] గ్రామానికి చెందిన గార్లపాటి రామయ్య, లక్ష్మాంబల సంతానం రామలింగయ్య. ఆయన తాత సుదక్షణా పరిణయం రాసిన అప్పన్న కవి. వీరికి ఇద్దరు సోదరులు వరరాఘవకవి, అన్నయ్య. రామకృష్ణుడి స్వస్థలం తెనాలి. ఇదే గ్రామాన్ని ఆయన అగ్రహారంగా పొందినాడు.<ref>నూరేళ్ళ తెనాలి ఘనచరిత్ర, రచన బిళ్ళా జవహర్ బాబు, ముద్రణ 2010, పేజీ 21</ref> రామలింగయ్య తాత, ముత్తాతలు [[గార్లపాడు]] లోనే నివసించారు. ప్రస్తుతం గ్రామ బొడ్రాయి ప్రతిష్ఠించిన ప్రాంతంలోనే రామకృష్ణుల వారి ఇల్లు ఉండేదని గ్రామస్తుల నమ్మకం. సా.శ. 1514 నుంచి 1575 వరకు రామలింగయ్య జీవించారు. చిన్నతనంలోనే తల్లిదండ్రులు మరణించడంతో [[మేనమామ]] తెనాలి అగ్రహారమైన [[తూములూరు]]కు తీసుకువెళ్లారు. అక్కడే వారి సంరక్షణలో విద్యాబుద్ధులు నేర్చుకున్నారు. == రచనలు == #[[ఉద్భటారాధ్య చరిత్ర]] #[[ఘటికాచల మహాత్మ్యము]] #[[పాండురంగ మహాత్మ్యము]] ఉద్బటారాధ్య చరిత్ర ఉద్భటుడు అనే యతి గాథ. ఘటికాచల మహాత్మ్యము [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని [[వేలూరు (తమిళనాడు)|వేలూరు]] మండలంలోని [[ఘటికాచల]] (ప్రస్తుతం షోళింగుర్) క్షేత్రంలో వెలసిన శ్రీ నరసింహ స్వామి వారిని స్తుతిస్తూ వ్రాసిన కావ్యం. పాండురంగ మహాత్మ్యము [[స్కాంద పురాణము]] లోని విఠ్ఠలుని మహాత్మ్యాలు, ఇతర పాండురంగ భక్తుల చరిత్రల సంపుటం. === అలభ్య రచనలు === #[[కందర్పకేతు విలాసము]] # హరిలీలా విలాసము ఇవి అలభ్య గ్రంథములు. జగ్గన గారి ప్రబంధ రత్నాకరము లోని కొన్ని పద్యాల వల్ల ఈ గ్రంథ వివరాలు తెలుస్తున్నాయి. === శైలి === తెనాలి వారు ప్రబంధ శైలిని అనుసరించేవారు. ఇంకనూ వారి కవిత్వంలో [[హాస్యము]], వ్యంగ్యము రంగరించబడి ఉంటాయి == చాటువులు == వీరు చాటువులు చెప్పడంలో బహు నేర్పరి. === అల్లసాని పెద్దన వారితో === ఒకమారు [[అల్లసాని పెద్దన]] వారు ఒక కవితలో "అమావాశ్యనిశి"ని ఛందస్సు కోసం "అమవసనిసి" అని వాడగా దానికి రామలింగకవి చెప్పిన అద్భుతమైన చాటువు, ఎమి తిని సెపితివి కపితము<br> బెమ పడి వెరి పుఛ్చ కాయ మరి తిని సెపితో<br> ఉమెతకయలు తిని సెపితో<br> అమవస నిసి యనుచు నేడు అలసని పెదనా || ఇక్కడ "అలసని" అని హేళన చేస్తూ, అమవసనిసి అనేది స్వచ్ఛత లేని పదం అని కవీంద్రులు ఘాటుగానే సెలవిచ్చారు. === ధూర్జటి వారితో === [[ధూర్జటి]] వారిని స్తుతిస్తూ రాయలు :<br> స్తుతమతి యైన యాంధ్ర కవి ధూర్జటి పల్కుల కేల కల్గెనీ<br> యతులిత మాధురీ మహిమ ? దానికి రామకృష్ణుని చమత్కార సమాధానం:<br> హా తెలిసెన్! భువనైక మోహనో<br> ద్ధత సుకుమార వార వనితా జనతా ఘన తాప హారి సం<br> తత మధురాధరోద్గత సుధా రస ధారల గ్రోలుటం జుమీ !! అంటూ ధూర్జటి వారి వేశ్యా సాంగత్యాన్ని ఎత్తి చూపారు. === కావలి తిమ్మడు === మరొకమారు వాకిటి కావలి తిమ్మడికి రాయలిచ్చిన పచ్చడాన్ని కాజేయటానికి ముగ్గురు ఇతర దిగ్గజాలతో పథకం వేసి <br> వాకిటి కావలి తిమ్మా !<br> ప్రాకటముగ సుకవివరుల పాలిటి సొమ్మా !<br> నీకిదె పద్యము కొమ్మా !<br> నాకీ పచ్చడమె చాలు నయముగ నిమ్మా !! అంటూ చివరి పాదంతో పచ్చడం కొట్టేసాడు రామకృష్ణ కవి === భట్టు మూర్తి కవిత్వం గురించి అవహేళన చేస్తూ === చీపర బాపర తీగల చేపల బుట్టల్లినట్లు చెప్పెడి నీ యీ కాపు కవిత్వపు కూతలు బాపన కవి వరుని చెవికి ప్రమదంబిడునే !! ===ప్రెగడరాజు నరస కవి వారి పరాభవం=== ఒకమారు, ప్రెగడరాజు నరస కవి అనే ఒక ఉద్దండ పండితుడు రాయల వారి కొలువు సందర్శించి, వారికి ఒక క్లిష్ట సమస్య ఇచ్చారు. అదేమంటే, ఈ కొలువులో ఎవరైనా తను రాయలేనంత కఠినమైన చాటువు చెప్పగలరా అని. ఆ సమయములో రాయలు వారు మొదట [[అల్లసాని పెద్దన]] వారి వైపు చూసారట. అల్లసాని వారు కొంత సమయము తీసుకొంటుండగా, తెనాలి వారు అందుకొని పండితుల వారిని తికమక పెట్టేలా ఈ చాటువు వల్లించారట.<br> త్బృ....వ్వట బాబా తల పై<br> బు....వ్వట జాబిల్లి వల్వ బూదట చేదే<br> బువ్వట చూడగ హుళులు....<br> క్కవ్వట నరయంగ నట్టి హరునకు జేజే !!. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} *తెనాలి రామలింగ [https://web.archive.org/web/20161021131750/http://tenaliramalinga.com/] *[https://web.archive.org/web/20071117085857/http://www.inca.engr.mun.ca/~adluri/telugu/classical/prabandha/tenali/tenali1.html Tenali Ramakrishna] * K.A. Nilakanta Sastry, History of South India, From Prehistoric times to fall of Vijayanagar, 1955, OUP, New Delhi (Reprinted 2002) ISBN 0-19-560686-8 *[https://web.archive.org/web/20070207182515/http://www.tlca.com/youth/golden-age.html Golden age of Telugu Literature] *[https://web.archive.org/web/20081012045138/http://www.ourkarnataka.com/states/history/historyofkarnataka47.htm Literary activity in Vijayanagara Empire] *[http://www.samasya.com/kids/stories/ramakrishna/index.html Tenali Ramakrishna's entry into Bhuvana Vijayam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060621104544/http://samasya.com/kids/stories/ramakrishna/index.html |date=2006-06-21 }} ==బయటి లింకులు== *[http://www.bharatadesam.com/literature/stories_of_tenali_rama_krishna/stories_of_tenali_ramakrishna.php Stories of Tenali Ramakrishna Kavi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210063041/http://www.bharatadesam.com/literature/stories_of_tenali_rama_krishna/stories_of_tenali_ramakrishna.php |date=2008-02-10 }} *[https://web.archive.org/web/20110716205842/http://teluguthesis.com/index.php?showtopic=354 పాండురంగమాహాత్మ్యము-సవ్యాఖ్యానము] {{అష్టదిగ్గజములు}} {{Authority control}} [[వర్గం:గుంటూరు]] [[వర్గం:తెలుగువారు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:16 వ శతాబ్దపు భారతీయ ప్రజలు]] [[వర్గం:ప్రాచీన తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రజలు]] 3o1ieycltbsa1whnzayjdrci124aaxq 0 3950 4956879 4379083 2026-09-12T15:19:40Z ~2026-49401-69 154113 /* జననాలు */ 4956879 wikitext text/x-wiki '''జూలై 15''', [[గ్రెగొరియన్‌ క్యాలెండర్‌]] ప్రకారము సంవత్సరములో 196వ రోజు ([[లీపు సంవత్సరము]]లో 197వ రోజు ). సంవత్సరాంతమునకు ఇంకా 169 రోజులు మిగిలినవి. {{CalendarCustom|month=July|show_year=true|float=right}} == సంఘటనలు == * [[1893]]: విజయనగరం - విశాఖపట్నం మధ్య రైల్వే లైన్ మొదలయ్యింది. * [[2013]]: భారతదేశంలో [[టెలిగ్రాఫ్]] వ్యవస్థ మూయబడింది. == జననాలు == [[File:Akshay Kumar Datta photo.jpg|thumb|కిరణ్ అబ్బవరం ఫోటో]] * [[1820]]: [[అక్షయ్ కుమార్ దత్తా]], బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనమునకు ఆద్యులలో ఒకరు. (మ.1886) * [[1885]]: [[పి.ఏ.థాను పిళ్లై]], భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. (మ.1970) * [[1895]]: [[చేబియ్యం సోదెమ్మ]], ఆంధ్రరాష్టం గర్వపడే స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు. సంఘసేవకురాలు * [[1899]]: [[కొలచల సీతారామయ్య]], ఆయిల్ టెక్నాలజీ పరిశోధక నిపుణుడు . (మ.1977) * [[1901]]: [[చెలికాని రామారావు]], స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, 1వ లోక్‌సభ సభ్యుడు. (మ.1985) * [[1901]]: [[వేముల కూర్మయ్య]], స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, రాజకీయ నాయకుడు. (మ.1970) * [[1902]]: [[కానూరు లక్ష్మణ రావు]], ఇంజినీరు. (మ.1986) * [[1902]]: [[కోకా సుబ్బారావు]], ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు మొట్టమొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తి, తొమ్మిదవ సుప్రీం కోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి. (మ.1976) * [[1909]]: [[దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్]], స్వాతంత్ర్య సమర యోధురాలు, సంఘ సంస్కర్త, రచయిత్రి. (మ.1981) * [[1920]]: [[డి.వి.నరసరాజు]], రంగస్థల, సినిమా నటుడు, రచయిత, దర్శకుడు. (మ.2006) * [[1920]]: [[కందాళ సుబ్రహ్మణ్య తిలక్‌]], స్వాతంత్ర్యసమరయోధుడు, మొదటి లోక్‌సభ సభ్యుడు (మ.2018). * [[1922]]: [[లియోన్‌ లెడర్‌మాన్]], భౌతికశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత * [[1928]]: [[వీరమాచనేని విమల దేవి]], భారతీయ కమ్యూనిష్ఠు పార్టీ నాయకురాలు, ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 3వ లోక్‌సభ సభ్యురాలు. * [[1933]]: [[ఎం.టి.వాసుదేవన్ నాయర్]], కేరళ రచయిత, పద్మభూషణ్, జ్ఞానపీఠ పురస్కారాల గ్రహీత. (మ.2024) * [[1941]]: [[రావెల సాంబశివరావు]], నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం రిజిస్ట్రార్ గా పనిచేశారు. కవిరాజు విజయం రూపకం రాశారు. * [[1942]]: [[నేదురుమల్లి రాజ్యలక్ష్మి]], వెంకటగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి రెండు సార్లు శాసనసభ సభ్యురాలిగా ఎన్నికైంది, స్త్రీ శిశు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిణిగా పనిచేసింది. * [[1956]]: [[అలీమ్ ఖాన్]], సామాజికవేత్త. * [[1964]]: [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]], సీనియర్ పాత్రికేయుడు. * 1972: వి.ఎన్.ఆదిత్య, తెలుగు చలన చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత, రచయిత . == మరణాలు == * [[2004]] - * [[2022]]: [[ప్రతాప్ పోతేన్]], భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటుడు, [[నిర్మాత]]. (జ.1952) * [[2023]]: [[కె. జయరామన్]], కేరళకు చెందిన భారతీయ క్రికెటర్. (జ. 1956) == పండుగలు , జాతీయ దినాలు == * సోషల్ మీడియా గివింగ్ డే * ప్రపంచ యువ నైపుణ్య దినోత్సవం * నేషనల్ ప్లాస్టిక్ సర్జరీ డే == బయటి లింకులు == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/15/default.stm బీబీసి: ఈ రోజున] * [https://web.archive.org/web/20051028022539/http://www.tnl.net/when/7/15 టీ.ఎన్.ఎల్: ఈ రోజు చరిత్రలో] * [http://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81/%E0%B0%9C%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%88_15 చరిత్రలో ఈ రోజు :జూలై 15] * [https://web.archive.org/web/20110320092131/http://www.scopesys.com/anyday/ చారిత్రక సంఘటనలు 366 రోజులు - పుట్టిన రోజులు - స్కోప్ సిస్టం]. * [https://web.archive.org/web/20191120095840/http://www.datesinhistory.com/ ఈ రోజున చరిత్రలో ఏమి జరిగింది]. * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day ఈ రోజున ఏమి జరిగిందంటే]. * [http://www.infoplease.com/dayinhistory చరిత్రలో ఈ రోజున జరిగిన సంగతులు]. * [https://web.archive.org/web/20110429231239/http://440.com/twtd/today.html ఈ రొజు గొప్పతనం]. * [https://archive.today/20121209210151/http://www1.sympatico.ca/cgi-bin/on_this_day?mth=Jul&day=15 కెనడాలో ఈ రోజున జరిగిన సంగతులు] * [https://web.archive.org/web/20191120095840/http://www.datesinhistory.com/ చరిత్రలోని రోజులు] ---- [[జూలై 14]] - [[జూలై 16]] - [[జూన్ 15]] - [[ఆగష్టు 15]] -- [[చారిత్రక తేదీలు|అన్ని తేదీలు]] {{నెలలు}} {{నెలలు తేదీలు}} [[వర్గం:జూలై]] [[వర్గం:తేదీలు]] t6oqq1hbjnat0kwpsy5ty6t59dl3kdn 4956881 4956879 2026-09-12T15:25:54Z ~2026-49401-69 154113 /* జననాలు */ 4956881 wikitext text/x-wiki '''జూలై 15''', [[గ్రెగొరియన్‌ క్యాలెండర్‌]] ప్రకారము సంవత్సరములో 196వ రోజు ([[లీపు సంవత్సరము]]లో 197వ రోజు ). సంవత్సరాంతమునకు ఇంకా 169 రోజులు మిగిలినవి. {{CalendarCustom|month=July|show_year=true|float=right}} == సంఘటనలు == * [[1893]]: విజయనగరం - విశాఖపట్నం మధ్య రైల్వే లైన్ మొదలయ్యింది. * [[2013]]: భారతదేశంలో [[టెలిగ్రాఫ్]] వ్యవస్థ మూయబడింది. == జననాలు == [[File:Akshay Kumar Datta photo.jpg|thumb|అక్షయ్ కుమార్ దత్తా ఫోటో]] * [[1820]]: [[అక్షయ్ కుమార్ దత్తా]], బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనమునకు ఆద్యులలో ఒకరు. (మ.1886) * [[1885]]: [[పి.ఏ.థాను పిళ్లై]], భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. (మ.1970) * [[1895]]: [[చేబియ్యం సోదెమ్మ]], ఆంధ్రరాష్టం గర్వపడే స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు. సంఘసేవకురాలు * [[1899]]: [[కొలచల సీతారామయ్య]], ఆయిల్ టెక్నాలజీ పరిశోధక నిపుణుడు . (మ.1977) * [[1901]]: [[చెలికాని రామారావు]], స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, 1వ లోక్‌సభ సభ్యుడు. (మ.1985) * [[1901]]: [[వేముల కూర్మయ్య]], స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, రాజకీయ నాయకుడు. (మ.1970) * [[1902]]: [[కానూరు లక్ష్మణ రావు]], ఇంజినీరు. (మ.1986) * [[1902]]: [[కోకా సుబ్బారావు]], ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు మొట్టమొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తి, తొమ్మిదవ సుప్రీం కోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి. (మ.1976) * [[1909]]: [[దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్]], స్వాతంత్ర్య సమర యోధురాలు, సంఘ సంస్కర్త, రచయిత్రి. (మ.1981) * [[1920]]: [[డి.వి.నరసరాజు]], రంగస్థల, సినిమా నటుడు, రచయిత, దర్శకుడు. (మ.2006) * [[1920]]: [[కందాళ సుబ్రహ్మణ్య తిలక్‌]], స్వాతంత్ర్యసమరయోధుడు, మొదటి లోక్‌సభ సభ్యుడు (మ.2018). * [[1922]]: [[లియోన్‌ లెడర్‌మాన్]], భౌతికశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత * [[1928]]: [[వీరమాచనేని విమల దేవి]], భారతీయ కమ్యూనిష్ఠు పార్టీ నాయకురాలు, ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 3వ లోక్‌సభ సభ్యురాలు. * [[1933]]: [[ఎం.టి.వాసుదేవన్ నాయర్]], కేరళ రచయిత, పద్మభూషణ్, జ్ఞానపీఠ పురస్కారాల గ్రహీత. (మ.2024) * [[1941]]: [[రావెల సాంబశివరావు]], నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం రిజిస్ట్రార్ గా పనిచేశారు. కవిరాజు విజయం రూపకం రాశారు. * [[1942]]: [[నేదురుమల్లి రాజ్యలక్ష్మి]], వెంకటగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి రెండు సార్లు శాసనసభ సభ్యురాలిగా ఎన్నికైంది, స్త్రీ శిశు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిణిగా పనిచేసింది. * [[1956]]: [[అలీమ్ ఖాన్]], సామాజికవేత్త. * [[1964]]: [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]], సీనియర్ పాత్రికేయుడు. * 1972: వి.ఎన్.ఆదిత్య, తెలుగు చలన చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత, రచయిత . == మరణాలు == * [[2004]] - * [[2022]]: [[ప్రతాప్ పోతేన్]], భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటుడు, [[నిర్మాత]]. (జ.1952) * [[2023]]: [[కె. జయరామన్]], కేరళకు చెందిన భారతీయ క్రికెటర్. (జ. 1956) == పండుగలు , జాతీయ దినాలు == * సోషల్ మీడియా గివింగ్ డే * ప్రపంచ యువ నైపుణ్య దినోత్సవం * నేషనల్ ప్లాస్టిక్ సర్జరీ డే == బయటి లింకులు == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/15/default.stm బీబీసి: ఈ రోజున] * [https://web.archive.org/web/20051028022539/http://www.tnl.net/when/7/15 టీ.ఎన్.ఎల్: ఈ రోజు చరిత్రలో] * [http://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81/%E0%B0%9C%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%88_15 చరిత్రలో ఈ రోజు :జూలై 15] * [https://web.archive.org/web/20110320092131/http://www.scopesys.com/anyday/ చారిత్రక సంఘటనలు 366 రోజులు - పుట్టిన రోజులు - స్కోప్ సిస్టం]. * [https://web.archive.org/web/20191120095840/http://www.datesinhistory.com/ ఈ రోజున చరిత్రలో ఏమి జరిగింది]. * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day ఈ రోజున ఏమి జరిగిందంటే]. * [http://www.infoplease.com/dayinhistory చరిత్రలో ఈ రోజున జరిగిన సంగతులు]. * [https://web.archive.org/web/20110429231239/http://440.com/twtd/today.html ఈ రొజు గొప్పతనం]. * [https://archive.today/20121209210151/http://www1.sympatico.ca/cgi-bin/on_this_day?mth=Jul&day=15 కెనడాలో ఈ రోజున జరిగిన సంగతులు] * [https://web.archive.org/web/20191120095840/http://www.datesinhistory.com/ చరిత్రలోని రోజులు] ---- [[జూలై 14]] - [[జూలై 16]] - [[జూన్ 15]] - [[ఆగష్టు 15]] -- [[చారిత్రక తేదీలు|అన్ని తేదీలు]] {{నెలలు}} {{నెలలు తేదీలు}} [[వర్గం:జూలై]] [[వర్గం:తేదీలు]] ote57vfuogqlehjw8z6cqiwnoliafhy 4956890 4956881 2026-09-12T15:37:03Z ~2026-49401-69 154113 /* జననాలు */ 4956890 wikitext text/x-wiki '''జూలై 15''', [[గ్రెగొరియన్‌ క్యాలెండర్‌]] ప్రకారము సంవత్సరములో 196వ రోజు ([[లీపు సంవత్సరము]]లో 197వ రోజు ). సంవత్సరాంతమునకు ఇంకా 169 రోజులు మిగిలినవి. {{CalendarCustom|month=July|show_year=true|float=right}} == సంఘటనలు == * [[1893]]: విజయనగరం - విశాఖపట్నం మధ్య రైల్వే లైన్ మొదలయ్యింది. * [[2013]]: భారతదేశంలో [[టెలిగ్రాఫ్]] వ్యవస్థ మూయబడింది. == జననాలు == [[File:Akshay Kumar Datta photo.jpg|thumb|అక్షయ్ కుమార్ దత్తా చిత్రం]] * [[1820]]: [[అక్షయ్ కుమార్ దత్తా]], బెంగాల్ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనమునకు ఆద్యులలో ఒకరు. (మ.1886) * [[1885]]: [[పి.ఏ.థాను పిళ్లై]], భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. (మ.1970) * [[1895]]: [[చేబియ్యం సోదెమ్మ]], ఆంధ్రరాష్టం గర్వపడే స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు. సంఘసేవకురాలు * [[1899]]: [[కొలచల సీతారామయ్య]], ఆయిల్ టెక్నాలజీ పరిశోధక నిపుణుడు . (మ.1977) * [[1901]]: [[చెలికాని రామారావు]], స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, 1వ లోక్‌సభ సభ్యుడు. (మ.1985) * [[1901]]: [[వేముల కూర్మయ్య]], స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, రాజకీయ నాయకుడు. (మ.1970) * [[1902]]: [[కానూరు లక్ష్మణ రావు]], ఇంజినీరు. (మ.1986) * [[1902]]: [[కోకా సుబ్బారావు]], ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు మొట్టమొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తి, తొమ్మిదవ సుప్రీం కోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి. (మ.1976) * [[1909]]: [[దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్]], స్వాతంత్ర్య సమర యోధురాలు, సంఘ సంస్కర్త, రచయిత్రి. (మ.1981) * [[1920]]: [[డి.వి.నరసరాజు]], రంగస్థల, సినిమా నటుడు, రచయిత, దర్శకుడు. (మ.2006) * [[1920]]: [[కందాళ సుబ్రహ్మణ్య తిలక్‌]], స్వాతంత్ర్యసమరయోధుడు, మొదటి లోక్‌సభ సభ్యుడు (మ.2018). * [[1922]]: [[లియోన్‌ లెడర్‌మాన్]], భౌతికశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత * [[1928]]: [[వీరమాచనేని విమల దేవి]], భారతీయ కమ్యూనిష్ఠు పార్టీ నాయకురాలు, ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 3వ లోక్‌సభ సభ్యురాలు. * [[1933]]: [[ఎం.టి.వాసుదేవన్ నాయర్]], కేరళ రచయిత, పద్మభూషణ్, జ్ఞానపీఠ పురస్కారాల గ్రహీత. (మ.2024) * [[1941]]: [[రావెల సాంబశివరావు]], నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం రిజిస్ట్రార్ గా పనిచేశారు. కవిరాజు విజయం రూపకం రాశారు. * [[1942]]: [[నేదురుమల్లి రాజ్యలక్ష్మి]], వెంకటగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి రెండు సార్లు శాసనసభ సభ్యురాలిగా ఎన్నికైంది, స్త్రీ శిశు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిణిగా పనిచేసింది. * [[1956]]: [[అలీమ్ ఖాన్]], సామాజికవేత్త. * [[1964]]: [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]], సీనియర్ పాత్రికేయుడు. * 1972: వి.ఎన్.ఆదిత్య, తెలుగు చలన చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత, రచయిత . == మరణాలు == * [[2004]] - * [[2022]]: [[ప్రతాప్ పోతేన్]], భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటుడు, [[నిర్మాత]]. (జ.1952) * [[2023]]: [[కె. జయరామన్]], కేరళకు చెందిన భారతీయ క్రికెటర్. (జ. 1956) == పండుగలు , జాతీయ దినాలు == * సోషల్ మీడియా గివింగ్ డే * ప్రపంచ యువ నైపుణ్య దినోత్సవం * నేషనల్ ప్లాస్టిక్ సర్జరీ డే == బయటి లింకులు == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/15/default.stm బీబీసి: ఈ రోజున] * [https://web.archive.org/web/20051028022539/http://www.tnl.net/when/7/15 టీ.ఎన్.ఎల్: ఈ రోజు చరిత్రలో] * [http://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81/%E0%B0%9C%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%88_15 చరిత్రలో ఈ రోజు :జూలై 15] * [https://web.archive.org/web/20110320092131/http://www.scopesys.com/anyday/ చారిత్రక సంఘటనలు 366 రోజులు - పుట్టిన రోజులు - స్కోప్ సిస్టం]. * [https://web.archive.org/web/20191120095840/http://www.datesinhistory.com/ ఈ రోజున చరిత్రలో ఏమి జరిగింది]. * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day ఈ రోజున ఏమి జరిగిందంటే]. * [http://www.infoplease.com/dayinhistory చరిత్రలో ఈ రోజున జరిగిన సంగతులు]. * [https://web.archive.org/web/20110429231239/http://440.com/twtd/today.html ఈ రొజు గొప్పతనం]. * [https://archive.today/20121209210151/http://www1.sympatico.ca/cgi-bin/on_this_day?mth=Jul&day=15 కెనడాలో ఈ రోజున జరిగిన సంగతులు] * [https://web.archive.org/web/20191120095840/http://www.datesinhistory.com/ చరిత్రలోని రోజులు] ---- [[జూలై 14]] - [[జూలై 16]] - [[జూన్ 15]] - [[ఆగష్టు 15]] -- [[చారిత్రక తేదీలు|అన్ని తేదీలు]] {{నెలలు}} {{నెలలు తేదీలు}} [[వర్గం:జూలై]] [[వర్గం:తేదీలు]] 07st32jkb53gqd3dmjt9n1iqm0cupkj 0 6122 4957101 4955531 2026-09-13T07:41:44Z యర్రా రామారావు 28161 Synced 4 categories from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 4957101 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox person | name = సావిత్రి | image = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg | caption = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం | other_names = మహానటి సావిత్రి<br/>నడిగైయర్ తిలగం | birth_name = సావిత్రి | birth_date = {{birth date|df=yes|1935|12|06}} | birth_place = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br/>(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం) | death_date = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}} | death_place = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం | occupation = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}} | years_active = 1951–1981 | works = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]] | spouse = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}} | children = 2 | awards = [[కళైమామణి|కలైమామణి]] }} '''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''<ref>{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}</ref> తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}</ref> మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]</ref> ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.<ref>{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}</ref> సావిత్రి, దానధర్మాలకూ ఉదార స్వభావానికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్" ఆనే గౌరవం లభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}</ref> ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic! - in.com|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|access-date=2026-09-08|website=in.com|language=en-US|archive-date=2018-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]<nowiki/>లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref name=":03">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.<ref name=":022">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref><ref name=":52">M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}</ref> సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]<nowiki/>లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.<ref>https://www.gotelugu.com/</ref> 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.<ref>{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}</ref> సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన పెదనాన్నతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.<ref name=":1">{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}</ref> ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.<ref name=":1" /> వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె పెదనాన్న, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.<ref name="auto">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె "సావిత్రీ గణేశ్" అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref> == సినీ జీవితం == {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} === 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల === సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]<nowiki/>లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}</ref> === 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల === తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.<ref>{{Cite web|title=::DIRECTORATE OF FILM FESTIVALS::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|access-date=2026-09-08|website=www.dff.nic.in}}</ref><ref name="4thawardPDF">{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|access-date=2026-09-08|website=iffi.nic.in}}</ref> [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.<ref name="auto" /> జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.<ref>{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: "ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ." సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.<ref name="auto" /> అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}</ref> === 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా === [[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]] 1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]<nowiki/>లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.<ref>{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}</ref> సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)<ref>{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),<ref>{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది. === 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం === 1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.<ref>{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.<ref name="selvan">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది. ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు. అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.<ref name="selvan22">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://www.hindu.com:80/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.<ref name="auto3">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.<ref>{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&utm_medium=Referral&utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}</ref> == అనారోగ్యం, మరణం == 1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]<nowiki/>కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}</ref> 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.<ref name="auto" /><ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}</ref> == వారసత్వం == [[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]] ''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె "సతతహరిత తార" గా ఎదిగింది.<ref>{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}</ref> ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Postage Stamps:: Postage Stamps,Stamp issue calender 2014, Paper postage, Commemorative and definitive stamps, Service Postage Stamps, Philately Offices, Philatelic Bureaux and counters, Mint stamps (unused stamps)|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|access-date=2026-09-08|website=postagestamps.gov.in|language=en|archive-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}</ref> సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == * 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.<ref>{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}</ref><ref name="50days">{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}</ref> ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది. * 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ==ఇతర విశేషాలు== డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].<ref>{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు "గ్యారీ సోబర్స్"కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.<ref>{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}</ref> ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}</ref> == అపజయాలు == మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది. ==ఆమె సినిమాలు== {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} ===నటిగా=== {{Div col|colwidth=20em|content= #[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950) #[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951) #[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి #[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి #[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ #[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953) #[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి #[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు #[[మేనరికం]] (1954) #[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల # బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా) # [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ #[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955) # మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా) #[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి #[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955) #[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద #[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి #[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత #[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి #[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956) #[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ #[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి #[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల #[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల #[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957) #[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ # కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల #[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]]) #[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి #[[భాగ్యదేవత]] (1959) #[[నమ్మిన బంటు]] (1959) #[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960) #[[విమల]] (1960) #[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి #[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960) #[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960) #[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ #[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా) #[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]]) # పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ #[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది #[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961) #[[సిరిసంపదలు]] (1962) #[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా) # మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా) #[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962) #[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ #[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి #[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962) #[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962) #[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది # కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి # ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా) #[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత #[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల #[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ # [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి #[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ #[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964) # కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా) # గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా) #[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి #[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964) #[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965) # తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది. #[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965) #[[మనుషులు మమతలు]] (1965) #[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి #[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967) #[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968) #[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా) #[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల #[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య #[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య #[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970) #[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978) #[[అమర ప్రేమ]] (1978) #[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా) #[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985) #[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] #[[రామాయణంలో పిడకలవేట]] #[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]] # [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979 }} ===నిర్మాతగా=== #''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా) ===దర్శకురాలిగా=== # [[చిన్నారి పాపలు]] (1968) # [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం # [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969) # [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969) # [[వింత సంసారం]] (1971) # [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం ===ఇతరాలు=== #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని ==గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|0767800|name=Savitri}} *{{commonscatinline}} {{Authority control|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Savitri}} [[Category:1935 జననాలు]] [[Category:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:తెలుగు నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]] [[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్ద భారతీయ నటీమణులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] sqt6nhxq10lcapj4isykepsaoympgqq 4957102 4957101 2026-09-13T07:42:21Z యర్రా రామారావు 28161 CS1 dates & params సవరణ 4957102 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox person | name = సావిత్రి | image = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg | caption = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం | other_names = మహానటి సావిత్రి<br/>నడిగైయర్ తిలగం | birth_name = సావిత్రి | birth_date = {{birth date|df=yes|1935|12|06}} | birth_place = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br/>(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం) | death_date = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}} | death_place = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం | occupation = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}} | years_active = 1951–1981 | works = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]] | spouse = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}} | children = 2 | awards = [[కళైమామణి|కలైమామణి]] }} '''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''<ref>{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|access-date=29 November 2021}}</ref> తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|access-date=28 November 2022}}</ref> మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]</ref> ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.<ref>{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}</ref> సావిత్రి, దానధర్మాలకూ ఉదార స్వభావానికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్" ఆనే గౌరవం లభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}</ref> ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic! - in.com|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|access-date=2026-09-08|website=in.com|language=en-US|archive-date=2018-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]<nowiki/>లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref name=":03">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.<ref name=":022">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref><ref name=":52">M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}</ref> సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]<nowiki/>లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.<ref>https://www.gotelugu.com/</ref> 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.<ref>{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}</ref> సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన పెదనాన్నతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.<ref name=":1">{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}</ref> ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.<ref name=":1" /> వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె పెదనాన్న, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.<ref name="auto">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె "సావిత్రీ గణేశ్" అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref> == సినీ జీవితం == {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} === 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల === సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]<nowiki/>లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|last2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}</ref> === 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల === తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.<ref>{{Cite web|title=::DIRECTORATE OF FILM FESTIVALS::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|access-date=2026-09-08|website=www.dff.nic.in}}</ref><ref name="4thawardPDF">{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|access-date=2026-09-08|website=iffi.nic.in}}</ref> [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.<ref name="auto" /> జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.<ref>{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: "ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ." సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.<ref name="auto" /> అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}</ref> === 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా === [[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]] 1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]<nowiki/>లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.<ref>{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|access-date=14 July 2021}}</ref> సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)<ref>{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),<ref>{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది. === 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం === 1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.<ref>{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.<ref name="selvan">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది. ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు. అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.<ref name="selvan22">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://www.hindu.com:80/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.<ref name="auto3">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.<ref>{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&utm_medium=Referral&utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}</ref> == అనారోగ్యం, మరణం == 1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]<nowiki/>కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}</ref> 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.<ref name="auto" /><ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}</ref> == వారసత్వం == [[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]] ''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె "సతతహరిత తార" గా ఎదిగింది.<ref>{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}</ref> ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Postage Stamps:: Postage Stamps,Stamp issue calender 2014, Paper postage, Commemorative and definitive stamps, Service Postage Stamps, Philately Offices, Philatelic Bureaux and counters, Mint stamps (unused stamps)|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|access-date=2026-09-08|website=postagestamps.gov.in|language=en|archive-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}</ref> సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == * 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.<ref>{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}</ref><ref name="50days">{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}</ref> ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది. * 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ==ఇతర విశేషాలు== డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].<ref>{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు "గ్యారీ సోబర్స్"కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.<ref>{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}</ref> ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}</ref> == అపజయాలు == మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది. ==ఆమె సినిమాలు== {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} ===నటిగా=== {{Div col|colwidth=20em|content= #[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950) #[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951) #[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి #[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి #[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ #[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953) #[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి #[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు #[[మేనరికం]] (1954) #[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల # బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా) # [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ #[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955) # మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా) #[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి #[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955) #[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద #[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి #[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత #[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి #[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956) #[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ #[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి #[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల #[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల #[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957) #[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ # కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల #[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]]) #[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి #[[భాగ్యదేవత]] (1959) #[[నమ్మిన బంటు]] (1959) #[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960) #[[విమల]] (1960) #[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి #[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960) #[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960) #[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ #[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా) #[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]]) # పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ #[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది #[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961) #[[సిరిసంపదలు]] (1962) #[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా) # మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా) #[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962) #[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ #[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి #[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962) #[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962) #[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది # కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి # ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా) #[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత #[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల #[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ # [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి #[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ #[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964) # కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా) # గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా) #[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి #[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964) #[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965) # తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది. #[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965) #[[మనుషులు మమతలు]] (1965) #[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి #[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967) #[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968) #[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా) #[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల #[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య #[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య #[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970) #[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978) #[[అమర ప్రేమ]] (1978) #[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా) #[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985) #[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] #[[రామాయణంలో పిడకలవేట]] #[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]] # [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979 }} ===నిర్మాతగా=== #''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా) ===దర్శకురాలిగా=== # [[చిన్నారి పాపలు]] (1968) # [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం # [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969) # [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969) # [[వింత సంసారం]] (1971) # [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం ===ఇతరాలు=== #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని ==గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|0767800|name=Savitri}} *{{commonscatinline}} {{Authority control|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Savitri}} [[Category:1935 జననాలు]] [[Category:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:తెలుగు నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]] [[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్ద భారతీయ నటీమణులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] ehvwikuq30qv45dn3532ashaj813kdv 0 7802 4956899 4655617 2026-09-12T15:56:16Z ~2026-49401-69 154113 /* */ 4956899 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} {{పంచాంగ విశేషాలు}} '''తెలుగు నెలలు''' : తెలుగు నెలలు పన్నెండు. నెలకు ముప్పై రోజులు. పదిహేను రోజులు ఒక పక్షం. ప్రతి నెల శుక్ల పక్ష పాడ్యమి (అమావాస్య తర్వాత వచ్చే తిథి) తో మొదలై [[అమావాస్య]]తో ముగుస్తుంది.ప్రతి నెలలో రెండు పక్షాలు ఉంటాయి: 1. [[శుక్ల పక్షం]] లేదా శుద్ధ పక్షం (ప్రతి నెల మొదటి తిథి పాడ్యమి నుంచి [[పున్నమి|పౌర్ణమి]] వరకు) : రోజు రోజుకూ చంద్రుడితో పాటు వెన్నెల పెరిగి రాత్రుళ్ళు తెల్లగా, కాంతివంతంగా అవుతాయి. (శుక్లం అంటే తెలుపు అని అర్థం). 2. [[కృష్ణ పక్షం]] లేదా బహుళ పక్షం (ప్రతి నెల పున్నమి తరువాత వచ్చే పాడ్యమి తిథి నుంచి అమావాస్య వరకు) : రోజు రోజుకూ చంద్రుడితో పాటు వెన్నెల తరిగి రాత్రుళ్ళు నల్లగా చీకటితో నిండుతాయి. (కృష్ణ అంటే నలుపు అని అర్థం). తెలుగు నెలలు #[[చైత్రమాసము|చైత్రము]] (ఏప్రిల్ నెల) #[[వైశాఖమాసము|వైశాఖము]] (మే నెల) #[[జ్యేష్ఠమాసము|జ్యేష్ఠము]] (జూన్ నెల) #[[ఆషాఢమాసము|ఆషాఢము]] (జూలై నెల) #[[శ్రావణమాసము|శ్రావణము]] (ఆగస్టు నెల) #[[భాద్రపదమాసము|భాద్రపదము]] (సెప్టెంబరు నెల) #[[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వీయుజము]] (అక్టోబరు నెల) #[[కార్తీకమాసము|కార్తీకము]] (నవంబరు నెల) #[[మార్గశిరమాసము|మార్గశిరము]] (డిసెంబరు నెల) #[[పుష్యమాసము|పుష్యము]] (జనవరి నెల) #[[మాఘమాసము|మాఘము]] (ఫిబ్రవరి నెల) #[[ఫాల్గుణమాసము|ఫాల్గుణ]]ము (మార్చి నెల) # # # # # ఈ నెలల పేర్లు ఒక్కో నక్షత్రం పేరు మీద ఒక్కొక్క నెల ఏర్పడినట్లు సులభంగా గుర్తించవచ్చు. ఉదాహరణ <u>;-</u> * పౌర్ణమి రోజున చిత్తా నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు చిత్తా నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల చైత్రము . * పౌర్ణమి రోజున విశాఖ నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు విశాఖ నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల వైశాఖము. * పౌర్ణమి రోజున జ్యేష్ఠ నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు జ్యేష్ఠా నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల జ్యేష్ఠము . * పౌర్ణమి రోజున పూర్వాషాఢ నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు పూర్వాషాఢా నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల ఆషాఢము. * పౌర్ణమి రోజున శ్రవణం నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు శ్రవణం నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల శ్రావణము . * పౌర్ణమి రోజున పూర్వాభాద్ర నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు పూర్వాభాద్ర నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల భాద్రపదము. * పౌర్ణమి రోజున అశ్వని నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు అశ్వనీ నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల ఆశ్వయుజము. * పౌర్ణమి రోజున కృత్తిక నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు కృత్తికా నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల కార్తీకము. * పౌర్ణమి రోజున మృగశిర నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు మృగశిరా నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల మార్గశిరము . * పౌర్ణమి రోజున పుష్యమి నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు పుష్యమీ నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల పుష్యము. * పౌర్ణమి రోజున మఖ నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు మఖా నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల మాఘము. * పౌర్ణమి రోజున ఉత్తరఫల్గుణి (ఉత్తర) నక్షత్రం (అనగా చంద్రుడు ఉత్తరఫల్గుణీ నక్షత్రంతో కలిసిన రోజు) అయితే ఆ నెల ఫాల్గుణము. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు == *[https://www.examtray.com/general-knowledge/facts-telugu-nelalu-or-telugu-masalu-or-telugu-months తెలుగు నెలలు ఇంగ్లీషులో] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191006095931/https://www.examtray.com/general-knowledge/facts-telugu-nelalu-or-telugu-masalu-or-telugu-months |date=2019-10-06 }} {{తెలుగు నెలలు}} [[వర్గం:నెలలు]] [[వర్గం:కాలమానాలు]] [[వర్గం:కేలండర్]] 2rhwzbiayxh42a9fi19bc6kac38ru4o 0 8245 4957179 4780147 2026-09-13T10:29:04Z Santhoshini Gummidi 152426 4957179 wikitext text/x-wiki {{ఇతరప్రాంతాలు|తూర్పుగోదావరి జిల్లాలోని కపిలేశ్వరపురం|కృష్ణా జిల్లాలోని గ్రామం|కపిలేశ్వరపురం (పమిడిముక్కల మండలం)}} {{Infobox India AP Village}} '''కపిలేశ్వరపురం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రములోని [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]కు చెందిన ఒక గ్రామం.<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2013-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719052907/http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |archive-date=2014-07-19 |url-status=dead }}</ref> ఇది సమీప పట్టణమైన [[మండపేట]] నుండి 16 కి. మీ. దూరంలో ఉంది.గ్రామస్థులు ముఖ్య అవసరములకు సుమారు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న మండపేటకు వెళ్ళుదురు.ఈ గ్రామం గోదావరి నదీ తీరంలో ఉన్న ఒక పురాతన గ్రామం.<ref name="censusindia.gov.in" /> దీనిని ఆంగ్లేయుల కాలంలో కపిలేశ్వరపురం జమీ అనేవారు. జామీందారీ వ్యవస్థకు చిహ్నంగా ఇప్పటికీ ఇక్కడ ఒక పెద్ద దివానం ఉంది. ==గణాంకాలు== 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 11,793.<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14|title=ఆర్కైవ్ నకలు|website=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719052907/http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14|archive-date=2014-07-19|access-date=2013-12-07}}</ref> ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 5,917, మహిళల సంఖ్య 5,876, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 2,954 ఉన్నాయి. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 3341 ఇళ్లతో, 11698 జనాభాతో 1978 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 5896, ఆడవారి సంఖ్య 5802. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 2260 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 63. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 587702.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. ==విద్యా సౌకర్యాలు== గ్రామంలో రెండుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 8, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.ఒక ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాల  ఉంది.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల అంగరలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[రాజమండ్రి|రాజమండ్రిలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కాకినాడలోను, పాలీటెక్నిక్‌ బొమ్మూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల రాజమండ్రిలోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల రావులపాలెంలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం మండపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[కాకినాడ]] లోనూ ఉన్నాయి. ==వైద్య సౌకర్యం== ===ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం=== కపిలేశ్వరపురంలో ఉన్న ఒక సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఐదుగురు డాక్టర్లు, 12 మంది పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. రెండు ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాల్లో డాక్టర్లు లేరు. నలుగురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.  ఒక డిస్పెన్సరీలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. ===ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం=== గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. మూడు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. ==తాగు నీరు== గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది.గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. ==పారిశుధ్యం== గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు.చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. ==సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు== కపిలేశ్వరపురంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి.లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి.ఆటో సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. ==మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు== గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి.సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ==ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు== గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ==విద్యుత్తు== గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. ==భూమి వినియోగం== కపిలేశ్వరపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 300 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 760 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 207 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 711 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 356 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 561 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == కపిలేశ్వరపురంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 561 హెక్టార్లు ==ఉత్పత్తి== కపిలేశ్వరపురంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[వరి]] ==కపిలేశ్వరపురం జమీ== బలుసు పెద సర్వారాయుడు ఆంగ్లేయుల నుండి 1818లో ఈ జమీ పొందాడు. కపిలేశ్వరపురం జమీలో ఆరు శివారు లంకలున్నాయి. పెదసర్వారాయుడు మహాదాత. బ్రాహ్మణులకు, భట్టులకు భూములు, గోవులు మొదలగు పలు దానాలు చేశాడు. ఒక పెద్ద తటాకం తవ్వించాడు. 1847 లో పెద సర్వారాయుడు చనిపోగా కొడుకు బుచ్చికృష్ణయ్య పాలనకొచ్చాడు. ఇతడు 1852లో ఆరు గ్రామాలు.<ref name="censusindia.gov.in" /> గల కేసనకుర్రు సంస్థానాన్ని దంతులూరి బుచ్చికృష్ణరాజు నుండి కొని జమీ విస్తరించాడు. బుచ్చికృష్ణయ్య తరువాత 1853లో వచ్చిన తమ్ముడు పట్టాబిరామయ్య బ్రాహ్మణులను, భక్తులను, పండితులను ఆదరించాడు. ఇతడు 1866లో చనిపోగా బుచ్చి సర్వారాయుడు పాలనకు వచ్చి మూడు సంవత్సరాల తరువాత హఠాత్తుగా చనిపోయాడు. భార్య రామలక్ష్మమ్మ తన పాలనలో మంచి పేరు సంపాదించింది. ఒక పెద్ద సత్రం నిర్మించింది. దత్తపుత్రుడు పట్టాభిరామయ్య 1896లో చనిపోగా ఇద్దరు మనుమలను సంరక్షించుతూ, జమీని పాలించింది. 1906లో ఈమె చనిపోగా రెండవ బుచ్చి సర్వారాయుడు జమీందారయ్యాడు. ఈతడు 1913లో పెద్ద పాఠశాల నిర్మించి జిల్లా బోర్డుకు అప్పగించాడు. ఆంగ్లేయుల ఇంపీరియల్ వ్యవసాయ పరిశోధనా సంఘానికి సభ్యుడు. [[చాగంటి శేషయ్య]] రాధామాధవం, [[ఆంధ్రకవితరంగిణి]], సుగ్రీవ విజయం ముద్రింపచేశాడు. హసనాబాద్ గ్రామంను.<ref name="censusindia.gov.in" /> సంపాదించాడు. జిల్లా బోర్డు అధ్యక్షునిగా పనిచేశాడు. 1945లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం రావు బహద్దర్ బిరుదునిచ్చింది. ఇతని కొడుకు [[యస్.బి.పి. పట్టాభిరామారావు|ప్రభాకర పట్టాభిరామారావు]] ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయం సిండికేట్ సభ్యునిగా, 1952లో [[మదరాసు]] రాష్ట్ర మంత్రిగా, తిరిగి 1953లో ఆంధ్ర రాష్ట్ర మంత్రిగా, 1958లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్ర విద్యా మంత్రిగా సేవలందించాడు. ఇతని కాలంలో సాహిత్య అకాడెమీ, సంగీత అకాడెమీ, ప్రభుత్వ వాచక పుస్తక ప్రచురణ సంస్థ ఏర్పడ్డాయి. సర్వారాయుడు గారి మరోక పుత్రుడు [[యస్.బి.పి.బి.కె. సత్యనారాయణ రావు|శ్రీ బలుసు ప్రభాకర బుచ్చి కృష్ణ సత్యనారాయణ రావు]] (S.B.P.B.K.Satyanarayana Rao) (1921 - 2011) కేంధ్ర మంత్రిగా, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ శాసన మండలి సభ్యునిగా, తూర్పు గోదావరి జిల్లా పరిషత్ చైర్ మాన్ గా పనిచేసారు, పారిశ్రామిక వేత్తగా, కపిలేశ్వర పురం జమిందారుగా సుప్రసిద్దులు. == వృత్తులు == గోదావరి తీరంలో గ్రామం ఉండడంతో గ్రామంలో చేపలు పడుతూ వాటిపై జీవించే బెస్తవారు ఉన్నారు. దీపావళి పండుగ గడిచిన పదిరోజులకు కపిలేశ్వరపురం, [[కోటిపల్లి (పామర్రు మండలం)|కోటిపల్లి]], [[సుందరపురం]] గ్రామాల్లోని బెస్తలు ఓ మంచి ముహర్తం పెట్టుకుని వేటకు బయలుదేరుతారు. నదిలో ప్రయాణిస్తూ పగలంతా చేపలు పడుతూంటారు, ఎక్కడ పొద్దుపోయి రాత్రి అయితే అక్కడి రేవులో ప్రయాణం ఆపేసి పడుకుంటారు. [[ఆత్రేయపురం]], [[పేరవరం (ఆత్రేయపురం)]], [[ధవళేశ్వరం]], ఆరికరేవుల, [[తాటిపూడి (వైరా)|తాటిపూడి]], [[పట్టిసీమ]], [[పోలవరం]], [[టేకూరు (పోలవరం)|టేకూరు]], [[శివగిరి (పోలవరం)|శివగిరి]], శిరువాక, [[కొరుటూరు]], [[కొండమొదలు]] వంటి ఊర్లమీదుగా ప్రయాణిస్తూ [[పాపికొండలు]] వరకూ వెళ్తారు. ఇలా పాపికొండలు చేరుకోవడానికి దాదాపుగా ఎనిమిది రోజులు పడుతుంది. ఏ రోజు పట్టుకున్న చేపలు ఆరోజు పైన చెప్పిన ఊళ్ళలో వ్యాపారులకు అమ్మేస్తూ ఉంటారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-120702 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2021-05-22 |archive-date=2021-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522031118/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-120702 |url-status=dead }}</ref> ==మూలాలు== <references /> {{కపిలేశ్వరపురం మండలంలోని గ్రామాలు}} 70g4u2t684e1ulkaaa6yvb7zl7tji62 0 8553 4957166 4926129 2026-09-13T10:12:42Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 వ్యాసం విస్తరణ 4957166 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Use Indian English|date=November 2023}} <!-- వివరాల కోసం [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] చూడండి -->{{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం [[మండలం (ఆంధ్రప్రదేశ్)|మండలానికి]], [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌]]కు ప్రధాన కేంద్రం.<ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం రాయదుర్గం, [[చిత్రదుర్గం]], కళ్యాణదుర్గం అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను [[బోయ (కులం)|బోయ]] [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన [[బోయ కళ్యాణప్ప]] అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం, అనంతపురం జిల్లా|ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]]గా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | [[నారాయణప్ప సండా]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | [[శాంతప్ప]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | [[ఎం. లక్ష్మీదేవి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | [[హిందీ నరసప్ప]] | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- | 1989 | [[ఎం. లక్ష్మీదేవి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | [[ఎ. శారదాంబ]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[ఉన్కల్లు హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్ నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] a6wj12bpopomcnr9xwl97vlrx9gebat 4957167 4957166 2026-09-13T10:14:17Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4957167 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Use Indian English|date=November 2023}} <!-- వివరాల కోసం [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] చూడండి -->{{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం.<ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం రాయదుర్గం, [[చిత్రదుర్గం]], కళ్యాణదుర్గం అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను [[బోయ (కులం)|బోయ]] [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన [[బోయ కళ్యాణప్ప]] అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం, అనంతపురం జిల్లా|ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]]గా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | [[నారాయణప్ప సండా]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | [[శాంతప్ప]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | [[ఎం. లక్ష్మీదేవి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | [[హిందీ నరసప్ప]] | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- | 1989 | [[ఎం. లక్ష్మీదేవి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | [[ఎ. శారదాంబ]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[ఉన్కల్లు హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్ నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] qq8jx3izn3q0a6si73bb0kyrau5uruk 4957168 4957167 2026-09-13T10:15:24Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* చరిత్ర */ 4957168 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Use Indian English|date=November 2023}} <!-- వివరాల కోసం [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] చూడండి -->{{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం.<ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]]గా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | [[నారాయణప్ప సండా]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | [[శాంతప్ప]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | [[ఎం. లక్ష్మీదేవి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | [[హిందీ నరసప్ప]] | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- | 1989 | [[ఎం. లక్ష్మీదేవి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | [[ఎ. శారదాంబ]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[ఉన్కల్లు హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్ నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] kv7eysdga79c03vvyna5tkst57txfdw 4957169 4957168 2026-09-13T10:18:01Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* రాజకీయాలు */ 4957169 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Use Indian English|date=November 2023}} <!-- వివరాల కోసం [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] చూడండి -->{{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం.<ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | [[ఎ. శారదాంబ]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[ఉన్కల్లు హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్ నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] eaojuzixolddhlabpj8k1pywaoyqo9d 4957170 4957169 2026-09-13T10:19:11Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని మండల కేంద్రాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957170 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Use Indian English|date=November 2023}} <!-- వివరాల కోసం [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] చూడండి -->{{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం.<ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | [[ఎ. శారదాంబ]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[ఉన్కల్లు హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్ నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] n7dki58xfe3xzrd3o6gdun9u7xjad0u 4957171 4957170 2026-09-13T10:21:12Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* రాజకీయాలు */ 4957171 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Use Indian English|date=November 2023}} <!-- వివరాల కోసం [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] చూడండి -->{{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం.<ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్ నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] apsb2h0aubqsykxd6bcq9wwev02h7l0 4957172 4957171 2026-09-13T10:22:38Z యర్రా రామారావు 28161 4957172 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Use Indian English|date=November 2023}} <!-- వివరాల కోసం [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] చూడండి -->{{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం.<ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్ నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] amt93f15xumm99fdgikr0ho6nlgfkx0 4957173 4957172 2026-09-13T10:23:05Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* శాసనసభ సభ్యులు */ 4957173 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Use Indian English|date=November 2023}} <!-- వివరాల కోసం [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] చూడండి -->{{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం.<ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్ నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] k3l2heq4nrlrv3b08imcy5y71t40kn1 4957174 4957173 2026-09-13T10:23:24Z యర్రా రామారావు 28161 4957174 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం.<ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్ నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] ttjzaagjyhxneyfzrwf2b4jwk1pfgo6 4957175 4957174 2026-09-13T10:24:24Z యర్రా రామారావు 28161 4957175 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం. <ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్ నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] dfo277csz0x93wozy95n5jmvu45q4w0 4957176 4957175 2026-09-13T10:25:43Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* రవాణా */ 4957176 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం. <ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == [[కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్]] నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] ala2ynd8szbz4bp82kd92qckrbab3kw 4957177 4957176 2026-09-13T10:28:01Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లాలోని పట్టణాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957177 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం. <ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == [[కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్]] నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] 4ilisetc80vx1n4wtxnn0q33vt8hj1l 4957178 4957177 2026-09-13T10:28:37Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* రవాణా */ 4957178 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం. <ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం తాలూకా]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం తాలూకా]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == [[కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్]] నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> ==పర్యాటక ఆకర్షణలు == * '''[[శ్రీ అక్కమాంబ ఆలయం కళ్యాణదుర్గం|అక్కమాంబ ఆలయం]]:''' గ్రామ దేవత. ఈ ఆలయంలో సప్తమాతలకు ప్రతీకగా శ్రీ అక్కమాంబాదేవి సజీవ జీవకళ ఉట్టిపడే రీతిలో భాసిల్లుతోంది. * '''శ్రీ సుబ్రహ్మణేశ్వర స్వామి ఆలయం:''' పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ ఆలయం 16 వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] 54ai9221cadqih7sf7ywj749kf6eo85 4957180 4957178 2026-09-13T10:30:17Z యర్రా రామారావు 28161 /* భౌగోళికం */ 4957180 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం. <ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[[[రాయదుర్గం మండలం|రాయదుర్గం]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[[[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం (సత్యసాయి జిల్లా)]]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == [[కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్]] నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> ==పర్యాటక ఆకర్షణలు == * '''[[శ్రీ అక్కమాంబ ఆలయం కళ్యాణదుర్గం|అక్కమాంబ ఆలయం]]:''' గ్రామ దేవత. ఈ ఆలయంలో సప్తమాతలకు ప్రతీకగా శ్రీ అక్కమాంబాదేవి సజీవ జీవకళ ఉట్టిపడే రీతిలో భాసిల్లుతోంది. * '''శ్రీ సుబ్రహ్మణేశ్వర స్వామి ఆలయం:''' పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ ఆలయం 16 వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] afxomdj7y7lbt993nyc8fviykdr09iw 4957181 4957180 2026-09-13T10:30:38Z యర్రా రామారావు 28161 /* భౌగోళికం */ 4957181 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం. <ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం మండలం|రాయదుర్గం]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[[[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం (సత్యసాయి జిల్లా)]]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == [[కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్]] నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> ==పర్యాటక ఆకర్షణలు == * '''[[శ్రీ అక్కమాంబ ఆలయం కళ్యాణదుర్గం|అక్కమాంబ ఆలయం]]:''' గ్రామ దేవత. ఈ ఆలయంలో సప్తమాతలకు ప్రతీకగా శ్రీ అక్కమాంబాదేవి సజీవ జీవకళ ఉట్టిపడే రీతిలో భాసిల్లుతోంది. * '''శ్రీ సుబ్రహ్మణేశ్వర స్వామి ఆలయం:''' పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ ఆలయం 16 వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] gkkx8i6782zkm5nsb15dqkl9e4gh7ku 4957183 4957181 2026-09-13T10:30:56Z యర్రా రామారావు 28161 /* భౌగోళికం */ 4957183 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం. <ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం మండలం|రాయదుర్గం]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం (సత్యసాయి జిల్లా)]]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == [[కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్]] నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> ==పర్యాటక ఆకర్షణలు == * '''[[శ్రీ అక్కమాంబ ఆలయం కళ్యాణదుర్గం|అక్కమాంబ ఆలయం]]:''' గ్రామ దేవత. ఈ ఆలయంలో సప్తమాతలకు ప్రతీకగా శ్రీ అక్కమాంబాదేవి సజీవ జీవకళ ఉట్టిపడే రీతిలో భాసిల్లుతోంది. * '''శ్రీ సుబ్రహ్మణేశ్వర స్వామి ఆలయం:''' పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ ఆలయం 16 వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] jmbby818915rr90q6c5evrzsmofpqsj 4957189 4957183 2026-09-13T10:38:31Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957189 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం. <ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం మండలం|రాయదుర్గం]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం (సత్యసాయి జిల్లా)]]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == [[కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్]] నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> ==పర్యాటక ఆకర్షణలు == * '''[[శ్రీ అక్కమాంబ ఆలయం కళ్యాణదుర్గం|అక్కమాంబ ఆలయం]]:''' గ్రామ దేవత. ఈ ఆలయంలో సప్తమాతలకు ప్రతీకగా శ్రీ అక్కమాంబాదేవి సజీవ జీవకళ ఉట్టిపడే రీతిలో భాసిల్లుతోంది. * '''శ్రీ సుబ్రహ్మణేశ్వర స్వామి ఆలయం:''' పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ ఆలయం 16 వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని నగరాలు, పట్టణాలు]] 17g3qyjg5e6umzb155wzmuosml8tzor 4957190 4957189 2026-09-13T10:39:10Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని నగరాలు, పట్టణాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957190 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం. <ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన బోయ కళ్యాణప్ప అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం మండలం|రాయదుర్గం]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం (సత్యసాయి జిల్లా)]]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == [[కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్]] నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> ==పర్యాటక ఆకర్షణలు == * '''[[శ్రీ అక్కమాంబ ఆలయం కళ్యాణదుర్గం|అక్కమాంబ ఆలయం]]:''' గ్రామ దేవత. ఈ ఆలయంలో సప్తమాతలకు ప్రతీకగా శ్రీ అక్కమాంబాదేవి సజీవ జీవకళ ఉట్టిపడే రీతిలో భాసిల్లుతోంది. * '''శ్రీ సుబ్రహ్మణేశ్వర స్వామి ఆలయం:''' పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ ఆలయం 16 వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] jmbby818915rr90q6c5evrzsmofpqsj 4957200 4957190 2026-09-13T10:46:32Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4957200 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కళ్యాణదుర్గం | native_name = | native_name_lang = te | other_name = కళ్యాణదుర్గ్ | nickname = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = KalyanadurgHills.jpg | image_alt = | image_caption = అక్కమ్మగారి కొండ, చుట్టుపక్కల కొండలు. | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|14.5500|N|77.1000|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[శాసనసభ సభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]] | leader_name1 = [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=civicbody>{{cite web|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|url=http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128175528/http://dtcp.ap.gov.in:9090/webdtcp/Municipalities%20List-110.pdf|archive-date=28 January 2016}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 34.92 | elevation_m = 656 | population_total = 32328 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=633204|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=11 September 2014}}</ref> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 515 xxx | registration_plate = | website = {{URL|http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/|కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీ}} | footnotes = }} '''కళ్యాణదుర్గం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనంతపురం జిల్లా]]లో ఉన్న ఒక [[పట్టణం]]. ఇది కళ్యాణదుర్గం మండలానికి, [[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను|కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్‌కు]] ప్రధాన కేంద్రం. <ref>{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=6 June 2017|pages=386}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur}}</ref> కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో వజ్రాలున్న [[కింబర్లైట్]]ల నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు.<ref>{{cite web|title=Discovery of diamond-bearing kimberlites in Kalyandurg area, Anantapur district, Andhra Pradesh|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/apr25/articles13.htm|publisher=Indian Institute of Science, Bangalore|accessdate=11 September 2014}}</ref> == చరిత్ర == కళ్యాణదుర్గం శ్రీ [[కృష్ణదేవరాయలు|కృష్ణదేవరాయల]] పాలనలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు ముఖ్యమైన కోటలను బోయ [[పాలెగాళ్లు]] పాలించారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన [[బోయ కళ్యాణప్ప]] అనే పాలెగారి పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి కళ్యాణదుర్గం అనే పేరు వచ్చింది. విజయనగర పాలనలో కళ్యాణదుర్గం చాలా కల్లోలంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ వారు డిసెంబర్ 1893లో ధర్మవరం, బళ్లారిలోని రాయదుర్గం తాలూకాలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. మార్చి 2012లో కళ్యాణదుర్గం మున్సిపాలిటీగా మారింది. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు ప్రావిన్స్‌లోని]] [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కళ్యాణదుర్గం ఒక తాలూకాగా ఉండేది. దీనిని 1893లో [[ధర్మవరం]] నుండి వేరు చేశారు.<ref>{{cite web|author1=Prem Loganathan|title=Boyar mudiraja|url=http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|website=The Great Boyar Valmiki Nayaka Emperors|publisher=bedar.nayaka.in|accessdate=12 September 2014|archive-date=12 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912095338/http://www.bedar.nayaka.in/Boyar_Mudiraja.php|url-status=dead}}</ref> పట్టణం నడిబొడ్డున శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని 16వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో నిర్మించారు. [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] జిల్లాలో బృహత్‌శిలాయుగం నాటి అవశేషాలు చాలా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|title=Archeological Survey of India|website=asihyd.ap.nic.in|access-date=15 June 2016|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614022947/http://asihyd.ap.nic.in/anantapur_gooty.html|url-status=dead}}</ref> కళ్యాణదుర్గం పరిసరాల్లోని అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద, వాలులలో డోల్మెనాయిడ్ సిస్ట్‌లు, రాతి వృత్తాల లాంటి వందలాది బృహత్‌శిలాయుగం నాటి స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి. అక్కమ్మగారి కొండకు ఉత్తరంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో మరో పెద్ద రాతి వృత్తాల సముదాయం ఉంది. ఇలాంటి అవశేషాలు కళ్యాణదుర్గానికి తూర్పున 5 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముదిగల్లు గ్రామం, పట్టణానికి ఈశాన్యంగా 2 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న ముత్యాలబండ గ్రామం, రాయదుర్గం వైపు ఉన్న గొల్లపల్లి వద్ద ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yK8D8c5-HXAC&q=Megalithic++kalyandurg&pg=PA123|title=Comprehensive History and Culture of Andhra Pradesh: Pre- and protohistoric Andhra Pradesh up to 500 BC|first=M. L. K.|last=Murty|date=6 June 2017|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125024750|via=Google Books}}</ref> == భౌగోళికం == కళ్యాణదుర్గం {{Coord|14.5500|N|77.1000|E|}} వద్ద ఉంది.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Kalyandrug.html ఫాలింగ్ రెయిన్.కామ్ లో కళ్యాణదుర్గం వివరాలు]</ref> ఇది సగటున 591 మీటర్ల (1942 అడుగుల) ఎత్తులో ఉంది. {{Geographic location |width=auto |Northwest = [[రాయదుర్గం మండలం|రాయదుర్గం]] |North = [[బెళుగుప్ప మండలం]] |Northeast = [[గంగవరం (అనంతపురం)|గంగవరం]] |West = [[శెట్టూరు మండలం]] |Centre = కళ్యాణదుర్గం |East = [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం)|ఆత్మకూరు మండలం]] |Southwest = [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] |South = [[కంబదూరు మండలం]] |Southeast = [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం (సత్యసాయి జిల్లా)]]] }} == జనాభా వివరాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం కళ్యాణదుర్గం జనాభా 32,328. ఇందులో 16,036 మంది పురుషులు, 16,292 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. ఇక్కడి లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1016 స్త్రీలు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 3,404 మంది ఉండగా వారిలో 1,760 మంది బాలురు, 1,644 మంది బాలికలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మందికి 979 గా ఉంది. సగటు అక్షరాస్యత రేటు 74.14 శాతంతో 21,443 మంది అక్షరాస్యులు ఉన్నారు. ఇది రాష్ట్ర సగటు 67.41% కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |accessdate=11 September 2014 |page=43 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> == పరిపాలన == === పౌర పరిపాలన === ఈ మున్సిపాలిటీ 15.895 చ.కి.మీ.ల విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. దీని వార్షిక వ్యయం 229.29 కోట్లు, వార్షిక ఆదాయం 222.87 కోట్లు.<ref name=info>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> మున్సిపల్ సంస్థ 453 పబ్లిక్ కుళాయిలు, 66 బోర్ బావుల ద్వారా రోజుకు తలసరి 70 లీటర్ల చొప్పున నీటి సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది. కమ్యూనిటీ హాళ్లు, ప్రాథమిక ఉన్నత పాఠశాలల నిర్వహణ, 13.45 కి.మీ.ల మేర రోడ్ల నిర్వహణతో పాటు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి, ఆర్.డి.టి. ఆసుపత్రి లాంటి మాతా శిశు ఆరోగ్య కేంద్రాల నిర్వహణ లాంటి ఇతర సేవలను కూడా ఇది అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Public services/amenities|url=http://cdma.ap.gov.in/KALYANDURGAM/Public%20services_amenities.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=11 September 2014}}</ref> == రాజకీయాలు == [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న అనంతపురం జిల్లాలోని 14 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]కి చెందిన [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] ప్రస్తుతం కళ్యాణదుర్గం నియోజకవర్గానికి ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/elections/andhra-pradesh-assembly-polls-2019/story/andhra-pradesh-assembly-election-2019-results-winners-list-names-of-winning-candidates-of-bjp-congress-npp-1532110-2019-05-23|title=Andhra Pradesh Assembly Election 2019 Results: Full Winners List|date=24 May 2019 |magazine=India Today}}</ref><ref name=mla>{{cite web|title=MLA's|url=http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|publisher=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=11 September 2014|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725195126/http://www.ap.gov.in/Pages/MLA.aspx|url-status=dead}}</ref> === శాసనసభ సభ్యులు === {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! సభ్యుడు ! colspan="2" | రాజకీయ పార్టీ |- | 1952 | నారాయణప్ప సండా | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1952 | శాంతప్ప | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1967 | టి.సి. మారెప్ప | స్వతంత్ర అభ్యర్థి |- | 1972 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1978 | హిందీ నరసప్ప | [[జనతా పార్టీ]] |- | 1983 | టి.సి. మారెప్ప | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1985 | ఫకీరప్ప | కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- | 1989 | ఎం. లక్ష్మీదేవి | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 1994 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 1999 | ఎ. శారదాంబ | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2004 | [[బి.సి. గోవిందప్ప|బి. సి. గోవిందప్ప]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2009 | [[ఎన్. రఘువీరా రెడ్డి]] | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | 2014 | [[వి. హ‌నుమంత రాయ చౌద‌రి|ఉన్నం హనుమంతరాయ చౌదరి]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | 2019 | [[ఉషశ్రీ చరణ్‌|కె. వి. ఉషశ్రీ చరణ్]] | [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | 2024 | [[అమిలినేని సురేంద్ర బాబు]] | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |} == విద్య == రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యా శాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్యను అందిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |accessdate=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}</ref> వివిధ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం, తెలుగు మాధ్యమాలలో బోధన జరుగుతుంది. == రవాణా == [[కళ్యాణదుర్గం రైల్వే స్టేషన్]] నైరుతి రైల్వే జోన్‌లోని బెంగళూరు రైల్వే డివిజన్ పరిధిలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/kalyandurga-kynd/11559|title=Trains to KYND/Kalyandurga Station - 2 Arrivals SWR/South Western Zone - Railway Enquiry|last=Jayashree|website=indiarailinfo.com}}</ref> ==పర్యాటక ఆకర్షణలు == * '''[[శ్రీ అక్కమాంబ ఆలయం కళ్యాణదుర్గం|అక్కమాంబ ఆలయం]]:''' గ్రామ దేవత. ఈ ఆలయంలో సప్తమాతలకు ప్రతీకగా శ్రీ అక్కమాంబాదేవి సజీవ జీవకళ ఉట్టిపడే రీతిలో భాసిల్లుతోంది. * '''శ్రీ సుబ్రహ్మణేశ్వర స్వామి ఆలయం:''' పట్టణం నడిబొడ్డున ఉంది. ఈ ఆలయం 16 వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. == మరిన్ని చిత్రాలు == <gallery> File:Kld2.jpg|దొడగట్ట రోడ్డు File:Kumaraswamycircle kld.jpg|మసీదు దగ్గర టి-సర్కిల్ File:Timmppakonda.jpg|తిమ్మప్పస్వామి కొండ, ములకనూరు File:Sunset at KLD.jpg|మార్చి నెలలో అందమైన సూర్యాస్తమయం. File:Beatuiful Rice and Pappya fileds in South Kalyandurg.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకా దక్షిణ వైపున ఉన్న వ్యవసాయ క్షేత్రాలు. File:HanumanthaRaya Swamy Temple in Kairevu Forest.JPG|అటవీ ప్రాంతం కైరేవులో ఉన్న దేవాలయం. File:Lambsneargangavaram.jpg|కళ్యాణదుర్గం ఉత్తర వైపు నల్లరేగడి నేలలో పశువులు. File:In Side of Kairevu Reserved forest.JPG|కళ్యాణదుర్గం తాలూకాలోని కైరేవు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ లోపలి దృశ్యం. </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *[[అనంతపురం జిల్లా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kalyandurg}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పట్టణాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా మండల కేంద్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]] qrvwdy140xvt1ta8u7gauphk4g58lig 3 35428 4957156 74261 2026-09-13T09:00:51Z ~2026-49662-33 154132 /* askjv ladjs J HLJK h bvbnNBNBNDNjndndfjgjDFKJHJVB jh j */ కొత్త విభాగం 4957156 wikitext text/x-wiki {{స్వాగతం|సభ్యుడు=Mpradeep|సంతకం=__[[User:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు]]<small>([[User_Talk:Mpradeep|చర్చ]], [[Special:Contributions/Mpradeep|రచనలు]])</small> 11:29, 6 డిసెంబర్ 2006 (UTC)}} == askjv ladjs J HLJK h bvbnNBNBNDNjndndfjgjDFKJHJVB jh j == d'''Check your Internet connection''' Check any cables and reboot any routers, modems, or other network devices you may be using. Allow Chrome to access the network in your firewall or antivirus settings. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/~2026-49662-33|~2026-49662-33]] ([[వాడుకరి చర్చ:~2026-49662-33|చర్చ]]) 09:00, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) hcborzjnqf2xc5wph7fa6z23z3ohzan 0 40009 4956842 4932301 2026-09-12T14:03:12Z Raghurama Raju 1957 146551 /* బాల్యం, విద్యాభ్యాసం. వృత్తి */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956842 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సునీల్ | image = Actor_Sunil_2016.png | imagesize = | caption = 2016 లో సునీల్ | birth_name = ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ | birth_date = {{birth date and age|1974|02|28}} | birthplace = [[భీమవరం]] | death_date = | death_place = | othername = | years_active = | education = ఫైన్ ఆర్ట్స్ | alma_mater = భీమవరం కళాశాల | occupation = నటుడు | spouse = | parents = | children = కుందన | residence = [[హైదరాబాదు]], [[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]] | website = }} '''సునీల్'''గా పేరుగాంచిన '''ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ''' తెలుగు సినిమా నటుడు. సుమారు 200కి పైచిలుకు చిత్రాల్లో నటించాడు. మొదట ఎక్కువ హాస్యపాత్రల్లో నటించి తర్వాత కథానాయకుడిగా మారాడు. హాస్యనటుడిగా [[నువ్వే కావాలి]], [[నువ్వు నేను]], [[నువ్వు నాకు నచ్చావ్]], [[నువ్వే నువ్వే]], [[సొంతం]], [[మనసంతా నువ్వే]], [[అతడు (సినిమా)|అతడు]], [[ఆంధ్రుడు]] అతనికి మంచి గుర్తింపు సాధించి పెట్టాయి. [[అందాల రాముడు (2006 సినిమా)|అందాల రాముడు]] అతనికి కథానాయకుడిగా మొదటి సినిమా. తర్వాత [[ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి|రాజమౌళి]] దర్శకత్వంలో వచ్చిన [[మర్యాద రామన్న (సినిమా)|మర్యాదరామన్న]] మంచి ప్రజాదరణ పొందింది. 2003లో నువ్వు నేను, 2006 లో ఆంధ్రుడు చిత్రాలకిగాను ఉత్తమ హాస్యనటుడిగా [[నంది పురస్కారాలు|నంది పురస్కారం]] అందుకున్నాడు. మర్యాద రామన్న చిత్రానికి గాను స్పెషల్ జ్యూరీ పురస్కారం లభించింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం. వృత్తి == సునీల్ పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, [[భీమవరం]]లో జన్మించాడు. తండ్రి కేంద్ర తపాలా శాఖ ఉద్యోగి. సునీల్‌కు ఐదేళ్ళ వయసు అప్పుడు తండ్రి మరణించగా తల్లికి ఆ ఉద్యోగం వచ్చింది. చిన్నప్పుడు సునీల్ వాళ్ళ అమ్మమ్మ ఊరైన పెదపుల్లేరులో ఎక్కువగా ఉండేవాడు. నాలుగో తరగతి దాకా అక్కడే చదివి తరువాత [[భీమవరం]] వచ్చేశాడు. తొమ్మిదో తరగతికి ''ఉండి'' ఉన్నత పాఠశాలలో చేరాడు. సినిమాల మీద ఇష్టంతో భీమవరం కళాశాలలో ఫైన్‌ఆర్ట్స్ కోర్సులో చేరాడు. అప్పట్లో అక్కడ నాటకాలలో నట శిక్షణ ఇవ్వడానికి రాజా వన్నెంరెడ్డి ('క్షేమంగా వెళ్ళి లాభంగా రండి' చిత్ర దర్శకుడు) వచ్చేవాడు. అప్పటికింకా ఆయన దర్శకుడు కాలేదు. ==కుటుంబం== సునీల్ ది పెద్దలు కుదిర్చిన వివాహం. ఆయన భార్య పోస్ట్‌గ్రాడ్యుయేషన్ చేసింది. వీరిద్దరికీ ఒక పాప. పేరు కుందన. == సినిమా కెరీర్ == సునీల్ మొదటగా డ్యాన్సర్ కావాలని అనుకున్నాడు. రచయిత, దర్శకుడు త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్, సునీల్ మంచి స్నేహితులు. త్రివిక్రం సలహాతో హాస్యనటుడిగా ప్రయత్నించాడు. తన సినిమాల్లో కూడా అతనికి పాత్రలు ఇప్పించాడు. సునీల్ కేవలం నటుడిగానే కాక కథానాయకునిగా, మంచి నృత్యకారుడిగా కూడా పేరు తెచ్చుకొన్నాడు.<ref>{{Cite web|url=https://english.sakshi.com/news/entertainment/comedian-hero-villain-sunil-has-done-it-all-122424|title=Sunil Not Interested In Comedian Roles Anymore?|date=2020-08-07|website=Sakshi Post|language=en|access-date=2021-01-05|archive-date=2020-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200822231435/https://english.sakshi.com/news/entertainment/comedian-hero-villain-sunil-has-done-it-all-122424|url-status=dead}}</ref> ==సునీల్ హీరోగా== సునీల్ ప్రధాన పాత్రలో నటించిన చిత్రం [[అందాల రాముడు (2006 సినిమా)|అందాలరాముడు]] ఇందులో [[ఆర్తీ అగర్వాల్]] కథానాయిక. ఇందులోని అన్నిపాటలు ప్రజాదరణ పొందినవి. ఈ చిత్రం విజయవంతంగా నడచి సునీల్ కు మంచి పేరు తెచ్చింది. తర్వాత [[రాజమౌళి]] దర్శకత్వంలో వచ్చిన [[మర్యాద రామన్న (సినిమా)]] కూడా ప్రజాదరణ పొందింది. [[పూలరంగడు (2012 సినిమా)|పూల రంగడు]], [[మిస్టర్ పెళ్ళికొడుకు]], [[తడాఖా]], [[భీమవరం బుల్లోడు]], [[కృష్ణాష్టమి (సినిమా)|కృష్ణాష్టమి]], [[జక్కన్న]], [[ఈడు గోల్డ్ ఎహె|ఈడు గోల్డ్ ఎహే]], [[ఉంగరాల రాంబాబు]] వంటి చిత్రాల్లో నటించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.filmcompanion.in/features/telugu-features/the-rise-fall-and-resurrection-of-telugu-actor-sunil-who-stars-in-colour-photo-ss-rajamouli-allu-arjun/|title=The Rise, Fall And Resurrection Of Telugu Actor Sunil, Who Stars In Colour Photo|last=Keramalu|first=Karthik|date=2020-10-28|website=Film Companion|language=en-US|access-date=2021-01-05}}</ref> ==సునీల్ నటించిన చలన చిత్రాలు== {{colbegin}} * [[కొరియన్ కనకరాజు]] (2026) * [[డకోయిట్: ఎ లవ్ స్టోరీ]] (2026) * [[భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి]] (2026) * [[ఫైటర్ శివ]] (2025) * [[రివాల్వర్ రీటా]] (2025) * [[గుడ్ బ్యాడ్ అగ్లీ]] (2025) * [[మ్యాక్స్ (2024 సినిమా)|మ్యాక్స్]] (2024) * [[పుష్ప 2: ది రూల్|పుష్ప 2]] (2024) * [[జీబ్రా (2024 సినిమా)|జీబ్రా]] (2024) * [[విశ్వం (2024 సినిమా)|విశ్వం]] (2024) *[[శ్వాగ్]] (2024) *[[మెకానిక్ రాకీ]] (2024) * [[హరోం హర]] (2024) * [[మత్తు వదలరా 2]] (2024) * [[పారిజాత పర్వం]] (2024) * [[గీతాంజలి మళ్ళీ వచ్చింది]] (2024) * [[జపాన్ (2023 సినిమా)|జపాన్]] (2023) * [[వెయ్ దరువెయ్]] (2023) * [[మార్క్ ఆంటోని]] (2023) * [[మహావీరుడు (2023 సినిమా)|మహావీరుడు]] (2023) * [[భువన విజయమ్]] (2023) * [[విరూపాక్ష]] (2023) * [[కథ వెనుక కథ]] (2023) * [[వాలెంటైన్స్ నైట్]] (2023) * [[మిస్టర్ కింగ్]] (2023) * [[ఆర్గానిక్ మామ హైబ్రీడ్ అల్లుడు]] (2023) * [[ఎస్5 నో ఎగ్జిట్]] (2022) *[[ఊర్వశివో రాక్షసివో]] (2022) *[[జిన్నా (సినిమా)|జిన్నా]] (2022) *[[వాంటెడ్ పండుగాడ్]] (2022) *[[దర్జా]] (2022) *[[భీమ్లా నాయక్]] - భీమ్లా నాయక్ పాటలో (2022) *[[ముఖచిత్రం]] (2022) * [[తీస్ మార్ ఖాన్]] (2022) *[[చిత్తం మహారాణి]] (2022) *[[అతడు ఆమె ప్రియుడు]] (2022) *[[బుజ్జీ ఇలారా]] (2022) *[[హెడ్స్ అండ్ టేల్స్]] (2021) *[[కనబడుటలేదు]] (2021) *[[తెలంగాణ దేవుడు]] (2021) * [[కలర్ ఫోటో (2020 సినిమా)|కలర్ ఫోటో]] (2020) * [[డిస్కో రాజా]] (2020) తెలుగు<ref name="‘డిస్కో రాజా’ మూవీ రివ్యూ">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=సినిమా |title=‘డిస్కో రాజా’ మూవీ రివ్యూ |url=https://www.sakshi.com/news/movies/ravi-teja-disco-raja-telugu-movie-review-and-rating-1258166 |accessdate=24 January 2020 |publisher=సంతోష్‌ యాంసాని |date=24 January 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124193557/https://www.sakshi.com/news/movies/ravi-teja-disco-raja-telugu-movie-review-and-rating-1258166 |archivedate=2020-01-24 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="రివ్యూ: డిస్కోరాజా">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=సినిమా |title=రివ్యూ: డిస్కోరాజా |url=https://www.eenadu.net/cinema/newsarticle/DiscoRaja-Review/0203/120011345 |accessdate=24 January 2020 |date=24 January 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124193857/https://www.eenadu.net/cinema/newsarticle/DiscoRaja-Review/0203/120011345 |archivedate=24 జనవరి 2020 |work= |url-status=dead }}</ref> * [[చాణక్య (2019 సినిమా)|చాణక్య]] (2019)<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/gopichand-dons-a-spys-hat-for-his-upcoming-film-chanakya/articleshow/69713686.cms|title=Gopichand dons a spy’s hat for his upcoming film Chanakya|website=Times of India|accessdate=7 January 2020|date=9 June 2019}}</ref><ref name="firstpost">{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/chanakya-gopichand-mehreen-pirzadas-upcoming-telugu-spy-thriller-gets-a-title-and-logo-6780611.html|title=Chanakya: Gopichand, Mehreen Pirzada's upcoming Telugu spy thriller gets a title and logo- Entertainment News, Firstpost|website=firstpost.com|accessdate=7 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701044458/https://www.firstpost.com/entertainment/chanakya-gopichand-mehreen-pirzadas-upcoming-telugu-spy-thriller-gets-a-title-and-logo-6780611.html|archive-date=1 July 2019|url-status=live}}</ref> * [[సిల్లీ ఫెలోస్]] (2018)<ref name="‘సిల్లీ ఫెలోస్‌‌’ మూవీ రివ్యూ">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=సినిమా |title=‘సిల్లీ ఫెలోస్‌‌’ మూవీ రివ్యూ |url=https://www.sakshi.com/news/movies/silly-fellows-telugu-movie-review-1114999 |accessdate=6 June 2019 |date=7 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180907115642/https://www.sakshi.com/news/movies/silly-fellows-telugu-movie-review-1114999 |archivedate=7 September 2018}}</ref> * [[అమర్ అక్బర్ ఆంటోని (2018 సినిమా)|''అమర్ అక్బర్ ఆంటోని'']] (2018) * [[ఉంగరాల రాంబాబు]] (2017) * [[2 కంట్రీస్]] (2017) * [[ఈడు గోల్డ్ ఎహె]] (2016) * [[జక్కన్న (2016 సినిమా)|జక్కన్న]] (2016) * [[కృష్ణాష్టమి (సినిమా)|కృష్ణాష్టమి]] (2016) * [[భీమవరం బుల్లోడు]] (2014) * [[తడాఖా]] (2013) * [[మిస్టర్ పెళ్ళికొడుకు]] (2013) * [[పూల రంగడు (1967 సినిమా)|పూలరంగడు]] (2012) * [[శంభో శివ శంభో]] (2010) * [[తిమ్మరాజు (సినిమా)|తిమ్మరాజు]] (2010) * [[ఖలేజా]] (2010) * [[మర్యాద రామన్న]] (2010) * [[ఆ ఒక్కడు]] (2009)<ref name="Aa Okkadu review">{{cite web |last1=Idlebrain |first1=Movie Review |title=Aa Okkadu review |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-aaokkadu.html |website=www.idlebrain.com |accessdate=29 May 2020 |date=5 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212020742/http://idlebrain.com/movie/archive/mr-aaokkadu.html |archive-date=12 December 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="'Aa Okkadu' Review: Not Upto Expectations">{{cite web |last1=Great Andhra |first1=Movie Review |title='Aa Okkadu' Review: Not Upto Expectations |url=https://www.greatandhra.com/movies/reviews/aa-okkadu-review-not-upto-expectations-14047 |website=greatandhra.com |publisher=Venkat Arikatla |accessdate=29 May 2020 |language=en |date=5 June 2009 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[నేరము - శిక్ష (2009 సినిమా)|నేరము - శిక్ష]] (2009) * [[రెయిన్‌బో (సినిమా)|రెయిన్‌బో]] (2008) * [[ఆదివిష్ణు (2008 సినిమా)|ఆదివిష్ణు]] (2008) * [[చుక్కల్లో చంద్రుడు (2006 సినిమా)|చుక్కల్లో చంద్రుడు]] (2006) * [[నువ్వు నాకు నచ్చావు]] * [[నేనున్నాను]] (2004) * [[ఒక పెళ్ళాం ముద్దు రెండో పెళ్ళాం వద్దు]] (2004) * [[కొడుకు (సినిమా)|కొడుకు]] (2004) * [[నువ్వు నేను]] * [[మనసంతా నువ్వే]] * [[బొమ్మరిల్లు (2006 సినిమా)|బొమ్మరిల్లు]] * [[నువ్వే నువ్వే]] * [[నువ్వు లేక నేను లేను]] * [[నువ్వే కావాలి]] * [[ఠాగూర్ (సినిమా)|ఠాగూర్]] * [[మల్లీశ్వరి (2004 సినిమా)]] * [[ఉల్లాసంగా ఉత్సాహంగా]] * [[పాపే నా ప్రాణం]] (2000) * [[కలుసుకోవాలని]] * [[హోలీ (సినిమా)|హోలీ]] (2002) * [[ఒకటో నంబర్ కుర్రాడు]] (2002) * [[విజయం (సినిమా)|విజయం]] (2003) * [[మీ ఇంటికొస్తే ఏం ఇస్తారు మా ఇంటికొస్తే ఏం తెస్తారు]] (2004) * [[నేను పెళ్ళికి రెడీ]] (2013) * [[మాస్]] * [[జై చిరంజీవ]] * [[అతడు]] * [[జల్సా]] * [[రెడీ]] * [[ఢీ]] * [[కింగ్ (సినిమా)|కింగ్]] * [[వాసు (సినిమా)|వాసు]] * [[అందాల రాముడు (2006 సినిమా)|అందాల రాముడు]] * [[కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకత్వం, అప్పల్రాజు]] * [[అరవింద సమేత వీర రాఘవ]] {{colend}} ==పురస్కారాలు== * స్పెషల్ జ్యూరీ అవార్డు - [[మర్యాద రామన్న]] [[దక్షిణాది ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు|'''ఫిల్మ్ ఫేర్ అవార్డులు''']] * 2013 - [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సహాయ నటుడు – తెలుగు|ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సహాయ నటుడు]] - [[తడాఖా]] [[సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డులు|సైమా అవార్డులు]] * 2013: [[సైమా ఉత్తమ సహాయనటుడు - తెలుగు|ఉత్తమ సహాయనటుడు]] (తడాఖా) ==మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{నంది పురస్కారాలు}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా హాస్యనటులు]] [[వర్గం:నంది ఉత్తమ నటులు]] [[వర్గం:నంది ఉత్తమ హాస్యనటులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా సినిమా నటులు]] su3aw3maoa7h737pf0rw7ro5eowfbzu 0 40814 4956910 4765009 2026-09-12T16:27:59Z ~2026-49455-59 154115 /* నటించిన చిత్రాలు */ నటించిన చిత్రాలు 4956910 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = రామ్ చరణ్ తేజ | image = Ram Charan at Mumbai Airport May 2015 (cropped).jpg | caption = మే 2015లో ఛత్రపతి శివాజీ విమానాశ్రయంలో చరణ్ | birthdate = {{birth date and age|1985|03|27}} | location = {{flagicon|India}} [[హైదరాబాదు]] | height = | deathplace = | birthname = రామ్ చరణ్ తేజ | othername = చెర్రీ | homepage = http://www.cherryfans.com/ | notable role = చరణ్ ([[చిరుత (సినిమా)|చిరుత]])<br> [[బ్రూస్ లీ (సినిమా)|బ్రూస్ లీ - ది ఫైటర్]]'' కార్తీక్/బ్రూస్ లీ |spouse = ఉపాసన |children= క్లింకారా<ref name="రామ్ చరణ్, ఉపాసన కూతురి పేరు ఇదే.. ట్వీట్ చేసిన చిరంజీవి..">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=రామ్ చరణ్, ఉపాసన కూతురి పేరు ఇదే.. ట్వీట్ చేసిన చిరంజీవి.. |url=https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/megastar-chiranjeevi-says-ram-charan-and-upasana-daughter-name-is-klin-kaara-993528.html |accessdate=30 June 2023 |date=30 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230630172216/https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/megastar-chiranjeevi-says-ram-charan-and-upasana-daughter-name-is-klin-kaara-993528.html |archivedate=30 June 2023 |language=te}}</ref>, శివ‌రామ్, అన్వీరా దేవి }} '''రామ్ చరణ్ తేజ''' భారతీయ సినిమా నటుడు. ఆయన indian cinema ప్రముఖ నటుడు [[చిరంజీవి]] కుమారుడు. ఇతను భారత సినిమా నటుడుగానే కాక రాంచరణ్ హైదరాబాద్ పోలో రైడింగ్ క్లబ్ ఓనరు, మా టీ.వీ. బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్లలో ఒకడు<ref>https://web.archive.org/web/20140528005740/http://maatv.com/corporate#tabs-3</ref>. రామ్‌ చరణ్‌ తేజకు [[:en:వేల్స్‌_యూనివర్సిటీ|వేల్స్‌ యూనివర్సిటీ]] 2024 ఏప్రిల్ 13న చిత్రపరిశ్రమతో పాటు సమాజానికి చేసిన విశిష్ట సేవలకు గుర్తింపుగా గౌరవ డాక్టరేట్‌ను అందించింది.<ref name="హీరో రామ్‌ చరణ్‌కు ‘గౌరవ డాక్టరేట్‌’">{{cite news |last1=Chitrajyothy |title=హీరో రామ్‌ చరణ్‌కు ‘గౌరవ డాక్టరేట్‌’ {{!}} 'Honorary Doctorate' for Hero Ram Charan |url=https://www.chitrajyothy.com/2024/cinema-news/honorary-doctorate-for-hero-ram-charan-52490.html |accessdate=12 April 2024 |work= |date=12 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240412041000/https://www.chitrajyothy.com/2024/cinema-news/honorary-doctorate-for-hero-ram-charan-52490.html |archivedate=12 April 2024 |language=te}}</ref><ref name="వేల్స్‌ యూనివర్సిటీ నుంచి రామ్‌చరణ్‌కు గౌరవ డాక్టరేట్‌..">{{cite news |last1=Chitrajyothy |title=వేల్స్‌ యూనివర్సిటీ నుంచి రామ్‌చరణ్‌కు గౌరవ డాక్టరేట్‌.. |url=https://www.chitrajyothy.com/2024/tollywood/ram-charan-honoured-with-doctorate-avm-52528.html |accessdate=13 April 2024 |work= |date=13 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240413163555/https://www.chitrajyothy.com/2024/tollywood/ram-charan-honoured-with-doctorate-avm-52528.html |archivedate=13 April 2024 |language=te}}</ref> రామ్ చరణ్ తేజ, [[జూనియర్ ఎన్.టి.ఆర్]] కలిసి నటించిన ఆర్ఆర్ఆర్ సినిమాలోని '[[నాటు నాటు]]’ పాట, 13 మార్చి 2023న ఉత్తమ ఒరిజినల్ సాంగ్ గా [[అకాడమీ పురస్కారాలు|ఆస్కార్ అవార్డు]] గెలుచుకుంది.<ref>https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/ram-charan-and-junior-ntr-are-over-joyed-with-oscars-2023-win-and-shared-their-excitement-with-heartfelt-posts-787585</ref> ==వ్యక్తిగత జీవితం== రామ్ చరణ్ తేజ మార్చి 27, 1985న [[చిరంజీవి]], సురేఖ దంపతులకు జన్మించాడు. ఇతనికి ఇద్దరు సొదరీమణులు శ్రీజ, [[సుస్మిత కొణిదెల|సుష్మిత]]. జూన్ 14, 2012న ఉపాసన కామినేనిని పరిణయమాడాడు.<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-14/news-interviews/32234366_1_boney-kapoor-allu-arjun-biggest-weddings|title=Ram Charan marries Upasana Kamineni|publisher=The Times of India|accessdate=|website=|archive-date=2013-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004214239/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-14/news-interviews/32234366_1_boney-kapoor-allu-arjun-biggest-weddings|url-status=dead}}</ref> ఈ దంపతులకు 20 జూన్ 2023న మొదటి సంతానం కుమార్తె క్లిన్ కార జన్మించింది.<ref name="Ram Charan and Upasana become parents to a baby girl">{{cite news |last1= |first1= |title=Ram Charan and Upasana become parents to a baby girl |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ram-charan-and-upasana-are-now-parents-to-a-baby-girl-2394864-2023-06-20 |accessdate=1 February 2026 |publisher=India Today |date=20 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260201160814/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ram-charan-and-upasana-are-now-parents-to-a-baby-girl-2394864-2023-06-20 |archivedate=1 February 2026 |language=en}}</ref> వారికీ 31 జనవరి 2026న కవలలు ఒక అబ్బాయి, ఒక అమ్మాయి జన్మించారు.<ref name="కవల పిల్లలకు జన్మనిచ్చిన రామ్‌చరణ్‌ దంపతులు">{{cite news |title=కవల పిల్లలకు జన్మనిచ్చిన రామ్‌చరణ్‌ దంపతులు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/ram-charan-and-his-wife-have-given-birth-to-twins/0201/126019006 |accessdate=1 February 2026 |work= |publisher=Eenadu |date=1 February 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260201160604/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/ram-charan-and-his-wife-have-given-birth-to-twins/0201/126019006 |archivedate=1 February 2026 |language=te}}</ref><ref name="'Blessed to be mother of three': Upasana, Ram Charan open up on birth of twins, hope to raise kids aware of privilege">{{cite news |title='Blessed to be mother of three': Upasana, Ram Charan open up on birth of twins, hope to raise kids aware of privilege |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/telugu-cinema/upasana-konidela-ram-charan-open-up-on-birth-of-twins-hope-to-raise-kids-aware-of-privilege-chiranjeevi-101769921142867.html |accessdate=1 February 2026 |publisher=Hindustan Times |date=1 February 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260201161118/https://www.hindustantimes.com/entertainment/telugu-cinema/upasana-konidela-ram-charan-open-up-on-birth-of-twins-hope-to-raise-kids-aware-of-privilege-chiranjeevi-101769921142867.html |archivedate=1 February 2026 |language=en}}</ref><ref name="Ram Charan and Upasana welcome twins: ‘Thankful to all our fans, loved ones and well-wishers’">{{cite news |title=Ram Charan and Upasana welcome twins: ‘Thankful to all our fans, loved ones and well-wishers’ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/ram-charan-and-upasana-welcome-twins-thankful-to-all-our-fans-loved-ones-and-well-wishers/articleshow/127832802.cms |accessdate=1 February 2026 |publisher=The Times of India |date=1 February 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260201161151/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/ram-charan-and-upasana-welcome-twins-thankful-to-all-our-fans-loved-ones-and-well-wishers/articleshow/127832802.cms |archivedate=1 February 2026}}</ref> అబ్బాయికి శివ‌రామ్, అమ్మాయికి అన్వీరా దేవి అని పేర్లు పెట్టినట్లు ఫిబ్రవరి 11న రామ్ చ​రణ్ తేజ మీడియాకు వివరించాడు.<ref name="కవలల పేర్లు వెల్లడించిన రామ్‌ చరణ్‌">{{cite news |title=కవలల పేర్లు వెల్లడించిన రామ్‌ చరణ్‌ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/ram-charan-upasana-konidela-reveals-their-twins-names/0201/126027292 |accessdate=13 February 2026 |work= |publisher=Eenadu |date=13 February 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260213033620/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/ram-charan-upasana-konidela-reveals-their-twins-names/0201/126027292 |archivedate=13 February 2026 |language=te}}</ref> ఉపాస‌న‌ కొణిదెల అపోలో హాస్పిట‌ల్స్ వ్య‌వ‌స్థాప‌కుడు [[ప్రతాప్ సి. రెడ్డి|ప్ర‌తాప్ సి. రెడ్డి]] మ‌న‌వ‌రాలు. ఆమె అపోలో సంస్థల ఉపాధ్యక్షురాలు కూడా. అపోలో ఫౌండేష‌న్ ఆధ్వ‌ర్యంలో జ‌రిగే కార్య‌క్ర‌మాల్లో చురుగ్గా పాలుపంచుకునే ఉపాస‌న‌ సంపూర్ణ ఆరోగ్యం ప‌ట్ల అవగాహ‌న క‌ల్పిస్తూ ప‌లు వీడియోల‌ను సోషల్ మీడియాలో విడుద‌ల చేస్తుంటారు. ఈ క్ర‌మంలోనే ఆమెకు అరుదైన గౌరవం దక్కింది. 2022 సంవత్సరానికిగాను నాట్‌హెల్త్ సీఎస్ఆర్ అవార్డు వరించింది.<ref>{{Cite web|date=2022-03-30|title=స్టార్ హీరో రామ్ చ‌ర‌ణ్ భార్య ఉపాస‌న‌కి - ‘నాట్ హెల్త్ సీఎస్ ఆర్’ అవార్డ్|url=https://www.prabhanews.com/topstories/star-hero-ram-charan-wife-upasana-nathealth-health-csr-award/|access-date=2022-03-30|website=Prabha News|language=en-US|archive-date=2022-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707051747/https://www.prabhanews.com/topstories/star-hero-ram-charan-wife-upasana-nathealth-health-csr-award/|url-status=dead}}</ref> ==సినీ జీవితం== చరణ్ [[పూరి జగన్నాధ్]] దర్శకత్వంలో 2007లో విడుదలైన [[చిరుత (సినిమా)]] చిత్రంతో తెలుగు ప్రజలకు పరిచయమయ్యాడు. ఈ చిత్రం విజయవంతం అవ్వడంతో పాటు తనకు ఆ సంవత్సరానికి ఉత్తమ నూతన నటుడిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు మరియూ నందీ స్పెషల్ జ్యూరీ అవార్డులని అందించింది. ఆ తర్వాత [[ఎస్.ఎస్.రాజమౌళి]] గారు దర్శకత్వం వహించిన [[మగధీర]] చిత్రం సంచలన విజయం సాధించడంతో పాటు ఆ సంవత్సరానికి ఉత్తమ నటుడిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు మరియూ నందీ స్పెషల్ జ్యూరీ అవార్డులని అందించింది. మగధీర విజయంతో చరణ్ తెలుగు సినిమాలో తనకంటూ ఒక గుర్తింపును సంపాదించాడు. ఆపై 2010లో "బొమ్మరిల్లు" భాస్కర్ దర్శకత్వంలో [[ఆరెంజ్]] చిత్రంలో నటించాడు. ఈ చిత్రం పరాజయం పాలైనప్పటికీ తన పూర్వ చిత్రాల్లాగే ఈ చిత్రంలో కూడా చరణ్ నటనకు విమర్శకుల నుంచి మంచి స్పందన లభించింది.ఇప్పటికీ ఆరెంజ్ సినిమాలో పాటలు ట్రేండింగ్ లో ఉన్నాయి. ఒక సంవత్సరం తర్వాత 2011లో సంపత్ నంది దర్శకత్వంలో [[రచ్చ]] చిత్రంలో నటించాడు. భారీ ఓపెనింగ్లను సాధించిన ఈ చిత్రం విజయాన్ని సాధించింది. 2013లో [[వి. వి. వినాయక్]] దర్శకత్వంలో [[నాయక్ (సినిమా)]] చిత్రంలో నటించాడు. పైడిపల్లి వంశీ దర్శకత్వంలో [[అల్లు అర్జున్]] తో కలిసి [[ఎవడు (సినిమా)]] చిత్రంలో నటించాడు. తరువాత అపూర్వ లాఖియా దర్శకత్వంలో [[తుఫాన్ (సినిమా)]] చిత్రంలో నటించాడు. ఇది పెద్దగా ప్రేక్షకాదరణకు నోచుకోలేదు. ఇది అమితాబ్ బచ్చన్ జంజీర్ కు రీమేక్. 2014లో కృష్ణవంశీ దర్శకత్వంలో [[గోవిందుడు అందరివాడేలే]] నటించాడు.2015 లో శ్రీనువైట్ల దర్శకత్వంలో [[బ్రూస్ లీ]] లో నటించాడు అది ఆశించిన ఫలితాన్ని ఇవ్వలేదు.2016 లో వచ్చిన [[ధృవ]] చిత్రం తో మళ్ళీ విజయాన్ని అందుకున్నాడు.2018 లో వచ్చిన [[రంగస్థలం]] చిత్రం లో చెవిటి వాడిగా నటించి తన నట విశ్వరూపం ప్రదర్శించాడు ఆ చిత్రం విజయం తో పాటు ఎన్నో రికార్డులు తిరగరాసింది.2019 లో జనవరిలో బోయపాటి శ్రీను దర్శకత్వంలో[[వినయ విధేయ రామ]] చిత్రంలో నటించారు. ==నటించిన చిత్రాలు== {| class="wikitable" !సంవత్సరం !చిత్రం !పాత్ర !కథానాయిక !ఇతర విశేషాలు |మూలం |- |2007 |''[[చిరుత]]'' |చరణ్ |నేహా శర్మ |'''విజేత''', ఫిలింఫేర్ దక్షిణాది పురస్కారము - ఉత్తమ నూతన నటుడు '''విజేత''', నంది ప్రత్యేక జ్యూరీ పురస్కారం | |- |2009 |''[[మగధీర]]'' | కాలభైరవ/హర్ష |[[కాజల్ అగర్వాల్]] |'''విజేత''', ఫిలింఫేర్ దక్షిణాది పురస్కారము - ఉత్తమ నూతన నటుడు '''విజేత''', నంది ప్రత్యేక జ్యూరీ పురస్కారం | |- |2010 |''[[ఆరెంజ్]]'' |రాం |[[జెనీలియా]] | | |- |2011 |''[[రచ్చ]]'' |"బెట్టింగ్" రాజ్ |[[తమన్నా]] | | |- |2013 |''[[నాయక్ (సినిమా)|నాయక్]]'' |చరణ్ సిద్దార్థ్ నాయక్ |కాజల్ అగర్వాల్ [[అమలా పాల్]] | | |- |2013 |''[[తుఫాన్ (సినిమా)|తుఫాన్]]'' (జంజీర్) |విజయ్ |[[ప్రియాంక చోప్రా]] |తొలి హిందీ చిత్రం. తెలుగులో తుఫాన్‌గా అనువదించబడింది | |- |2014 |''[[ఎవడు (సినిమా)|ఎవడు]]'' |సత్య చరణ్ |[[శృతి హాసన్]] | | |- |2014 |''[[గోవిందుడు అందరివాడేలే]]'' |అభిరామ్ |కాజల్ అగర్వాల్ | | |- |2015 |''[[బ్రూస్ లీ (సినిమా)|బ్రూస్ లీ - ది ఫైటర్]]'' | కార్తీక్/బ్రూస్ లీ |[[రకుల్ ప్రీత్ సింగ్]] | | |- |2016 |[[ధృవ]] |ధ్రువ |[[రకుల్ ప్రీత్ సింగ్]] | | |- |2017 |[[ఖైదీ నెంబర్ 150]] |అతిథి పాత్ర | |అమ్మడు లెట్స్ డూ కుమ్మూడు పాటలో కనిపిస్తాడు | |- |2018 |''[[రంగస్థలం (సినిమా)|రంగస్థలం]]'' |చిట్టిబాబు |[[సమంత|సమంత అక్కినేని]] | | |- |2019 |''[[వినయ విధేయ రామ]]'' |రామ |[[కియారా అద్వానీ|కైరా అద్వానీ (నటి)]] | | |- | rowspan="2" |2022 | [[రౌద్రం రణం రుధిరం|ఆర్‌ఆర్‌ఆర్‌]] |[[అల్లూరి సీతారామరాజు]] |[[ఆలియా భట్]] | | |- |[[ఆచార్య (2022 సినిమా)|''ఆచార్య'']] | | | | |- |2025 |[[గేమ్ ఛేంజర్|గేమ్ చేంజర్]] |రామ్ నందన్ |[[కైరా అద్వానీ]] | | |- |2026 |[[పెద్ది]] |విజయ్ |జాహ్నవి కపూర్ | | |} === నిర్మాతగా ===<!-- {| class="wikitable sortable" |+Key | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} --> {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !చిత్రం !తారాగణం !బాష !దర్శకుడు |- | rowspan="1" |2017 |[[ఖైదీ నెంబర్ 150|''ఖైదీ నెంబర్ 150'']] |[[చిరంజీవి]], [[కాజల్ అగర్వాల్]] |[[తెలుగు]] |[[వి. వి. వినాయక్]] |- | rowspan="1" |2018 |''[[సైరా నరసింహారెడ్డి]]'' |[[చిరంజీవి]], [[నయన తార]] |తెలుగు |[[సురేందర్ రెడ్డి]] |- |} === గాయకునిగా === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పాటలు !చిత్రం !సంగీత దర్శకుడు !బాష ! class="unsortable" |Singer(s) |- |2013 |"Mumbai Ke Hero" |[[తుఫాన్ (సినిమా)]] |Chirantan Bhatt |తెలుగు |రాం చరణ్, Jaspreet Jasz, Roshni Baptist |} == పురస్కారాలు == [[సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డులు|'''సైమా అవార్డులు''']] * 2018: [[సైమా ఉత్తమ నటుడు - తెలుగు|ఉత్తమ నటుడు]] - రంగస్థలం ==వనరులు== <references/> {{Commons category|Ram Charan}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|2776304|రాం చరణ్}} * {{Facebook|AlwaysRamCharan|రాం చరణ్}} {{చిరంజీవి వంశవృక్షం}} {{అల్లురామలింగయ్య వంశవృక్షం}} [[వర్గం:1985 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:నంది ప్రత్యేక జ్యూరీ పురస్కారం]] [[వర్గం:సినీ వారసత్వం గల తెలుగు సినిమా వ్యక్తులు]] b8tfprq28zfcxm82m8gu9fohpzinnx2 0 45992 4956930 4746485 2026-09-12T18:44:33Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956930 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} [[దస్త్రం:GeometricKiteWithTail.jpg|right|thumb|150px|సాధారణ గాలిపటం]] ఒక చతురస్రాకారపు [[కాగితం]], రెండు [[వెదురు]] బద్దలు, తగినంత [[దారం]] ఉపయోగించి వినోదం కోసం [[గాలి]]లోకి ఎగరవేసే ఒక ఆట వస్తువు '''పతంగి''' లేదా '''గాలిపటం''' ('''Kite'''). పతంగులను [[ఆంధ్రులు]] ముఖ్యంగా [[సంక్రాంతి]] సమయంలో ఎగురవేస్తారు. గాలిపటాల్ని ఎక్కువగా సరదా కోసం ఎగురవేస్తారు. అయితే కొన్నిప్రాంతాలలో ఇదొక కళారూపం సంతరించుకున్నది. దీనివలన కొన్ని ఉపయోగాలు కూడా ఉన్నాయి. కొన్ని గాలిపటాలు పోటీల కోసం వివిధ డిజైన్లు ఆకర్షణీయంగా తయారుచేస్తారు. కొన్ని పెద్ద గాలిపటాలు అధిక శక్తివంతమైనవిగా [[సర్ఫింగ్]], బోర్డింగ్ లేదా బుగ్గీయింగ్ వంటి క్రీడలలో ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>[http://www.kite-enterprises.com/articles/Texas.htm Deep In the Heart of Texas by Dave Broyles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202124606/http://www.kite-enterprises.com/articles/Texas.htm |date=2008-12-02 }} Boat kiting</ref> కొన్ని గాలిపటాల్ని మిలటరీలో ఉపయోగించారు.<ref>{{Cite web |url=http://collections.nasm.si.edu/code/emuseum.asp?style=browse&currentrecord=1&page=search&profile=objects&searchdesc=Wagtail&quicksearch=Wagtail&newvalues=1&newstyle=single&newcurrentrecord=1 |title=Focke-Achgelis Fa 330A-1 Bachsteltze (Water Wagtail) Kite is preserved in the Smithsonian National Air and Space Museum |access-date=2009-04-01 |archive-date=2009-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126204506/http://collections.nasm.si.edu/code/emuseum.asp?style=browse&currentrecord=1&page=search&profile=objects&searchdesc=Wagtail&quicksearch=Wagtail&newvalues=1&newstyle=single&newcurrentrecord=1 |url-status=dead }}</ref> == ఎందుకు ఎగురుతుంది? == గాలిపటం ఎగరడానికి ముఖ్యంగా దారంలోని బలం (tension) ప్రధానమైన కారణం.<ref>{{Cite web |url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/guided.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2009-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325054529/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/guided.htm |archive-date=2015-03-25 |url-status=dead }}</ref> దీనికి కావలసిన లిఫ్ట్ [[గాలి]] మూలంగా కలుగుతుంది. గాలిపటం డిజైన్ వలన గాలిపటం పైభాగంలో తక్కువ ఒత్తిడి క్రింది భాగంలో ఎక్కువ ఒత్తిడి కలిగి ఎగురగలుగుతుంది. ఇదే మూలసూత్రం గాలివీచే దిక్కుగా ముందుకు పోవడానికి తోడ్పడుతుంది. ఈ రెండు బలాలకు దారం లేదా దారాలలోని [[బలం]] వ్యతిరేకదిశలో పనిచేసి గాలిపటాన్ని నియంత్రిస్తుంది.<ref>[http://www.kitelife.com/magazine/issue39/altitude39/content.php Flying High, Down Under] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201125120/http://www.kitelife.com/magazine/issue39/altitude39/content.php |date=2008-12-01 }} When the kite line broke, the kites still received tension from the very long kite line.</ref> గాలిపటాన్ని నిలకడగా ఎగురవేయవచ్చును లేదా కొన్ని సార్లు పరిగెడుతూ, [[పడవ]] లేదా ఇతర కదిలే వాహనాలపై నుండి కూడా ఎగురవేయవచ్చును.<ref>{{Cite web |url=http://cires.colorado.edu/science/field/kites/ |title=''Science in the Field'': Ben Balsley, &#91;&#91;CIRES&#93;&#93; Scientist in the Field Gathering atmospheric dynamics data using kites. Kites are anchored to boats on Amazon River employed to sample levels of certain gases in the air. |website= |access-date=2009-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314091057/http://cires.colorado.edu/science/field/kites/ |archive-date=2008-03-14 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://uboat.net/technical/bachstelze.htm The Bachstelze Article describes the Fa-330 Rotary Wing Kite towed by its mooring to the submarine. The kite was a man-lifter modeled after the autogyro principle.]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.drachen.org/journals/journal22/Journal-22/TalStreet.pdf |title=Kite Fashions: Above, Below, Sideways. Expert kiter sometimes ties a flying kite to a tree to have the kite fly for days on end. |website= |access-date=2009-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723191633/http://www.drachen.org/journals/journal22/Journal-22/TalStreet.pdf |archive-date=2011-07-23 |url-status=dead }}</ref> గాలిపటాలు సామాన్యంగా గాలి కంటే బరువైనవి. అయితే కొన్ని రకాలు గాలికంటె తేలికైనవి కూడా తయారుచేస్తారు. వీటిని "హెలికైట్" (Helikite) అంటారు, ఇవి వీచేగాలి లేకుండా కూడా ఎగురుతాయి. దీనిలో [[హీలియం]] బెలూన్ ఉపయోగిస్తారు. == తయారు చేసే విధానం == [[దస్త్రం:Kite Genki DoPeRo Fotodrachen.de.JPG|thumb|200px|left| జర్మనీ గాలిపటాల పోటీలో వివిధ రకాల గాలిపటాలు]] [[దస్త్రం:octopus.kite.jpg|thumb|left| అష్టపది గాలిపటము, క్లోవిస్, న్యూ మెక్సికో లోని గాలిపటాల పోటీ.]] గాలిపటాలను గాలిలో తేలికగా ఎగరటానికి అనువైన [[కాగితం]] లేదా పట్టు (సిల్క్) వస్త్రము లాటివాటితో చేస్తారు.ఒకటి లేదా రెండు వెదురు లేదా కోబ్బరి ఈనెల లాటి పుల్లలను తెర`చాప ఆధారాల మాదిరిగా అమర్చి కాగితాన్ని అతికించి పుల్ల మధ్యలో దారం (సూత్రం) కడితే గాలి పటంతాయారు అవుతుంది, గాలిలో నియంత్రణ కలిగి ఉంటానికి తోకని కూడా అమర్చటం కద్దు. సాంప్రదాయకంగా గాలిపటాలలో కొబ్భరి ఈనె, [[వెదురు]] బద్ద లేదా పేము లాంటి తేలిక పాటి వంగే గుణంవుండే పుల్లలను ఆధారాలుగా, కాగితాన్ని ఎగురటకు తోడ్పడే తెర లాగా వాడతారు. ఆయితే నవీన పద్ధతులలో గాలి పటాలని ఉలిపిరి పొరలవంటి (ఫాయిల్ ) తెరలను ఉపయోగించి ఏవిదమయిన ఆధారాలు లేకుండానే తయారు చేస్తున్నారు. కొన్నిసార్లు తెరలకి ఆకర్షణీయమైన ఫైబర్-గ్లాస్ (కృత్రిమమైన నారతో చేసే గాజు ), కార్బన్-నార లాంటి వాటిని తెరలుగా, డెక్రాన్ లేదా డైనీమా లాంటి కృత్రిమ పదార్దాలని ఆధారాలుగా వాడుతున్నారు. గాలిపటాలను మామూలు [[దారం]] లేదా ట్వయిన్-దారంతొ ఎగరవేయిటం జరుగుతుంది. కొన్నిసార్లు వేరే గాలిపటాల దారాన్ని తెంచటానికి గాజుపిండిని దారానికి పూయటం జరుగుతుంది. గాలిపటాలని అనేక ఆకారాలలో తయారు చేయవచ్చు, ఆధునిక పద్ధతులలో థ్రీడైమన్ష్న్ గాలిపటాలను ఉబ్బే పొరల (ఇన్ఫ్లేటబుల్) తో ఎటువంటి ఆధారాలు లేకుండా తయారు చేస్తున్నారు, ఆయితే మాములుగా పిల్లలు ఆడుకునే గాలిపటాలు రేఖీయ (చతురస్ర, డైమండ్ మొదలగు) నమూనాలను పోలి వుంటాయి. [[ఆసియా ఖండం]]లో [[పిల్లలు]] ఇట్లోవాడే ఠావులు, [[వార్తాపత్రికలు]] లేదా ఎండిన ఆకులకు కుట్టుడు దారంతో సూత్రంకట్టి ఆడుకోవటంకద్దు.[ఆధారం కోరబడినది] గాలిపటాలను మామూలుగా ఎగిరే [[కీటకాలు]], [[పక్షులు]], [[జంతువులు]] మొదలైన రూపాల్లో తయారు చేస్తుంటారు. మంచి నాణ్యత కలిగిన చైనా గాలిపటాలను చీల్చిన [[వెదురు]] బద్దలఆధారాలతో పట్టువస్త్రం ఉపయోగించి తయారు చేసి హస్తకళాచిత్రాలతో అలంకరిస్తారు. తక్కువ కర్చుతో పెద్దయెత్తున ఉత్పత్తి చేసే గాలిపటాలను ప్రింటెడ్-పాలిస్టర్ తో తయారు చేస్తారు. పెద్దపెద్దగాలిపటాలను మడతపెట్టటానికి వీలుగా మడతకీళ్ళ (హింజ్ ) లతో తయారుచేస్తారు. ఎటుచూసినా ఒకే మాదిరిగా ఉండే గాలిపటాల [[ముక్కు]]ను గాలివీచేదిశలో వుంచటానికి తోకను వాడతారు, దృశ్య సహాయకాలుగా తిరిగే చక్రాలని (స్పిన్నర్స్ ), స్పిన్ సాక్స్ లని వాడతారు. గాలిపటాలను సమాచారాన్ని చూపించుటకు కూడా వుపయోగిస్తారు, ఇలాంటి గాలిపటాలలో పెద్ద పెద్ద స్పిన్నర్స్, స్పిన్ సాక్స్ 15మీ|| (50 అడుగుల) వరకూ వుంటాయి. ఆధునిక గాలిపటాలు అనేక వంపులతో గాలిలో కచ్చితమయిన నియంత్రణ కలిగి వుంటాయి. కొన్నిగాలిపటాలలో అత్యవసరంగా గాలిపటాన్ని ఎగరవేసేవారినుంచీ విడదీయటానికి ఎర్పాటు వుంటుంది. == ప్రమాదాలు == గాలిపటాల సాధారణంగా చిన్న చిన్న [[ప్రమాదాలు]] మాత్రమే జరుగుతాయి. ఎక్కువ ప్రమాదాలు మంగా లేదా దారం తయారీలో వాడే గాజుపొడి మూలంగా జరుగుతున్నాయి. దీని వలన ఎగరేస్తున్న వ్యక్తి యొక్క వేళ్ళు కోసుకొనిపోవచ్చును. అందువలన ఎగరేస్తున్న వేలుకు రక్షణగా తొడుగును ఉపయోగించడం మంచిది. [[రహదారి]] ప్రక్కన తెగిపడిన గాలిపటం యొక్క దారం మూలంగా [[రహదారి ప్రమాదాలు]] జరుగుతాయి. మేడ పైభాగం నుండి గాలిపటం ఎగురవేస్తూ క్రిందపడే ప్రమాదం ఉంది. వర్షాకాలంలో గాలిపటం ఎగరేస్తున్నప్పుడు తడిగానున్న దారం విద్యుత్ తీగలకు తగులుకొని ఎగరేస్తున్న వ్యక్తి విద్యుద్ఘాతానికి గురికావచ్చును. == చెన్నైలో గాలిపటం ఎగరేస్తే జైలే == [[చెన్నై]]లో గాలిపటాలు ఎగరేస్తే జైల్లో పెడతారు. చెన్నై [[పోలీసులు]] ప్రవేశపెట్టిన కొత్త నిబంధన ప్రకారం గాలిపటాలు ఎగరేయడం [[నేరం]]. గాలిపటాలను ఎగరేయడానికి ఉపయోగించే దారాని (మాంజా) కి [[గాజు]] పెంకులతో తయారు చేసిన పొడి పూస్తారు. దీనివల్ల దారం చాలా పదునుగా మారి తెగుతుంది. మాంజాతో గాలిపటాలు ఎగరేస్తే రూ.1000 జరిమానా లేదా మూడు నెలల జైలుశిక్ష విధిస్తారు. రెండేళ్ల క్రితం చెన్నైలో మాంజా వల్ల గాయపడి ఓ బాలుడు చనిపోవడంతో ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. [[File:Kites flying on sankranti festival day.JPG|thumb|right|గాలిపటము. వనస్థలిపురము]] ==గాలిపటాల పండుగ== {{main|అంతర్జాతీయ గాలిపటాల పండుగ - గుజరాత్}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == [[File:Kitesflying.jpg|right|thumb]] [[File:Lachender Drachen in Sternform.JPG|thumb|]] * [https://web.archive.org/web/20050724075107/http://www.aka.kite.org/ American Kitefliers Association] * [http://international-kite-festival.blogspot.com International Kite Festival Ahmedabad,Gujarat,India] * [https://web.archive.org/web/20090509195851/http://www.ruleworks.co.uk/Ayrshire/kites-lowgreen.asp Pictures of Kite Festival in Ayr Scotland] * [http://www.EnergyKiteSystems.net EnergyKiteSystems] * [https://web.archive.org/web/20090331071135/http://best-breezes.squarespace.com/ Best-Breezes Kite history] Including timelines of kite history. * [https://web.archive.org/web/20100103140430/http://haryana-online.com/kite_flying.htm Fighter kites of India.] * [https://web.archive.org/web/20070615210719/http://quake.wr.usgs.gov/kap/carrizo/ Kite aerial photography] USGS San Andreas Fault * [http://www.carnetdevol.org/ Kite and Airship History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216193747/http://carnetdevol.org/ |date=2009-02-16 }} * [https://web.archive.org/web/20080516231619/http://www.plans.kitez.com/ Kite plans] link set * [http://www.archive.org/details/kitecraftkitetou00milliala Kitecraft and Kite Tournaments (1914)] A free public domain e-book * [https://web.archive.org/web/20090819215904/http://www.drachen.org/see_kites.html List of notable kite museums and international festivals] * [https://web.archive.org/web/20190531191143/https://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/shortk.html Mathematics and aeronautical principles of kites.] * [https://web.archive.org/web/20120531022034/http://kitefestival.org/ Smithsonian Kite Festival] An annual event that features kitemaking competition and other events, held on the [[National Mall]] in [[Washington, D.C.]] * [http://www.blueskylark.org/zoo The Virtual Kite Zoo] descriptions and pictures of many types of kite * [https://web.archive.org/web/20090505234101/http://www.fletc.gov/about-fletc/glynco-nas-history/lighter-than-air-craft U.S. Civil War kytoons] kites lighter than air used * [http://www.lecerfvolant.info/kitespots/ Map of spots, schools and shops of kite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150627043637/http://www.lecerfvolant.info/kitespots/ |date=2015-06-27 }} <!-- అంతర్వికీ --> [[వర్గం:ఆటలు]] 1o6a6spy8pohfl7j1746ikpsaa1zmm3 0 55057 4957006 4914939 2026-09-13T03:47:02Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4957006 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = {{lang|ja|日本国}}<br /><small>{{transl|ja|''Nippon-koku''}} / {{transl|ja|''Nihon-koku''}}</small> |common_name = జపాన్ |conventional_long_name = జపాన్ |image_flag = Flag of Japan.svg |image_coat = Imperial Seal of Japan.svg |symbol_type = Imperial Seal |image_map = Japan-location-cia.png |national_anthem =[[File:Kimi ga Yo instrumental.ogg|జపాన్ జాతీయగీతం]] |official_languages = [[జపనీస్ భాష]] |capital = [[టోక్యో]]<sup>1</sup> |latd=35 |latm=41 |latNS=N |longd=139 |longm=46 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[రాజ్యాంగ బద్ధ రాజరికము]] |leader_title1 = [[రాజు]] |leader_name1 = [[Naruhito]] |leader_title2 = [[ప్రధాన మంత్రి]] |leader_name2 = [[నవోతో కాన్]], డెమోక్రటిక్ పార్టీ ఆఫ్ జపాన్) |area_rank = 62వది |area_magnitude = 1 E11 |area = 377,873 |areami2 = 145,883 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.8 |population_estimate = 127,433,494 |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 10th |population_census = 127,333,002 |population_census_year = 2004 |population_density = 337 |population_densitymi2 = 873 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 30th |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = $4.220 [[1000000000000 (number)|trillion]]<sup>2</sup> |GDP_PPP_rank = 3rd |GDP_PPP_per_capita = $33,100<sup>2</sup> |GDP_PPP_per_capita_rank = 12th |GDP_nominal = $4.911 [[1000000000000 (number)|trillion]]<sup>2</sup> |GDP_nominal_rank = 2nd |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $38,341 |GDP_nominal_per_capita_rank = 14th |sovereignty_type = [[జపాన్ చరిత్ర]] |established_event1 = [[జాతియ ఏర్పాటు దినము]] |established_date1 = [[ఫిబ్రవరి 11]], 660&nbsp;[[క్రీ.పూ.]]<sup>3</sup> |established_event2 = మైజీ రాజ్యాంగము |established_date2 = [[నవంబరు 29]] [[1890]] |established_event3 = జపానీస్ రాజ్యాంగము |established_date3 = [[మే 3]] [[1947]] |established_event4 = శాన్‌ఫ్రాన్సిస్కో ఒప్పందము |established_date4 = <br />[[ఏప్రిల్ 28]] [[1952]] |HDI_year = 2004 |HDI = {{increase}} 0.949 |HDI_rank = 7th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[జపనీస్ యెన్]] (అంతర్జాతియ ¥ జపనీస్ {{lang|ja|円}} {{transl|ja|''En''}}) |currency_code = JPY |country_code = JPN |time_zone = జపాన్ ప్రామాణిక సమయము (JST) |utc_offset = +9 |time_zone_DST = వర్తించదు |utc_offset_DST = |cctld = [[.jp]] |calling_code = జపనీస్ టెలీఫోను నంబరింగు |81 |ISO_3166-1_alpha2 = JP |ISO_3166-1_alpha3 = JPN |ISO_3166-1_numeric = 392 |sport_code = JPN |vehicle_code = J |footnote1 = [[యొకోమా]] అన్నింటికంటె పెద్ద incorporated నగరం. |footnote2 = {{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html#Econ |title=World Factbook; Japan—Economy |publisher=[[CIA]] |date=2006-12-19 |accessdate=2006-12-28 |website= |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html%20#Econ |url-status=dead }} |footnote3 = చరిత్రను అనుసరించి [[జిమ్ము రాజు]] జపానును ఈ రోజు ఏర్పాటు చేసెను, ప్రస్తుతము దీనిని కేవలము సింబాలిక్కుగా మాత్రమే చూస్తున్నారు. }} '''జపాన్''' ( జపాన్ భాషలో నిప్పొన్ లేదా నిహొన్ {{lang|ja|日本国}} {{Audio|Ja-nippon_nihonkoku.ogg|నిప్పొన్ నిహొన్ కొకు}})అనేది తూర్పు ఆసియా ప్రాంతంలో [[పసిఫిక్ మహాసముద్రం]]లో ఉన్న ఒక [[దేశాల జాబితా – దీవుల దేశాలు|ద్వీప దేశం]]. ఇది [[చైనా]], [[కొరియా]], [[రష్యా]] దేశాలకు [[తూర్పు]] దిశగా ఉంది. జపాన్ దేశపు [[ఉత్తరం|ఉత్తరాన]] ఉన్న సముద్ర భాగాన్ని ఓఖోట్‌స్క్ [[సముద్రం]] అని, [[దక్షిణం|దక్షిణాన్న]] ఉన్న సముద్ర భాగాన్ని తూర్పు చైనా సముద్రం అనీ అంటారు. జపాన్ భాషలో ఆ దేశం పేరు (నిప్పొన్)ను వ్రాసే అక్షరాలు "సూర్యుని పుట్టుక"ను సూచిస్తాయి. కనుక జపాన్‌ను "సూర్యుడు ఉదయించే దేశం" అని అంటుంటారు. జపాన్ దేశంలో సుమారు 3,000 పైగా [[దీవులు]]<ref>{{cite web | title = ''Nihon Rettō'' | url = http://dic.yahoo.co.jp/dsearch?enc=UTF-8&p=%E3%81%AB%E3%81%BB%E3%82%93%E3%82%8C%E3%81%A3%E3%81%A8%E3%81%86&dtype=0&stype=1&dname=0ss | publisher = [[Daijirin]] / Yahoo Japan dictionary | accessdate = 2007-05-07 | archiveurl = https://archive.today/20120523205056/http://dic.yahoo.co.jp/dsearch?enc=UTF-8&p=%E3%81%AB%E3%81%BB%E3%82%93%E3%82%8C%E3%81%A3%E3%81%A8%E3%81%86&dtype=0&stype=1&dname=0ss | archivedate = 2012-05-23 | url-status = live }}</ref> ఉన్నందున ఇది నిజానికి ఒక [[ద్వీపకల్పం]]. ఈ దీవులలో పెద్దవైన నాలుగు దీవులు [[హోన్షూ]], [[హొక్కయిడో]], [[క్యూషూ]] , [[షికోకూ]] కలిపి మొత్తం దేశం భూభాగంలో 97% వైశాల్యం కలిగి ఉన్నాయి. ఎక్కువ దీవులు పర్వత మయాలు లేదా [[అగ్ని పర్వతం|అగ్ని పర్వత]] భాగాలు. జపాన్‌లోని అత్యంత ఎత్తైన [[ఫ్యూజీ పర్వతం]] కూడా ఒక అగ్నిపర్వతమే. 128 మిలియన్ల జనాభా కలిగిన జపాన్ ప్రపంచంలో [[దేశాల జాబితా - జనసంఖ్య క్రమంలో|జనాభా ప్రకారం పదవ స్థానంలో]] ఉంది. [[టోక్యో]] (జపనీస్ ఉచ్చారణ తోక్యో )దాని పరిసర ప్రాంతాలు కలిపితే 3 కోట్ల జనాభాతో ప్రపంచంలో అతిపెద్ద మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం అవుతుంది. ఆర్థికంగా జపాన్‌కు ప్రపంచంలో చాలా ప్రముఖ స్థానం ఉంది.<ref name="ciawfbjapan"/> ప్రపంచంలో ఇది [[దేశాల జాబితా – నామినల్ జి.డి.పి. క్రమంలో|నామినల్ జి.డి.పి. క్రమంలో రెండవ పెద్ద దేశం]]. అభివృద్ధి చెందిన దేశాల సమాఖ్యలలో (G8, G4, OECD, APEC) సభ్యత్వం ఉంది. ఇంకా ఇది ప్రపంచంలో [[దేశాల జాబితా – ఎగుమతుల క్రమంలో|నాలుగవ పెద్ద ఎగుమతిదారు]], [[దేశాల జాబితా – దిగుమతుల క్రమంలో|ఆరవ పెద్ద దిగుమతిదారు]]. [[సాంకేతిక విజ్ఞానం|సాంకేతిక]], మెషినరీ రంగాలలో అగ్రగామి. == జపాన్ పేర్లు == "జపాన్" అనే పదం [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]]లోనూ, ఇతర భాషలలోనూ విస్తృతంగా వాడబడుతున్నది కాని జపాన్ భాషలో ఈ పదం లేదు. దీనికి జపాన్ భాషలో "నిప్పొన్" లేదా "నిహొన్" అనే పదాలు సరైనవి. అధికారిక వినియోగంలో "నిప్పొన్" అనే పదాన్ని వాడుతారు. వాడుక భాషలో "నిహొన్" అంటుంటారు. రెండు పదాలకూ అర్ధం "సూర్యుడి మొదలు" లేదా "సూర్యుడు ఉదయించే స్థలం". చైనాకు తూర్పున ఉన్నందున [[చైనా]] వారి అధికారిక పత్రాలలో ఈ పదం వాడకం మొదలయ్యింది. అంతకు ముందు, అనగా చైనాతో సంబంధాలు పెరగక ముందు, జపాన్ దేశాన్ని "యమతొ, హినొమొతొ" (Yamato, Hi no moto) అనేవారు. అంటే కూడా అర్థం "సూర్యుడు ఉద్భవించేది" అనే.<ref>{{Cite web |url=http://www.sf.airnet.ne.jp/~ts/japanese/message/jpnEVwSABIuEVrrH_51.html |title=Teach Yourself Japanese Message Board |access-date=2008-07-09 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116032709/http://www.sf.airnet.ne.jp/~ts/japanese/message/jpnEVwSABIuEVrrH_51.html |url-status=dead }}</ref> అంతర్జాతీయ వర్తకాలు పెరిగిన సమయంలో "జపాన్" అనే పేరు మొదలయినట్లుంది. [[మార్కోపోలో]] మొదటిసారిగా సిపంగు (''Cipangu)'' అని ఈ దేశం పేరును చైనా భాషలో వ్రాశాడు. చైనాలోని వివిధ యాసల ప్రకారం జిప్పెన్, నిపెన్, జెపాంగ్, జెపున్ వంటి వివిధ పేర్లున్నాయి. చైనా భాషనుండి మలయా ([[ఇండోనేషియా|ఇండొనీషియా]]) భాషలోకి, అక్కడినుండి పోర్చుగీసు వారి ద్వారా 16వ శతాబ్దంలో [[ఐరోపా]]కు "జపాన్" అనే మాట పరిచయమయ్యింది. 1577లో మొదటిసారి ఆంగ్లంలో దీన్ని ''Giapan'' అని వ్రాశారు. == చరిత్ర == [[దస్త్రం:Map of Japan appears in the Cihannuma.jpg|thumb|17వ శతాబ్దం నాటి జపాన్ మ్యాప్]] జపాన్ ద్వీపసముదాయంలో జనావాసాపు చిహ్నాలు క్రీస్తు పూర్వం 30వ సహస్రాబ్దినాటికే [[పేలియోలితిక్]] సంస్కృతిగా కనిపిస్తాయి. వీటి తరువాత క్రీస్తు పూర్వం పదవ సహస్రాబ్దికి [[మీసోలితిక్]], [[నియోలితిక్]] వేటాడి జీవించే సగం సంచార వాసులు బొరియలలో నివసించే సంస్కృతికి చెందిన వారు నివసించారు. ప్రాథమిక స్థాయి [[వ్యవసాయం]] చేసిన ఆనవాళ్ళు కన్పిస్తాయి. ఈ కాలములో దొరికిన అలంకరణలతో కూడిన మట్టి పాత్రలు ప్రపంచంలో ప్రస్తుతము మిగిలిన మట్టి పాత్రలలో పురాతనమైనవాటిలో వానిగా గుర్తింపు పొందినాయి. [[దస్త్రం:MiddleJomonVessel.JPG|thumb|150px|right|క్రీ.పూ. 3000 కాలానికి చెందిన పాత్ర.]] అతి పురాతనమైన [[మట్టి పాత్రలు]] జపాన్ దేశము నుండే మనకు లభిస్తున్నాయి. ఇవి క్రీస్తు పూర్వం పదివేల ఐదువందల కాలానికి చెందినవి. ఆ తరువాత దొరికిన పాత్రల్లో పురాతనమైనవి [[చైనా]], [[భారత దేశము]]ల నుండి లభిస్తున్నాయి.<ref>((1995). "Past Worlds". ''The Times Atlas of Archeology''. p. 100.)</ref><ref>{{cite book |author=Habu Jinko |year=2004 |title=Ancient Jomon of Japan |publisher=Cambridge Press}}</ref><ref>{{cite web |url=http://web-japan.org/trends00/honbun/tj990615.html |title=Jomon Fantasy: Resketching Japan's Prehistory |publisher=web-japan.org |date=1999-06-22 | accessdate=2008-01-24}}</ref> మంచు యుగం ముగిసిన తరువాత జపాన్ చరిత్రలో రెండు ప్రధాన ఘట్టాలు సంభవించినాయి. వాటిలో మొదటిది మట్టి పాత్రల తయారీ! ఇది పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలకు బహు ఆశ్చర్యం కలిగించినది, ఎందుకంటే సాధారణంగా ఏవైనా కొత్త విషయాలు పెద్ద పెద్ద భూభాగమున్న ప్రాంతాలలో కనుగొనబడి తరువాత చిన్న చిన్న ద్వీప సముదాయాలకు వ్యాపిస్తాయి, కానీ జపాన్ చిన్న ద్వీప సముదాయము అయినా కానీ మట్టి పాత్రలను ముందే కనుగొన్నది. ఇక్కడి మట్టి పాత్రలు సుమారుగా పన్నెండు వేల ఏడువందల సంవత్సరాల క్రితానివి.<ref>{{cite web |url=http://www.jomon.or.jp/ebulletin11.html |title="Fakery" at the beginning, the ending and the middle of the Jomon Period |publisher=Bulletin of the International Jomon Culture Conference (Vol. 1) |date=2004 |accessdate=2008-01-24 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20080316225317/http://www.jomon.or.jp/ebulletin11.html |archive-date=2008-03-16 |url-status=dead }}</ref> క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో యయొయి కాలంలో వరి సాగు, ఇనుము, ఇత్తడి తయారీ, క్రొత్త రకం పాత్రల తయారీ మొదలయ్యాయి. వీటిలో కొన్ని విధానాలు చైనా, కొరియాలనుండి వలసి వచ్చినవారు ప్రవేశపెట్టారు. మొత్తానికి ఈ కాలంలో జపాన్ ఒక వ్యవసాయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సమాజంగా పరిణమించింది.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-23121 |title=The Yayoi period (c.250 BC – c.AD 250) |publisher=Encyclopædia Britannica |date=2006 | accessdate=2006-12-28}}</ref><ref>{{cite journal |author = [[:en:Jared Diamond]] |title= Japanese Roots | journal = [[:en:Discover Magazine]] Vol. 19 No. 6 |date=June 1998 | url=http://discovermagazine.com/1998/jun/japaneseroots1455}}</ref><ref>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html#p26 |title=Pottery |publisher=MSN Encarta |accessdate=2006-12-28 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html#p26 |archive-date=2009-10-29 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last=De Bary |first=William Theodore |title=Sources of Japanese Tradition |publisher=Columbia University Press |date=2005 |pages=1304 | isbn = 023112984X |url=http://books.google.com/books?vid=ISBN023112984X&id=6wS_ijD6DSgC&pg=RA1-PA1304&lpg=RA1-PA1304&ots=MxkZKlTRlU&dq=%22Chinese+mainland%22+%22Korean+peninsula%22+%22Japanese+archipelago%22&sig=hc4ew2p4cGdppzY6O_b0zWgaB6E#PRA1-PA1304,M1 | accessdate=2007-01-29}}</ref> [[దస్త్రం:Kamakura Budda Daibutsu front 1885.jpg|thumb|150px|left|upright|1252 కాలానికి చెందిన [[బుద్ధ]] విగ్రహం (కోటోకు-ఇన్) - కమాకురా ప్రాంతంలోనిది.]] చైనాకు చెందిన ''హాన్ పుస్తకంలో'' మొట్టమొదటిగా జపాన్ యొక్క ''మూడు రాజ్యాల గురించి'' వ్రాయబడింది. [[బౌద్ధ మతం]] జపాన్‌లోకి [[కొరియా]] ప్రాంతంనుండి ప్రవేశించింది. కాని తరువాత జపాన్‌లో [[బౌద్ధ మతము|బౌద్ధం]] వ్యాప్తిపైన, బౌద్ధ శిల్ప రీతుల పైన చైనా ప్రభావం అధికంగా ఉంది.<ref>{{cite book |editor=Delmer M. Brown |year=1993 |title=The Cambridge History of Japan |publisher=Cambridge University Press |pages=140–149}}</ref> అసూక కాలం తరువాత పాలక వర్గంనుండి బౌద్ధానికి విశేషంగా ఆదరణ లభింపసాగింది.<ref>{{cite book |title=The Japanese Experience: A Short History of Japan |author=William Gerald Beasley |publisher=University of California Press |year=1999 |url=http://books.google.com/books?vid=ISBN0520225600&id=9AivK7yMICgC&pg=PA42&lpg=PA42&dq=Soga+Buddhism+intitle:History+intitle:of+intitle:Japan&sig=V65JQ4OzTFCopEoFVb8DWh5BD4Q#PPA42,M1 |pages=42 |isbn=0520225600 |accessdate=2007-03-27}}</ref> 8వ శతాబ్దంలో "నర కాలం"(奈良)లో జపాన్ దేశం కేంద్రీకృతమైన పాలనతో ఒక రాజ్యంగా రూపొందింది. అప్పుడు హేజో-క్యో అనే రాజనగరు (ప్రస్తుతం నారా) అధికార కేంద్రంగా వర్ధిల్లింది. దానికి తోడు చైనా సంస్కృతి, పాలనా విధానాల ప్రభావంతో లిఖిత [[సాహిత్యం]] ఆవిర్భవించింది. పురాతన గాధలను, మౌఖిక సాహిత్యాన్ని గ్రంధస్తం చేస్తూ కొజికి(712), నిహొన్షొకి(720) అనే సంకలనాలు కూర్చబడ్డాయి.<ref>{{cite book |author=Conrad Totman |year=2002 |title=A History of Japan |publisher=Blackwell |pages=64–79 | isbn=978-1405123594}}</ref> అంతకు ముందు యమతొ రాజుల అసూక కాలంలో ఫ్యుజివరా-క్యో ఆ దేశపు (యమతొ రాజ్యపు) రాజధానిగా ఉండేది. 784లో [[కమ్ము చక్రవర్తి]] రాజధానిని నర నుండి నగోకా-క్యోకు, తరువాత 794లో హే-అంక్యో -కి(ప్రస్తుతపు [[క్యోటో]] వగరం) మార్చాడు. తరువాత 1000 సంవత్సరాలపైగా క్యోటో(ఉచ్చారణ; క్యోతొ)నే దేశపు రాజధానిగా ఉంది.<ref>{{cite book |author=Conrad Totman |year=2002 |title=A History of Japan |publisher=Blackwell |pages=79–87 | isbn=978-1405123594}}</ref> "హే-అన్ కాలం" అనబడే ఈ కాలంలోనే జపాన్ దేశం విలక్షణమైన [[సంస్కృతి]]ని సంతరించుకొన్నది. జపాను చిత్రకళ, జపాను సంగీతం, జపాను సాహిత్యం అభివృద్ధి చెందాయి. జపాను జాతీయ గీతం ఈ కాలంలోనే వ్రాయబడింది.<ref>{{cite book |author=Conrad Totman |year=2002 |title=A History of Japan |publisher=Blackwell |pages=122–123 | isbn=978-1405123594}}</ref> [[దస్త్రం:Japanese Red Seal Ship Shuinsen 1634.png|thumb|200px|ఆసియా దేశాలతో వర్తకానికి వాడబడిన జపాన్ ఓడ - ఎరుపు రంగు చిహ్నంతో (1634)]] [[దస్త్రం:Satsuma-samurai-during-boshin-war-period.jpg|thumb|200px|బోషిన్ యుద్ధం సమయంలో సత్షుమా తెగకు చెందిన సమూరాయ్ - సుమారు 1867 సమయం.]] పోరాట ప్రధానమైన సంస్కృతి కలిగిన "[[సమురయి|సమూరాయ్]]" అనే పాలక వర్గం వృద్ధి చెందినపుడు జపాను సమాజం [[ఫ్యూడలిజమ్|ఫ్యూడల్]] సమాజంగా పరిణమించింది. 1185లో వివిధ వర్గాల మధ్య జరిగిన తగవులు, [[షోగన్]] వ్యవస్థ ఈ పరిణామానికి అంకురార్పణ జరిగింది. "కకముర" కాలంలో (1185–1333) చైనానుండి జపానులోకి [[జెన్ బౌద్ధం]](ౙెన్ బౌద్ధం) ప్రవేశించింది. 1274-1281 సమయంలో కకమురా షోగన్ ప్రతినిధులు [[మంగోలు]] దాడులను సమర్ధవంతంగా ఎదుర్కొన్నారు. ఈ సమయంలో సంభవించిన ఒక తుఫాను జపాను వారికి అనుకూలమయ్యింది. దీనిని జపనీయులు ''కమికాజి లేదా దివ్యమైన తుఫాను'' అంటారు. తరువాత అనేక అంతఃకలహాలు జరిగాయి. 1467లో చెలరేగిన అంతర్యుద్ధం ఫలితంగా సెంగోకు పాలన ఆరంభమయ్యింది.<ref>{{cite book |author=[[George Sansom]] |year=1961 |title=A History of Japan: 1334–1615 |url=https://archive.org/details/historyofjapan00sans |publisher=Stanford |pages=[https://archive.org/details/historyofjapan00sans/page/217 217] | isbn=0-8047-0525-9}}</ref> 16వ శతాబ్దంలో క్రైస్తవ మిషనరీలు, పోర్చగీసు వర్తకులు మొట్టమొదటిసారిగా జపాను భూభాగంపై అడుగు పెట్టారు. అప్పటినుండి జపాన్ - పాశ్చాత్య దేశాల మధ్య వాణిజ్యం, సాంస్కృతిక సంబంధాలు పురోగమించాయి. తరువాత పాశ్చాత్యులనుండి వచ్చిన ఆయుధ సామగ్రి జపాన్ అంతర్యుద్ధాలలో విరివిగా వాడబడింది. 1590 ప్రాంతంలో "తొయొతొమి హిదెయొషి" నాయకత్వంలో దేశం మళ్ళీ ఒకటయ్యింది. 1592 - 1598 కాలంలో రెండుమార్లు జపాన్ కొరియాపై దండెత్తింది. కాని కొరియా సేనలు, చైనా మింగ్ రాజుల సేనల చేతిలో పరాజయం పాలయ్యింది.<ref>{{cite book |author=[[Stephen Turnbull (historian)|Stephen Turnbull]] |year=2002 |title=Samurai Invasion: Japan's Korean War |url=https://archive.org/details/samuraiinvasionj0000turn |publisher=Cassel |pages=[https://archive.org/details/samuraiinvasionj0000turn/page/227 227]| isbn=978-0304359486}}</ref> తరువాత 1600 వరకు మళ్ళీ అంతర్యుద్ధాలు కొనసాగాయి. 1639లో జపాన్ షోగన్ నాయకత్వం సకొకు("closed country") లేదా "ఏకాంత విధానం" అని ప్రసిద్ధమైన విధానాన్ని అనుసరించింది. సుమారు రెండున్నర శతాబ్దాల కాలం కొనసాగిన ఈ సమయంలో జపాను బయటి ప్రపంచం నుండి సంబంధాలు దాదాపు పూర్తిగా తెంచుకొని ఏకాకిగా ఉంది. ఈ సమయాన్ని ఎదొ కాలం అని కూడా అంటారు. ఈ కాలంలో జపాను అధ్యయనాన్ని జపానువారే కొనసాగించారు. ఈ ప్రక్రియను కొకుగకు లేదా "జాతీయ అధ్యయనం" అంటారు. అయితే [[నెదర్లాండ్స్]] అధీనంలో ఉన్న "దెజిమ" (నాగసాకి లోనిది) సంబంధాల ద్వారా పాశ్చాత్య విజ్ఞానాన్ని మాత్రం అధ్యయనం చేయడం కొనసాగించారు.<ref>{{cite web |last=Hooker |first=Richard |url=http://www.wsu.edu/~dee/GLOSSARY/KOKUGAKU.HTM |title=Japan Glossary; Kokugaku |publisher=Washington State University |date=1999-07-14 |accessdate=2006-12-28 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20060828004748/http://www.wsu.edu/~dee/GLOSSARY/KOKUGAKU.HTM |archive-date=2006-08-28 |url-status=dead }}</ref> [[1854]] [[మార్చి 31]]న, [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] సైనికాధికారి కమొడోర్ మాత్యూ పెర్రీ నాయకత్వంలో అమెరికాకు చెందిన "నల్ల ఓడలు" బలవంతంగా జపాన్ ఏకాంతాన్ని విచ్ఛిన్నం చేశారు. తరువాత జరిగిన వివిధ ఒప్పందాలు, ఘటనలు, యుద్ధాల కారణంగా జపాన్ దేశంలో రాజకీయ, ఆర్థిక సంక్షోభం నెలకొన్నది. పాశ్చాత్య పరిపాలన, ప్రజా ప్రాతినిధ్య విధానం అమలై రాజరికం నామమాత్రమయ్యింది. ఇలా జరిగిన పరిణామాలను మెయిజీ పునరుద్ధరణ అంటారు. ఆ తరువాత జపాన్ ఒక పారిశ్రామిక శక్తిగా రూపుదిద్దుకొంది. తన ప్రాబల్యాన్ని మరింత విస్తృత పరచేందుకు యుద్ధాలు చేసింది. 1894-1895 కాలంలో మొదటి చైనా - జపాను యుద్ధము, 1904-1905 లో రష్యా - జపాన్ [[యుద్ధము]] జరిగాయి. [[తైవాన్]], [[కొరియా]], దక్షిణ సఖలిన్ జపాన్ అధీనంలోకి వచ్చాయి.<ref>{{cite web |url=http://filebox.vt.edu/users/jearnol2/MeijiRestoration/imperial_japan.htm |title=Japan: The Making of a World Superpower (Imperial Japan) |author=Jesse Arnold |publisher=vt.edu/users/jearnol2 |accessdate=2007-03-27 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070409113749/http://filebox.vt.edu/users/jearnol2/MeijiRestoration/imperial_japan.htm |archive-date=2007-04-09 |url-status=dead }}</ref> 20వ శతాబ్దం ఆరంభంలో జపాన్ మరింత బలపడింది. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో జపాన్ మిత్ర పక్షాల తరఫున ఉండి విజయంలో భాగం పంచుకొంది. తరువాత తన అధికారాన్ని విస్తరిస్తూ 1931లో మంచూరియాను ఆక్రమించింది. దీనిని ప్రపంచ దేశాలు ఖండించాయి. అందుకు నిరసనగా జపాన్ [[నానాజాతి సమితి]] నుండి బయటకు వచ్చింది. 1936లో [[నాజీ]] [[జర్మనీ]]తో కమ్యూనిస్టు వ్యతిరేక ఒప్పందం కుదుర్చుకొంది. 1941లో [[అక్ష రాజ్యాలు|అక్ష రాజ్యాల కూటమి]]లో చేరి [[జర్మనీ]], [[ఇటలీ]]లకు తోడుగా [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొంది.<ref>{{cite web |url= http://www.friesian.com/pearl.htm |title= The Pearl Harbor Strike Force |author= Kelley L. Ross | publisher = friesian.com |accessdate=2007-03-27}}</ref> [[దస్త్రం:nagasakibomb.jpg|thumb|150px|upright| 1945 లో [[హిరోషిమా]], [[నాగసాకి]] నగరాలపై అణుబాంబు ప్రయోగం]] 1937లో జపాన్ మళ్ళీ చైనాపై దండెత్తింది. 1937-1945 కాలంలో రెండవ చైనా - జపాన్ యుద్ధం జరిగింది. అమెరికా అందుకు వ్యతిరేకంగా జపాన్‌పై చమురు నిషేధం (oil embargo) విధించింది.<ref>{{cite book |author=Roland H. Worth, Jr. |title=No Choice But War: the United States Embargo Against Japan and the Eruption of War in the Pacific |publisher=McFarland |date=1995 |isbn=0-7864-0141-9}}</ref> [[డిసెంబరు 7]], [[1941]]న జపాన్ అమెరికా యొక్క [[పెరల్ హార్బర్]] నౌకా స్థావరంపై దాడి చేసింది. అమెరికా, [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|బ్రిటన్]], [[నెదర్లాండ్స్|నెదర్లాండ్స్‌]]పై యుద్ధం ప్రకటించింది. దీంతో అమెరికా రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో భాగస్వామి అయ్యింది. 1945లో [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు|హిరోషిమా, నాగసాకి నగరాలపై అణుబాంబు ప్రయోగం]](హిరొషిమ,నగసకి) , [[సోవియట్ యూనియన్]] ఆగస్టు యుద్ధం తరువాత జపాను ఓటమిని అంగీకరించి [[ఆగస్టు 15]]న లొంగిపోయింది.<ref>{{cite web |url=http://library.educationworld.net/txt15/surrend1.html |title=Japanese Instrument of Surrender |publisher=educationworld.net |accessdate=2006-12-28 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20061231090453/http://library.educationworld.net/txt15/surrend1.html |archive-date=2006-12-31 |url-status=dead }}</ref> యుద్ధం కారణంగా జపాన్‌లో అపారమైన ప్రాణ నష్టం జరిగింది. పరిశ్రమలన్నీ ఛిన్నాభిన్నమయ్యాయి. యుద్ధకాలంలోని [[:en:Nanking Massacre|నాన్‌కింగ్ ఊచకోత]] వంటి అనేక నేరాల అభియోగాలు జపాన్‌పై మోపబడ్డాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.geocities.com/nankingatrocities/Tribunals/imtfe_01.htm |title=The Nanking Atrocities: The Postwar Judgment |publisher=University of Missouri-Columbia |website= |url-status=dead |access-date=2007-07-24 |archive-date=2006-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060306015306/http://www.geocities.com/nankingatrocities/Tribunals/imtfe_01.htm }}</ref> 1947లో జపాన్ క్రొత్త శాంతియుత రాజ్యాంగాన్ని అమోదించింది. ఈ రాజ్యాంగం ప్రకారం స్వేచ్ఛాయుతమైన ప్రజాస్వామ్యం అమలయ్యింది. 1952లో [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]] ఒడంబడిక ప్రకారం జపాన్‌లో మిత్ర పక్షాల అధికారం తొలగించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070306f3.html|title='52 coup plot bid to rearm Japan: CIA|author=Joseph Coleman|date=2006-03-06|publisher=[[The Japan Times]]|accessdate=2007-04-03|archiveurl=https://archive.today/20120717182855/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20070306f3.html%23.UAWu3Kgo9Rw|archivedate=2012-07-17|url-status=live}}</ref> 1956లో జపాన్‌కు [[ఐక్య రాజ్య సమితి]] సభ్యత్వం లభించింది. తరువాత మళ్ళీ జపాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఒక అద్భుతంలాగా పుంజుకొంది. అది ప్రపంచంలో రెండవ పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా రూపొందింది. 1990 దశకం మధ్యలో ఆర్థిక మాంద్యం నెలకొని జపాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థను కొంత వరకు దెబ్బ తీసింది. 2000 తరువాత మళ్ళీ కొంత [[అభివృద్ధి చెందిన దేశం|అభివృద్ధి]] కనుపిస్తున్నది.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/5178822.stm |title=Japan scraps zero interest rates |publisher=[[BBC News Online]] |date=2006-07-14 |accessdate=2006-12-28}}</ref> == ప్రభుత్వం, పాలన, రాజకీయాలు == [[దస్త్రం:Diet of Japan Kokkai 2009.jpg|thumb|left|200px|జపాన్ చట్ట సభ భవనం - డయట్, టోక్యో.]] జపాన్ ఒక రాజ్యాంగబద్ధ రాజరికం. రాజు లేదా చక్రవర్తి కేవలం జాతికి, దేశానికి, జాతి సమైక్యతకు చిహ్నంగా మాత్రమే ఉంటాడు. నిజమైన అధికారం ప్రధానమంత్రి చేతుల్లోను, ఎన్నుకొనబడిన ప్రతినిధుల (డయట్) చేతిలోను ఉంటుంది. రాజ్యాంగం ప్రకారం నిజమైన సార్వభౌమత్వం ప్రజలదే.<ref name="Constitution">{{cite web |url=http://www.sangiin.go.jp/eng/law/index.htm |title=The Constitution of Japan |publisher=House of Councillors of the National Diet of Japan |date=1946-11-03 |accessdate=2007-03-10 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070317203812/http://www.sangiin.go.jp/eng/law/index.htm |archive-date=2007-03-17 |url-status=dead }}</ref> ప్రస్తుత చక్రవర్తి పేరు [[అకిహితొ|అకిహిటో]]. అతని తరువాత [[అకిహితొ|నరుహిటోకు]] వారసత్వంగా చక్రవర్తి పదవి లభిస్తుంది. జపాన్ పార్లమెంటు అయిన [[డయట్]]‌లో రెండు సభలున్నాయి. ఇందులో ప్రతి నాలుగేళ్ళకు ఒకసారి సార్వత్రిక ఎన్నికలలో ఎన్నుకొనబడే 480 మంది ప్రజాప్రతినిధుల సభ ప్రతినిధుల సభ. మరొక సభలో 242 మంది కౌన్సిలర్లు ఉంటారు. పదవీ కాలం 6 సంవత్సరాలు. జపాన్‌లో 20 సంవత్సరాలు దాటిన వారందరికీ వోటు హక్కు ఉంది.<ref name="ciawfbjapan">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html |title=World Factbook; Japan |publisher=[[CIA]] |date=2007-03-15 |accessdate=2007-03-27 |website= |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html%20 |url-status=dead }}</ref><ref name="Constitution"/> 1955నుండి "లిబరల్ కన్సరవేటివ్ పార్టీ" అధికారంలో ఉంది. కేవలం 1993లో మాత్రం సంకీర్ణ ప్రభుత్వం పనిచేసింది.<ref>{{cite web |url=http://www.jimin.jp/jimin/english/history/index.html |title=A History of the Liberal Democratic Party |publisher=Liberal Democratic Party of Japan |accessdate=2007-03-27 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20071017034917/http://www.jimin.jp/jimin/english/history/index.html |archive-date=2007-10-17 |url-status=dead }}</ref> జపాన్‌లో "డెమొక్రాటిక్ పార్టీ ఆఫ్ జపాన్" అనే లిబరల్ పార్టీ ముఖ్యమైన ప్రతిపక్షం. ప్రభుత్వం నాయకుడైన ప్రధానమంత్రిని చక్రవర్తి నియమిస్తాడు. ఇతను ఎన్నుకొనబడిన ప్రజాప్రతినిధుల సభ విశ్వాసం కలిగి ఉండాలి. కేబినెట్ మంత్రులను ప్రధానమంత్రి నియమిస్తాడు. ప్రస్తుతం జపాన్ ప్రధాన మంత్రి [[ఫుకుద యసు-ఒ|యాసువో ఫుకుడా]].<ref>{{cite web |url=http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html |title=Prime Minister of Japan and his Cabinet |publisher=Office of the Prime Minister of Japan| accessdate=2007-03-27}}</ref> జపాన్ చట్ట వ్యవస్థ, న్యాయ వ్యవస్థ, పాలవా విధానంలో స్థానిక సంప్రదాయాలతో పాటు చైనా ప్రభావం కూడా ఉంది. కాని పాశ్చాత్య దేశాల న్యాయ, పాలనా వ్యవస్థలు ప్రస్తుత జపాన్ రాజ్యాంగానికి ముఖ్యమైన దిశానిర్దేశం చేశాయి.<ref name="civilcode">{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9043364?hook=6804 |title="Japanese Civil Code" |publisher=Encyclopædia Britannica |date=2006 |accessdate=2006-12-28 |website= |archive-date=2007-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217185610/http://www.britannica.com/eb/article-9043364?hook=6804 |url-status=dead }}</ref> జపాన్ న్యాయ వ్యవస్థలో సుప్రీమ్ కోర్టు, మరి మూడు అంచెల కోర్టులు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.kantei.go.jp/foreign/judiciary/0620system.html |publisher=Office of the Prime Minister of Japan |title=The Japanese Judicial System |accessdate=2007-03-27}}</ref> జపాన్ న్యాయ చట్టంలోని ముఖ్యాంశాలను ఆరు చట్టాలు అంటారు.<ref name="civilcode"/> == విదేశ వ్యవహారాలు, మిలిటరీ == [[దస్త్రం:Fukuda meets Bush 16 November 2007.jpg|thumb|left|అమెరికా ప్రెసిడెంట్ జార్జి బుష్‌తో జపాన్ ప్రధాని యసువో ఫుకుడా]] [[దస్త్రం:JMSDF DDH 181 Hyuga.jpg|thumb|right| జపాన్ సముద్ర రక్షణ సైన్యం (JMSDF)కు చెందిన హెలికాప్టర్ వాహక డిస్ట్రాయర్ నౌక]] [[దస్త్రం:Two JASDF F-15J take off in formation.JPEG|thumb|right| (JASDF)జపాన్ వైమానిక దళానికి చెందినF-15 యుద్ధ విమానాలు.]] జపాన్ అమెరికాతో మంచి ఆర్థిక , మిలిటరీ సంబంధాలు కలిగిఉంది. జపాన్-అమెరికా [[రక్షణ]] సంబంధాలు జపాన్ విదేశాంగ విధానంలో ముఖ్యమైన భాగం.<ref>{{cite web |url=http://www.realclearpolitics.com/articles/2007/03/japan_is_back_why_tokyos_new_a.html |title=Japan Is Back: Why Tokyo's New Assertiveness Is Good for Washington| author=Michael Green |publisher=Real Clear Politics | accessdate=2007-03-28}}</ref> 1956 నుండి జపాన్ [[ఐక్య రాజ్య సమితి]] సభ్య దేశం. ఐ.రా.స. [[భద్రతా మండలి]] శాశ్వత సభ్యత్వం కోసం జపాన్, మరో మూడు దేశాలతో కలిపి, ([[G4 దేశాలు]] అనబడుతున్నాయి) ప్రయత్నిస్తున్నాయి<ref>{{cite web |url=http://www.centralchronicle.com/20070111/1101194.htm |title=UK backs Japan for UNSC bid |publisher=Cenral Chronicle |accessdate=2007-03-28 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221044357/http://www.centralchronicle.com/20070111/1101194.htm |archive-date=2007-02-21 |url-status=dead }}</ref> G8, APEC లేదా ఆసియా - పసిఫిక్ ఆర్థిక సహకార మండలి, "ASEAN ప్లస్ మూడు" వంటి పలు ప్రముఖ సమాఖ్యలలో జపాన్‌కు సభ్యత్వం ఉంది. ప్రపంచంలో అభివృద్ధికి అధికారిక సహాయం అందించే రెండవ పెద్ద దేశం కూడాను. 2004లో 8.86 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల సహాయం అందజేసింది.<ref>{{PDFlink|[http://www.oecd.org/dataoecd/40/3/35389786.pdf Table: Net Official Development Assistance In 2004 (PDF).]|32.9&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 33766 bytes -->}} Organisation for Economic Co-operation and Development ([[2005-04-11]]). Retrieved on [[2006-12-28]].</ref> జపాన్‌కు పొరుగు దేశాలైన రష్యా (దక్షిణ కురిల్ దీవుల వివాదం), [[దక్షిణ కొరియా]] (లియాన్ కోర్ట్ రాక్స్), [[చైనా]] , [[తైవాన్]] (సెంకాకు దీవులు, ఒకినోటోరిషిమా) లతో భూభాగ వివాదాలున్నాయి. జపాన్ రాజ్యాంగంలో 9వ ప్రకరణం ప్రకారం ఆ దేశం అంతర్జాతీయ వివాదాలలో విదేశాలపై యుద్ధాన్ని ప్రకటించే హక్కును పరిత్యజించింది. కనుక జపాన్ మిలిటరీ అంతా రక్షణ మంత్రిత్వం అధ్వర్యంలో స్వీయ రక్షణా సైన్యంగా నడుస్తున్నాయి. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత జపాన్ సేనలు విదేశీ భూభాగంపై మొట్టమొదటిసారిగా ఇరాక్ యుద్ధంలో "యుద్ధం చేయని బృందాలు"గా అడుగుపెట్టాయి కాని తరువాత ఆ సేనలను కూడా జపాన్ ప్రభుత్వం ఉపసంహరించుకొంది. == పాలనా విభాగాలు == [[దస్త్రం:Regions and Prefectures of Japan.png|thumb|left|జపాన్‌లోని వివిధ విభాగాలను సూచించే మ్యాపు]] సాధారణంగా జపాన్‌ను 8 ప్రాంతాలుగా వర్ణిస్తారు. కాని పాలనా పరంగా 47 జిల్లాలు(prefectures)గా విభజింపబడింది. ఒకో జిల్లాకు ఎన్నికైన గవర్నర్, చట్ట సభ, పాలనాధికార వ్యవస్థ ఉన్నాయి. ఈ వ్యవస్థ ప్రస్తుతం పునర్వ్యవస్థీకరణ జరుగుతున్నది.<ref>{{cite web |last=Mabuchi |first=Masaru |url=http://siteresources.worldbank.org/WBI/Resources/wbi37175.pdf |title=''Municipal Amalgamation in Japan'' (PDF) |publisher=World Bank |date=May 2001 | accessdate=2006-12-28}}</ref> జపాన్‌లో పెక్కు పెద్ద నగరాలున్నాయి. జపాన్ [[సంస్కృతి]], [[ఆర్ధిక నిర్వహణ|ఆర్ధిక]] వ్యవస్థ, [[సామాజిక శాస్త్రం|సామాజిక]] స్థితిలో ఈ నగరాలు చాలా ముఖ్యమైన స్థానం కలిగి ఉన్నాయి. == భౌగోళికం == [[దస్త్రం:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|thumb|అంతరిక్షంనుండి జపాన్ చిత్రం - మే 2003.]] [[దస్త్రం:Mountfujijapan.jpg|thumb|ఫ్యూజీ పర్వతం|link=Special:FilePath/Mountfujijapan.jpg]] [[దస్త్రం:Mount Yari from Mount Tsubakuro.JPG|thumb|యారీ పర్వతం, నగానో ప్రాంతంలో]] [[దస్త్రం:Minnajima beach, Okinawa.jpg|thumb|ఒకినావాలో మిన్నాజిమా బీచ్]] పసిఫిక్ మహా సముద్రంలో ఉన్న జపాన్ దేశంలో మూడువేలపైగా దీవులు ఉత్ర దక్షిణాలుగా విస్తరించి ఉన్నాయి. వీటిలో హొక్కైదో, హొన్షూ , షికోకు, క్యూషూ అనేవి పెద్ద [[దీవులు]].ర్యుకూకు, ఒకినావా దీవులు క్యూషూ దీవికి దక్షిణాన ఉన్న చిన్న దీవిల సముదాయం. అన్నీ కలిపి "జపాన్ ద్వీప కల్పం" (Japanese Archipelago) అంటారు. దేశంలో 70% నుడి 80% వరకు అరణ్యాలు, పర్వతాలతో నిండి ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html |title="Japan" |publisher=Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia |date=2006 |accessdate=2006-12-28 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216122527/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html |archive-date=2008-12-16 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.worldinfozone.com/country.php?country=Japan |title=Japan Information—Page 1 |publisher=WorldInfoZone.com |accessdate=2006-12-28}}</ref> ఈ భాగం నివాసానికి, వ్యవసాయానికి, పరిశ్రమలకు అనుకూలం కాదు. ఎందుకంటే అక్కడ చాలా వాలు ప్రదేశం కాని, అగ్నిపర్వతాల అంచులు గాని, చరియలు విరిగిపడే అవకాశం కాని, లేదా అధిక [[వర్షపాతం]] లేదా బురదనేల ఉండవచ్చును. కనుక మిగిలిన ప్రాంతాలలో, అధికంగా తీర ప్రాంతంలో, జనసాంద్రత చాలా ఎక్కువ. [[దేశాల జాబితా – జనసాంద్రత క్రమంలో|ప్రపంచంలో అత్యధిక జనసాంద్రత ఉన్న దేశాలలో]] జపాన్ ఒకటి.<ref>{{cite web |url=http://esa.un.org/unpp/ |title=World Population Prospects |publisher=UN Department of Economic and Social Affairs |accessdate=2007-03-27 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819143228/http://esa.un.org/UNPP/ |archive-date=2010-08-19 |url-status=dead }}</ref> పసిఫిక్ అగ్ని వలయం అనబడే ప్రాంతంలో మూడు tectonic plates కలిసే చోట ఉన్నందున జపాన్‌లో [[భూకంపాలు]], అగ్నిపర్వతాలు, సునామీలు తరచు సంభవిస్తుంటాయి.<ref>{{cite web |url=http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html |title=Tectonics and Volcanoes of Japan |publisher=Oregon State University |accessdate=2007-03-27 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070204064754/http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html |archive-date=2007-02-04 |url-status=dead }}</ref> భౌగోళికంగా జపాన్లో ఆరు ముఖ్య పర్యావరణ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి * హొక్కైదో- మధ్యస్తమైన (సమోష్ణ) [[వాతావరణం]], పొడవాటి శీతాకాలం, ఒకమాదిరి వర్షాలు, చలికాలంలో కొంత హిమపాతం * జపాన్ సముద్రం: హోన్షూ పశ్చిమ తీర ప్రాంతం. ఎక్కువ హిమపాతం. ఒకోమారు వేసవిలో అధిక ఉష్ణోగ్రతలు * మధ్య పీఠభూమి: [[వేసవి కాలం|వేసవి]], [[శీతము|చలి]] కాలాల మధ్య అధిక ఉష్ణోగ్రత తేడాలు, కొద్దిపాటి వర్షపాతం * సెతొ అంతర్భాగ సముద్రం - చుగోకు, షికోకు పర్వతాల మధ్య ఉన్న సముద్రభాగం వివిధ గాలులనుండి రక్షణ కలిగి ఉంటుంది కనుక వాతావరణంలో తీవ్రత తక్కువ. * పసిఫిక్ సముద్ర ప్రాంతం - తూర్పు తీరం - చలి ఎక్కువ కాని మంచు ఉండదు. [[ఆగ్నేయం|ఆగ్నేయ]] పవనాల వలన వేసవిలో వేడిగాను, తేమగాను ఉంటుంది. * ర్యూక్యూ దీవులు - భూమధ్యరేఖా ప్రాంతపు వాతావరణం (subtropical) - వేసవిలో వేడి ఎక్కువ. చలి తీవ్రత తక్కువ. వర్షపాతం ఎక్కువ. టైఫూనులు (తుఫానులు) తరచు సంభవిస్తాయి. జపాన్‌లో ఇంతవరకు నమోదైన అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత — 40.9 డిగ్రీలు సెల్సియస్ - [[ఆగస్టు 16]], [[2007]].<ref>{{cite web |url=http://www.japannewsreview.com/society/national/20070816page_id=1553 |title=Gifu Prefecture sees highest temperature ever recorded in Japan - 40.9 |publisher=Japan News Review Society |date=2007-08-16 |accessdate=2007-08-16 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818051003/http://www.japannewsreview.com/society/national/20070816page_id=1553 |archive-date=2016-08-18 |url-status=dead }}</ref> తూర్పు ఆసియా వర్షాకాలంతో మే నెలలో ఒకినవ లో [[వర్షం|వర్షాలు]] మొదలవుతాయి. క్రమంగా ఈ వర్షాలు ఉత్తరానికి విస్తరిస్తాయి. హొక్కైదో ప్రాంతలో జూలై నెలలో వర్షాలు పడతాయి. హోన్షూ ప్రాంతంలో జూన్ నెలలో వర్షపాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది. వేసవి చివరికాలంలో టైఫూనులు అధికంగా సంభవిస్తాయి. జపాన్‌లో 9 రకాలైన వివిధ వృక్షజాతుల వనాలున్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.us.emb-japan.go.jp/jicc/spotflora.htm |title=Flora and Fauna: Diversity and regional uniqueness |publisher=Embassy of Japan in the USA |accessdate=2007-04-01 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213035135/http://www.us.emb-japan.go.jp/jicc/spotflora.htm |archive-date=2007-02-13 |url-status=dead }}</ref> జపాన్‌ దేశం ఆర్థిక, పారిశ్రామిక అభివృద్ధితో పాటు పర్యావరణ పరిరక్షణకు పెద్దపీట వేస్తుంది. ముమ్మరమైన పారిశ్రామికీకరణ కారణంగా తీవ్రమైన పర్యావరణ కాలుష్య సమస్యలు ఉత్పన్నం కావడం ఇందుకు ఒక ముఖ్య కారణం. ప్రభుత్వం ఇందుకు అనుగుణంగా అనేక చట్టాలు చేసింది.<ref>[http://www.erca.go.jp/taiki/history/ko_syousyu.html 日本の大気汚染の歴史] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501085231/http://www.erca.go.jp/taiki/history/ko_syousyu.html |date=2011-05-01 }}, Environmental Restoration and Conservation Agency</ref> [[క్యోటో ఒప్పందం|క్యోటో]] ఒడంబడిక భాగస్వామిగా జపాన్ ప్రపంచ పర్యావరణ రక్షణకు, [[గ్లోబల్ వార్మింగ్]] నివారణకు కృషి చేస్తున్నది. [[కార్బన్ డయాక్సైడ్]] విడుదలను తగ్గించే ప్రయత్నాలు చేస్తున్నది. == ఆర్ధిక రంగం == [[దస్త్రం:2007 Lexus LX 570 01.jpg|thumb|left|200px|వాహనాలు, ఎలక్ట్రానిక్స్ వంటి హై-టెక్ పరిశ్రమలు జపాన్ ఉత్పత్తులు, ఎగుమతులలో ప్రముఖ స్థానం కలిగి ఉన్నాయి.]] జపాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రముఖంగా కానవచ్చే అంశాలు - తక్కువ రేంజి పన్నులు,<ref name="oecd2008"/> అధికంగా ప్రైవేటు రంగంలో కార్య కలాపాలు,<ref name="oecd2008"/> ఎక్కువ ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం, అభివృద్ధిలో ప్రభుత్వం-పరిశ్రమల మధ్య సహకారం, సైన్సు, టెక్నాలజీలపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ, పని నిర్వహణ పట్ల ప్రబలమైన బాధ్యతాయుత ప్రవర్తన. అయితే ఫైనాన్స్ రంగంలో ఉత్పాదన కంటే సంబంధాల పట్ల ఉన్న ప్రాముఖ్యత, స్థానిక మార్కెట్‌లో పెద్దగా అంతర్జాతీయ పోటీ లేకపోవడం వల్ల 1990 దశకం అవకాశాలు కోల్పోయిన దశకం (lost decade) గా అయ్యిందని అంటారు.<ref name="oecd2008">[http://www.oecd.org/document/17/0,3343,en_2649_34111_40353553_1_1_1_1,00.html OECD: Economic survey of Japan 2008]</ref><ref>[http://www.economist.com/specialreports/displayStory.cfm?story_id=10169956 The Economist: Going hybrid]</ref> 2000 సంవత్సరం తరువాత మొదలైన సంస్కరణల ఫలితంగా 2005 తరువాత మళ్ళీ ఆర్థిక రంగం పుంజుకొన్నది. [[నామినల్ జి.డి.పి.]] ప్రకారం జపాన్ ప్రపంచంలో రెండవ పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ. [[దస్త్రం:The_Tokyo_Stock_Exchange_-_main_room_3.jpg|thumb|upright|టోక్యో స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ ప్రపంచంలో రెండవ పెద్ద స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]] [[బ్యాంకింగ్ , ఆర్థిక సేవలు|బ్యాంకింగ్]], ఇన్షూరెన్సు, రియల్ ఎస్టేట్, రెటెయిల్ వాణిజ్యం, [[రవాణా విధానం|రవాణా]], టెలికమ్యూనికేషన్స్ - ఇవన్నీ జపాన్‌లో ప్రముఖ వ్యాపారాలు లేదా పరిశ్రమలు. ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు, మోటారు వాహనాలు, యంత్ర భాగాలు, ఉక్కు, లోహాలు, ఓడలు, రసాయనాలు, వస్త్రాలు, ఆహార పదార్ధాలు వీటన్నింటిలోనూ జపాన్ పరిశ్రమలు అంతర్జాతీయంగా అత్యున్నత ప్రమాణాలు కలిగి ఉన్నాయి. నిర్మాణ రంగానికి జపాన్‌లో ఎప్పుడూ చాలా ప్రముఖమైన స్థానం ఉంది. ఇందుకు పెద్ద పెద్ద ప్రభుత్వ కంట్రాక్టులు ప్రోద్బలాన్ని అందించాయి. సరకుల తయారీ దారులు, ముడి సరకుల సప్లై చేసేవారు, పంపిణీదారులు, బ్యాంకులు - వీరందరి మధ్య బలమైన సహకారం జపాన్ ఉత్పాదక రంగంలో చాలా ముఖ్యమైన అంశం. వారు ఒక సంఘటితమైన బృందంగా పని చేస్తారు. ఇలాంటి బృందాలను అక్కడ కేరెత్సు అంటారు. పెద్ద పెద్ద కంపెనీలు చాలావరకు తమ ఉద్యోగులకు జీవితకాలం పని హామీ ఇస్తాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7193984 |title=Japan's Economy: Free at last |publisher=[[The Economist]] |date=2006-07-20 |accessdate=2007-03-29}}</ref> ఇటీవలి కాలంలో జపాన్ కంపెనీలు ఈ విధమైన విధానాలను వదలి "లాభసాటి" విధానాలవైపు మళ్ళుతున్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.moneyweek.com/file/26181/why-germanys-economy-will-outshine-japan.html |title=Why Germany's economy will outshine Japan |publisher=MoneyWeek |date=2007-02-28 |accessdate=2007-03-28 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310032307/http://www.moneyweek.com/file/26181/why-germanys-economy-will-outshine-japan.html |url-status=dead }}</ref> ప్రపంచంలో కొన్ని అతిపెద్ద ఫైనాన్సియల్ సర్వీసెస్ కంపెనీలు, బిజినెస్ గ్రూపులు జపాన్‌లో ఉన్నాయి. - సోనీ, సుమిటోమో, మిత్సుబిషి, టొయోటా వంటివి ప్రపంచ ప్రఖ్యాతమైన బ్రాండ్ పేర్లు. జపాన్ పోస్ట్ బ్యాంకు అస్సెట్ల ప్రకారం ప్రపంచంలో అతిపెద్ద బ్యాంకు. 1960 నుండి 1980 వరకు రికార్డయిన ప్రగతిని [[:en:Japanese post-war economic miracle|ఒక జపాన్ అద్భుతంగా]] అభివర్ణిస్తారు. ఈ మూడు దశకాలలోను 10%, 5%, 4% క్రమంగా అభివృద్ధి నమోదయ్యింది.<ref>{{cite web |url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-7176.html |title=Japan: Patterns of Development |publisher=country-data.com |date=January 1994 |accessdate=2006-12-28}}</ref> తరువాత ప్రగతి కొంత మందగించింది. 1990 దశకంలో జరిగిన అధిక స్పెక్యులేటివ్ పెట్టుబడుల కారణంగా స్టాక్ మార్కెట్లు, రియల్ ఎస్టేటు వ్యాపారాలు గణనీయంగా దెబ్బతిన్నాయి. ప్రభుత్వం చేపట్టిన నివారణ చర్యలు పని చేయలేదు. 2005 తరువాత ఆర్థిక వ్యవస్థ కొంత పుంజుకొంది. 2005లో 2.5% అభివృద్ధి నమోదయ్యింది. జపాన్ భూభాగంలో 15% మాత్రమే వ్యవసాయ యోగ్యమైనది.<ref>Kingshuk Roy. {{PDFlink|[http://www.nourin.tsukuba.ac.jp/~tasae/Japan.pdf Water Resources in relation to Major Agro-Environmental Issues in Japan]|111&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 114636 bytes -->}}. College of Bioresource Sciences, Nihon University (2006). Retrieved on [[2007-02-21]].</ref> చిన్న చిన్న పొలాలను కూడా terrace farming విధానంలో సాగు చేస్తారు. ఎకరాకు జపాన్ వ్యవసాయోత్పాదకత ప్రపంచంలో అత్యంత ఎక్కువ ఉత్పాదకతల స్థానంలో ఉంటుంది. అయితే వ్యవసాయానికి ఇచ్చే సబ్సిడీలు, ఇతర రక్షణ విధానాలు ఆర్థిక రంగంపై గణనీయమైన భారం మోపుతున్నాయి. తన అవసరాలలో 50% వరకు ధాన్యాలను, మాంసాన్ని జపాన్ దిగుమతి చేసుకొంటుంది.<ref>{{cite web |url=http://strategis.ic.gc.ca/epic/site/ibi-iai.nsf/en/bi18701e.html |title=Japan: Country Information |publisher=Strategis |accessdate=2007-04-01 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070817043751/http://strategis.ic.gc.ca/epic/site/ibi-iai.nsf/en/bi18701e.html |archive-date=2007-08-17 |url-status=dead }}</ref> జపాన్ చేపలు పట్టే పరిశ్రమ ప్రపంచంలో చైనా తరువాత రెండవ స్థానంలో ఉంది. ప్రపంచంలో వాణిజ్యపరంగా పట్టే చేపలలో 15% వరకు జపనీయుల చేతిలోనే పడతాయి. దాదాపు తన పూర్తి చమురు అవసరాలను జపాన్ దిగుమతి చేసుకొంటుంది. జపాన్‌లో పన్నులు పాశ్చాత్య దేశాలతో పోలిస్తే బాగా తక్కువ. జి.డి.పి.లో పన్నుల శాతం 2007లో 26.4% ఉంది. ఉద్యోగులలో సగం లోపే ఆదాయపు పన్ను కడతారు. వాట్ పన్ను కేవలం 5% ఉంది. కార్పొరేట్ టాక్సులు మాత్రం బాగా ఎక్కువ.<ref name="oecd2008"/> [[దస్త్రం:PS3s and controllers at E3 2006.jpg|thumb|right|సోనీ ప్లే స్టేషను-3.]] జపాన్ రవాణా వ్వవస్థ బాగా అభివృద్ధి చెందింది. 2004 నాటికి 1,177,278&nbsp;కి.మీ (731,683&nbsp;మైళ్ళు) పక్కారోడ్లు, 173 విమానాశ్రయాలు, 23,577&nbsp;కి.మీ. (14,653&nbsp;మైళ్ళు) రైలు మార్గాలు ఉన్నాయి. జపాన్ అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో అధికంగా ఎగుమతులు చేరే దేశాలు - [[అమెరికా]] 22.8%, [[యూరోపియన్ యూనియన్]] 14.5%, [[చైనా]] 14.3%, [[దక్షిణ కొరియా]] 7.8%, [[తైవాన్]] 6.8% , [[హాంగ్‌కాంగ్]] 5.6% (2006 సంవత్సరంలో). జపాన్ ముఖ్యమైన ఎగుమతులు - మోటారు వాహనాలు, ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు, విద్యుత్ యంత్రాలు, రసాయన పదార్ధాలు. ఖనిజ సంపద అత్యల్పంగా ఉన్నందున జపాన్ తన ముడి సరుకుల కోసం ఇతర దేశాలనుండి దిగుమతులపై దాదాపు పూర్తిగా ఆధారపడుతుంది. జపాన్‌కు ముడి సరుకులు పంపే దేశాలు - [[చైనా]] 20.5%, [[అమెరికా]] 12.0%, [[యూరోపియన్ యూనియన్]] 10.3%, [[సౌదీ అరేబియా]] 6.4%, [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]] 5.5%, [[ఆస్ట్రేలియా]] 4.8%, [[దక్షిణ కొరియా]] 4.7% , [[ఇండొనేషియా]] 4.2% (2006 సంవత్సరానికి). == భాష == జపనీసులు మాట్లాడేది జపనీసు భాష అయినా వ్రాసేదపుడు మాత్రం మూడు భాషలు ఉపయోగిస్తారు. జపనీసుల యొక్క మాతృభాష హిరగన . చైనీసు వారి కన్జిని కూడా వాడుతారు. ఆంగ్లంలో మాట్లాడేవారి గురించి కతకన ని ప్రవేశపెట్టారు. == సైన్సు, టెక్నాలజీ == [[దస్త్రం:Honda ASIMO Walking Stairs.JPG|thumb|right|అతి ఆధునిక [[ASIMO]] మోడల్ యొక్క ప్రెస్ రిలీజ్ ఫోటో.]] జపాన్ [[శాస్త్రీయ పరిశోధన]]లో, ముఖ్యంగా [[సాంకేతిక]], [[యాంత్రిక]] , [[బయోమెడికల్]] పరిశోధనలలో ప్రముఖ దేశం. దాదాపుగా 7,00,000 పరిశోధకులు [[అమెరికన్ డాలర్|$]] 130 బిలియన్ల పరిశోధన , అభివృద్ధి బడ్జెట్‌ను ఉపయోగించుకోవడం వల్ల ఈ దేశం ప్రపంచంలో మూడవ స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తుంది.<ref>మెక్‌డొనాల్డ్, జో. "China to spend $136 billion on R&D." ''బిజినెస్ వీక్'' ([[2006-12-04]]).</ref> జపాన్ దేశం నుండి జరిగిన పరిశోధనలలో [[ఎలక్ట్రానిక్స్]], [[ఆటోమెబైల్]], [[యాంత్రిక]], ఇండస్ట్రియల్ రోబోటిక్స్, ఆప్టిక్స్, రసాయనాలు, సెమికండక్టర్లు , లోహాలకు సంబంధించిన పరిశోధనలు ఎంతో ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. జపాన్ రోబోటిక్స్ ఉత్పత్తి , వాడుకలో ప్రపంచంలో మొట్టమొదటి స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తుంది.<ref>{{ఇంగ్లీష్}}[http://www.unece.org/press/pr2000/00stat10e.htm ద బూమ్ ఇన్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ కంటిన్యూస్—900,000 ఇండస్ట్రియల్ రోబోట్స్ బై 2003.] , యునైటెడ్ నేషన్స్ ఎకనామిక్ కమిషన్ ఫర్ యూరోప్, ప్రెస్ విడుదల [[2000-10-17]]. తీసుకొన్న తేదీ [[2006-12-28]].</ref> జపాన్ ప్రపంచంలో అతి పెద్ద మోటారు వాహనాల ఉత్పత్తిదారు.<ref>{{cite web |title=World Motor Vehicle Production by Country |publisher=[[OICA|oica.net]] |date=2006 |url=http://www.oica.net/htdocs/statistics/tableaux2006/worldprod_country-2.pdf |accessdate=2007-07-30 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807213925/http://www.oica.net/htdocs/statistics/tableaux2006/worldprod_country-2.pdf |archive-date=2007-08-07 |url-status=dead }}</ref> ప్రపంచంలో పెద్దవైన 15 ప్రసిద్ధ వాహనాల బ్రాండ్లలో ఆరు జపానువే. అలాగే ప్రపంచంలో 20 అతి పెద్ద సెమికండక్టర్ ఉత్పాదనల అమ్మకాల కంపెనీలలో ఏడు జపాను దేశానికి చెందినవి. అంతరిక్ష పరిశోధనల పట్ల, అంతరిక్షయాన వాహనాల పట్ల కూడా జపాన్ దేశం ఆసక్తి చూపుతున్నది. == జన విస్తరణ == [[దస్త్రం:Shibuya tokyo.jpg|thumb|right| టోక్యోలో రద్దీగా ఉన్న ఒక వీధి]] [[దస్త్రం:KyotoFushimiInariLarge.jpg|left|thumb|క్యోటోలో ఒక షింటో టొరీ ]] [[దస్త్రం:Itsukushima torii distance.jpg|left|thumb|చరిత్రాత్మకమైన షింటో మందిరం tsukushima Shrine]] [[దస్త్రం:Kimi ga Yo 1930.ogg|thumbnail|జపాన్ జాతీయ గీతం]] జపాన్ [[జనాభా]] సుమారు 127.3 మిలియన్.<ref name="ciapeople">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html#People |title=World Factbook; Japan—People |publisher=[[CIA]] |date=June 2008 |accessdate=2008-05-18 |website= |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html%20#People |url-status=dead }}</ref> భాషా పరంగానూ, సాంస్కృతికంగానూ జపనీయులలో భిన్నత్వం అంతగా లేదు. కొరియా, చైనా, ఫిలిప్పీన్స్, జపనీస్ బ్రెజిలియన్ జాతులకు చెందిన వలస కార్మికులు తప్ప జపనీయులు అధికంగా స్థానిక జాతులవారే. వీరిలో "యమాటో" జాతివారు ఎక్కువగా ఉన్నారు. "ఐను", "ర్యుకూకుయాన్" తెగలవారు మైనారిటీ సంఖ్యాకులు. ప్రపంచంలో అత్యధిక జీవిత కాల ప్రమాణం కలిగిన దేశాలలో జపాన్ ఒకటి. 2006 నాటికి సగటు జపనీయుల జీవిత కాల ప్రమాణం (life expectancy) 81.25 సంవత్సరాలు.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html |title=The World Factbook: Rank order—Life expectancy at birth |publisher=[[CIA]] |date=2006-12-19 |accessdate=2006-12-28 |website= |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226011822/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html%20 |url-status=dead }}</ref> ఫలితంగా జపాన్‌ జనాభాలో వృద్ధుల శాతం నానాటికీ పెరుగుతున్నది. 2004 నాటికి 19.5% జనాభా 65 సంవత్సరాల వయసు పైబడినవారే.<ref name="handbook">{{cite web |url=http://www.stat.go.jp/English/data/handbook/c02cont.htm |title=Statistical Handbook of Japan: Chapter 2—Population |publisher=Japan Ministry of Internal Affairs and Communications |accessdate=2006-12-28}}</ref> ఈ కారణాల వలన జపాన్ జనవిస్తరణలో కొన్ని గణనీయమైన పరిణామాలు చోటు చేసుకొంటున్నాయి. చాలా మంది పెళ్ళి చేసుకోకుండా ఉడడం కాని, పిల్లలను కనకపోవడం గాని జరుగుతున్నది. 2050 నాటికి జపాన్ జనాభా 100 మిలియన్లకు, 2100 నాటికి 64 మిలియన్లకు తగ్గిపోవచ్చునని అంచనా.<ref name="handbook"/> ఇందువలన పని చేసేవారి సంఖ్య తరగడం, సోషల్ సెక్యూరిటీపై అధిక భారం పడడం వంటి సమస్యలు ఉత్పన్నమౌతున్నాయి.<ref name="Ogawa">Ogawa, Naohiro.[http://www.mofa.go.jp/j_info/japan/socsec/ogawa.html "Demographic Trends and Their Implications for Japan's Future"] The Ministry of Foreign Affairs of Japan. Transcript of speech delivered on ([[7 March]], [[1997]]). Retrieved on [[14 May]] [[2006]].</ref> {{bar box | title=జపాన్‌లో మతాలు | titlebar=#ddd | left1=మతము | right1=శాతం | float=right | bars= {{bar percent|షింటో , బౌద్దమతములు|red|95}} {{bar percent|ఇతరాలు|purple|4}} {{bar percent|క్రైస్తవము|blue|0.8}} }} జపాన్‌లో 84 నుండి 96% వరకు షింటో బౌద్ధులు. చైనా నుండి వచ్చిన టావోయిజమ్, కన్‌ఫ్యూషియానిజమ్ జపాన్‌లోని ఆచారాలు, విశ్వాసాలపై ప్రభావం కలిగి ఉన్నాయి. దేశంలో 99%జనాభా జపాన్ భాష మాట్లాడుతారు.<ref name="ciapeople" /> చాలా పబ్లిక్ పాఠశాలలో జపాన్ భాషతో పాటు ఇంగ్లీషు భాష కూడా చదవాల్సి ఉంటుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.indiana.edu/~japan/digest5.html |title=Japan Digest: Japanese Education |date=2005-09-01 |author=Lucien Ellington |publisher=Indiana University |access-date=2007-07-24 |archive-date=2006-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060427225148/http://www.indiana.edu/~japan/digest5.html |url-status=bot: unknown }}</ref> {{Infobox largest cities <!--- Table title ---> | title = జపాన్‌లో పెద్ద నగరాలు <!--- List header ---> | city_type = Core City | subdivision_type = Prefecture <!--- Central images ---> | image1 = | image2 = Yokohama MinatoMirai21.jpg <!--- List ---> | city1 = టొక్యో | city1_div = టోక్యో | city1_pop = 8,483,050 | city2 = యొకొహమ | city2_div = Kanagawa Prefecture{{!}}కనగవ | city2_pop = 3,579,133 | city3 = ఓసక | city3_div = Osaka Prefecture{{!}}ఓసక | city3_pop = 2,628,776 | city4 = నగొయ | city4_div = Aichi Prefecture{{!}}ఐచి | city4_pop = 2,215,031 | city5 = సప్పొరొ | city5_div = హొక్కైదో | city5_pop = 1,880,875 | city6 = కోబె | city6_div = Hyōgo Prefecture{{!}}హ్యోగొ | city6_pop = 1,525,389 | city7 = క్యోటో | city7_div = Kyoto Prefecture{{!}}క్యోటో | city7_pop = 1,474,764 | city8 = ఫుకుయోకా, Fukuoka{{!}}ఫుకుయోకా | city8_div = Fukuoka Prefecture{{!}}ఫుకుఒక | city8_pop = 1,400,621 | city9 = Kawasaki, Kanagawa{{!}}కవసకి | city9_div = Kanagawa Prefecture{{!}}కనగవ | city9_pop = 1,327,009 | city10 = Saitama, Saitama{{!}}సైతమ | city10_div = Saitama Prefecture{{!}}సైతమ | city10_pop = 1,176,269 | city11 = హిరొషిమ | city11_div = Hiroshima Prefecture{{!}}Hiroshima | city11_pop = 1,159,391 | city12 = సెందయి | city12_div = Miyagi Prefecture{{!}}Miyagi | city12_pop = 1,028,214 | city13 = కిటక్యిషు | city13_div = Fukuoka Prefecture{{!}}Fukuoka | city13_pop = 993,483 | city14 = Chiba, Chiba{{!}}చిబ | city14_div = Chiba Prefecture{{!}}Chiba | city14_pop = 924,353 | city15 = Sakai, Osaka{{!}}సకై | city15_div = Osaka Prefecture{{!}}ఓసక | city15_pop = 835,333 | city16 = Niigata, Niigata{{!}}Niigata | city16_div = Niigata Prefecture{{!}}Niigata | city16_pop = 813,847 | city17 = Hamamatsu | city17_div = Shizuoka Prefecture{{!}}Shizuoka | city17_pop = 804,067 | city18 = Shizuoka, Shizuoka{{!}}Shizuoka | city18_div = Shizuoka Prefecture{{!}}Shizuoka | city18_pop = 710,944 | city19 = Sagamihara, Kanagawa{{!}}Sagamihara | city19_div = Kanagawa Prefecture{{!}}Kanagawa | city19_pop = 701,568 | city20 = Okayama, Okayama{{!}}Okayama | city20_div = Okayama Prefecture{{!}}Okayama | city20_pop = 696,172 <!--- Footnotes ---> | source = 2005 Census }} == విద్య, ఆరోగ్య రంగాలు == [[దస్త్రం:Yasuda Auditorium, Tokyo University - Nov 2005.JPG|thumb|టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంలో యసుడా ఆడిటోరియం]] 1872లో మెయిజీ పునరుద్ధరణ తరువాత జపాన్‌లో ప్రాథమిక విద్య, మాధ్యమిక విద్య, విశ్వవిద్యాలయం విద్య అనే వ్యవస్థ మొదలయ్యింది.<ref>{{cite web |url=http://www.fpri.org/footnotes/087.200312.ellington.japaneseeducation.html |title=Beyond the Rhetoric: Essential Questions About Japanese Education |author=Lucien Ellington |publisher=Foreign Policy Research Institute |date=2003-12-01 |accessdate=2007-04-01 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070405075716/http://www.fpri.org/footnotes/087.200312.ellington.japaneseeducation.html |archive-date=2007-04-05 |url-status=dead }}</ref> 1947 తరువాత ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాల విద్య నిర్బంధంగా ఉంటున్నది. తరువాత దాదాపు అందరు విద్యార్థులూ ఉన్నత పాఠశాల విద్యను కొనసాగిస్తుంటారు. 2005 లెక్కల ప్రకారం ఉన్నత పాఠశాల పాసైనవారిలో 75.9% కాలేజి లేదా విశ్వవిద్యాలయం లేదా వృత్తి విద్య కోర్సులు చేస్తున్నారు.<ref>{{cite web |url= http://www.mext.go.jp/english/statist/05101901/005.pdf |title= School Education |publisher= [[Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology (Japan)|MEXT]] |format= [[PDF]] |accessdate= 2007-03-10 |website= |archive-url= https://web.archive.org/web/20080102112620/http://www.mext.go.jp/english/statist/05101901/005.pdf |archive-date= 2008-01-02 |url-status= dead }}</ref> జపాన్ విద్యలో పోటీ చాలా ఎక్కువ. ముఖ్యంగా ఉన్నత విద్యాలయాలలో ప్రవేశానికి ఈ పోటీ బాగా గట్టిగా ఉంటుంది. [[టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]], [[క్యోటో విశ్వవిద్యాలయం]] జపాన్‌లో అత్యుత్తమ విశ్వవిద్యాలయాలుగా పరిగణింపబడుతాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.alnaja7.org/success/Education/times_world_ranking_2005.pdf |title=The Times Higher Education Supplement World University Rankings |date=2005-10-28 |publisher=TSL Education Ltd. |format=[[PDF]] |accessdate=2007-03-27 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117102450/http://www.alnaja7.org/success/Education/times_world_ranking_2005.pdf |archive-date=2009-01-17 |url-status=dead }}</ref> [[:en:Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] వారి ఒక అధ్యయనం ప్రకారం 15 సంవత్సరాల విద్యార్థుల విజ్ఞానాన్ని, నైపుణ్యాన్ని పోల్చి చూస్తే జపాన్ విద్యార్థులు ప్రపంచంలో 6వ ఉన్నత స్థానంలో ఉన్నారు.<ref>[http://www.oecd.org/document/22/0,3343,en_2649_201185_39713238_1_1_1_1,00.html OECD’s PISA survey shows some countries making significant gains in learning outcomes], [[OECD]], 04/12/2007. [http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf Range of rank on the PISA 2006 science scale]</ref> జపాన్‌లో వైద్య సదుపాయాలు జాతీయ, స్థానిక ప్రభుత్వాలు కలిసి అందిస్తాయి. జాతీయ ఆరోగ్య బీమా పధకం ద్వారా దాదాపు అందరికీ సమస్థాయిలో వైద్య సేవలు లభ్యమవుతున్నాయి. ఈ సేవల ఫీజులు ఒక ప్రభుత్వ కమిటీ నిర్ణయిస్తుంది. కంపెనీ ద్వారా వైద్య బీమా లేనివారికి స్థానిక ప్రభుత్వాల సహకారంతో బీమా పధకం అమలు అవుతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.nyu.edu/projects/rodwin/lessons.html |author=Victor Rodwin|title=Health Care in Japan |publisher=New York University |accessdate=2007-03-10}}</ref> {{clear}} == సంస్కృతి, వినోదం == [[దస్త్రం:The Great Wave off Kanagawa.jpg|thumb|left|''కనగవా మహాతరంగం'' - 1832 నాటి చిత్రం.]] జపాన్ సంస్కృతిలో స్థానిక జపనీయ కళ, సంస్కృతలకు తోడు ఆసియా, ఐరోపా, అమెరికాల ప్రభావాలు కూడా ఉన్నాయి. జపాన్ సాఁప్రదాయ కళలలో ముఖ్యమైనవి - హస్త కళలు: ఇకెబన , [[ఒరిగమి]], ఉకియొ-ఎ, జపాను బొమ్మలు, [[లక్క]]సామగ్రి, పాత్రల తయారీ); - ప్రదర్శన కళలు బున్రకు, జపాన్ సాంప్రదాయిక నృత్యం, కబుకి , నో, రకుగో) - సాంప్రదాయిక క్రీడలు జపాన్ తేనీరు ఉత్సవం, బుడో, జపాన్ నిర్మాణ శైలి, జపాన్ తోటలు, కత్తి సాములు, వంటలు. జపాన్‌లో సంప్రదాయంగా ఉండే చెక్క బొమ్మల ముద్రణతో పాశ్చాత్య చిత్ర విధానాలు జోడించి చేసిన మంగ అనే కామిక్ పుస్తకం జపాన్‌లోనూ, విదేశాలలోనూ కూడా ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref>{{cite web |url=http://www.dnp.co.jp/museum/nmp/nmp_i/articles/manga/manga1.html |title=A History of Manga |publisher=NMP International |accessdate=2007-03-27 |archive-date=2008-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102040820/http://www.dnp.co.jp/museum/nmp/nmp_i/articles/manga/manga1.html |url-status=dead }}</ref> దాని స్ఫూర్తితోనే అనిమే అనబడే కార్టూను చిత్రాలు రూపొందాయి. 1980 దశకం తరువాత జపనీయుల [[విడియో గేమ్]]‌లు ప్రపంచమంతటా జనప్రియమయ్యాయి.<ref>{{cite web |url=http://uk.gamespot.com/gamespot/features/video/hov/index.html |title=The History of Video Games |author=Leonard Herman|author2= Jer Horwitz|author3= Steve Kent|author4= Skyler Miller |publisher=[[Gamespot]] |accessdate=2007-04-01 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929122934/http://uk.gamespot.com/gamespot/features/video/hov/index.html |archive-date=2007-09-29 |url-status=dead }}</ref> జపాన్ సంగీతంలో కోటో వంటి అనేక వాయిద్యాలు ఇతర సంస్కృతులనుండి గ్రహింపబడ్డాయి. '''గమనిక : '''జపనీసులో "アニメ (అనిమె) " (ఉచ్ఛారణ: [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/Anime.ogg ఆనిమే] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619112447/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/Anime.ogg |date=2012-06-19 }}) ను ఇంగ్లీషులో "అనిమేషన్ లేదా అనిమి" అంటారు. దినికి తెలుగులో పదం లేదు. కాని దీనిని తెలుగులో కూడా "[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/Anime.ogg అనిమె] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619112447/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/Anime.ogg |date=2012-06-19 }}" అని పలకవచ్చు, వ్రాయవచ్చు'''. ''' " అనిమె " కార్యాక్రమాలు ఉదాహరణాకు : నరుతొ, వన్ పీస్ ,మై హీరో ఆకడేమియా ,స్పై X ఫ్యామిలీ,డోరేమన్ , పోకీమాన్, హిగురాషినొ నకు కొరొ ని, బ్లీచ్ , డెత్ నోట్, రాన్‌మా1/2, [[డ్రాగన్ బాల్]] Z (జి) , ఇంకా చాలా ఉన్నాయి'''. ''' [[కరావోకే|కారవోకె]] పాటలు జపాన్ దేశీయులలో అత్యంత జనాదరణ పొందాయి. సాంప్రదాయ ఉత్సవాలకంటే ఇదే పైచేయిలో ఉంది.<ref>Kelly, Bill. (1998). "Japan's Empty Orchestras: Echoes of Japanese culture in the performance of karaoke", ''The Worlds of Japanese Popular Culture: Gender, Shifting Boundaries and Global Cultures'', p. 76. Cambridge University Press.</ref> [[దస్త్రం:Sorakuen14st3200.jpg|thumb|250px| ఒక జపానీ ఉద్యానవనం]] జపాన్ సాహిత్యంలో ఆది కాలంలో వెలువడిన రెండు చరిత్ర పుస్తకాలు ''కోజికి'' , 'నిహోన్ షోకి'' , 8వ శతాబ్దపు కవితారచన ''మన్ యోషు'' అనేవి చైనా భాష లిపిలో వ్రాయబడ్డాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.meijigakuin.ac.jp/~ascj/2000/200015.htm |title=Asian Studies Conference, Japan (2000) |publisher=Meiji Gakuin University |accessdate=2007-04-01 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116015033/http://www.meijigakuin.ac.jp/~ascj/2000/200015.htm |url-status=dead }}</ref> తరువాత క్రమంగా జపాన్ భాష ప్రత్యేక లిపి అభివృద్ధి చెందింది. మురసాకీ రచన'' అయిన గెంజీ కథ'' - అనే పుస్తకం ప్రపంచంలో మొట్ట మొదటి [[నవల]] అని చెప్పబడుతుంది. ===సంగీతము=== జపానువారి సంగీతం దేవుళ్ళవలనే ఉద్బవించినదని సర్ సురేంద్రమోహన్ ఠాగూర్ వ్రాసిన Universal History of Music అనే గ్రంథం వలన తెలుస్తున్నది.పూర్వం సూర్యదేవుని భార్య ఎమాటిరాసు ఓసారి ప్రత్యేకమైన కొండగుహలో దాక్కుని ఎవరిని ఇష్టపడలేదని, మిగిలిన దేవగణమంతా వారి పొరపాట్లను క్షమించమని, ఎంత్ర బ్రతిమిలాడినా, ఆవిడ వినిపించుకోలేదని, అప్పుడు దేవుళ్ళంతా ఆమెను సంగీతంతో కరిగించి, కరుణించేటట్లు చేసుకోవాలనుకొని మధుర సంగీతంతో వారామెను జయించారని ఠాగూర్ గారు వ్రాసినారు. శాస్త్రనిపుణుల పరిశీనలద్వారా జపానువారికి సంగీతం భారతదేశం ఇచ్చిన వరమని, అది వారికి చైనా, కొరియాలద్వారా లభించిందని తేల్చారు.జపాను చక్రవర్తి మరణం పట్ల సంతాపహృదుయుడైన శ్రిగి అను కొరియాదేశపురాజు (సా.శ.453)లో విచారం వ్యక్తంచేస్తూ, జ్ఞాపకార్ధం 80 మంది గొప్పసంగీతవిద్వాంసులను, వెలకట్టలేని ఇతర వస్తువులను జపానుకు పంపించాడు. అప్పుడే జపానులో సంగీత శతాబ్దం మొదలయింది.అటుపౌ 6వ శతాబ్దంలో బౌద్ధమతము, సంగీతాచారాలు కొన్ని చైనానుండి జపానులోకి ప్రవేశించిఅ విస్తరైంచాయి. భారతదేశం నుండి జపాను చేరిన సంగీత నృత్య కళలు వారి ఆచారాల ప్రకారం కొన్నిమార్పులుచెంది స్థిరంగా ఇప్పటికీ నిలిచాయి.ఉదాహరణకు, వారి మనోహరమైన '''ఋగాకు''' స్వరాల్ని పరిశీలిస్తే తెలుస్తుంది.ఋగాకు అంటే నృత్యసంగీతం. ఇది నర నయిన్ కాలంలో వృద్ధి చెందింది.8వ శతాబ్దంలో మంచూరియా తరంగాలపై ఇతరదేశాల ప్రభావం పడింది.దానిటొ జపానులో సాంప్రదాయ సంగీతం కొంత మరుగున పడింది. అప్పుడు శ్రీ ఓకాకుర అను సంగీతం విద్వాంసుడు ఋగాకు అను జపాను సంగీతంలో హిందూదేశపు సంగీతాన్ని , పురాతన హుంగ్ సంగీతాన్ని కలిపి ప్రతిభావంతంగా తయారుచేశారు. పురాతనకాలానికి చెందిన ఆరుగీతాలు (Balladas) కొంతమంది విజ్ఞానవంతులద్వారా సేకరించబడినవి.అందు చైనీయులు స్వణయుగానికి చెందినవి.వాటిని ఇన్ , షూ అని అంటారు. ఆరవశతాబ్దంలో చైనాద్వారా జపానుకు చేరిన భారత సంగీత పరికరాలు, వాయిద్యాలద్వారా కొన్నిరాగాలు కూడా వెళ్ళి జపానువారి హృదయాల్లో ముద్రలు వేసాయని తెలుస్తుంది. అందుకే వారి భెరో అనేరాగం మన భరవి అనే రాగాలనుండే వెల్లువడిందనవచ్చును. జపానులో సంగీత వాయిద్యాలను 2గా విభజిస్తారు. 1.సంపూర్ణమైనవి 2.అసంపూర్ణమైనవి. సంపూర్ణమైనవాటిని కేవలం మతసంబందమైన పాటలకే ఉపయోగిస్తారు.మిగిలనవి ఏరకపు పాటలకైనా అసంపూర్ణమైనవే! వాయిద్యాలలో కోట్, సామిసెన్, కోకు , బివ అన్నవి ముఖ్యమైనవి. సామిసెన్ అనునది ఘికో గాయినీమణులకు అత్యంతప్రియమైన వాయిద్యము.పోతే వారి కోకు మన వయలిన్ లా ఉంటుంది.మనకు డోలు, మద్దెల, తబులా, డప్పు వంటి చర్మ వాయిద్యాలవలె జపానువారికి క-గూర-టైకొ వాయిద్యాలు ఉన్నాయి. జపానులో సంగీతకారులను నాలుగు భాగాలుగా విభజించారు. 1. గెక్కునైన్ 2. గియోనిన్ 3. ఫికిబ్లైండ్ 4. ఘికోస్. గెక్కునైన్ గాయకులు కేవలం మతసంబంధమైన, భక్తికి, త్యాగానికి సంబంధించిన గీతాలే గానం చేస్తారు. ఇక రెండవరకం గియోనిన్ గాయకులకే గానమే వృత్తి.అందువలన వారు అన్నిరకాల పాటలు పాడుతారు. ఇక ఫి-బ్లైండ్ సంగీతకారుల కేవలం బృంద గానాలు చేస్తారు. ఘికోలో అంగరూ యువతీమణులే ఉంటారు.వీరు ఆధునిక, లలితగీతాలను మాత్రం ఆలపిస్తారు. జపాను సంగీతం నేర్చుకోవడమైనా, అర్ధం చేసుకోవడమైనా సులువు.సంగీత స్వరాలను తెలిపే సంకేతాలు వ్రాయడం జపానులో 1511 నుండి ప్రారంభం అయినది.వారు సంకేతాలను చైనీయుల్లానే కుడినుండి, ఎడమకు వ్రాస్తారు.1878లో జపాను ప్రభుత్వం మొదటి సంగీత పరిశోధక సంఘం నియమించింది. మళ్ళీ 1880లో జపాను ప్రభుత్వం జాతీయ సంగీత మండలం పరిధి (National Music Circle) అన్నదాన్ని స్థాపించింది. సంగీతంలో పరిశోధనలు జరిపి ఫలితాలను ప్రజలకు అందివ్వడానికి ఈ ప్రభుత్వ మండలి చాలా సహకరించింది. === సినిమాలు === # [[హై అండ్ లో (1963 సినిమా)|హై అండ్ లో]] # [[ఆడిషన్ (1999 సినిమా)|ఆడిషన్]] # [[గేట్ ఆఫ్ హెల్ (సినిమా)|గేట్ ఆఫ్ హెల్]] # [[అపార్ట్ ఫ్రం లైఫ్]] # [[రింగ్ (1998 సినిమా)|రింగ్]] # [[శాంషో ది బైలిఫ్ (1954 సినిమా)|శాంషో ది బైలిఫ్]] # [[ది నేక్డ్ ఐలాండ్ (1960 సినిమా)|ది నేక్డ్ ఐలాండ్]] # [[టోక్యో స్టోరి]] === నటులు === * [[తకేషి కిటానో]] == మతం == సా.శ.5వ శతాబ్దంలో చైనా నాగరికత జపాన్‌కు సోకినా వారి నుంచి మతం మాత్రం ప్రవేశించలేదు. చైనా నుంచి 5వ శతాబ్ది కల్లా కొరియాకు ప్రవేశించిన బౌద్ధమతం కొరియా ద్వారానే జపాన్‌కు చేరింది. సా.శ.580 నాటికి ''ఉమయోదో'' అనే జపాన్ రాజు బౌద్ధాన్ని రాజమతంగా చేశారు. కొరియా భిక్షువులలతో తన ప్రజలకు వైద్యం, జ్యోతిష్యం చెప్పించే ఏర్పాట్లు చేసి దేశస్థులు కొందరు బౌద్ధంలో చేరేలా ప్రోత్సహించారు. బౌద్ధాన్ని గురించి తెలుసుకొమ్మని కొందరు దేశస్థులను రాజు చైనాకు పంపారు. ఆ క్రమంలో కళలు, స్వచ్ఛందసేవ మొదలైనవి కూడా జపాన్‌కు చైనా నుంచి ప్రవేశించాయి. జన్మత: బ్రాహ్మణుడు, భారద్వాజ గోత్రీకుడు అయిన బోధిసేనుడనే బౌద్ధభిక్షువు సా.శ.736లో భారతదేశం నుంచి చిత్రకారులు, గాయకులను తీసుకుని జపాన్ చేరి 30 సంవత్సరాల పాటు బౌద్ధమత ప్రచారం చేశారు. ఆపైన 8వ శతాబ్దంలో సుధాకర సింహ, [[అమోఘవజ్ర]] మొదలైనవారు నిర్మించిన మాంత్రికవాదం, అసంగభిక్షుడు సిద్ధాంతీకరించిన ధర్మలక్షణవాదం జపాన్ చేరాయి. అంతేకాక 9వ శతాబ్దంలో జపనీయులే నూతన సిద్ధాంత నిర్మాణాలు చేయడం ప్రారంభించారు. టెండెయ్, షిన్ గన్ అనే బౌద్ధమత శాఖలు ఏర్పడ్డాయి. 12వ శతాబ్దిలో సిద్ధాంతాలు, కర్మావలంబనలు తగ్గి సుఖ ప్రథమైన జీవితాన్ని సమర్థించే సుఖవటి అనే సిద్ధాంతం ప్రబలింది. బౌద్ధానికి పూర్వం అక్కడ ఉన్న మతంలోని పూర్వదేవతలను బుద్ధుని అవతారాలుగా పరిగణించడమూ ప్రారంభమైంది.<ref name="భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము">{{cite book|last1=రామారావు|first1=మారేమండ|title=భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము|date=1947|publisher=వెంకట్రామా అండ్ కో|location=సికిందరాబాద్, వరంగల్|edition=1}}</ref> == క్రీడా రంగం == సాంప్రదాయకంగా చూస్తే జపాన్‌లో [[సుమో యోధులు|సుమో]] ఆట జాతీయ క్రీడగా భావించబడుతుంది. అంతేకాకుండా జపాన్‌లో జనాదరణ కూడా ఈ క్రీడకే ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/independentlens/sumoeastandwest/sumo.html |title=Sumo: East and West |publisher=[[PBS]] |accessdate=2007-03-10 |website= |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041547/http://www.pbs.org/independentlens/sumoeastandwest/sumo.html |url-status=dead }}</ref> జపానీస్ మార్షల్ విద్యలైన [[జూడో]], [[కరాటే]] , కెందో లు కూడా విస్తృతంగా ఆడబడుతాయి. మైజి పునరుజ్జీవనం అనంతరం అనేక పాశ్చాత్య క్రీడలు జపాన్‌లో ప్రవేశించాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.uk.emb-japan.go.jp/en/facts/culture_dailylife.html#sports |title=Culture and Daily Life |publisher=Embassy of Japan in the UK |accessdate=2007-03-27 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070317192109/http://www.uk.emb-japan.go.jp/en/facts/culture_dailylife.html#sports |archive-date=2007-03-17 |url-status=dead }}</ref> [[1936]]లో ప్రొఫెషనల్ బేస్‌బాల్ లీగ్ జపాన్‌లో ప్రారంభించబడింది.<ref>{{cite book |author=Nagata, Yoichi |author2=Holway, John B. |editor=Pete Palmer |title=Total Baseball |edition=fourth|year=1995 |publisher=Viking Press |location=New York |pages=547 |chapter=Japanese Baseball}}</ref> ప్రస్తుతం [[బేస్‌బాల్]] క్రీడ జనాదరణ కలిగిన క్రీడగా తయారైంది. సుజుకి ఇచిరో(సుౙుకి ఇచిరో) లాంటి బేస్‌బాల్ క్రీడాకారులు జపా తరఫున 1994, 1995 , 1996 లలో అవార్డులు పొందినారు. బేస్‌బాల్ కోసం [[హన్షిన్ కోషియన్ స్టేడియం]] ఉంది. [[1992]]లో జపాన్ ప్రొఫెషనల్ లీగ్ [[ఫుట్‌బాల్]] స్థాపించబడినప్పటినుంచి అది కూడా పురోగతి చెందుతోంది.<ref>{{cite web |url=http://www.tjf.or.jp/takarabako/PDF/TB09_JCN.pdf |title= Soccer as a Popular Sport: Putting Down Roots in Japan |publisher= The Japan Forum |format = [[PDF]] | accessdate=2007-04-01}}</ref> [[1981]] నుంచి [[2004]] వరకు జపాన్ ఇంటర్నేషన్ కప్ ఫుట్‌బాల్‌ను నిర్వహించింది. [[2002]] ప్రపంచ కప్ ఫుట్‌బాల్‌ను [[దక్షిణ కొరియా]]తో కలిసి సంయుక్తంగా నిర్వహించింది. [[ఆసియా]]లో జపాన్ అత్యంత సఫలమైన సాకర్ జట్టుగా ఎదిగింది. ఆసియా కప్ ఫుట్‌బాల్‌ను 3 సార్లు చేజిక్కించుకోవడమే దీనికి నిదర్శనం. జపాన్‌లో [[గోల్ఫ్]] కూడా ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడగా కొనసాగుతోంది.<ref>{{cite web |url=http://metropolis.co.jp/tokyo/604/sports.asp |title=Japanese Golf Gets Friendly |publisher=[[Metropolis (English magazine in Japan)|Metropolis]] |author=Fred Varcoe |accessdate=2007-04-01 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926215517/http://metropolis.co.jp/tokyo/604/sports.asp |archive-date=2007-09-26 |url-status=dead }}</ref> అట్లే ఫార్మూలా రెశ్ క్రీడలు కూడా ప్రజల మన్నలను పొందాయి.<ref>{{cite web |url=http://metropolis.co.jp/tokyo/623/sports.asp |title=Japanese Omnibus: Sports |publisher=[[Metropolis (English magazine in Japan)|Metropolis]] |author=Len Clarke |accessdate=2007-04-01 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926215524/http://metropolis.co.jp/tokyo/623/sports.asp |archive-date=2007-09-26 |url-status=dead }}</ref> [[ఆసియా క్రీడలు|ఆసియా క్రీడల]] నిర్వహణలో కూడా జపాన్ ఇంతవరకు రెండుసార్లు పాలుపంచుకుంది. [[1958]]లో 3వ ఆసియా క్రీడలను రాజధాని నగరమైన [[టోక్యో]] నిర్వహించగా, [[1994]]లో 12వ ఆసియా క్రీడలకు [[హీరోషిమా]] నగరం ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. [[2006]]లో [[దోహ]]లో జరిగిన 15వ ఆసియా క్రీడలలో జపాన్ 50 స్వర్ణాలతో పాటు మొత్తం 198 పతకాలతో పతకాల పట్టికలో మూడవ స్థానంలో నిలిచింది. [[ఒలింపిక్ క్రీడలు|ఒలింపిక్ క్రీడల]] నిర్వహణలో కూడా జపాన్ ఆసియాలో ముందంజలో ఉంది. [[1964]]లోనే ఒలింపిక్ క్రీడలను నిర్వహించి ఈ ఘనత సాధించిన తొలి ఆసియా దేశంగా నిలిచింది. [[2004]]లో [[ఏథెన్స్]]లో జరిగిన ఒలింపిక్ క్రీడలలో జపాన్ 16 స్వర్ణాలతో పాటు మొత్తం 37 పతకాలు సాధించి 5వ స్థానంలో నిలిచింది. [[చైనా]] తరువాత ఆసియా తరఫున అత్యధిక పతకాలు సాధించిన రెండో దేశంగా అవతరించింది. [[హన్షిన్ టైగర్స్]] సెంట్రల్ లీగ్‌తో అనుబంధించబడిన [[జపనీస్]] ప్రొఫెషనల్ బేస్‌బాల్ జట్టు. ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[నిషియమా ఆన్‌సెన్‌ కియున్‌కన్‌]] - ప్రపంచంలోని అత్యంత పురాతన హోటల్ *[[జపాన్‌లో హిందూమతం]] *[[చార్లెస్ హర్బట్]] *[[ఎషిమా ఒహాషి వంతెన]] *[[హమురా స్టేషన్]] *[[రామాయణంః ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]] * [[సుషి]] - జపనీస్ సాంప్రదాయ ఆహారం == మూలాలు == {{reflist|3}} {{ఆసియా}} == బయటి లింకులు == * [http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html Kantei.go.jp జపాన్ ప్రధాన మంత్రి, కాబినెట్] * [https://web.archive.org/web/20161120104322/http://www.kunaicho.go.jp/eindex.html Kunaicho.go.jp జపాన్ రాజ కుటుంబం] * [http://www.mofa.go.jp/ Ministry of Foreign Affairs జపాన్ విదేశంగ శాఖ] * [http://www.jnto.go.jp/eng/ Japan National Tourist Organization జపాన్ జాతీయ పర్యాటక సంస్థ] {{ఆసియా}} {{జి-8 దేశాలు}} <!--వర్గాలు--> <!--అంతర్వికీ లింకులు--> [[వర్గం:జపాన్]] [[వర్గం:ద్వీప దేశాలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు]] 5usq1ir5pje6u9faksw6pnppf9yns0o 10 55112 4957134 2925054 2026-09-13T08:21:24Z CommonsDelinker 608 [[బొమ్మ:Flag_of_West_Germany;_Flag_of_Germany_(1990–1996).svg]]ను [[బొమ్మ:Flag_of_East_Germany_(1949–1959),_Flag_of_West_Germany_(1949–1990),_Flag_of_Germany_(1990–1996).svg]]తో మార్చాను. మార్చింది: [[c:User:CommonsDelinker]]; కారణం: ([[:c:COM:FR|File ren 4957134 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = జర్మనీ | flag alias = Flag of Germany.svg | flag alias-1866 = Flag of the German Empire.svg | link alias-1866 = German Empire | flag alias-empire = Flag of the German Empire.svg | link alias-empire = German Empire | flag alias-1919 = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg | link alias-1919 = Weimar Republic | flag alias-Weimar = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg | link alias-Weimar = Weimar Republic | flag alias-1933 = Flag of Germany (1933-1935).svg | flag alias-1935 = Flag of Germany (1935–1945).svg | link alias-1935 = Nazi Germany | flag alias-Nazi = Flag of Germany (1935–1945).svg | link alias-Nazi = Nazi Germany | flag alias-1946 = Merchant flag of Germany (1946–1949).svg | border-1946 = | flag alias-1949 = Flag of Germany.svg | flag alias-EUA = German Olympic flag (1959-1968).svg | flag alias-gold = Flag of East Germany (1949–1959), Flag of West Germany (1949–1990), Flag of Germany (1990–1996).svg | flag alias-state = Flag of Germany (state).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Germany.svg | border-naval = | link alias-naval = German Navy | flag alias-coast guard=German Federal Coast Guard racing stripe.svg | border-coast guard= | link alias-coast guard=German Federal Coast Guard | flag alias-army = Colour of Germany.svg | flag alias-air force =Flag of Germany (state).svg | link alias-air force = German Air Force | link alias-army = German Army | border-army= | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1866 | var2 = empire | var3 = 1919 | var4 = Weimar | var5 = 1933 | var6 = 1935 | var7 = Nazi | var8 = 1946 | var9 = 1949 | var10 = EUA | var11 = gold | var12 = state | redir1 = DEU | redir2 = GER | related1 = German Empire | related2 = Weimar Republic | related3 = Nazi Germany | related4 = Allied-occupied Germany | related5 = East Germany | related6 = West Germany </noinclude> }} pqf4u84yve9w3ls66q33kbg8mck9roi 0 63698 4957039 3265930 2026-09-13T04:58:17Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* తానా అధ్యక్షులు */ 4957039 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Durvasula Sastry with Hillary Clinton.jpg|thumb|318x318px|హిల్లరీ క్లింటన్ తో తానా వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు దుర్వాసుల శాస్త్రి]] '''తానా''' లేదా '''ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం''' (TANA లేదా Telugu Association of North America) అనేది [[ఉత్తర అమెరికా]]లో నివసిస్తున్న తెలుగు ప్రజల [[సంఘం]]. తెలుగు సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని పరిరక్షించడానికి, పరివ్యాప్తం చేయడానికి, తెలుగు ప్రజల, వారి సంతతి యొక్క గుర్తింపుని కాపాడడానికి, తెలుగు సాహిత్య, సాంస్కృతిక, విద్యా, సాంఘిక, సేవా చర్చలకు ఓ వేదికగా నిలవడానికి ఈ సంఘం ఏర్పాటైంది. తానా మొదటి జాతీయ సమావేశం [[1977]] లో జరిగింది. లాభాపేక్షలేని సంస్థగా [[1978]]లో అధికారికంగా ఏర్పాటైంది.<ref>{{Cite web |url=http://www.tana.org/?docid=20 |title=తానా గురించి |access-date=2007-12-27 |website= |archive-date=2008-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080104072830/http://www.tana.org/?docid=20 |url-status=dead }}</ref> ముప్పైవేలకు పైగా సభ్యులుకల తానా అతి పెద్ద ఇండో-అమెరికా సంఘాల్లో ఒకటి. ==కార్యకలాపాలు== ===సేవాకార్యక్రమాలు=== ===సాంస్కృతిక, సాహిత్య కార్యక్రమాలు=== ===సన్మానాలు సత్కారాలు=== ఈ సంస్థ ఉత్తర అమెరికాలో ఉన్న తెలుగు ప్రజలలో వివిధరంగాలలో రాణిస్తున్నవారిని గుర్తించి వారిని పురస్కారాలతో సత్కరిస్తున్నది. * 2003లో న్యాయ రంగంలో విశేష ప్రతిభను కనబరచిన [[ఆశారెడ్డి]]ని విశిష్ట ప్రతిభా పురస్కారంతో సత్కరించింది. ==తానా అధ్యక్షులు== *'''[[కోమటి జయరాం]]''' .జన్మస్థలం కృష్ణాజిల్లా మైలవరం దగ్గరి [[వెల్వడం]].నాన్న భాస్కరరావు మైలవరం సమితి ప్రెసిడెంట్‌గా 17ఏళ్లు పనిచేశారు. 1989 నుంచి 1994దాకా ఎమ్మెల్యేగా కూడా చేశారు.అమ్మ పేరు కమలమ్మ. నలుగురు సంతానంలో పెద్దవాడు.పదవ తరగతి దాకా మైలవరంలో.విజయవాడ లయోలా కాలేజీలో . సి.ఇ.సి..భోపాల్ పక్కనే ఉన్న విదీశ పట్టణంలోని ఎస్.ఎస్.ఎల్.జైన్ కాలేజీలో ఎం.కామ్‌. కాలిఫోర్నియాలోని ఆర్మ్ర్‌స్టాంగ్ యూనివర్శిటీలో ఎంబిఎ.స్వాగత్ ఇండియన్ క్యూజిన్' పేరిట అమెరికాలో మొత్తం తొమ్మిది చైన్ రెస్టారెంట్లు ఉన్నాయి. అమెరికాలో తానా ఆటా కార్యక్రమాలకు భోజనాలను ఏర్పాటు చేసేవాడు.గత ఐదేళ్ల నుంచి 'తెలుగు టైమ్స్' అనే పక్ష పత్రికను కూడా ప్రచురిస్తున్నాడు. ==మూలాలు== <references/> ==బయటి లింకులు== *[https://web.archive.org/web/20200215183014/https://www.tana.org/ తానా వెబ్ సైటు] <!-- వర్గాలు --> [[వర్గం:1977 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సంఘాలు]] [[వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] dle1nrcbslu49d3hcyxc9glto480vzq 0 73401 4956983 4953388 2026-09-13T02:06:57Z Muralikrishna m 106628 4956983 wikitext text/x-wiki టొరంటొ పట్టణం [[కెనడా]] దేశంలోని పెద్ద ప్రధాన మయిన భిన్న జాతులు సంస్కృ తులు కలసి నివసించే అందమయిన పట్టణం. {{Infobox Settlement |official_name = టొరంటొ |nickname = [[Toronto's name|T.O., Hogtown, The Big Smoke, Toronto the Good, T-Dot]] |motto = Diversity Our Strength |image_skyline = Toronto 2007.JPG |image_flag = Flag of Toronto, Canada.svg |flag_link = టొరంటొ పతాకం |flag_size = 125px |image_shield = Toronto_Coat_of_Arms.jpg |shield_link = Coat of arms of Toronto |shield_size = 85px |image_map = Toronto_Location_in_Ontario.png |map_caption = Location of Toronto and its [[census metropolitan area]] in the province of [[ఓంటారియో]] |subdivision_type = [[Countries of the world|దేశం]] |subdivision_name = {{flagicon|Canada}} [[కెనడా]] |subdivision_type1 = [[Provinces of Canada|ప్రావిన్సు]] |subdivision_name1 = {{flagicon|ఓంటారియో}} [[ఓంటారియో]] |subdivision_type2 = [[Metropolitan టొరంటొ|జిల్లాలు]] |subdivision_name2 = [[East York, ఓంటారియో|ఈస్ట్ యార్క్]]<br />[[Etobicoke, ఓంటారియో|ఇటోబికోక్]]<br />[[నార్త్ యార్క్, ఓంటారియో|నార్త్ యార్క్]]<br />[[పాత టొరంటొ, ఓంటారియో|పాత టొరంటొ]]<br />[[స్కార్ బరో, ఓంటారియో|స్కార్ బరో]]<br />[[యార్క్, ఓంటారియో|యార్క్]] |leader_title = [[టొరంటొ పట్టణం మేయర్|మేయర్]] |leader_name = [[John Tory (Canadian politician జాన్ టోరి]] |leader_title1 = Council |leader_name1 = [[టొరంటొ సిటీ కౌన్సిల్]] |leader_title2 = [[పార్లమెంటు సభ్యుడు (కెనడా)]] |leader_name2 ={{Collapsible list |title = పార్లమెంటు సభ్యుల జాబితా |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = |list_style = text-align:left;display:none; |1=[[Carolyn Bennett]] |2=[[John Cannis]] |3=[[Olivia Chow]] |4=[[Roy Cullen]] |5=[[Ken Dryden]] |6=[[John Godfrey]] |7=[[Michael Ignatieff]] |8=[[Jim Karygiannis]] |9=[[Jack Layton]] |10=[[Derek Lee]] |11=[[John McKay (politician)|John McKay]] |12=[[Dan McTeague]] |13=[[Maria Minna]] |14=[[Peggy Nash]] |15=[[Jim Peterson]] |16=[[Yasmin Ratansi]] |17=[[Judy Sgro]] |18=[[Mario Silva]] |19=[[Alan Tonks]] |20=[[Joe Volpe]] |21=[[Tom Wappel]] |22=[[Borys Wrzesnewskyj]] |23=one vacant pending byelection }} |leader_title3 = [[Member of Provincial Parliament|MPPs]] |leader_name3 ={{Collapsible list |title1 = List of MPPs |frame_style1 = border:none; padding: 0; |title_style1 = <!-- (optional) --> |list_style1 = text-align:left;display:none; |24=[[Bas Balkissoon]] |25=[[Lorenzo Berardinetti]] |26=[[Laurel Broten]] |27=[[Michael Bryant (politician)|Michael Bryant]] |28=[[Donna Cansfield]] |29=[[David Caplan]] |30=[[Mary Anne Chambers]] |31=[[Mike Colle]] |32=[[Paul Ferreira]] |33=[[Cheri DiNovo]] |34=[[Brad Duguid]] |35=[[Monte Kwinter]] |36=[[Rosario Marchese]] |37=[[Gerry Phillips]] |38=[[Michael Prue]] |39=[[Shafiq Qaadri]] |40=[[Tony Ruprecht]] |41=[[Mario Sergio]] |42=[[George Smitherman]] |43=[[Peter Tabuns]] |44=[[Kathleen Wynne]] |45=[[David Zimmer]] }} |established_title = Established |established_date = [[ఆగష్టు 27]], [[1793]] |established_title2 = [[పురపాలక సంఘం]] |established_date2 = [[మార్చి 6]], [[1834]] |established_title3 = [[Amalgamation (politics)|Amalgamated]] |established_date3 = [[జనవరి 1]], [[1998]] |unit_pref = Metric |area_magnitude = |area_total_km2 = 630 |area_metro_km2 = 7125 |area_urban_km2 = 1749 |elevation_m = 76 |area_footnotes =<ref name="2006censuspop">{{cite web | url = http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=203&SR=1&S=3&O=D&RPP=25&CMA=535 | title = Population and dwelling counts, for Canada, census metropolitan areas, census agglomerations and census subdivisions (municipalities), 2006 and 2001 censuses - 100% data | work = [[Statistics Canada]], 2006 Census of Population | date = 2007-03-13 | accessdate = 2007-03-19 | archive-date = 2009-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090727183100/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=203&SR=1&S=3&O=D&RPP=25&CMA=535 | url-status = dead }}</ref><ref name="area_and_pop_urban_area">{{cite web | url = http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=801&PR=0&SR=1&S=3&O=D | title = Population and dwelling counts, for urban areas, 2006 and 2001 censuses - 100% data | date = 2007-03-13 | work = [[Statistics Canada]], 2006 జనాభా లెక్కలు | accessdate = 2007-03-19 | archive-date = 2009-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090211091442/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=801&PR=0&SR=1&S=3&O=D | url-status = dead }}</ref> |population_note = |population_as_of = 2006 |population_total = 2503281 |population_density_km2 = 3972 |population_urban = 4,753,120 |population_metro = 5,555,912 |population_blank1_title= [[Demonym]] |population_blank1 = Torontonian |population_footnotes =<ref name="2006censuspop" /><ref name="area_and_pop_urban_area" /> |timezone = [[North American Eastern Time Zone|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] |utc_offset_DST = -4 |postal_code_type = Postal code span |postal_code = [[List of M Postal Codes of Canada|M]] |area_code = [[Area code 416/647|(416) and (647)]] |website = [http://www.toronto.ca toronto.ca] |latd=43 |latm=39 |lats= |latNS=N |longd=79 |longm=23 |longs= |longEW=W |blank_name = [[National Topographic System|NTS]] Map |blank_info = 030M11 |blank1_name = [[Geographical Names Board of Canada|GNBC]] Code |blank1_info = FEUZB }} '''టొరంటో''' కెనడాలో అతి పెద్ద నగరం. టొరంటో దక్షిణ ఒంటారియో వాయవ్య దిశలో ఉంది. 18వ శతాబ్దంలో మిసిసాగా వద్ద భూములను ఒప్పందం ద్వారా కొనుగోలు చేయడంతో టొరంటో చరిత్ర మొదలైంది. తరువాత బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం టౌన్ ఆఫ్ యోర్క్ పేరుతో ఒక పట్టణాన్ని స్థాపించింది. తరువాత లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ జాన్ గ్రేవ్స్ సింకో టౌన్ ఆఫ్ యోర్క్ ను ఎగువ కెనడా రాజధానిగా రూపుదిద్దాడు. 1812 లో బాటిల్ ఆఫ్ యోర్క్ యుద్ధంలో ఈ నగరం దోపిడీకి గురైంది. 1834 లో యోర్క్‌కు నగర అతస్థు ఇచ్చి టొరంటో అని పేరును పేరుమార్పిడి చేసారు.ఈ నగరం 1849, 1904 లలో రెండు మార్లు అగ్నిప్రమాదానికి గురైంది. టొరంటో పలుమార్లు పొరుగున ఉన్న పురపాలకాలను కలుపుకుంటూ తన సరిహద్దులను విస్తరించింది. సరికొత్తగా 1998లో టొరంటో సరిహద్దులను విస్తరించింది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి టొరంటో నగరంలో 2.6 మిలియన్ల నివాసులు ఉన్నారు . టొరంటో ఉత్తర అమెరికాలో జనసంఖ్యపరంగా ఐదవ స్థానలో ఉంది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి ది సెంసస్ మెట్రోపాలిటన్ ఏరియా (సి.ఎం.ఎ) జనసంఖ్య 55,83,064 ఉండగా, టొరంటో మహానగర (జి.టి.ఎ) జనసంఖ్య 60,54,191 ఉంది. టొరంటో మహానగరం హృదయస్థానంలో టొరంటో నగరం ఉంది. అలాగే గోల్డెన్ హార్స్‌షూ అనబడే దక్షిణ ఒంటారియోలో టొరంటో అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన ప్రాంతం అని అంచనా. అత్యంత నాగరీకత కలిగిన అంతర్జాతీయ గుర్తింపు కలిగిన ప్రజలు కలిగిన టొరంటో కెనడాకు వచ్చే విదేశీవలస ప్రజలకు ప్రధాన గమ్యస్థానమని భావించబడుతుంది. ప్రపంచంలోనే అత్యంత వైవిధ్యం కలిగిన నగరంగా టొరంటో నగరానికి ప్రత్యేకత ఉంది. టొరటో వాసులలో 49% పౌరులు విదేశాలలో జన్మించిన వారే. == విశేషాలు == ప్రపంచం లోని ఏ ఇతర పట్టణంలో ఉండనటువంటి భిన్న జాతులు సంస్కృతులు కలిగిన వివిధ దేశాల ప్రజలు ఇక్కడ నివసిస్తున్నారు. == చరిత్ర == === 1800 === కి.పూ 1500 ఇక్కడ ''ఇరాక్యూ '' ఆదివాసులు నివసించినట్లు అంచనా.వారే ఈ ప్రదేశానికి ''ట్కొరంటో '' అనే పేరుతో పిలిచేవారని వారి భాషలో ట్కొరంటో అంటే వర్షాధార అరణ్యాలు.అవి ప్రస్తుతం ''సిమ్‌క్యూ సరసు'' ఉత్తర భాగాన్ని సూచిస్తుంది.తరువాతి కాలంలో ''ఇరాక్యూ '' తెగలను తరిమికొట్టి ఈ ప్రదేశాన్ని ''హరాన్ '' తెగలు ఆక్రమించికున్నారు.వీరు ''సిమ్‌క్యూ సరసు'' ఉత్తర భాగంలో కోరల్ చేపలకోసం నాటిన చెట్లు ఉన్న ప్రదేశం నుండి ''ఒంటారియా సరసు'', ''సిమ్‌క్యూ సరసు'' లను కలుపుతూ చెట్లతో కూడిన భూమార్గం ఉంది.ఈ ప్రదేశాన్ని ''టొరంటో క్యారీయింగ్ - ప్లేస్ ట్రైల్ '' అని ఇక్కడి ప్రజలు పిలుస్తారు.ఇలా రెండు జలాశయాలను కలిపే మార్గాలను ఆంగ్లంలో ''పోర్టేజ్ రూట్ '' అంటారు. యురేపియన్లు ఇక్కడ ప్రవేశించే సమయానికి ఈ ప్రదేశం హరాన్ తెగల స్వాధీనంలో ఉంది. [[1750]]లో ప్రస్తుత ''ఎగ్జిబిషన్ గ్రాండ్‌లో '' ఫ్రెంచ్‌దేశ వ్యాపారులు ఒక రేవుని నిర్మించారు కాని [[1759]]లో ఈ రేవును ఉపయోగించకుండా వదిలి వేసారు.''అమెరికన్ రివల్యూషనరీ వార్ '' కాలంలో అమెరికా విశ్వాసులైన బ్రిటన్‌దేశీయులు అప్పటికి ఎలాంటి ఒప్పందం జరగని ఒంటారియా సరసు ఉత్తర భాగంలో ప్రవాహంలా వచ్చి చేరారు.1987లో ''న్యూక్రెడిట్‌ ''కు చెందిన ''మసిసాగాస్'' తెగల నుండి ఈ ప్రదేశాన్ని కొనుగోలు చేయటానికి సాగించిన బేరాలు 1805 నాటికి ముగింపుకు వచ్చి 2,50,000 ఎకరాల టొరంటో ప్రదేశం బ్రిటన్ స్వాధీనంలోకి వచ్చింది. [[1793]]లో గవర్నర్ ''సిమ్‌కోర్ '' ఇక్కడ నిర్మించిన పట్టణానికి ''డ్యూక్ ఆఫ్ యోర్క్అండ్ ఆల్బనీ '' ప్రభువు జ్ఞాపకార్ధం ''ప్రిన్స్ ఫెడరిక్ '' (బ్రీటిష్ రాజకుమారుడు)''యోర్క్ '' అని నామకరణం చేసాడు.''సిమ్‌కోర్ '' చే ''అప్పర్ కెనడా '' రాజధానిని నెవార్క్ నుండి ''యోర్క్‌ ''కు మార్చబడింది.ఈ ప్రదేశంలో ఉంటే అమెరికన్ల దాడి నుండి కొంచం తగ్గుతుందని విశ్వసించారు.పట్టణ సహజ సిద్దమైన రేవు ప్రదేశంలో ''ఫోర్ట్ యార్క్ '' రేవు నిర్మాణం జరిగింది. === 1840-1845 === [[File:Toronto 1894large.jpg|thumb|left|1894 టొరంటో మ్యాప్]] ''వార్ ఆఫ్ 1812 ''లో భాగంగా ''బాటిల్ ఆఫ్ యోర్క్ '' ముగింపులో [[1831]]లో ఈ పట్టణం అమెరికన్ సేనల వశమై వారిచే దోపిడీకి గురైంది.ఈ పట్టణం అమరికన్ సేనలు ''జాన్ స్ట్రేచర్ ''నాయకత్వంలో రాయబారం జరిపి స్వాధీనపరచుకున్నారు.ఐదు రోజులపాటు జరిగిన ఆక్రమణలో అమెరికన్ సేనలు ''ఫోర్ట్ యార్క్ ''ను ధ్వంసం చేసి పార్లమెంట్ భవనాన్ని అగ్నికి ఆహుతి చేశారు. 1834 మార్చి 6న టొరంటొ నగరంగా గుర్తింపు పొంది నగరపాలిత సంస్థ పాలనలోకి మారింది.ఈ నగరం పేరు తిరిగి పూర్వపు పేరైన టొరంటొగా మార్చబడింది.ప్రారంభంలో ఈ నగర జనాభా కొన్ని అమెరికన్ రాష్ట్రాల నుండి పారిపోయివచ్చిన బానిసలైన ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లతో చేర్చి 9,000. [[1834]] నుండి అప్పర్ కెనడాలో బానిసత్వం రద్దు చేయబడింది.సంస్కరణలకు రూపకల్పన చేసిన రాజకీయనాయకుడు ''విలియమ్ లైన్ మెకన్‌జీ'' నగరానికి మొదటి మేయర్‌ అయ్యాడు. 19వ శతాబ్ధపు మధ్యకాలంలో నగర జనాభా అనూహ్యంగా అభివృద్ధి చెందింది.[[1846]], [[1849]]లలో ఐరిష్లో ఏర్పడిన దుర్భర క్షామం కారణంగా ఐరిష్ ప్రజావాహిని ఇక్కడకు వచ్చి స్థిరపడసాగారు.వారిలో కాధలిక్కులు అధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు.[[1851]]లో నగరంలో పెద్దసంఖ్యలో ఉన్న సంప్రదాయక జాతి ఐరిష్ పూర్వికంగా ఉన్న వాళ్ళే.నగరంలో మిగిలి ఉన్న స్కాటిష్, ఆంగ్లేయులు ఐరిష్, స్వల్ప సంఖ్యాకులైన ప్రొటెస్టెంట్ వలస ప్రజలను ఆనందంగా దేశంలోకి ఆహ్వానించారు. టొరంటొ రెండు సార్లు స్వల్పకాలికంగా కెనడాప్రొవిన్స్‌కు రాజధానిగా ఉంది.అధికారపూర్వకంగా ఒంటారియా ప్రొవిన్స్ ఏర్పడిన తరువాత 1867 నుండి ఒంటారియా ప్రోవిన్స్ (రాష్ట్రం)కు రాజధాని అయింది.రాజధాని అంతస్తు కారణంగా క్వీన్స్ పార్క్‌లో శాసనసభ హాల్,గవర్నమెంట్ హౌస్,రాజ ప్రతినిధి గృహం ''వైస్ -రీగల్ '' ఈ నగరంలో చోటు చేసుకున్నాయి. [[File:Yonge Street crowd celebrating the end of the Boer War.jpg|thumb|left|1990 యోంజ్ స్ట్రీట్]] 19వ శతాబ్దంలో అధునాతన మురుగునీటి కాల్వల నిర్మాణం జరిగింది.వీధులు గ్యాస్ దీపాల వెలుగులను సంతరించుకున్నాయి.దూరప్రాంతాలకు రైలు మార్గాలు నిర్మించబడ్డాయి.[[1854]]లో టొరొంటొ, అప్పర్ గ్రేట్ లేక్‌లను కలుపుతూ రై మార్గం నిర్మించబడింది.యూనియన్ స్టేషను నిర్మాణంతో గ్రాండ్ ట్రంక్ రైల్వే, నార్తన్ రైల్వే ఆఫ్ కెనడా రైలు మార్గాలు అనుసంధానించబడ్డాయి.రైలు ప్రయాణాలు సుగమంకావడంతో వలసదారుల సంఖ్య అధికం కావడం వ్యాపారం అభివృద్ధి కావడంతో టొరంటొ కెనడా ముఖద్వారంగా సర్వతోముఖాభివృద్ధి చెందింది.ఒంటారియా స్టీమర్లూ, స్కూనర్లూ రేవుకు రావడంతో లోతట్టు ఊత్తర అమెరికా ఖడంతో ప్రపంచానికి సంబంధాలు మెరుగు పడ్డాయి.[[1891]]లో గుర్రాలతో లాగబడే కార్లు మోట్ర్ కార్లకు దారి ఇచ్చాయి.[[1921]]టొరంటొ రైల్వే కంపెనీకు కెనడా ప్రభుత్వం నుండి ట్రాన్సిస్ట్ ఫ్రాంచిస్ అనుమతి లభించటంతో ప్రభుత్వ రైల్వే సంస్థ అభివృద్ధి చెందింది.ఇది తరువాత టొరంటొ ట్రాంసిస్ట్ కంపెనీగా నామాంతరం చెందింది.ప్రస్తుతం ఈ సంస్థ ఉత్తర అమెరికా ఖండంలో ప్రయాణీకుల సంఖ్యలో మూడవ స్థానంలో ఉంది. [[1954]]లో టొరంటోకు మహానగర హోదా లభించింది.యుద్ధానంతర మార్పుల వలన నగరపరిసరాలు విపరీత అభివృద్ధి సాధించాయి భూమిని సద్వినియోగం చేయడంలో ఊహాత్మకమైన మార్పులు సేవలందించడంలో సహకారం నగరాన్ని శక్తివంతంగా చేసాయి.మహానగర ప్రభుత్వం సేవలు నగర పరిసరాలను దాటి విస్తరించాయి.[[1967]] 6 మున్సిపాలిటీలు టొరంటో కార్పొరేషన్లో కలిశాయి.[[1968]]లో అధికారపూర్వకంగా ఒకే పాలనలోకి వచ్చాయి. [[File:1TorontoFire1904.jpg|thumb|left|ది గ్రేట్ టొరంటో ఫైర్ ఆఫ్ 1940]] [[File:Toronto Harbour, 1919.jpg|thumb|right|టొరంటో హార్బర్ 1919]] [[1904]]లో నగరంలోని డౌన్‌టౌన్ తీవ్ర అగ్ని ప్రమాదానికి గురైంది.ఈ ప్రమాదంలో డౌన్‌టౌన్ చాలాభాగం కాలి బూడిదైంది.ఈ ప్రమాదానికి''ది గ్రేట్ టొరంటో ఫైర్ ఆఫ్ 1904 ''గా నామకరణం చేసారు.ఈ ప్రమాదం అగ్నిమాపకదళం నాణ్యతాపరంగానూ సిబ్బందిపరంగానూ అభివృద్ధి చెందటానికి దోహద పడింది.నగరం ఈ ప్రమాదం నుండి త్వరగా కోలుకొని పునర్నిర్మించబడింది. 19, 20 వశతాబ్దంలో నగరానికి నూతన వలసదారులు వచ్చి స్థిరపడ సాగారు.ప్రత్యేకంగా తూర్పు ఐరోపా దేశాలైన జర్మన్లు,ఈటాలియన్లు, యూదుల నుండి అధికంగా ఉన్నారు.ఆతరువాత వీరిని అనుసరించి చైనీయులు,రష్యన్లు,పోలండ్ దేశీయులు, తూర్పు ఐరోపా వాసులు ఇక్కడ స్థిరపడసాగారు.వీరిలో అధికులు జనసాంద్రత అధికంగా కలిగిన మురికి వాడలలో నివసించసాగారు.ప్రస్తుతం నగరపరిసరాలలో ''బే స్ట్రీట్ ''లో మధ్యభాగంలో ఉన్న ఈ ప్రదేశం వ్యాపారకూడలిగా అభివృద్ధి చెందింది.1934 నాటికి ''టొరంటో స్టాక్ ఎక్ష్చేంజ్ ''దేశంలో ప్రథమ స్థానానికి చేరింది. === 1945 నుండి === [[File:VE Day celebrations on Bay Street 1945.jpg|thumb|right|బే స్ట్రీటులో వి.ఇ. డే ఉత్సవాలు]] రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానంతరం యుద్ధంవలన చిన్నాభిన్నమైన ఐరోపా దేశాల నుండి వచ్చే శరణార్ధులు ఉపాధిని అన్వేషిస్తూ వచ్చి చేరే చైనీయులు నగరానికి వచ్చి నిర్మాణ రంగంలో ఉపాధి వెతుక్కున్నారు.ప్రత్యేకంగా ఇటలీ, పోర్చుగల్ వాసులు నిర్మాణరంగంలోధికంగా పనిచేయసాగారు తరువాతి కాలంలో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అన్ని దేశాలవాసులు ఇక్కడకు వలస వచ్చి చేరడంతో [[1951]] నాటికి నగర జనాభా 10 లక్షలకు చేరింది.నగరపరిసరాలలో బృహత్తర అభివృద్ధి పధకాలు చేపట్టారు.[[1971]] నాటికంతా జనసంఖ్య 20 లక్షలకు చేరింది.[[1980]] నాటికి టొరంటో జనసంఖ్యలోనూ ఆర్థికకేంద్రంగానూ మోట్రియల్ నగరాన్ని అధిగమించింది.అదేసమయంలో ''క్యూబెక్ సావరనిటీ మూవ్‌మెంట్'' కారణంగా ఏర్పడిన అనిస్చితి కారణంగా మోంట్రియల్ నుండి జాతీయ అంతర్జాతీయ సంస్థలు తమ ప్రధాన కార్యాలయాలను టొరంటో, దేశంలోని ఇతర పడమటి నగరాలకు మార్చుకున్నాయి. 1954లో టొరంటో నగరం, పరిసరప్రాంతాలు 12 పురపాలకాలు కలిసి మెట్రోపాలిటన్ టొరంటో పేరిట ప్రాంతీయంగా ఫెడరల్ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పరచుకున్నాయి. యుద్ధానంతరం అభివృద్ధి ఫలితంగా నగరశివారులు శీఘ్రగతిలో అభివృద్ధిని నగరంలో భాగంగా మారాయి. సంఘటితమైన భాభాగం వ్యూహాత్మకంగా నగరాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి సేవలు అందించడానికి ఉపకరించిందని విశ్వసించారు. మెట్రో పాలిటన్ ప్రభుత్వం పురపాలక సరిహద్దులను సరిహద్దులను దాటి రహదారులు, పోలీస్ సర్వీసులు, పబ్లిక్ ట్రాంసిస్ట్ సేవలందించడం ప్రారంభించింది. ఆ సంవత్సరం గ్రేట్ ఫైర్ నగాన్ని అగ్నికి ఆహుతి చేసింది. సుమారు అర్ధ సతాబ్ధానికి ముందు (1954) ఇలాంటి అగ్నిప్రమాదం సంభవించింది. హరెకెన్ హాజెల్ తుఫాన్ తీసుకువచ్చిన వేగవంతమైన గాలుల, తీవ్రమైన వరద వలన నగరానికి పెద్ద ఎత్తున నష్టం వాటిల్లింది. ఈ విపత్తు వలన 81 మంది ప్రజలు ప్రాణాలను కోల్పోగా, 1,900 కుటుంబాలు నివాసగృహాలను కోల్పోయారు. హరికేన్ తుఫాన్ కారణంగా 25 మిలియన్ల డాలర్ల నష్టం వాటిల్లింది.[[1967]]లో టొరంటో మెట్రోపాలిటన్ లోని 7 పురపాకాలు వాటి పొరుగున ఉన్న పెద్ద భూభాగాలతో కలిసాయి. ఫలితంగా 6 పురపాలకాలు పాత టొరంటోనగరం, పరిసర పురపాలకాలైన ఈస్ట్ యోర్క్, ఇటోబికోక్, స్కార్‌బారో, యోర్క్ లలో అంతర్భాగం అయ్యాయి. 1998 లో మెట్రోపాలిటన్ ప్రభుత్వాన్ని ప్రోవింషియల్ ప్రభుత్వం రద్దు చేసింది. చిన్న పురపాలకాలు దీనిని తీవ్రంగా ఎదిరించడంతో వాటితో టొరంటోలోని 6 పురపాలకాలను కలిపి బృహత్తరమైన టొరంటోమహా నగరపాలిత వ్యవస్థగా మార్చబడింది. నగరానికి మెల్ లాస్ట్మన్ మొదటి మేయరుగా చేయబడ్డాడు. డేవిడు మిల్లర్ రెండవ మేయర్ కాగా అలాగే రాబ్ ఫోర్డ్ మూడవ మేయరుగా చేయబడ్డాడు. 2009 మార్చి 6 వ తేదీలో నగరం 175వ జన్మదినోత్సవం జరుపుకున్నది.1834 లో టొరంటో నగరం స్థాపించబడింది. 2010 జూన్ మాసం 26-27 తేదీలలో జి-20 నాలుగవ సమ్మేళనానికి దేశం ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. కెనడా ప్రభుత్వం ఈ సమ్మేళనం నిర్వహణ కొరకు చేసిన వ్యయం, రక్షణ ఏర్పాట్లు కెనడా చరిత్రలో మొదటి స్థానం వహించాయి. 2013 లో మద్యాహ్నం ఉరుములతో కూడిన బృహత్తర మెరుపుల దాడి జరిగింది. ఈ దాడి తరువాత 4,50,000 మంది ప్రజలు విద్యుత్తు కొరతను ఎదుర్కొన్నారని అంచనా. ఉరుములతో కూడిన మెరుపుల తరువాత 126 మీల్లీమీటర్ల వర్షపాతం నమోదైనట్లు టొరంటో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం అయిన పియర్సన్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్ పోర్ట్ లు తెలిపింది. 5 గంటలకంటే అధిక సమయం భారీ వర్షం కురిసింది. ఇది హాజెల్ హరికేన్ సమయంలో కురిసిన దానికంటే అధికం. 2015లో టొరంటో నగరం పాన్ అమెరికన్ క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వనున్నది. == భౌగోళికం == టొరంటో నగరం మొత్తం వైశాల్యం 630 చదరపు కిలోమీటర్లు.ఉత్తర, దక్షిణ భాగం 21 కిలోమీటర్ల పొడవు,తూర్పు, పడమర భాగాలు 43 కిలోమీటర్ల పొడవు ఉంటుంది.ఒంటారియా ఈశాన్య భాగంలో 46 కిలోమీటర్ల పొడవున జలతీరం ఉంది.నగరానికి దక్షిణంలో ఒంటారియా సరసు,పడమట ''ఎటోబైకోక్ క్రీక్'' (క్రీక్ అంటే ఆంగ్లంలో జలపాతం), ''హైవే 427 '' రహదారి,ఉత్తరంలో ''స్టీల్స్ అవెన్యూ '' తూర్పులో ''రోగ్ నది'' సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. === భౌగోళిక స్వభావం === [[File:Toronto Landsat.jpg|thumb|right| నాసా లాండ్‌సెట్ 7 ఉపగ్రహ టొరంటో వర్ణచిత్రం 2004]] టొరంటో నగరం రెండు నదుల మధ్య అందంగా పొదగబడింది.పడమట ''హంబర్ నది'' డౌన్‌టౌన్‌కు తూర్పున ''డాన్ నది ''.ఒంటారియా సరసులోని చిన్న చిన్న దీవుల మధ్య సహసిద్ధంగా ఏర్పడిన రేవు.ఉత్తర భాగం నుండి సరసు వైపు ప్రవహించే నదులు సెలఏళ్ళ జలం వలన సశ్యశ్యామలంగా దట్టంగా పెరిగిన వర్షాధార అరణ్యాలు.ఇవి తయారుచేసిన ఉద్యానవనాలు,విహార ప్రదేశాలు. అయినప్పటికీ నగర వీధులను రూపకల్పన చేయడానికి నదులు అడ్డం వస్తుంటాయి. ఫలితంగా ఫ్రెంచ్ అవెన్యూ, లెసిల్ స్ట్రీట్, లారెంస్ అవన్యూ, ఎస్.ట్.క్లెయర్ అవెన్యూ మొదలైన వీధులు ఒక వైపు లోయలతో అంతమౌతాయి. ఈ లోతైన లోయలు నగరంలోని వరదనీటిని విడులదల చేయడానికి ఉపకరిస్తాయి. అయినప్పటికీ నగరంలోని కొన్నిభాగాలు డాన్ నదీతీరంలో ఉన్నాయి కనుక హటాత్తుగా సంభవించే వరద వంటి ప్రమాదాలు పొంచి ఉంటాయి. హిమయుగపు చివరిదశలో టొరంటోలోని కొంతభూభాగం ఇరోక్వియస్ హిమతటాకం కింద ఉండేది. ఈ తటాకం సరిహద్దులలో ఇరాక్వియిస్ షోర్లైన్ అనే ఏటవాలు భూభాగాల వరుసలు ఉన్నాయి. విక్టోరియా పార్క్ అవెన్యూలో హైలాండ్ క్రీక్ ముఖభాగంలో స్కార్బారో వద్ద ఉన్న ఈ ఏటవాలు భూభాగాలు ప్రాముఖ్యం కలిగి ఉన్నాయి. ఇరాక్వియిస్ షోర్లైన్ ఏటవాలు భూభాగాలు మీద ఉపస్థితమై ఉన్న ఇతర ప్రాంతాలు బాత్రస్ట్ స్ట్రీట్‌లో పడమరవైపున్న ఎస్.టి క్లెయిర్ అవెన్యూ, ది డాన్ నది, డావన్‌రోడ్ ఉత్తరదిశలో కేల్డోనియా నుండి స్పాండినా రోడ్ వరకు, ది కాస లోమా గ్రౌండ్స్ మొదలైనవి. టొరంటో సాధారణంగా కొండప్రాంతం కాదు. సరసు నుండి స్థిరమైన ఎత్తులో ఉంటుంది. నగరం మొత్తంలో ఒంటారియా లేక్ వరకూ ఉన్న సముద్రమట్టానికి 75 మీటర్ల నుండి 206 మీటర్ల వరకూ ఎత్తులలో వ్యత్యాసాలు ఉంటాయి. ప్రత్యేకంగా టొరంటో నగరమద్యలో వరుసగా కొండల వరుసలు ఉన్నాయి. కొండశిఖరాల నుండి ఒక్కోసారి ఒంటారియా సరసు దృశ్యాలను తిలకించవచ్చు. ప్రస్తుత సరసు తీరభూభాగాలు టొరంటో హార్బర్ ఆక్రమించి ఉంది. 19వ శతాబ్దం చివరిలోటొరంటో హార్బర్ లో అనధికారంగా లాండ్ ఫిల్లింగ్ జరుగుతూ ఉంది. ఒకప్పుడు ఉన్న సరసు వైశాల్యంలో కొంతభాగం లాండ్ ఫిల్లింగ్ కారణంగా కుంచించుకు పోయింది. హార్బర్ పరిసర ప్రాంతాలలో కూడా లాండ్ ఫిల్లింగ్ జరుగుతూ ఉంది. 1858 లో సంభవించిన తుఫాను వరకూ టొరంటో ద్వీపాలు ప్రకృతి సహజ సంపదలుగా ఉంటూ ప్రధానభూమితో కాలువల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. తరువాత ఈ కాలువలు నౌకల రాకపోకలకు, ద్విపాలు రేవులుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. == వాతావరణం == టొరంటో ఆర్ధత కలిగిన వెచ్చని వేసవి, అతి చల్లని శీతాకాలాలతో ఆర్ధ్ర ఖండాంతర శీతోష్ణస్థితి కలిగి ఉంది. నగరంలో ఒక్కోరోజు ఒక్కోమాదిరిగా ఉండే నాలుగు వ్యత్యాసమైన శీతోష్ణస్థితులు ఉంటాయి. ఈ వ్యత్యాసాలు ప్రత్యేకంగా చల్లని శీతాకాలలో ఎదురౌతుంటుంది. టొరంటో అతిపెద్ద నీటి వనరు అయిన ఒంటారియా సరసుకు పక్కన ఉన్న కారాంగా పగలు, రాత్రి ఉష్ణోగ్రతలలో వ్యత్యాసం తక్కువగా ఉంటుంది. నగరం జనసాంద్రత కారణంగా రాత్రి ఉష్ణోగ్రతలు సంవత్సరం అంతా వెచ్చగా ఉంటాయి. అలాగే శీతాకాలంలో చలి కూడా మిగిలిన ప్రాతాంల కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ వసంతకాలాలలో, ఆరంభకాల వేసవి మద్యహ్నానాలు సరసు నుండి వచ్చేచలి గాలుల కారణంగా చలి కొంచం అధికంగా ఉంటుంది. ఒంటారియా సరసు కారణంగా టొరంటో నగర ఉష్ణోగ్రతలు అల్పంగా సముద్రతీర ఉష్ణోగ్రతలను పోలి ఉంటాయి. అంతేకాక ఒంటారియా సరసు నగరంలో అత్యధికంగా పొగమంచు ఏర్పడడానికి హేమంతం, వసంతకాలాల ఆగమనం ఆలస్యం కావడం వంటివి సంభవిస్తాయి. టొరంటోలో −10&nbsp;°C ఉండే సమయంలో గడ్డకట్టించే చలిగాలులు వీస్తుంటాయి. హిమంతోనూ, అర్షంతో కూడిన మంచుతుఫానులు సంభవిస్తుంటాయి. ఇలాంటి సమయంలో అగరంలో ప్రజలు పనిచేయడానికి, ప్రయాణించడానికి ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటారు. నవంబరు నుండి ఏప్రిల్ వరకు మంచు పేర్కోవడం పేరుకున్న మంచు కరగడ వలన ప్రజలు ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటుంటారు. వేసవి మాసాలలో తేమ వాతావరణం కొనసాగుతుంది . సాధారణంగా వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు 23 ° సెంటీగ్రేడ్ నుండి (73 ° ఫారెన్‌హీట్ )31 ° సెంటీగ్రేడ్ (88 ° ఫారెన్‌హీట్ ), పగటి ఉష్ణోగ్రతలు అరుదుగా 35 ° సెంటీగ్రేడ్ (95 ° ఫారెన్‌హీట్ ) వేడి వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవి కాలాలు అత్యధిక తేమతో కూడిన వాతావరణంతో అసహనం కలిగించేలా ఉంటాయి. వసంతం, శిశిర ౠతువులలో తేమతో కూడిన పొడి వాతావరణం ఉంటుంది. వర్షపాతం సంవత్సరమంతా సమానంగా ఉంటుంది. వేసవిలో సాధారణంగా పొడి వాతావరణం ఉరుములు పిడుగుపాటు అధికంగా ఉంటుంది. హేమంతం, వసంతకాలంలో సాధారణంగా వాతావరణం తేలికగా లేక చలిగా ఉంటుంది. పొడివాతావరణం ఉన్నప్పటికీ కరువు పరిస్థితులు మాత్రం అరుదుగానే సంభవిస్తుంది. సగటు వార్షిక వర్షపాతం 133 సెం.మీ. (52), వార్షిక సగటు హిమపాతంతో 830 మిల్లీమీటర్లు (లో 32.7) ఉంటుంది. [[దస్త్రం:Toronto panorama.jpg|800px|center]] == నిర్మాణశైలి == [[File:Brookfield Place (Toronto. Canadà).JPG|thumb|right|బ్రూక్ ఫీల్డ్ ప్లేస్ లోని ఆలెన్ లాంబర్ట్ గలేరియా]] టొరంటో నగరంలోని భవనాలు డిజైన్, భవనాలు నిర్మించబడిన కాలం వైవిధ్యం కలిగి ఉంటాయి. నగరలోని అనేక భవనాలు 19వ శతాబ్ధానికి ముందు నిర్మించబడినవి. ప్రముఖమైన ఇతర భవనాలు 21వ శతాబ్ధపు మొదటి దశాబ్ధంలో నిర్మించబడినవి. టొరంటో ఆకాశసౌధాలలో సి.ఎన్ టవర్ పర్యాటకం, వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉంది. సి.ఎన్ టవర్ 1976 లో నిర్మించబడింది. ఈ నిర్మాణం ఎత్తు 553.33 మీటర్లు. ప్రపంచంలో ఎత్తైన నిర్మాణం అని ప్రఖ్యాతి చెందిన సి.ఎన్ టవర్‌ను 2007 తరువాత బుర్జ్ ఖలీఫా భవనం అధిగమించింది. టొరంటో నగరంలో 30 మీటర్లకంటే అధికమైన ఎత్తైన భవనాల సఖ్య 1,800. సెంట్రల్ డిస్ట్రిక్‌లోని భనాలలో వాణిజ్య కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. ఈ భవనాలలో అధికశాతం నివాసగృహ సముదాయాలకు చెందినవి. 1950లో అభివృద్ధి చెందిన జనాభా అవసరాలకు తగిన విధంగా నిర్మించబడిన నివాసగృహ భవనసముదాయాలను ప్రస్తుతం పునర్నిర్మించాలని య్చిస్తున్నారు. 2011 గణాంకాలు టొరంటో నగరంలో 132 ఆకాశ సౌధాలు నిర్మాణదశలో ఉన్నాయని తెలియజేస్తున్నాయి. టొరంటో నగరంలో 1960-1970 లో వారసత్వ భవనాలు అభివృద్ధి పనుల కొరకు, పార్కింగ్ ప్రదేశాల కొరకు పడగొట్టబడ్డాయి. 2000 నుండి టొరంటో వారసత్వభవనాలను పునరుద్ధరించి వాటిని తిరిగి ఉపయోగంలోకి తీసుకు వచ్చింది. డేనియల్ లిబ్‌స్కిండ్స్ రాయల్ ఒంటారియో మ్యూజియం ఆడిషన్, ఫ్రాంక్ గెహ్రీస్ రీమేక్ ఆఫ్ ది ఆర్ట్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఒంటారియో, విల్ల్ అల్సాప్స్ డిస్టిన్‌క్టివ్ ఒంటారియో కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ & డిజైన్ ఎక్స్పెంషన్ మొదలైన భవనాలు నగరలో ప్రదర్శనకు, ప్రజల సందర్శనకు అనుకూలమైనవిగా ఉన్నాయి. డౌన్ టౌన్ పడమటి తీరంలో ఉన్న చారిత్రాత్మక ఇష్టిల్లరీ డిస్ట్రిక్ తిరిగి పెడిస్ట్రెయన్ ఓరియంటేడ్ ఆర్ట్‌లతో అభివృద్ధిచేయబడింది. == పరిసర ప్రాంతాలు == టొరంటో లోని వాణిజ్య అవసరాలకు ఉపకరించే ఆకాశసౌధాలు ఉన్న ప్రాంతానికంటే నివాస ప్రాంతాలు ప్రత్యేకత కలిగి ఉంటాయి. రోస్‌డేల్, క్యాబేజ్‌టౌను, అనెక్స్, యోర్క్‌విల్లే లలో విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్ శకానికి చెందిన నివాస భవన ఉన్నాయి. విచ్‌వుడ్ పార్క్ ప్రాంతాలలో చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన పురాతన శైలి నివాసగృహాలను టొరంటో లోని మొదటి ప్రణాళికా బద్ధమైన నిర్మాణాలని భావిస్తున్నారు. 1985లో విచ్ వుడ్ పార్క్ ప్రాంతాన్ని ఒంటారియా హెరిటేజ్ కంసర్వేషన్ డిస్ట్రిక్‌గా గుర్తించబడింది. 1911లో స్టోరీ బుక్ కాస్టిల్ నిర్మించి దానికి ది కాసా లోమా అని నామకరణం చేసారు. ఇందులో పూలతోటలు, గోపురాలు, దిమ్మెలు, ఎలివేటర్లు, రహస్య మార్గాలు, బౌలింగ్ అల్లే ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన స్పాండినా హౌస్ ప్రస్తుతం మ్యూజియంగా మార్చబడింది. టొరంటో నగరం నగరం చుట్టి భౌగోళికంగా 6 పురపాలకాలు ఉన్నాయి. సంవత్సరాలుగా ఒక్కో పురపాలనకు ఒక్కొ ప్రత్యేక చరిత్ర, ప్రత్యేక గుర్తింపు కలిగి ఉన్నాయి. టొరంటో వాసులు ఆ పేర్లు సాధారణంగా వాడుతుంటారు. నగరం మొత్తంలో కొన్ని వందల చిన్న ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని చదరపు కిలోమీటర్లు విస్తరించి ఉన్న పెద్ద ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. మునుపటి పురపాలు వరుసగా యోర్క్, ఎటోబికోక్, నార్త్ యోర్క్, ఓల్డ్ టొరంటో, స్కార్‌బారో, యోర్క్. == పాత టొరంటో == [[File:Annex houses.JPG|thumb|left|19వ శతాబ్దంలో టొరంటోలో ప్రసిద్ధిచెందిన అనెక్స్ శైలి గృహసమదాయం]] [[File:Toronto map.png|thumb|right|ప్రస్తుత టొరంటో లోని మునుపటి 6 పురపాలకాల సరిహద్దులు]] ప్రస్థ్తం డౌన్ టౌన్ ఉన్న ప్రాంతమే పాత టొరంటో నగరం అయినప్పటికీ డౌన్‌టౌన్ తూర్పు, పడమర, ఉత్తర దిశలలో ఉన్న పొరుగు ప్రాంతాలు కూడా పాత టొరంటోగానే భావించవచ్చు. చారిత్రక ప్రాధాన్యమున్న టొరంటో ప్రాంతంలోప్రస్తుతం జనసాంద్రత అధికం. కెనెడాకు చెందిన మొదటి ప్రాంతం ది ఫైనాంషియల్ డిస్ట్రిక్, టొరంటో డోమినియన్ సెంటర్, స్చూటియా ప్లాజా, కామర్స్ కోర్ట్, బ్రూక్ ఫిల్డ్ ప్లేస్ అని భావించబడుతుంది. పాతనగరంలో అదనంగా సెయింట్ జేంస్ టౌన్, గార్డెన్ డిస్ట్రిక్, సెయింట్ లారెంస్, క్రాజ్‌టౌన్, చర్చ్, వెలెస్లి ప్రాంతాలు కూడా చేరుతాయి. అక్కడి నుండి ఆకాశసౌధావళి ఉత్తరంగా యోంజ్ స్ట్రీట్ వెంట సాగుతుంది. పాత టొరంటో చారిత్రకంగా ప్రసిద్ధిచెందిన స్థానిక సంపన్నులైన యోర్క్ విల్లే, రోస్‌డాలే, ఫారెస్ట్ హిల్, డీర్ పార్క్, మూరే పార్క్, కాసా లోమా మొదలైన వారికి నివాసస్థలం. బాగా విస్తరించిన ఉత్తర, తూర్పు, పడమర డౌన్‌టౌన్ పరిసర ప్రాంతాలలో కెంసింగ్టన్ మాత్కెట్, చైనా టౌన్, లెస్లివెల్లి, కేబేజ్‌టౌన్, రివర్‌డేల్ మొదలైన ప్రాంతాలు వాణిజ్య, సాంస్కృతిక కేంద్రంగా ఉండడమే కాక స్టోడియోలు కలిగిన కళాకారులకు నివాస స్థలాలుగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ అనేక సంపన్న, మద్యతరహా వృత్తికి చెందినవారు నివసిస్తున్నారు. డౌన్‌టౌన్ ఇతర పరిసరాలు కూడా చైనాటౌన్, ది గ్రీక్ టౌన్ ప్రాంతం, లిటిల్ ఇటలీ, పోర్చ్‌గల్ విలేజ్, లిటిల్ ఇండియా, ఇతర సంప్రదాయాలకు చెందిన ప్రజల వంటి సంప్రదాయ గుర్తింపును కలిగి ఉంది. == శివారు ప్రాంతాలు == టొరంటో సరిహద్దులలో ఉన్న యోర్క్, తూర్పు యోర్క్ పూరపాలకాలలో పరిపక్వత కలిగిన సంప్రదాయకంగా పనిచేస్తున్న ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. మొదటి ప్రపంచయుద్ధం తరువాత స్థిరపడిన చిన్నకుటుంబాల ప్రజల నివాసగృహసముదాయాలు ఉన్నాయి. క్రిసెంట్ టౌన్, థామ్‌క్లిఫ్, పార్క్, వెస్ట్రన్, ఓక్‌వుడ్-వ్యూఘన్ ప్రాంతాలలో ఉన్నతస్థాయి అపార్ట్మెంట్ భవనాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ అనేకంగా కొత్తగా స్థిరపడిన విదేశీప్రజలు నివసిస్తుంటారు. 2000 నుండి టొరంటో పరిసరప్రాంతాలు సంప్రదాయకంగా వైవిధ్యభరితంగా ఉంటాయి. 1990 చివరి కాలం, 21వ శతాబ్ధపు మొదటి దశాబ్ధంలో పెరుగిన జనసంఖ్య కొరకు నివాసగృహాల అవసరం అధికమైన కారణంగా పునరుద్ధరణ పనులు కూడా ఆరంభం అయ్యాయి. మొదటిసారిగా లీసీడై, ఉత్తర టొరంటోలు రియల్ ఎస్టేట్ అభివృద్ధి ప్రభావానికి గురైయ్యాయి. క్రమంగా ఈ అభివృద్ధి యోర్కులోని పడమర పరిసరప్రాంతాలకు కొనసాగింది. ఈ ప్రాంతంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలోని భవనాలు తిరిగి నిర్మించబడుతుండగా కొన్ని పునరుద్ధరించబడుతున్నాయి. శివారు వెలుపలి పరిసర ప్రాంతాలైన మునుపటి పురపాలకాలైన ఎటోబికోక్ (వెసాట్), స్కార్‌బారో (వెస్ట్), నార్త్ యోర్క్ (యోర్క్) ప్రాంతాలలో యుద్ధానంతర అభివృద్ధికి విశాలమైన వీధుల నిర్మాణం మొదలైంది. శివారుప్రాంత రియల్ ఎస్టేట్ అభివృద్ధి ఆరంభమయ్యే ముందుగానే ఇక్కడ పొడవైన బృహత్తరమైన నివాసగృహ సముదాయాల నిర్మాణం మొదలైంది. ఎటోబికోక్ లోని మిమికో, ఐలింగ్టన్, న్యూ టొరంటో; విల్లోడేల్, న్యూటన్‌బ్రూక్, యోర్క్ లోని డౌంస్‌వ్యూ; స్కార్‌బరోహ్ జిన్‌కోర్ట్, వెక్స్‌ఫోర్డ్, వెస్ట్ హిల్ ప్రాంతాలలో 1940 చివరిదశలో అభివృద్ధి మొదలైంది. ఉత్తర యోర్క్ వంతెన మార్గం, గుల్డ్‌వుడ్ లోని స్కార్‌బరో బ్లఫ్స్ పరిసరప్రాంతాలు, మద్య ఎటోబికోక్, హంబర్ వెల్లీ విలేజెస్, ది కింగ్స్‌వే మొదలైన ప్రాంతాలలో బృహాతర ప్రణాళికతో భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి.1950లో డాన్‌ మిల్స్ ప్రాంతంలో మొదటి సారిగా ప్రత్యేక సంప్రదాయ ప్రజలకు బృహత్తర ప్రణాళికాబద్ధమైన నివాసగృహసముదాయం నిర్మించబడ్డాయి. శివారు ప్రాంతాలలో విడిగా విడిగా ప్రత్యేక నివాస గృహాల సముదాయం నిర్మాణశైలి ప్రజలను ఆకర్షించింది. 20-21 శతాబ్దం అంతా ఉత్తర యోర్క్ సిటీ సెంటర్, ఎటోబికోక్ సిటీసెంటర్, స్కార్‌బారోహ్ సిటీసెంటర్ మొదలైనవి టొరంటో డౌన్‌టౌన్ వెలుపలి వాణిజ్య కేంద్రాలుగా (సెకండరీ బిజినెస్ డిస్ట్రిక్ ) అభివృద్ధి చెందాయి. మునుపటి పురపాలకాలలో కొనసాగిన ఆకాశసౌధాల అభివృద్ధి ఈ ప్రాంతానికి హై-డెంసిటీ ట్రాంసిస్ట్ కారిడార్లను తీసుకువచ్చింది. == దర్శనీయ ప్రదేశాలు == టొరంటో నగరంలో చూడవలసిన ప్రదేశాలు అనేకం ఉన్నాయి. సునదరమైన లోయలతో నిండిన పబ్లిక్ పార్కుల నుండి సిటీ స్క్వేర్ వంటివి ఈ వరుసలో చేరతాయి. నగరంలోని దర్శనీయ ప్రదేశాలను సంరక్షించడానికి ది టొరంటో పబ్లిక్ స్పేస్ కమిటీ బృందం ఏర్పాటు చేయబడింది. డౌన్‌టౌన్‌లో ఉన్న దర్శనీయ ప్రదేశాలలో నాథన్ ఫిలిప్స్ స్క్వేర్ ఒకటి ఇక్కడ నుండి సిటీసెంటర్‌కు వెళ్ళడానికి మార్గం ఉంది. సిటీహాలుకు సమీపంలో ప్రైవేట్ యాజమాన్యంలో కొత్తగా నిర్మించబడిన దర్శనీయ ప్రదేశం యోజ్ దండాస్ స్క్వేర్ కూడా నగరవాసులను సమీపకాలంలో విపరీతంగా ఆకర్షిస్తూ ప్రజలు విపరీతంగా కూడే ప్రదేశంగా మారింది. అదనంగా పునరుద్ధరించబడిన టొరంటో జలాశయతీరంలో ఉన్న హార్బర్ ఫ్రంట్ స్క్వేర్, ప్రస్తుతం వాడుకలో లేని ది ఫార్మర్ సిటీ హాల్స్, నార్త్ యోర్కులోని సుప్రసిద్ధమైన మెల్ లాస్ట్‌మన్ స్క్వేర్ మొదలైవి టొరంటో నగరంలో దర్శనీయ ప్రదేశాలలో ప్రధానమైనవి. డౌన్‌టౌన్‌లో గ్రాంజ్ పార్క్, మాస్ పార్క్, ఆలెన్ గార్డెంస్, లిటిల్ నార్వేపార్క్, రివర్‌డెల్ పార్క్, క్వీంస్ పార్క్, ట్రిన్లీ బెల్‌వుడ్స్ పార్క్, క్రిస్టల్ పిట్స్, లెస్టిల్ స్ట్రీట్ స్పిట్ వంటి పలు పెద్ద ఉద్యానవనాలు ఉన్నాయి. టమీ థాంసన్ పార్క్ అనబడే లెస్టిల్ స్ట్రీట్ స్పిట్ వారాంతపు శలవు దినాలలో మాత్రమే తెరచి ఉంటుంది. టొరంటో ద్వీపాలలో పలు ఎకరాలలో విస్తరించి ఉన్న పార్కులు అనేకం ఉన్నాయి. డౌన్‌టౌన్‌నుండి ఫెర్రీలలో ప్రయాణించి వీటిని చేరుకోవచ్చు. ఇతర ప్రాంతాలలో ఉన్న హైపార్క్, హంబర్ బే పార్క్, సెంటెన్నియల్ పార్క్, డౌంస్ వ్యూ పార్క్, గుల్డ్‌వుడ్ పార్క్, రూజ్ పార్క్ నటివి ఉన్నాయి. డౌన్‌టౌన్ టొరంటోలో ఉన్న కాంపాక్ట్ క్లౌడ్ పార్క్ లోని కొంతభాగం బహిరంగ ప్రదేశం మరికొంత భాగం గ్రీంహౌస్ గ్లాస్ షెడ్లు ఉన్నాయి. నాథన్ ఫిలిప్స్ స్క్వేర్, హార్బర్‌ఫ్రంట్ సెంటర్, మెల్‌లాట్స్‌మన్ స్క్వేర్ ఫీచర్ పాపులర్ రింక్స్ ప్రజలు ఐస్-స్కేటింగ్ చేయడానికి ఉపయోగంగా ఉంటుంది. 2011లో ఎటోనికోక్స్ కొలేనల్ శాం ట్రైల్ ఆరంభించబడ్డాయి. టొరొంటోలోని మొదటి సేటింగ్ పార్క్ ఇదే. సెంటెన్నియల్ పార్క్, ఎర్ల్ బేల్స్ పార్క్ ఔట్ డోర్ స్కీయింగ్, స్నోబోర్డింగ్ స్లాప్స్ సౌకర్యాన్ని రుసుము తీసుకుని ఆడుకోవడానికి, నేర్చుకోవడానికి సౌకర్యం కలిగిస్తున్నాయి. నాథన్ ఫిలిప్స్ స్క్వేర్ PLANT ఆర్కిటెక్ట్ ఇంక్, షోర్ Tilbe ఇర్విన్ + భాగస్వాములు, పీటర్ లిండ్సే Schaudt ల్యాండ్స్కేప్ ఆర్కిటెక్చర్ ఇంక్, అడ్రియన్ బ్లాక్వెల్ (2007 లో అంతర్జాతీయ డిజైన్ పోటీ విజేతలు) ద్వారా ఒక పెద్ద పునఃరూపకల్పన దశలో ఉంది. వెస్ట్ 8, ఒక డచ్ వాస్తునిర్మాణ సంస్థ, టొరంటో వాటర్ఫ్రంట్ యొక్క కేంద్ర భాగం మళ్ళీ డిజైన్ 2006 లో సెంట్రల్ వాటర్ ఫ్రంట్ వినూత్న డిజైన్ పోటీ గెలుపొందాడు. [35] [36] 1999 లో, Downsview పార్క్ కెనడా యొక్క సృష్టించే దాని దృష్టి గ్రహించడం ఒక అంతర్జాతీయ రూపకల్పన పోటీ ప్రారంభించారు మొదటి జాతీయ పట్టణ పార్క్. 2000 మే లో, విజేత పార్క్ రూపకల్పన ప్రకటించారు: "TREE నగరం", బ్రూస్ మాయు డిజైన్, మెట్రోపాలిటన్ ఆర్కిటెక్చర్, ఓలెసన్ Worland ఆర్కిటెక్ట్, లోపల / బయట కార్యాలయము జట్టు. [[File:Nathan Phillips square - Toronto.jpg|600px|center|నాథన్ ఫిలిప్స్ స్క్వేర్ సమగ్ర దృశ్యం 2011]] == పరిశ్రలు == [[File:Toronto Yellow Circles 2010.jpg|thumb|right|టొరంటోలోని హైలాండ్ పార్క్]] టొరంటో పారిశ్రామిక యుగంలో దిగువ పరిశ్రమలు డాన్‌నది ముఖద్వారం, టొరంటో హార్బర్ ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతం అయ్యాయి. ఒకప్పుడు ఆల్కహాల్ తయారీ కేంద్రం సంబంధిత నిర్మాణాలు హార్బర్ పక్కన ఉన్నాయి. మాల్టింగ్ కో, గ్రైన్ ప్రొసెసింగ్ టవర్స్, రెడ్‌పాత్ సుగర్ రిఫైనరీ మొదలైనవి ఇక్కడే ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ స్పిరిట్ తయారీ దశాబ్ధాలుగా క్షీణిస్తూ ఉన్నాయి. టొరంటోలో ఇంకా మైక్రోబ్రివరీ ఇండస్ట్రీ ఉంది. ఈ డిస్ట్రిక్ జాతీయ వారసత్వ సంపదగా సంరక్షించబడుతుంది. పర్యాటకులు సందర్శించవలైన వాటిలో ఉత్తమమైనదని నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ పత్రిక శ్లాఘించింది.ఇలాంటి కొన్ని ప్రాంతాలు వాటి పారిశ్రామిక స్థాయిని చాటుతున్నప్పటికీ ఫాషన్ డిస్ట్రిక్‌లోని కార్క్‌టౌన్, రివర్‌డెల్, లెస్లివెల్లి లోని కొన్ని ప్రాంతాలలో సరికొత్త బృహత్తర నివాసగృహసముదాయాలు ఉన్నాయి. టొరంటోలో ఇంకా చురుకుగా పనులు జరుగుతున్నబ్రోక్టన్ విలేజ్, మిమికో, న్యూ టొరంటో పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. ఉత్తర టొరంటో, యోర్క్, ది వెస్టన్/మోంట్, డెన్నిస్, జంక్షన్ ప్రాంతాలలో మాంసం ప్యాకేజ్ వసతులు, రెయిల్ యార్డ్స్ వంటి మద్యతరహా జనసాంద్రత కలిగిన పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్ధపు ఆరంభంలో టొరంటో విస్తరణ సమయంలో పరిశ్రమలు నగరానికి వెలుపలి ప్రాంతాలలో ఉండిపోయాయి. అంతేకాక పారిశ్రామలు అధికంగా రైలు మార్గాల పక్కన ఉంటూ వచ్చాయి. తరువాత హైవేలకు పక్కన కూడా పరిశ్రమలు చోటుచేసుకున్నాయి. క్రమంగా నగరం శివారుప్రాంతాలలో అభివృద్ధి కొనసాగింది. ఇప్పటివరకూ ఈ తరహా అభివృద్ధి కొనసాగుతూనే ఉంది. అందువలన పలు బృహత్తర పరిశ్రమలు, డిస్ట్రీబ్యూషన్ గోడౌన్లు నగరశివార్లలోని పీల్, యోర్క్ తరలించబడ్డాయి. అయినప్పటికీ టొరంటో లోని ప్రస్తుత డౌన్‌టౌన్ సమీపంలో ఉన్న మునుపటి పారిశ్రామిక ప్రాంతాలు ఎటోబికోక్, నార్త్ యోర్క్, స్కార్‌బారోహ్ వంటి ప్రాంతాలలో పునరుద్ధరణ పనులు కొనసాగుతున్నాయి. పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాలు టొరంటో వాటర్ ఫ్రంట్, లైబ్రరీ విలేజ్, వెస్ట్ డన్ లాండ్ ప్ర్రంతాలలో బృహత్తర ప్రణాళికతో కొనసాగుతున్నాయి. ఇప్పటికీ పవర్ ప్లాంట్, షాపింగ్ కంటెయినర్ ఫెసిలిటీ, ఇండస్ట్రియల్ ఫెసిలిటీస్ వంటి పలు ఖాళీ ప్రాంతాలు అభివృద్ధి లేకుండా మిగిలి ఉన్నాయి. == ఆర్ధికరంగం == టొరంటో అంతర్జాతీయ ఆర్థికవ్యవహారాల, వాణిజ్య కేంద్రంగా ప్రాముఖ్యత చెందినది. సాధారణంగా టొరంటో కెనడాదేశానికి ఆర్థిక కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది. టొరంటోలో ఫైనాంషియల్ డిస్ట్రిక్ లోని బేస్ట్రీటులో అత్యధికంగా బ్యాంకులు, బ్రోకరేజ్ సంస్థలు కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. టొరంటో స్టాక్ ఎక్స్చేంజ్ ప్రపంచంలో ఏడాస్థానలో ఉంది. టొరంటోలో బిగ్ ఫైవ్ అనే ఐదు ఫైనాంషియల్ ఇంస్టిట్యూషన్ల జాతీయ కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. నగరం ప్రధానంగా మాధ్యమం, ప్రచురణ, సమాచార రంగం, టెలి కమ్యూనికేషన్, చలనచిత్ర నిర్మాణం వంటి రంగాలకు కేంద్రంగా ఉంది. బెల్ మీడియా, రోజర్స్ కమ్యూనికేషన్, టార్‌స్టార్ వంటి సంస్థలకు టొరంటో మూలస్థానం. టొరంటో మహానగర ప్రాంతంలో మాగ్నా ఇంటర్నేషనల్, సెలెస్టికా, మాన్యూలైఫ్ ఫైనాంషియల్, సన్ లైఫ్ ఫైనాంషియల్, ది హడ్సన్ బే కంపనీ, ప్రధాన హోటల్స్, ఫియామోంట్ హోటెల్స్, రిసార్ట్స్ ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలోని తయారీ సంస్థలు అధికంగా నగర శివార్లకు వెలుపల ఉన్నప్పటికీ టొరంటోలో పరిశ్రమలో తయారైన వస్తువుల హోల్సేల్, వితరణ కేంద్రాలు ఉన్నాయి. వ్యూహాత్మకమైన నగరనిర్మాణం లోని క్యూబెక్ సిటీ, విండ్సర్ కారిడార్, నగరం లోని రహదార్లు, రైలు మార్గాలు సమీపంలోని వాహనాలు, ఇనుము, స్టీల్, ఫుడ్, మిషనరీ, రసాయనాలు, కాగితం తయారీ సంస్థల వస్తువుల రవాణాకు అనుకూలంగా ఉన్నాయి. 2010 నగరం చెల్లించవలసిన ౠణాల మొత్తం 4.4 బిలియన్ డాలర్లలో 2011 నాటికి 400 బిలియన్ల డాలర్లను తిరిగి చెల్లించాలని ఎదురు చూసారు, అయినప్పటికీ నగర ౠణాలు 2010 చివరకు 721 మిలియన్ డాలర్లు అధికరించాయి. 2011 గణాంకాలు నగరంలో నిరుద్యోగం 8.1% ఉన్నదని తెలియజేస్తున్నాయి. 2011 గణాంకాలు టొరంటో జీవనవ్యయం కెనడాలోనే అత్యధికమని తెలియజేస్తున్నాయి. == సంస్కృతి == [[File:Royal Alex Theatre, Toronto.jpg|thumb|right|రాయల్ అలెక్జాండ్రియా థియేటర్]] టొరంటో దియేటర్ అండ్ పర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ 50 కంటే అధికంగా బ్యాలెట్, నృత్య కంపనీ ప్రదర్శనలు, సింఫోనీ ఆర్కెస్ట్రాస్ వంటి కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. నేషనల్ బ్యాలెట్ ఆఫ్ కెనడా, ది కెనెడియన్ ఒపేరా కంపెనీ, ది టొరంటో సింఫోనీ ఆర్కెస్ట్రా, ది కెనెడియన్ ఎలెక్ట్రానిక్ ఎంసెంబుల్, ది కెనెడియన్ స్టేజ్ కంపనీ ఆరంభించబడినది టొరంటో నగరంలోనే. నగరంలో ది ఫోర్ సీజంస్ సెంటర్ ఫర్ ది పర్‌ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్, రాయ్ థాంసన్ హాల్, ది ప్రింసెస్ ఆఫ్ వేల్స్ దియేటర్, ది రాఅల్ అలెక్జాండ్రియా దియేటర్, మాసే హాల్, ది టొరంటో సెంటర్ ఫర్ ది ఆర్ట్స్, ది ఎల్జిన్ అండ్ వింటర్ గార్డెన్ దియేటర్స్, ది సోనీ సెంటర్ ఫర్ ది పర్‌ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ (సాధారణగా దీనిని " ది ఓ కీఫ్ సెంటర్ ", హమ్మింగ్‌బర్డ్ సెంటర్ అంటారు ) మొదలైన గుర్తింపు పొందిన ప్రార్శనా వేదికలు ఉన్నాయి. ఒంటారియో ప్రాంతంలో ప్రపంచంలో మొదటి పర్మనెంట్ ఐమాక్స్ దియేటర్, ది చైనీస్‌ఫేర్, మోల్‌సన్ ఆంఫిదియేటర్, సగీత ప్రదర్శనల కొరకు ఓపెన్ ఎయిర్ వెన్యూ ఉన్నాయి. 2012 వసంతకాలంలో కొనతకాలం మూసివేయబడింది. అయినప్పటికీ మోల్సన్ ఆంఫీ దియేటర్, హార్బరులు ఇంకా చురుకుగా పనిచేస్తున్నాయి. ది పార్క్, చైనీస్‌ఫేర్‌లు ఎక్కువకాలం ఉపయోగంలో లేవు. ది కెనెడియన్ స్టేజ్ కంపనీ ప్రతి వేసవిలో టొరంటోలోని హైపార్క్‌లో " డ్రీం ఇన్ హైపార్క్" పేరుతో బహిరంగ వేదిక మీద షేక్స్‌ఫియర్ నాటకాలను ప్రదర్శిస్తుంటారు. నగరంలోని కింగ్ స్ట్రీట్, సింకో స్ట్రీట్‌లలో " కెనడాస్ వాక్ ఆఫ్ ఫేం అక్నాలెడ్జెస్ ఆఫ్ సక్సెస్‌ఫుల్ కెనెడియంస్ " పేరిట విజయవంతమైన కెనెడాపౌరుల గౌరవార్ధం ప్రజాదరణ పొదిన నక్షత్రస్థాయి వ్యక్తులు నడుస్తూ ప్రదర్శన నిర్వహిస్తారు. నగరంలో దేశీయ, విదేశీ చలనచిత్ర, టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను తయారుచేయడం ప్రధాన ప్రాంతీయ పరిశ్రమగా గుర్తింపు పొందింది. 2011 టొరంటో చలనచిత్ర, టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను రూపొందించడంలో అంతర్జాతీయంగా మూడవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి రెండు స్థానాలలో [[లాస్ ఏంజలెస్]] మరుయు [[న్యూయార్క్]] నగరాలు ఉన్నాయి. హాలీవుడ్ నార్త్ అనే మారుపేరును వాంకోవర్ నగరంతో పంచుకుంటుంది. ప్రతి సంవత్సరం టొరంటో నగరంలో అంతర్జాతీయ ఫిలిం ఇండస్ట్రీ " ది టొరంటో ఇంటర్నేషనల్ ఫిలిం ఫెస్టివల్ " పేరిట చలనచిత్రోత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. టొరంటో ప్రతిష్ఠాత్మకంగా జరుపుకుంటున్న మరొక చలనచిత్రోత్సవం " ది టొరంటీ స్టూడెంట్ ఫిలిం ఫెస్టివల్". ఈ ఉత్సవంలో 12-18 సంవత్సరాల విద్యార్థుల చలన చిత్రాలు ప్రదర్శించబడతాయి. నగరంలో ప్రతి వేసవిలో జూన్ మద్య నుండి ఆగస్ట్ ఆరంభం వరకూ టొరంటో స్కూటియా బాంక్ కరిబ్బీన్ కార్నివల్ (ఫార్మర్లీ దీనిని కర్బానా అంటారు) ను నిర్వహిస్తారు. గతంలో ట్రినిడాడ్, టొబాగో కార్నివల్ ఆధారంగా నిర్వహించబడేది. నగరంలోని కరిబ్బీన్ సమూహం కారిబానా ఉత్సవాన్ని 1967లో మొదటిసారిగా నిర్వహించారు. 40 సంవత్సరాల అనంతరం ఈ ఉత్సవాలు 10లక్షలకంటే అధిక ప్రజలను ఆకర్షించసాగాయి. ఈ ఉత్సవాల కారణంగా ఒంటారియో పర్యాటక రంగానికి ప్రతి సంవత్సరం 400 మిలియన్ డాలర్లకంటే అధికంగా ఆదాయం లభిస్తుంది. జూన్ చివరిలో " ప్రైడ్ వీక్ " నగరంలో అతి పెద్ద ఉత్సనంగా భావించబడుతుంది. అలాగే ఈ ఉత్సవం ప్రపంచంలో అతి పెద్ద ఎల్.జి.బి.టి ఉత్సవంగా గుర్తింపు పొందింది. == పర్యాటకం == [[File:Darfur at the Royal Ontario Museum as part of the Toronto International Film Festival 07.jpg|thumb|right|రాయల్ దియేటర్]] [[File:Toronto Eaton Centre on Boxing Day.jpg|thumb|left]] రాయల్ ఓంటారియా మ్యూజియం (ఆర్.ఒ.ఎం ) సంగ్రహాలయం, 460 ప్రత్యేక జాతులకు చెందిన 5,000 జంతువులు నిలయం అయిన టొరంటో జూ, కెనెడియన్, యూరోపియన్, ఆఫ్రికన్, సమకాలీన కళ వస్తువులను విస్తారంగా సేకరించిన అంటారియో ఆర్ట్ గ్యాలరీ ఉన్నాయి. ఈ మ్యూజియంలో అంతర్జాతీయ ఆర్ట్ గ్యాలరీలు, పురాతన వస్తు ప్రదర్శన నిర్వహిస్తుంది. కెనడా లోసిరమిక్స్ వస్తువులకు మాత్రమే పూర్తిగా అంకితమమైన సిరామిక్ ఆర్ట్ ఆఫ్ గార్డినర్ మ్యూజియంలో ఆసియా, అమెరికా, యూరోప్ నుండి సేకరించబడిన 2,900 సిరామిక్ కళాఖాండాలను కలిగి ఉంది. నగరంలో ఒంటారియో సైన్స్ సెంటర్, బాటా షూ మ్యూజియం, యొక్క టెక్స్టైల్ మ్యూజియం ఆఫ్ కెనడా మ్యూజియంలను నిర్వహిస్తుంది. ఇతర ప్రముఖ కళా గ్యాలరీలలో, మ్యూజియంలలో డిజైన్ ఎక్స్చేంజ్, ఇన్యుట్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, టి.ఐ.ఎఫ్.ఎఫ్ బెల్ లైఅత^బాక్స్, సమకాలీన కెనడియన్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, సమకాలీన సంస్కృతి కొరకు ఇన్స్టిట్యూట్, టొరంటో స్కల్ప్చర్ గార్డెన్, సి.బి.సి మ్యూజియం, రెడ్‌పాత్ షుగర్ మ్యూజియం, టొరంటో ఆర్ట్ సెంటర్ విశ్వవిద్యాలయం, హార్ట్ హౌస్ మొదలైనవి ఉన్నాయి అదనంగా ఇంస్ట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్, ఫ్యూచర్ అగా ఖాన్ మ్యూజియం యొక్క టి.డి గ్యాలరీలు ఉన్నాయి. నగరంలో స్వంతగా నడుపుతున్న స్పాండినా హౌస్ మ్యూజియం ఉంది. [[File:Toronto - ON - CN Tower bei Nacht2.jpg|thumb|right|సి.ఎన్. టవర్]] 1889 లో ప్రారంభించబడిన ది డాన్ వెల్లీ బ్రిక్ వర్క్స్ లోని కొంతభాగం 1996లో పార్క్ గా మార్చబడింది. అప్పటి నుండి అదనంగా పునరుద్దరణ పనులు జరుగుతున్నాయి. ఎగ్జిబిషన్ ప్రదేశంలో ప్రతిసంవత్సరం కెనెడియన్ నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ నిర్వహించబడుతుంది. ఈ ఎగ్జిబిషన్ ప్రతిసంవత్సరం సుమారుగా 1.25 మిలియన్ల ప్రజలను ఆకర్షిస్తుంది. యోర్క్ వెల్లి పరిసరరాలు, క్వీన్ వెస్ట్, హార్బర్ ఫ్రంట్, ది ఎంటర్టెయినెంట్ డిస్ట్రిక్, సెయింట్ లారెంస్ మార్కెట్ పరిసరాలు ప్రధాన షాపింగ్ సెంటర్లాను కలిగి ఉన్నాయి. టొరంటో లోని అత్యంత ఆకర్షణీయమైన షాపింగ్ సెంటర్లలో ఒకటి అయిన ఈటన్ షాపంగ్ సెంటర్ సంవత్సరానికి 52 మిలియన్ల ప్రజలను ఆక్కర్షిస్తున్నది. డాన్‌ఫోర్త్ లోఇ గ్రీక్‌టౌన్ ప్రతి సంవత్సరం " టేస్ట్ ఆఫ్ ది డాన్‌ఫోర్త్ " ఉత్సవాన్ని నిర్వహిస్తున్నది. ఈ ఉత్సవం 21/2 రోజులలో 10 లక్షల మంది ప్రజలను ఆకర్షిస్తున్నది. ప్రముఖ టొరంటో ఫైనాంషియర్, పారిశ్రామిక వేత్త, సైన్యాధికారి అయిన సర్ హెంరీ పుట్టిన ఊరు ఇదే. గుర్తించతగిన పరిసరాలలోని ఇతర ఆకర్షణలు బీచులు, టొరంటో ద్విపాలు, కెంసింగ్టన్ మార్కెట్, ఫోర్ట్ యోర్క్, హాకీ హాల్ ఆఫ్ ఫేం ముఖ్యమైనవి. == జనభా == [[File:TTC CLRV College St @ Montrose Ave.jpg|thumb|left|1900 లిటిల్ ఇటలీ]] [[2006]] గణాంకాలననుసరించి నగర జనసంఖ్య 25,03,281.టొరంటో కెనడాలోనే అతిపెద్ద నగరంగా అభివృద్ధి చెందింది. అలాగే జనసంఖ్యలో ఉత్తర అమెరికా నగరాలలోఐదవ స్థానానికి చేరుకుంది. 1996-2001 నగరంలో జనసంఖ్య (96,073) 4% పెరిగింది, అలాగే 2001-2006 మద్యకాలంలో జనసంఖ్య (21,787) 1% పెరిగింది, అలాగే 2006-2011 మద్య కాలంలో జనసంఖ్య (1,11,779) జనసంఖ్య 4.3% పెరిగింది.14 సంవత్సరాల లోపు వయసున్న వారు 17.5%, 65 సంవత్సరాలకంటే వయసున్న వారు 13.6%. సరాసరి వివాహ వయసు 36.9 సంవత్సరాలు. జనాభాలో విదేశీలో పుట్టిన పౌరులు 49.9% ఉన్నారు. పురుషులు 48%, స్త్రీలు 52%. 20 సంవత్సరాలకు పైబడిన వారిలో స్త్రీల సంఖ్య అధికంగా ఉంది. అల్పసంఖ్య వర్గాలకు చెందిన ప్రజలు 46.9% ఉన్నారని 2006 గణాంకాలు తెలియజేస్తున్నాయి. 2017 నాటికి టొరంటో నగరంలో అల్పసంఖ్య వర్గాలకు చెందిన ప్రజలు అధికంగా ఉంటారని భావిస్తున్నారు. 1981 టొరంటో అలపసంఖ్యాకులు 13.6% ఉండేవారు. యునైటెడ్ నేషంస్ డెవలెప్మెంట్ ప్రోగ్రాం విదేశంలో పూట్టిన పౌరులు అధికంగా ఉన్న అంతర్జాతీయ నగరాలలో టొరంటో నగరం ద్వితీయ స్థానంలో ఉందని అభిప్రాయపడుతుంది. మొదటి స్థానంలో మియామి, ఫ్లోరిడా ఉన్నాయి. మైమి విదేశంలో పూట్టిన పౌరులు క్యూబా, లాటిన్ అమెరికాకు చెందినవారు. టొరంటో నగర విదేశీ వలస ప్రజలలో ఒకే సంప్రదాయానికి చెందినవారెవరు సంఖ్యా పరంగా ఆధిక్యత కలిగి లేరు. ఈ కారణంగా టొరంటో ప్రపంచంలో అత్యధిక వైవిధ్యమైన ప్రజలు కలిగిన నగరంగా గుర్తింపు పొందింది. సంవత్సరానికి టొరంటో నగరానికి 1,00,000 కంటే అధికమైన ప్రజలు వలస వస్తుంటారు. 2006 లో గణాంకాలు నగరంలో ఇంగ్లండుకు చెందిన ప్రజలు 15.9%, కెనడా 12.8%, స్కాట్ లాండ్ 11.1%, చైనా 10.6%, ఐర్లాండ్ 10.5%, ఇండియా 9,6%, ఇటలీ 9.2%, జర్మనీ 5.1%, ఫ్రాన్స్ 4.8%, పోలాండ్ 4.1%, పోర్చ్‌గల్ 3.7%, ఫిలిప్పైంస్ 3.6%, జమైకా 3.2% ఉన్నట్లు తెలియజేస్తున్నాయి. టొరంటో నగరంలో మొదటి ఐదు స్థానాలలో అధికసంఖ్యలో ప్రజలు ఉన్న దేశాలు వరుసగా సౌత్ ఆసియన్లు 12.0%, చైనీయులు 11.4%, నల్లజాతి వారు 8.4%, ఫిలిప్పైన్లు 4.1%, లాటిన్ అమెరికన్లు 20.6%. స్థానికులు .5%. ఈ వైవిధ్యానికి ఫలితంగా టొరంటో సమీపంలో చైనా టౌన్, కార్సో ఇటాలియా, గ్రీక్ టౌన్, కెంసింగ్టన్ మార్కెట్, కొరియా టౌన్, లిటిల్ ఇండియా, లిటిల్ ఇటలీ, లిటిల్ జమైకా, లిటిల్ పోర్చ్ గల్, రాంవాలేస్ వంటి భిన్న సంస్కృతికి చెందిన వారి ప్రాంతాలు అధికంగా ఉన్నాయి. టొరంటోలో క్రిస్టియన్ల సంఖ్య అధికం. 2001 గణాంకాలు 33.4% ప్రజలు కాథలిక్కు మతానికి చెందిన వారని, ప్రొటెస్టెంట్ మతానికి చెందిన వారు 21.1%, క్రిస్టియన్ ఆర్థడాక్స్ 4.8%, కోప్టిక్ ఆర్థడాక్స్ 0.2% ఉతర క్రిస్టియన్లు 3.9% ఉన్నారు. మెథడిస్ట్ క్రిస్టియన్లు అధికంగా ఉన్నందున టొరంటోను కొన్నిసమయాలలో మెథాడిస్ట్ రోం అని పిలుస్తుంటారు. ఇతర మతానికి చెందిన వారులో ఇస్లాం మతస్థులు 5.5%, హిందువులు 4.1%, జూడిజం 3.5%, బుద్ధిజం 2.1%, సిక్కులు 1.9%, తూర్పు మతాలకు చెందిన వారు 02%. ఏమతానికి చెందని వారు 16.6% ఉన్నారు. టొరంటోలో అత్యధికులు ఆంగ్లభాషను మాట్లాడుతుంటారు. ప్రంతీయ వాసులు అనేక భాషలను మాట్లాడుతుంటారు. చైనా భాషలు, ఇటాలియన్ రెండు, మూడవ స్థానంలో ఉన్నాయి. ఫలితంగా నగరంలో ఎమర్జెంసీ సేవలైన 9-1-1 పనిచేయాడానికి స్పందించడానికి 150 భాషలు అవసరం ఔతున్నాయి. == ప్రభుత్వము == [[File:Canada Toronto Wards location map.svg|thumb|right|కెనడా టొరంటో వార్డుల మ్యాప్]] [[దస్త్రం:Toronto City Hall at night.jpg|thumb|left|టొరంటో సిటీహాల్]] టొరంటో నగరం ''మేయర్-కౌన్సిల్ సిస్టమ్ '' అధ్వర్యంలో నిర్వహింపబడుతున్న ''సింగిల్-టైర్ మున్సిపాలిటీ''.నగర మేయర్‌ను ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు.నగర పాలనా 44 కౌనిలర్లచే నిర్వహించబడుతుంది.నగరాన్ని వార్డులుగా విభజించి పాలనా వ్యవహారాలు నడుపుతుంటారు.మేయర్, సభ్యులు 4 సంవత్సరాలకాలం పాలనా బాధ్యతలు స్వీకరిస్తారు.వీరు ఎన్నికలలో పాల్గొనడానికి ఎటువంటి పరిమితులు ఉండవు. నగర కౌన్సిల్‌ను ఏడు కమిటీలుగా విభజించి ఒక్కో విభాగానికి ఒక ''చైర్ '' ఒక ''వైస్ చైర్ '' నలుగురు కౌన్సిల్ సభ్యులు ఉంటారు.''చైర్ ''సభ్యులను మేయర్ ప్రతిపాదిస్తాడు.మిగిలిన సభ్యులు సిటీ కౌన్సిల్‌చే నియమించబడతారు.ఒక్కొక్క కమిటీ సభ్యులతో నిర్వహణా కమిటీ ఏర్పాటు చేయబడుతుంది. సిటీ కౌన్సిల్‌ పరిధిలో 40 సబ్‌కమిటీలు,అడ్వైసరీ కమిటీ, రౌండ్ టేబుల్స్ ఉంటాయి.వీటిలో చిటీ కౌన్సిల్ సభ్యులు, స్వచ్ఛంద సేవకులు పనిచేస్తారు.అదనంగా నగరంలో నాలుగు కమ్యూనిటీ కౌన్సిల్స్ పనిచేస్తుంటాయి.వీరు ప్రాంతీయ విషయాలను సిటీ కౌన్సిల్‌కు చేరవేసి కావలసిన అనధికార ప్రతిపాదనలు చేస్తుంటారు.ఒక్కొక్క సిటీ కౌన్సిల్‌ కమ్యూనిటీ కౌన్సిల్ సభ్యుడుగా సేవలందిస్తాడు. [[2006]]టొరంటో నిర్వహణా ప్రణాళిక వ్యయం 6 బిలియన్ల కెనడియన్ డాలర్లు.నగరానికి అధికంగా ఒంటారియా ప్రభుత్వం నిధులన మంజూరు చేస్తుంది అదనంగా టొరంటో నగరం ఆదాయపు పన్ను మరి ఇతర ఆదాయం ఉంటాయి. == నేరము == టొరంటో నగరంలో నేరాల శాతం స్వల్పమే.ఉత్తర అమెరికాలో ఈ నగరం సురక్షితమైనదిగా గుర్తింప బడింది.1999లో గృహాంతర్గత హత్యలు 1,00,000 మందిలో 1.9 గా నమోదైంది.దోపిడీల సంఖ్య 1,00,000 మందికి 115,1 గా నమోదైంది.మొత్తం నేరాలసంఖ్య 1,00,000 మందికి 48.కారు దొంగతనాలు ఎక్కువే అయినా కెనడా నగరాలతో పోల్చినట్లైతే ఈ నగరంలో అధికం కాదు.టొరంటో పోలీస్ తుపాకీ కాల్పులు గ్యాంగ్, అల్పజాతియుల మధ్య వైరాలు నమోదు చేసింది. టొరంటో నగరం 1991లో అత్యధిక గృహాంతర్గత హత్యలను (89) నమోదు చేసింది.ఇది ఒక 1,00,000 మందికి 3.9.టొరటో మాద్యమం [[2005]]ను ''ఇయర్ ఆఫ్ ది గన్ ''గా వర్ణించింది ఆ సంవత్సరంలో నమోదైన 80 హత్యలలో 52 తుపాకీకి సంబంధించినవే కావడం ఇందుకు కారణం.[[2006]] నాటికి గృహాంతర్గత హత్యల సంఖ్య 69కి తగ్గింది.అదే సంవత్సరం తుపాకీ సంబంధిత నేరాల వలన బాధ పడినవారి సంఖ్య 2,000. ఇది దేశంలో జరిగిన వాటిలో నాల్గవభాగం.[[2007]]లో 84 హత్యలు నమోదుకాగా వాటిలో సుమారు సగం పైగా తుపాకికి సంబంధించినవే.గ్యాం సంబధిత నేరాలు [[1997]], [[2005]]ల మధ్య అధికం అయ్యాయి.ఈ సమయంలో 300 పైగానే హత్యలు నమోదైయ్యాయి.ఫలితంగా ఒంటారియా ప్రభుత్వం తుపాకీ ఉపయోగంపై నిషేధించాలని ఉవ్యూహాత్మక ప్రయత్నాలు చేపట్టింది. == విద్య == [[File:University of Toronto, Main Building, 2006.jpg|thumb|right|యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టొరంటో]] టొరంటో అనేక ఉన్నత విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి.1827లో ఒంటారియో ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయం ''యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టొరంటో ''ప్రస్తుతం ప్రథమ స్థానంలో ఉన్న పరిశోధనా సంస్థ.ఈ విశ్వవిద్యాలయం బయోమెడికల్ పరిశోధనలలో అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందింది.ఈ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉన్న గ్రంథాలయం అమెరికాలో మూడవ స్థానంలో ఉంది.టొరంటో ఉత్తర సరిహద్దులలో ''హార్వర్డ్ యూనివర్శిటీ'',''యేల్ యూనివర్శిటీ'', ''యోర్క్ యూనివర్శిటీ''లు ఉన్నాయి.ఇవి కాక నగరంలో ''రియర్‌‌సన్ యూనివర్శిటీ'',''ఒంటారియో కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ డిజైన్స్'', ''ది యూనివర్శిటీ ఆఫ్ గల్ఫ్-హంబర్''లు ఉన్నాయి. నగరంలో డిప్లొమా చదువులనందించే కాలేజ్‌లు నాలుగు ఉన్నాయి.అవి వరసగా '' సెనేగా కాలేజ్'',''హంబర్ కాలేజ్ '',''సెంటెనియల్ కాలేజ్'', ''జార్జ్ బ్రౌన్ కాలేజ్''.ఓష్వాలో ఉన్న ''ఫ్రాంకోఫోన్ ''కాలేజ్ బోరియల్ '' సాధారణంగా గ్రేటర్ టొరంటోలోని భావిస్తారు.వీటితో చేరి ''డర్‌హమ్ కాలేజ్ '',''ది న్యూ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఒంటారియో ఇన్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ'' , ''పీల్ రీజియన్ '' లో ఉన్న ''షెరిడన్ కాలేజ్'' , యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టొరంటో కాంపస్‌లు ఉన్నాయి. టొరంటో నగర డౌన్ టౌన్‌లో ''రాయల్ కన్సర్వేటరీ ఆఫ్ మ్యూజిక్ '' ఉంది.ఇందులో గుర్తింపు పొందిన సంగీత పాఠశాల ''ది గ్లెన్ గ్లౌడ్ పాఠశాల '' కూడా ఒక భాగమే.''నార్మన్ జ్యూసన్ '' చే స్థాపించబడిన ''కెనడియన్ ఫిల్మ్ సెంటర్'' లో చలన చిత్ర,దూరదర్శన్ , మీడియా రంగాలలో శిక్షణ ఇస్తారు. ''టిండేల్ యూనివర్శిటీ కాలేజ్ అండ్ సెమినరీ'' గుర్తింపు పొందిన క్రిస్టియన్ ఉఉనత కళాశాల. నగరంలో ''ది టొరంటో డిస్ట్రిక్ పాఠశాల బోర్డ్'' ఆధ్వర్యంలో 558 పాఠశాలలు నడుస్తుంటాయి.వాటిలో 451 ప్రాధమిక పాఠశాలలు 102 మాధ్యమిక పాఠశాలలు ఉన్నాయి.టొరంటో నగర పాఠశాలల సంస్థలలో ఇది ప్రధమ స్థానంలో ఉంది.''ది టొరంటో కాథలిక్ డిస్ట్రిక్ పాఠశాల బోర్డ్ '' ఆధ్వర్యంలో రోమన్ కాథలిక్ పాఠశాలలు నడుస్తాయి.''గ్రీన్ వుడ్ కాలేజ్ పాఠశాల'',''అప్పర్ కెనడా కాలేజ్'',''క్రిసెంట్ పాఠశాల''''టొరొంటో ఫ్రెంచ్ పాఠశాల'',''హావర్గల్ కాలేజ్'',''బ్రిటన్ స్ట్రాచన్ పాఠశాల'',''బ్రాంక్‌సమ్ హాల్'' , సెయింట్ మైకేల్ కాలేజ్ స్కూల్ ఉన్నాయి. టొరొటో నగర ప్రభుత్వ గ్రంథాలయం 1.1 కోటి గ్రంధాలు కలిగి 99 శాఖలు కలిగి కెనడాలో ప్రధమ స్థానంలో ఉన్న గ్రంథాలయం. == ఆరోగ్యం == [[దస్త్రం:Hospital for Sick Children Atrium.jpg|thumb|left|శిశు వైద్య శాల(సిక్ చిల్డ్రెన్ ఆర్టియమ్)]] [[File:TorontoGeneralHospitalTorontoOntario.JPG|thumb|right|టొరంటో జనరల్ హాస్పిటల్]] టొరంటో నగరంలో 20 ప్రభుత్వ వైద్యశాలలు ఉన్నాయి. * హాస్పిటల్ ఫర్ సిక్ చిల్డ్రెన్. * మౌంట్ సినయ్ హాస్పిటల్. * సెయింట్ మైకేల్స్ హాస్పిటల్. * నార్త్ యోర్క్ జనరల్ హాస్పిటల్. * టొరంటో జనరల్ హాస్పిటల్. * టొరంటో వెస్ట్రన్ హాస్పిటల్. * సన్నీ బ్రూక్ హెల్త్ సైన్సెస్ సెంటర్. * సెంటర్ ఫర్ అబ్డిక్షన్ అండ్ మెంటల్ హెల్త్ సెంటర్. * ప్రిన్సెస్ మార్గరేట్ హాస్పిటల్. * యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టొరొటో ఫాకల్టీ ఆఫ్ మెడిసన్. టొరంటో డిస్కవరీ డిస్ట్రిక్ట్ బయోమెడిసన్ పరిశోధనలకు కేంద్రం.ఇది 2.5 చదరపు కిలోమీటర్ల (620 చదరపు ఎకరాలు)పరిధిలో విస్తరించి ఉంది.వైద్య సంబంధిత విద్యలనేకం అక్కడ చదువుకునే సదుపాయం ఉంది.ఇది కాక నగరంలో ''మెక్ సెంటర్ ఫర్ మాలిక్యులర్ మెడిసన్'' విద్యాసంస్థ ఉంది. == ప్రయాణ వసతులు == [[File:CLRV 4059 Glamour Shot.jpg|thumb|right|టొరంటో స్ట్రీట్ కార్]] టొరంటో " పబ్లిక్ ట్రాంస్పోర్టేషన్ సిస్టం "ను టొరంటో ట్రాంసిస్ట్ కమీషన్ (టి.టి.సి), పబ్లిక్ ట్రాంస్పోర్టేషన్ నెట్వర్క్ కు టొరంటో సబ్వే , ఆర్.టి. హెవీ రైల్ రాపిడ్ ట్రాంసిస్ట్ మార్గాలు, స్కార్ బారో రైలు మార్గంలో నడుపబడుతున్న లైట్- మెట్రో రాపిడ్ ట్రాంసిస్ట్ , టి.టి.సి నడుపుతున్న బసులు , స్ట్రీట్ కార్లు ఉన్నాయి వెన్నెముకగా ఉన్నాయి.సబ్వే రైలు మార్గాలను పొడిగించి లైట్-మెట్రో రైళ్ళను నడపడానికి పలు ప్రణాళికలు రూపొందిస్తున్నారు. అయినప్పటికీ పలు ప్రయత్నాలను లోటు బడ్జెట్ కారణంగా కార్యరూపందాలచలేక పోతున్నాయి. 2011 వరకు నార్త్ డౌంస్‌వ్యూ స్టేషను స్పాడినా సబ్వే మాత్రమే పొడిగించడానికి సాధ్యం అయింది. [[File:Toronto Rocket.JPG|thumb|left|టొరంటో రాకెట్ ట్రైన్]] కెనడాలోని అత్యంత రద్దీ అయిన విమానాశ్రయం " టొరంటో ఇంటెర్ నేషనల్ విమానాశ్రయం " (ఐ.టి..ఎ. వై.వై.జెడ్) అని అంచనా. ఈ విమానాశ్రయం ఇరువైపులా నగర పడమటి సరిహద్దులు మరోవైపు శివారు నగరమైన మిసిసాగ ఉన్నాయి. టొరంటో డౌన్‌టౌన్‌కు ఆగ్నేయంలో ఉన్న టొరంటో దీవిలో ఉన్న బిల్లీ బిషప్ టొరంటో సిటీ ఎయిర్ పోర్ట్ పరిమితమైన పాదింజర్ సర్వీస్ , వాణిజ్య సేవలు అందిస్తుంది. మార్కంలో ఉన్న టొరంటో/బుట్టాన్‌ విల్లీ మునిసిపల్ ఎయిర్ పోర్ట్ సాధారణ విమాన సేవలు అందిస్తుంది. నగర ఉత్తర సరిహద్దులకు సమీపంలో ఉన్న డీ హావీలాండ్ కెనడాకు స్వంతమైన టొరంటో / డౌంస్‌వ్యూ ఎయిర్ పోర్ట్ బాంబార్డర్ ఎయిరో స్పేస్ ఫ్యాక్టరీకి సేవలు అందిస్తుంది. [[File:YYZ Aerial 2.jpg|thumb|right|టొరంటో విమానాశ్రయం]] టొరంటో , గ్రేటర్ టొరంటోలకు పలు పురపాలక రహదారులు , ప్రాంతీయ రహదారులు రవాణాసదుపాయాలను అందిస్తున్నాయి. 401 రహదారి డౌన్‌టౌన్ ద్వారా నగర తూర్పు , పడమర దిశలను అనుసంధానిస్తున్నది. ఉత్తర అమెరికాలో ఇది అత్యధిక రద్దీ అయిన రహదారి అని అలాగే ప్రపంచంలోని రద్దీ అయిన రహదారులలో ఒకటి భావించబడుతుంది. టొరంటోలోని పురపాలక రహదారులలో ప్రధానమైనవి గార్డనర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ వే, ది డాన్ వెల్లీ పార్క్ వే, ఆలెన్ రోడ్ మొదలైనవి. టొరంటో మహానగరం వాహన రద్దీ సమస్యను ఎదుర్కొంటున్నది. కెనడాలో వాహన రద్దిని ఎదుర్కొంటున్న నగరాలలో టొరంటో రెండవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానంలో వాంకోవర్ ఉంది. == ఇవి కూడ చూడండి == * [[ఆల్బర్ట్ డ్యూరాంట్ వాట్సన్]] * [[హరే కృష్ణ దేవాలయం (టొరంటో)]] * [[హేమంత్ భగ్వానీ]] * [[2026 టొరంటో అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం]] == బయటి లింకులు == * [http://www.toronto.ca టొరంటొ పట్టణ అధికారిక వెబ్సైటు] * [http://en.wikipedia.org/wiki/Toronto టొరంటొ ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా] == మూలాలు == <div style="height: 220px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist2">{{reflist|colwidth=30em}}</div> {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:కెనడా]] ke5cif3llqizmmbb08uyx3dr34wcrkf 0 74560 4956840 4799906 2026-09-12T14:00:26Z Raghurama Raju 1957 146551 /* సినీ జీవితం */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956840 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = అన్నపూర్ణ | image =[[దస్త్రం:అన్నపూర్ణ, తెలుగు సినిమా నటి.jpg|thumb|220px|center]] | caption = | birth_name = ఉమామహేశ్వరి (ఉమ) | birth_date = {{Birth date and age|1954|08|23}} | birth_place = [[విజయవాడ]], [[కృష్ణా జిల్లా]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] | death_date = | death_place = | othername = ఉమామహేశ్వరి, అన్నపూర్ణమ్మ | occupation = రంగస్థల, సినిమా నటి | years_active = 1970–ప్రస్తుతం | spouse = | partner = | residence = [[హైదరాబాదు]], [[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]] | awards = }} '''అన్నపూర్ణ,''' (August 23, 1954) ఏడువందల సినిమాల్లో నటించిన తెలుగు సినిమా నటి. ఈమె అసలు పేరు ఉమామహేశ్వరి.<ref name="కోరుకున్న పాత్రలే చేశాను">{{cite news|last1=నవతెలంగాణ|first1=సోపతి, స్టోరి|title=కోరుకున్న పాత్రలే చేశాను|url=http://www.navatelangana.com/article/sopathi/75683|accessdate=22 June 2018|publisher=బి.మల్లేశ్వరి|date=9 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180622062918/http://www.navatelangana.com/article/sopathi/75683|archivedate=22 June 2018}}</ref> పదమూడేళ్ళ వయసు నుంచీ నాటకాల్లో నటించడం మొదలుపెట్టింది. తర్వాత సినిమాల్లోకి ప్రవేశించింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/cinema/newsarticle/Alitho-Saradaga-Telugu-Actresses-Annapoorna-Vijaya/0206/120160332|title=విజయశాంతి ఇచ్చిన సలహా అది!|website=www.eenadu.net|language=te|access-date=2020-12-23}}</ref> ==నాటకరంగం== చిన్నతనంలోనే రంగస్థల ప్రవేశం చేసిన ఈమె [[తెనాలి]] నాటక సమాజాలలో అనేక పాత్రలు పోషించింది.<ref>శ్రీమతి అన్నపూర్ణ, నూరేళ్ళ తెనాలి రంగస్థలి, నేతి పరమేశ్వర శర్మ, సప్తసింధు ప్రచురణలు, తెనాలి, 2006, పేజీలు: 310.</ref> వీనిలో భయం, ఉలిపికట్టె, పల్లెపడుచు, పేదరైతు, కన్నబిడ్డ, కాంతా-కనకం, పూలరంగడు మొదలైనవి. ==సినీ జీవితం== 1975లో [[దాసరి నారాయణరావు]] దర్శకత్వం వహించిన [[స్వర్గం నరకం]] సినిమాలో మోహన్ బాబు సరసన కథానాయకిగా తెలుగు సినీరంగానికి పరిచయమైంది. ఆ సినిమా నిర్మాణ సమయంలోనే దర్శకుడు దాసరి నారాయణరావు ఈమె పేరును అన్నపూర్ణగా మార్చాడు. ఈమె పుట్టి,పెరిగింది [[కృష్ణాజిల్లా]]లోని [[విజయవాడ]]. తండ్రి ప్రసాదరావు ఆర్టీసీలో పనిచేసాడు.తల్లి సీతారావమ్మ. ముగ్గురు ఆడపిల్లల్లో ఈమె పెద్ద. ఒక తమ్ముడు ఉన్నాడు. ఈమెకు 1974లో పెళ్ళి జరిగింది. 25 సంవత్సరాల పాటు [[మద్రాసు]]లో ఉండి తరువాత 1996లో [[హైదరాబాదు]] వచ్చి స్థిరపడింది. ==పురస్కారాలు== [[మనిషికో చరిత్ర]], [[డబ్బు భలే జబ్బు]], [[మా ఇంటి ఆడపడుచు]] సినిమాలకుగాను నంది అవార్డులు అందుకుంది. ==అన్నపూర్ణ నటించిన తెలుగు చిత్రాలు== {{refbegin|2}} *[[అనసూయమ్మ గారి అల్లుడు]] (1986) *[[చిరునవ్వుల వరమిస్తావా]] *[[సింధూరం]] *[[ప్రతిబింబాలు]] (1982) *[[మురారి]] *[[నీడలేని ఆడది]] *[[స్వర్గం నరకం]] *[[శుభోదయం]] *[[కొదమసింహం]] *[[త్రినేత్రుడు]] *[[ఆడది]] *[[భార్గవ్]] *[[అజేయుడు (1987 సినిమా)|అజేయుడు]] *[[ఆడది]] (1990)<ref name="Aadadhi. Aadadhi Movie Cast & Crew.">{{cite web |last1=Bharat Movies |first1=Movie Pages |title=Aadadhi. Aadadhi Movie Cast & Crew. |url=https://www.bharatmovies.com/telugu/info/aadadhi.htm |website=www.bharatmovies.com |accessdate=11 August 2020 }}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[చిట్టెమ్మ మొగుడు]] (1992) *[[హలో డార్లింగ్]] (1992) *[[గాయం (సినిమా)|గాయం]] (1993) * [[మామా కోడలు]] (1993) * [[పెళ్ళి చేసుకుందాం]] (1997)<ref name="మ్యూజిక‌ల్ బ్లాక్‌బ‌స్ట‌ర్‌ ‘పెళ్లి చేసుకుందాం’కు 22 ఏళ్ళు">{{cite web |last1=తెలుగు ఫిల్మ్ నగర్ |first1=సినిమా |title=మ్యూజిక‌ల్ బ్లాక్‌బ‌స్ట‌ర్‌ ‘పెళ్లి చేసుకుందాం’కు 22 ఏళ్ళు |url=https://telugu.thetelugufilmnagar.com/2019/10/09/22-years-for-musical-blockbuster-pelli-chesukundam/ |website=www.thetelugufilmnagar.com |publisher=Prabhu |accessdate=15 June 2020 |date=9 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614120801/https://telugu.thetelugufilmnagar.com/2019/10/09/22-years-for-musical-blockbuster-pelli-chesukundam/ |archive-date=14 June 2020 |url-status=dead }}</ref> * [[పవిత్ర ప్రేమ (1998 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1998) * [[డార్లింగ్ డార్లింగ్]] (2001) * [[మీ ఇంటికొస్తే ఏం ఇస్తారు మా ఇంటికొస్తే ఏం తెస్తారు]] (2004) *[[పిస్తా]] *[[క్షేత్రం (2011 సినిమా)]] *[[జీనియస్ (2012 సినిమా)|జీనియస్]] (2012) *[[జోరు (2014 సినిమా)|జోరు]] (2014)<ref name="Joru: Slapstick merry go round">{{cite news |last1=The Hindu |first1=Reviews |title=Joru: Slapstick merry go round |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/joru-slapstick-merry-go-round/article6574662.ece |accessdate=20 June 2019 |publisher=Sangeetha Devi Dundoo |date=7 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180709123914/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/joru-slapstick-merry-go-round/article6574662.ece |archivedate=9 July 2018}}</ref> * [[అవతారం (2014 సినిమా)|అవతారం]] (2014) * [[గలాట]] (2014) * [[ఎలుకా మజాకా]] (2016) * [[తెనాలి రామకృష్ణ బిఏ.బిఎల్]] (2019) *[[మళ్ళీ మళ్ళీ చూశా]] (2019) * [[డిస్కో రాజా]] (2020)<ref name="‘డిస్కో రాజా’ మూవీ రివ్యూ">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=సినిమా |title=‘డిస్కో రాజా’ మూవీ రివ్యూ |url=https://www.sakshi.com/news/movies/ravi-teja-disco-raja-telugu-movie-review-and-rating-1258166 |accessdate=24 January 2020 |publisher=సంతోష్‌ యాంసాని |date=24 January 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124193557/https://www.sakshi.com/news/movies/ravi-teja-disco-raja-telugu-movie-review-and-rating-1258166 |archivedate=2020-01-24 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="రివ్యూ: డిస్కోరాజా">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=సినిమా |title=రివ్యూ: డిస్కోరాజా |url=https://www.eenadu.net/cinema/newsarticle/DiscoRaja-Review/0203/120011345 |accessdate=24 January 2020 |date=24 January 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124193857/https://www.eenadu.net/cinema/newsarticle/DiscoRaja-Review/0203/120011345 |archivedate=24 January 2020 |work= |url-status=dead }}</ref> * [[ఒరేయ్ బుజ్జిగా]] (2020) * [[అమరం అఖిలం ప్రేమ]] (2020) * [[సైకిల్ (2021 సినిమా)|సైకిల్]] (2021) *[[అన్నపూర్ణమ్మ గారి మనవడు]] (2021) * [[మళ్ళీ మొదలైంది]] * [[నిన్నే పెళ్లాడతా (2022 సినిమా)|నిన్నే పెళ్లాడతా]] (2022) * [[పల్లె గూటికి పండగొచ్చింది]] (2022) *[[కృష్ణ వ్రింద విహారి]] (2022) *[[పెళ్లిసందD]] (2022) * [[పెళ్లి కూతురు పార్టీ]] (2022) * [[మళ్ళీ పెళ్ళి (2023 సినిమా)|మళ్ళీ పెళ్ళి]] (2023) * [[ఓ సాథియా]] (2023) * [[నా..నీ ప్రేమకథ]] (2023) * [[స్పార్క్ ఎల్.ఐ.ఎఫ్.ఈ]] (2023) * [[రాఘవరెడ్డి]] (2024) * [[మారుతి నగర్ సుబ్రమణ్యం]] (2024) * [[100 క్రోర్స్]] (2024) * [[క (2024 సినిమా)|క]] (2024) * [[ఎర్రచీర - ది బిగినింగ్]] (2024) * [[పెళ్ళి కాని ప్రసాద్ (2025 సినిమా)|పెళ్ళి కాని ప్రసాద్]] (2025) * [[ఒక బృందావనం (2025 సినిమా)|ఒక బృందావనం]] (2025) * [[దేవగుడి (2026 సినిమా)|దేవగుడి]] (2026) * [[హే బల్‌వంత్]] (2026) * [[రాకాస (2026 సినిమా)|రాకాస]] (2026) {{refend}} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * [http://us.imdb.com/name/nm0030280/ IMDb.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050107065740/http://us.imdb.com/name/nm0030280/ |date=2005-01-07 }} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల కళాకారులు]] [[వర్గం:1948 జననాలు]] 8v0ayen0hsphx8pw89r49gloas13ubg 0 85543 4956998 4776894 2026-09-13T02:54:57Z Kalasagary 107518 4956998 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = సజ్జా జయదేవ్ బాబు | residence = మద్రాసు ([[చెన్నై]]) | other_names = జయదేవ్ | image = JAYADEV_CARTOONIST_RECEIVED FROM HIM BY E MAIL.jpg | imagesize = 200px | caption = '''జయదేవ్''' | birth_name = సజ్జా జయదేవ్ బాబు | birth_date = [[సెప్టెంబరు 13]], [[1940]] | birth_place = [[వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా]], [[కడప]] | native_place = [[కడప]] | death_date = | death_place = | known = | occupation = ఆచార్యుడు, వ్యంగ్య చిత్రకారుడు | signature = JAYADEV SIGNATURE8723.PNG | title = ఆచార్యుడు | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = రాజలక్ష్మి | partner = | children =శారద, పద్మజ, కాంచన, ప్రసూన | father = సజ్జా ముత్యాలు | mother = సజ్జా నవనీతమ్మ | website = | footnotes = | employer = సర్ త్యాగరాయ కాలేజీ డ్రాయింగ్ మాష్టారి | height = | weight = }} '''జయదేవ్''' తెలుగు [[వ్యంగ్య చిత్రాలు|వ్యంగ్య చిత్రకారుడు]]. [[1940]] [[సెప్టెంబర్ 13]]న [[కడప]]లో జన్మించాడు. ఇతని పూర్తి పేరు '''సజ్జా జయదేవ్ బాబు'''. [[1959]]వ [[సంవత్సరం]] నుండి కార్టూన్లు (వ్యంగ్య చిత్రాలు) చిత్రిస్తూ ఉన్నాడు. గీతల్లో ఒడుపే కార్టూన్ కు ప్రాణం అన్నమాటను నిత్య సత్యం చేస్తూంటాయి ఆయన కార్టూన్లు. ఈయన తన బాల్యంలో ఎక్కువ భాగం [[మదరాసు]] లోని పాత చాకలి పేటలో గడిపాడు. చదువుకొనే రోజుల్లోనే స్వతహాగా చిత్రాలు గీయటం ప్రారంభించాడు. ఆచార్యుడిగా జంతుశాస్త్రాన్ని [[మదరాసు]]లోని సర్ త్యాగరాయ కాలేజీలో [[1997]] వరకు బోధించాడు. [[ఆంధ్రపత్రిక]] సచిత్ర వార పత్రికలో [[1959]]లో మొదలు పెట్టి, [[తెలుగు]]లో వచ్చిన దాదాపు అన్ని వార, మాస పత్రికలన్నిటిలోనూ తన వ్యంగ్య చిత్రాలను ప్రచురించాడు. అన్ని [[పత్రికలు]], ముఖ్యంగా [[యువ (పత్రిక)|యువ]] దీపావళి సంచికలలో ఈయన కార్టూన్లు లేకుండా ప్రచురించబడేవి కాదు. [[2002]] వరకు ఆయన చిత్రీకరించిన వ్యంగ్య చిత్రాల సంఖ్య 40,000 పైగా ఉన్నాయి. జయదేవ్ కార్టూన్లతో వుత్తేజంపొంది ఆయనకు ఏకలవ్య శిష్యులుగా చాలా మంది తెలుగు కార్టూనిష్ఠులు ఏర్పడ్డారు. వారినందరిని వీలైనంతవరకు ముఖాముఖిగా కలిసి ప్రోత్సహించేవాడు. కార్టూన్ల సంకలనాలు, "గ్లాచ్చూ మీచ్యూ" అనే [[ఆత్మకథలు|ఆత్మకథ]] రచించాడు. వివిధ సంస్థలచే సత్కరించబడ్డాడు. ధూమపానం వల్ల వచ్చే దుష్పరిణామాల గురించిసామాజిక స్పృహ కల్గించే వ్యంగ్య చిత్రాలు కూడా గీశాడు. వ్యంగ్యచిత్రాల కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్ గా పనిచేశాడు. 'నేపాళం', 'భూపాళం', '(తాగుబోతు) బ్రహ్మం', 'మిస్టర్ నో', 'బాబాయ్-అబ్బాయ్' వంటి పాత్రలను కార్టూన్లలో సృష్టించి పాఠకులను అలరించాడు. [[అంతర్జాలం]]లో వ్యంగ్యచిత్రాల వెబ్సైట్ లను నిర్వహించాడు. తోటి కార్టూనిస్టులను కూడా అంతర్జాలాన్ని అధునికి సాంకేతికతలను వాడటానికి ప్రోత్సహించాడు. ==కార్టూనిస్ట్ అయిన విధం== జయదేవ్ చిన్నతనంలో చదువు మొదలు పెట్టినప్పుడు పడిన పునాది చేతి వ్రాత గుడ్రంగా వ్రాసేవాడు. 6వ 7వ తరగతులు చదువుతున్నప్పుడు బొమ్మల [[ఉపాధ్యాయుడు]] దగ్గర [[పెన్సిల్]]తో బొమ్మలు గీయటం నేర్చుకున్నాడు. 9వ తరగతిలో తరగతి పత్రికకు ఆంగ్లకవి [[వర్డ్స్ వర్త్]] పద్యానికి బొమ్మ గీసి మెప్పు సంపాయించాడు. [[1957]]లో కాలేజీలో చదువుకుంటున్నప్పుడు, జీవశాస్త్ర ఆచార్యుడు వ్రాయబోతున్న పుస్తకానికి బొమ్మలు వేయటంకోసం, పెన్సిల్ తో కాకుండా, [[ఇండియన్ ఇంక్]] తో, బ్రిస్టల్ బోర్డు పేపరు మీద, సన్నటి క్రోక్విల్ పాళీతో బొమ్మలు వెయ్యటం నేర్చుకున్నాడు. డ్రాయింగ్ మాష్టారి. జయదేవ్ మొదటి కార్టూన్: జయదేవ్ మొదటి కార్టూన్ [[ఆంధ్ర పత్రిక]] [[1959]]లో ప్రచురితమైంది. కాని ఆ మొదటి కార్టూన్ ప్రస్తుతం అందుబాటులో లేదు. చివరికి, వేసిన జయదేవ్ దగ్గరకూడ లేదట. కాని వారు చెప్పిన ప్రకారం, ఆ మొదటి కార్టూన్ నిశ్శబ్ద వ్యంగ్యచిత్రమే. అందులో రెండు బొమ్మలు. మొదటి బొమ్మలో దొంగను తరుముతున్న పోలీస్. రెండో బొమ్మలో పోలీస్ దొంగ జుట్టుపట్టుకునేప్పటికి, ఆ దొంగ పెట్టుకున్న పెట్టుడు జుట్టు(విగ్) పోలీస్ చేతిలోకి ఊడొచ్చి, వాడు పారిపోవటం! తన మొదటి కార్టూన్ తనదగ్గరే లేదని బాధపడుతుంటాడు జయదేవ్. ==జయదేవ్ వ్యక్తిత్వం== [[ఫైలు:jayadev cartoon Road-show for wikipedia.jpg|200px|right|thumb|''' రాజకీయనాయకులు రోడ్‌షోల పేరిట జరుపుతున్న హడావిడి చూసి, వికీపీడియాకోసం ప్రత్యేకంగా వేసిన వ్యంగ్య చిత్రం''']] జయదేవ్ మృదు స్వభావి, మితభాషి. నవ్వు మొహమైనా పెద్దగా నవ్వరు<ref name=hasyaanandam1>[హాస్యానందం ఏప్రిల్ 2011 సంచికలోబ్నిం వ్యాసం]</ref> జయదేవ్ కార్టూన్లతో వుత్తేజంపొంది ఆయనకు [[ఏకలవ్య]] శిష్యులుగా చాలా మంది [[తెలుగు]] కార్టూనిష్ఠులు ఏర్పడ్డారు.<ref name=hasyaanandam1/> వారిని వీలైనంతవరకు ముఖాముఖిగా కలిసి ప్రోత్సహించేవాడు. తనను సంప్రదించే వారికి కార్టూన్ ద్వారానే స్పందించేవాడు. ఈ వికీపీడియా వ్యాసానికి స్పందించి వేసిన చిత్రాన్ని చూడండి. ==వ్యంగ్య చిత్ర ప్రత్యేకతలు== [[బాపు]] తరువాత సంతకం అక్కర్లేని అతి కొద్దిమంది వ్యంగ చిత్రకారులలో జయదేవ్ ఒకడు. చూడగానే ఇది జయదేవ్ కార్టూన్ అని తెలిసిపోతుంది. ఇతడు వేసిన కార్టూన్లలో చక్కటి పొందిక అకట్టుకునే ఆకర్షణ. [[బొమ్మ]] చిత్రీకరణలో ఎటువంటి విపరీతాలు (మిడి గుడ్లు, అసహజ రూపాలు వంటివి) ఉండవు. సహజత్వానికి దగ్గరగా కార్టూన్ల లోని అయా పాత్రల ముఖ భంగిమలు, సదర్భానికి సరిపొయే ముఖ కవళికలు హాస్యప్రధానంగా చిత్రీకరించటంలో జయదేవ్ దిట్ట. అలాగే కార్టూన్లలోని సంభాషణలు ఎంతో పొదుపుగా చక్కటి భాషలో ఉండి అరోగ్యకరమైన హాస్యాన్ని అందిస్తాయి. బొమ్మకి వ్యాఖ్యా, లేదా వ్యాఖ్యకు బొమ్మా అని తటపటాయించేవారికి, వ్యాఖ్య లేకుంటే బొమ్మ అర్ధం కాదు. బొమ్మలేకుంటే వ్యాఖ్య అర్ధంకాదు. కార్టూన్లలో ఈ రెండిటికీ మంచి సంబంధం ఉండాలి అని వివరిస్తారు జయదేవ్. 'నేపాళం', 'భూపాళం', '(తాగుబోతు) బ్రహ్మం', 'మిస్టర్ నో', 'బాబాయ్-అబ్బాయ్' వంటి పాత్రలను కార్టూన్లలో సృష్టించి పాఠకులను అలరించాడు. == గౌరవాలు== [[బొమ్మ:JAYADEV Award-1.jpg|120px|right|thumb|కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ వారు నిర్వహించిన కార్టూన్ల పోటీలో మొదటి బహుమతి]] *[[1991]]: ఊర్కహోన్డే ఛార్టర్, న్నొకి-హైస్ట్, బెల్జియం-గౌరవ ప్రస్తావన *[[1992]]: ఒక్ హొట్స్క్ అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీ, జపాన్-ప్రత్యేక బహుమతి *[[1993]]: [[భారత ప్రభుత్వం]] నిర్వహించిన పర్యావరణ అవగాహన పోటీలో ప్రథమ బహుమతి *[[1994]]: ఒక్ హొట్స్క్ అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీ, జపాన్-ప్రత్యేక బహుమతి *[[1995]]: అంతర్జాతీయ సందేశాత్మక కార్టూన్ ఫెస్టా, [[1994]], మియాగవ, జపాన్- కంపెనీ సౌజన్య బహుమతి *[[1996]]: 25వ అంతర్జాతీయ కార్టూన్ ఫెస్టివల్ లో జూరీ సభ్యునిగా నియామకం *[[1997]]-[[2000]]: వ్యవస్థాపక ప్రిన్సిపాల్, హార్ట్ ఏనిమేషన్ ఎకాడమీ,[[హైదరాబాదు]]. *[[2002]]: [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ప్రెస్ అకాడమీ, రాజకీయ వ్యంగ చిత్రకారుల ఫోరం వారి సన్మానం *[[2023]]: మార్చిలో జయదేవ్ అభిమాన కార్టూనిస్టులందరూ కలసి ఆయనతో వారి అనుభవాలను 'జర్నీ విత్ జయదేవ్' పేరుతో పుస్తక రూపంలో ప్రచురించారు. == పుస్తకాలు== [[బొమ్మ:jayadev cartoons.jpg|130px|right|thumb|జయదేవ్ కార్టూన్ల సంపుటి]] జయదేవ్ కార్టూన్ల సంపుటాలు ప్రచురించబడ్డాయి. వాటిలో ఔత్సాహిక వ్యంగ్య చిత్రకారులకు జయదేవ్ సూచనలు పొందుపరిచారు<ref>జయదేవ్ కార్టూన్లు సంపుటి, ప్రచురణ మీడియా హౌస్ పబ్లికేషన్స్ 2002 సంవత్సరం-"జోకు ఐడియాను కార్టూన్గా డెవలప్ చేయడం ఎలా"జయదేవ్ గారు ఇచ్చిన సూచనలు</ref> *ఊహలు మెదడులో తళుక్కున మెరుస్తాయి. వ్యంగ్య చిత్రకారుడు ఆవిధంగా వచ్చిన ఊహలను ఒక చిన్న పుస్తకం లో, రాసుకోవాలి. *మన కార్టూన్ ఆలోచనలు మన దేశవాతావరణానికి అనుగుణంగా ఉండాలి. *చిత్తు బొమ్మ వేసి, ఊహకు సరిపడా వ్యాఖ్య రాసేయాలి. *కార్టూన్ అనుకున్నప్పుడు దృశ్యాన్ని చిత్రించడమే కాకుండా పాత్రలకు సంబంధించిన భావాల మీద ఎక్కువ దృష్టి పెట్టాలి. *మాట్లాడే పాత్ర నోరు తెరిచి ఉండాలి. ఆవతలి పాత్ర భావాన్ని సూచించేలా ఉండాలి. *పాత్రల చిత్రీకరణ అయ్యాక నేపథ్యాన్ని గీయాలి. నేపథ్య స్థానాన్ని సూచించాలి. *ముఖ్యమైన అంశాలుంటే చాలు. అనవసరమైన వివరాలతో నేపథ్యం, పాత్రలపై ఆధిపత్యం చేయకుండా జాగ్రత్తపడాలి. *కార్టూన్ గీశాక ముందస్తుగా ఇంట్లో వాళ్ళకీ, స్నేహితులకి చూపించాలి. వాళ్ళు మెచ్చుకుంటే తప్పకుండా పత్రికల ఎడిటర్లు ఆ కార్టూన్ కు పాస్ మార్కులిచ్చినట్లే. *ఓపిక అలవరుచుకోండి. అలోచించండి. హాయిగా సరదాగా నోరువిప్పి మాట్లాడండి. ఇతరుల మాటలను వినండి. శ్రద్ధగా పరిశీలన చేయండి.......కార్టూన్లు గీయండి. తన ఆత్మకథను "గ్లాచ్చూ మీచ్యూ-1" గ్లాచ్చూ మీచ్యూ-2 అన్న పేరుతో రెండు భాగాలుగా ప్రచురించాడు. ఇటీవలే 'ది బెస్ట్ ఆఫ్‌ జయదేవ్ కార్టూన్స్’ పేరుతో తనుగీసిన రంగుల కార్టూన్లతో సంకలనం ప్రచురించాడు. ==కార్టూన్లతో సంఘ సేవ== [[ఫైలు:NO SMOKING WKIPEDIA JAYADEV.jpg|200px|right|thumb|'''పొగతాగటం అనారోగ్య హేతువు అని చక్కగా చెపుతున్న నిశ్శబ్ద వ్యంగ్య చిత్రం''']] పొగ తాగటం వల్ల వచ్చే దుష్పరిణామాలు, నలుగురూ ఉన్నచోట ధూమపానం వల్ల జరెగే అసౌకర్యం, ఇతరులకు అనారోగ్య హేతువు కావటం వంటి విషయాలమీద అవగాహన [[1970]]లలోనే వచ్చింది. కాని, బహిరంగ ప్రదేశాలలో పొగతాగటాన్ని నిషేధించటానికి అప్పటినుండి, మూడు దశాభ్దాల పైన పట్టింది. [[1960]]-[[1970]] దశకాలలో మధ్యాహ్నం సమయంలో వేసే ఆటలకు (అప్పట్లో సౌకర్యవంతమైన చల్లని వాతావరణం కలిగివుండే హాళ్ళు లేవు, మొదటి ఆటకు బయట వెలుగు ఉండదు కనుక తలుపులు మొత్తం తీసేవారు) సినిమాకు వెళ్ళితే, పొగ మేఘాల మధ్య చూడవలసి వచ్చేది. పొగరాయుళ్ళు అంతగా తమ అలవాటును యధేచ్ఛగా అన్ని చోట్లా కొనసాగించేవారు. ఇది గమనించి బాధపడిన జయదేవ్, తన కార్టూన్లను మాధ్యమంగా వాడుకుంటూ, ధూమపానం వల్ల వచ్చే దుష్పరిణామాలను ప్రజలకు హాస్యంతో జతపరిచి చెప్పసాగారు. అంతేకాక, తాను స్వతహాగా ఆచార్యుడవటం వల్ల, తాను పాఠం మొదలు పెట్టటానికి ముందు విద్యార్థులకు పొగ తాగవద్దని హితవు పలికేవారు. వీరి మాటలు సరైన సమయంలో, సరైన విధంగా ఆ విద్యార్థుల మనస్సులమీద పనిచేసి అనేకమందిని ఆ చెడ్డ అలవాటు బారిన పడకుండా చేసింది. వీరు వేసిన కార్టూన్ (పక్కన కనబడుతున్న కార్టూన్) సకల ప్రజాదరణ పొందటమే కాకుండా, భారత కాన్సర్ సంఘం వారు, తమ ధూమపాన వ్యతిరేక ఉద్యమ ప్రచారంలో కూడా వాడుకుంటున్నారట. భారత వాణిజ్య ప్రదర్శన సంస్థ వారు జయదేవ్‌ను ఢిల్లీకి ఆహ్వానించి సత్కరించారు. ==ప్రముఖుల అభిప్రాయాలు== *'''[[బాబు (చిత్రకారుడు)|బాబు]] '''-ప్రముఖ కార్టూనిస్ట్ - కార్టూను గీతలు హడావిడిగా కాక, శ్రద్ధగా గీసినట్టుండి, అందంగా కనిపిస్తాయి. రాత అచ్చు అక్షరాల్లా ఉంటాయి. సంభాషణరహిత కార్టూన్లు వెయ్యటంలో దిట్ట. హాస్యం అతని కార్టూన్ గమ్యం. సైన్సు విషయాలమీద తెలుగులో కార్టూన్లు వెయ్యగల ఏకైక కార్టూనిస్ట్. మెగతా కార్టూనిస్టులకు ప్రోత్సాహం ఇచ్చే విషయంలో చాలా చొరవ చూపుతారు. *'''[[వంశీ]]-ప్రముఖ సినీ దర్శకుడు'''-అందరూ ఒక కోణంలో అలోచించగలిగితే, జయదేవ్ పలు కోణాల్లో అలోచించగల సామర్థ్యం తన స్వంతం చేసుకున్న వ్యక్తి........అన్ని కార్టూనులూ చూసి అనందించాను. కొన్ని కడుపుబ్బ నవ్విస్తే మరికొన్ని చాలా అలోచింపజేశాయి. ఒక కార్టూనిస్టు ఏ విధంగా ఆలోచించాలో, ఎలా అలోచింపజేయాలో జయదేవ్ తన కార్టూన్ల ద్వారా విపులీకరించారు. *'''[[శివలెంక రాధాకృష్ణ]] ఆంధ్ర పత్రిక సంపాదకులు'''-చక్కటి గీత, నొప్పించని హేళన, మొత్తం మీద అందంగా కనిపించే బొమ్మ-తెలుగు కార్టూన్‌లలో ఈ లక్షణాలు ఉన్న సంప్రదాయాన్ని బాపు గారు మొదలు పెట్టారు.జయదేవ్, [[బాబు (చిత్రకారుడు)|బాబు]] గారల హాస్య చిత్రాలు ఈ సంప్రదాయాన్నే కొనసాగిస్తున్నాయి. *'''[[రామకృష్ణ(చిత్రకారుడు)|రామకృష్ణ]] - ప్రముఖ కార్టూనిస్ట్'''-"జయదేవ్‌ది ఓ ప్రత్యేకమైన శైలి. ఆ శైలే, క్రింద సంతకం చూడనవసరం లేకుండానే తేలికగా పట్టించేస్తుంది......విషయం ఎన్నుకునే విధానం చాలా గొప్పగా ఉంటుంది. నిశ్శబ్ద వ్యంగ్య చిత్ర నేర్పరి. "ట్యూబ్‌లైటు" కార్టూన్లలో మరింత పరిశీలిస్తేకాని బుర్రలో లైటు వెలగని గొప్ప కార్టూన్లు వేశారాయన. చిన్న కార్టూన్లలోనే ఆయన చేసే బహు విశాలమైన సన్నివేశ చిత్రీకరణ అద్భుతం....." ==జయదేవ్ వ్యంగ్య చిత్ర మాలిక== <gallery> Image:6jayadev_176_08.png|<sub>'''అపార్టుమెంటు సంస్కృతి మీద ఒక విసురు'''</sub> Image:7jayadev_168_08.png|<sub>'''భార్యలకు భర్తల తెలివితేటల మీద సహజంగా ఉండే చులకన భావం మీద వ్యంగ్యం'''</sub> Image:5jayadev_rraj-50.png|<sub>''' చారిత్రాత్మక హైదరాబాదు లోని [[గోల్కొండ]] కోట లోగల సమాచార ప్రసార విధానం ఆధారంగా అధికారి ఇస్తున్న ఆజ్ఞ హాస్యపూరకంగా'''</sub> Image:8jayadev_143_08.png|<sub>'''కొడుకుని తొందరగా నిద్రపుచ్చాలో తెలియక తికమకగా తంటాలు పడుతున్న భర్తను చూసి చిలిపిగా నవ్వుకుంటున్న భార్య.'''</sub> Image:9jayadev_154_08.png|<sub>'''మిఠాయి దుకాణం లోంచి ఉచితంగా మచ్చుక (శాంపిల్) పేరిట మిఠాయులు తినేసి, కొద్దిగా కారపుపదార్థాలు (హాట్) కొనమంటున్న ఒక గడుసు మహిళ'''</sub> Image:2jayadev_rraj-6.png|<sub>'''రాజరికపు రోజులలోని ఆభరణ అతిప్రదర్శన మీద హాస్యం'''</sub> Image:3jayadev_rraj-24.png|<sub>'''అనేక స్తంభాలున్న మండపంలో రాణి ఎక్కడున్నదో కనపడక బాధపడుతున్న రాజుగారు'''</sub> Image:10jayadev_158_08.png|<sub>'''కవల పిల్లల తల్లి, వారి మధ్య తేడాకనిపెట్టటానికి చేసిన ఏర్పాటు. నిజంగానే ఆరు తేడాలు ఉన్నాయి గమనించండి.'''</sub> </gallery> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== *[http://www.telugucartoon.com/ జయదేవ్ పర్యవేక్షణలోని కార్టూన్ వెబ్‌ సైటు] *[https://web.archive.org/web/20160305131334/http://telugucartoon.com/forum/viewtopic.php?f=43&t=56 హాస్యానందం పత్రికకు జయదేవ్ ఇంటర్వ్యూ] <!--*[http://www.feco.info/spip.php?article138 ఇక్కడ జయదేవ్ తో చిన్న ఇంటర్వ్యూ ఉన్నది.] --> {{తెలుగు వ్యంగ్య చిత్రకారులు}} {{Authority control}} [[వర్గం:1940 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగు వ్యంగ్య చిత్రకారులు/కార్టూనిస్ట్‌లు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:వ్యంగ్య చిత్రకారులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లా కార్టూనిస్టులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] pe1jzxcxf32cz9wl6uqnwfyk5vrnsoy 0 89031 4957211 4952637 2026-09-13T10:59:42Z యర్రా రామారావు 28161 పనిచేయని లింకు తొలగించాను 4957211 wikitext text/x-wiki [[File:World map of literacy rates, age 15+, OWID.svg|thumb|వయోజనుల అక్షరాస్యత గణాంకాలు 2015 లేక ఆ తరువాతవి<ref>{{cite web |title=Adult literacy rates, 2015 or most recent observation |url=https://ourworldindata.org/grapher/literacy-rates-most-recent |website=Our World in Data |access-date=15 February 2020}}</ref>|280x280px]] '''అక్షరాస్యత''' అనగా చదవడం, ఏదైనా పద్ధతిలో వ్రాయడం అని పేరుపొందిన నిఘంటువులలో అర్ధం వలన ఏర్పడిన సాధారణ అవగాహన.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/literate#h1|title=The quality or state of being literate; educated, cultured; able to read and write - Merriam Webster Dictionary|date=2021-01-29}}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/literacy?q=literacy|title=The ability to read and write; knowledge or skills in a specific area, Oxford learner's dictionary|date=2021-02-06}}</ref><ref name=":2">{{cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/literacy|title=The ability to read and write; knowledge of a particular subject, or a particular type of knowledge - Cambridge Dictionary|date=2021-01-30}}</ref> అందువలన నిరక్షరాస్యత అనగా చదవడం, వ్రాయడం తెలియకపోవడం అనే అర్ధం.<ref>{{cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/illiteracy|title=The quality or state of being illiterate, especially inability to read or write; a mistake or crudity (as in speaking); Merriam Webster Dictionary|date=2021-03-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/illiteracy|title=a lack of the ability to read and write; a lack of knowledge about a particular subject; Cambridge Dictionary|date=2021-03-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/illiteracy|title=The fact of being unable to read or write; the fact of knowing very little about a particular subject area; Oxford learner's dictionary|date=2021-03-10}}</ref> కొందరు పరిశోధకుల ప్రకారం, 1950 కు ముందు అక్షరాస్యత అనగా అక్షరాలు పదాల గుర్తింపుగా భావించగా, ఆ తరువాత విస్తృతభావన (చదవడం, వ్రాయడం, వినడం, మాట్లాడడం నైపుణ్యాలు), పద్ధతిగా మార్పు చెందింది(వ్యవహార అక్షరాస్యత (functional literacy).<ref>{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/333470256|title=Understanding functional illiteracy from a policy, adult education, and cognition point of view: Towards a joint referent framework, researchgate.net|page=111|author=Réka, Vágvölgyi; Bergström, Aleksandar; Bulajić, Maria Klatte;Falk, Huettig|date=May 2019}}</ref> '''అక్షరాస్యత''' అనగా చదవడం, ఏదైనా పద్ధతిలో వ్రాయడం అని పేరుపొందిన నిఘంటువులలో అర్ధం వలన ఏర్పడిన సాధారణ అవగాహన.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> <ref name=":3">{{Cite web|url=https://andhrabharati.com/dictionary/index.php?w=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%A4|title=అక్షరాస్యత (పత్రికాభాషా నిఘంటువు)|publisher=తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం|year=1995}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == యునెస్కో వారి నిర్వచనం == [[దస్త్రం:Yellayapalem Library4.jpg|thumb|280x280px|[[యల్లాయపాళెం]] అనే గ్రామంలో గ్రంథాలయం లోపల అక్షరదీప కార్యక్రమం|alt=]] [[యునెస్కో]] వారి నిర్వచనం ప్రకారం "అక్షరాస్యత" అనేదానికి, గుర్తించడం (identify), అర్థం చేసుకోవడం (understand), పాల్గొనడం (interpret), సృష్టించడం (create), వార్తాలాపన (communicate), లెక్కించడం (compute), ముద్రించిన, వ్రాయబడిన అనేక విషయాలను గ్రహించే నైపుణ్యాలు కలిగివుండడం "అక్షరాస్యత".<ref>UNESCO Education Sector, The Plurality of Literacy and its implications for Policies and Programs: Position Paper. Paris: United National Educational, Scientific and Cultural Organization, 2004, p. 13, citing a international expert meeting in June 2003 at UNESCO. http://unesdoc.unesco.org/images/0013/001362/136246e.pdf</ref> అని నిర్వచించబడింది. == అక్షరాస్యతా రేట్లు == ఈ క్రింది పట్టిక, భారతదేశం, పొరుగుదేశాలలోగల మధ్యవయస్కుల, యౌవనుల అక్షరాస్యతను సూచిస్తుంది. గణాంకాలు 2001లో తీయబడినవి.<ref>''Economic Survey 2004-05'', Economic Division, Ministry of Finance, Government of India, quoting UNDP Human Development Report 2004.</ref> ఈ గణాంకాలు 2001 భారత జనాభా లెక్కలులలో భాగంగా లెక్కించిన గణాంకాలు.క్రింది చార్టు 2001 నాటి అక్షరాస్యతా రిపోర్టును సూచిస్తుంది.<ref>Data from ''India 2005''</ref> {| class="sortable wikitable" |- ! దేశం ! మధ్యవయస్కుల అక్షరాస్యత ! యౌవనుల అక్షరాస్యత |- | [[చైనా]] | 90.9 | 98.9 |- | [[భారతదేశం]] | 61.3 | 73.3 |- | [[నేపాల్]] | 44.0 | 62.7 |- | [[పాకిస్తాన్]] | 41.5 | 53.9 |- | [[శ్రీలంక]] | 92.1 | 97.0 |- | [[బంగ్లాదేశ్]] | 41.1 | 49.7 |- |} == ఇవీ చూడండి == * [[భారతదేశంలో విద్య]] * [[అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యతా దినోత్సవం]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == {{DEFAULTSORT:అక్షరాస్యత}} [[వర్గం:విద్య]] 94fli266zz1n546sv4i8gegq6nw4ca8 0 89293 4957203 2900753 2026-09-13T10:50:16Z Rajasekhar1961 2596 4957203 wikitext text/x-wiki *[[గంటి]] తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని గ్రామం. *[[గంటి కృష్ణవేణమ్మ]], సుప్రసిద్ధ సంఘ సేవకురాలు, రచయిత్రి. *[[గంటి మోహనచంద్ర బాలయోగి]], భారత పార్లమెంటు సభాధ్యక్షులు. *[[గంటి శ్రీరామమూర్తి]], సుప్రసిద్ధ ఉపాధ్యాయులు, తత్వవేత్త. *[[గంటి జోగి సోమయాజి]], తెలుగు భాషా శాస్త్రవేత్త, కవి, కులపతి. *[[గంటి ప్రసాదరావు]], ప్రముఖ విద్యుత్ సాంకేతిక నిపుణులు. *[[గంటి భానుమతి]], ప్రముఖ రచయిత్రి. *[[గంటి విజయ కుమారి]], రాజకీయ నాయకురాలు. {{అయోమయ నివృత్తి}} tuuj3l59zzrv1bf3w4yfn8chiquniae 4957205 4957203 2026-09-13T10:52:02Z Rajasekhar1961 2596 4957205 wikitext text/x-wiki *[[గంటి]] తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని గ్రామం. *[[గంటి కృష్ణవేణమ్మ]], సుప్రసిద్ధ సంఘ సేవకురాలు, రచయిత్రి. *[[గంటి మోహనచంద్ర బాలయోగి]], భారత పార్లమెంటు సభాధ్యక్షులు. *[[గంటి శ్రీరామమూర్తి]], సుప్రసిద్ధ ఉపాధ్యాయులు, తత్వవేత్త. *[[గంటి జోగి సోమయాజి]], తెలుగు భాషా శాస్త్రవేత్త, కవి, కులపతి. *[[గంటి ప్రసాదరావు]], ప్రముఖ విద్యుత్ సాంకేతిక నిపుణులు. *[[గంటి భానుమతి]], ప్రముఖ రచయిత్రి. *[[గంటి విజయ కుమారి]], రాజకీయ నాయకురాలు. * [[గంటి సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]], కల్యాణి పత్రికా సంపాదకులు, ప్రచురణ కర్త. {{అయోమయ నివృత్తి}} c0nmz63hy2frh49x4pl8sg48ylz0t1j 4957206 4957205 2026-09-13T10:52:31Z Rajasekhar1961 2596 4957206 wikitext text/x-wiki *[[గంటి]] తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని గ్రామం. *[[గంటి కృష్ణవేణమ్మ]], సుప్రసిద్ధ సంఘ సేవకురాలు, రచయిత్రి. *[[గంటి మోహనచంద్ర బాలయోగి]], భారత పార్లమెంటు సభాధ్యక్షులు. *[[గంటి శ్రీరామమూర్తి]], సుప్రసిద్ధ ఉపాధ్యాయులు, తత్వవేత్త. *[[గంటి జోగి సోమయాజి]], తెలుగు భాషా శాస్త్రవేత్త, కవి, కులపతి. *[[గంటి ప్రసాదరావు]], ప్రముఖ విద్యుత్ సాంకేతిక నిపుణులు. *[[గంటి భానుమతి]], ప్రముఖ రచయిత్రి. *[[గంటి విజయ కుమారి]], రాజకీయ నాయకురాలు. *[[గంటి సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]], కల్యాణి పత్రికా సంపాదకులు, ప్రచురణ కర్త. {{అయోమయ నివృత్తి}} 7pndgjpmmufjbeera8hehignrnq21zp 4957207 4957206 2026-09-13T10:54:05Z Rajasekhar1961 2596 4957207 wikitext text/x-wiki *[[గంటి]] తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని గ్రామం. ---- '''గంటి''' ఇంటిపేరుతో గల కొందరు వ్యక్తులు: *[[గంటి కృష్ణవేణమ్మ]], సుప్రసిద్ధ సంఘ సేవకురాలు, రచయిత్రి. *[[గంటి మోహనచంద్ర బాలయోగి]], భారత పార్లమెంటు సభాధ్యక్షులు. *[[గంటి శ్రీరామమూర్తి]], సుప్రసిద్ధ ఉపాధ్యాయులు, తత్వవేత్త. *[[గంటి జోగి సోమయాజి]], తెలుగు భాషా శాస్త్రవేత్త, కవి, కులపతి. *[[గంటి ప్రసాదరావు]], ప్రముఖ విద్యుత్ సాంకేతిక నిపుణులు. *[[గంటి భానుమతి]], ప్రముఖ రచయిత్రి. *[[గంటి విజయ కుమారి]], రాజకీయ నాయకురాలు. *[[గంటి సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]], కల్యాణి పత్రికా సంపాదకులు, ప్రచురణ కర్త. {{అయోమయ నివృత్తి}} pqugouo17td43uyw3ls6wrzwrvrihej 4957208 4957207 2026-09-13T10:54:25Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:ఇంటిపేర్లు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957208 wikitext text/x-wiki *[[గంటి]] తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని గ్రామం. ---- '''గంటి''' ఇంటిపేరుతో గల కొందరు వ్యక్తులు: *[[గంటి కృష్ణవేణమ్మ]], సుప్రసిద్ధ సంఘ సేవకురాలు, రచయిత్రి. *[[గంటి మోహనచంద్ర బాలయోగి]], భారత పార్లమెంటు సభాధ్యక్షులు. *[[గంటి శ్రీరామమూర్తి]], సుప్రసిద్ధ ఉపాధ్యాయులు, తత్వవేత్త. *[[గంటి జోగి సోమయాజి]], తెలుగు భాషా శాస్త్రవేత్త, కవి, కులపతి. *[[గంటి ప్రసాదరావు]], ప్రముఖ విద్యుత్ సాంకేతిక నిపుణులు. *[[గంటి భానుమతి]], ప్రముఖ రచయిత్రి. *[[గంటి విజయ కుమారి]], రాజకీయ నాయకురాలు. *[[గంటి సూర్యనారాయణ శాస్త్రి]], కల్యాణి పత్రికా సంపాదకులు, ప్రచురణ కర్త. {{అయోమయ నివృత్తి}} [[వర్గం:ఇంటిపేర్లు]] l8ii6k3n0fvp6gm5v59s1g2y12llout 0 92491 4957154 3172189 2026-09-13T08:46:23Z Milenioscuro 33407 ([[c:GR|GR]]) [[File:Kenya Provinces Riftvalley.png]] → [[File:Rift Valley in Kenya.svg]] svg 4957154 wikitext text/x-wiki {{Infobox_protected_area | name = మసాయ్ మారా జాతీయ వనం | iucn_category = II | image = Rift Valley in Kenya.svg | caption = Location of Masai Mara National Reserve | base_width = 300px | locator_x = 55 | locator_y = 215 | location = [[కెన్యా]], [[:en:Rift Valley Province|Rift Valley Province]] | nearest_city = [[:en:Nyeri|Nyeri]] | lat_degrees = 1 | lat_minutes = 29 | lat_seconds = 24 | lat_direction = S | long_degrees = 35 | long_minutes = 8 | long_seconds = 38 | long_direction = E | area = 1,510 km² | established = 1974 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = [[:en:Kenya Wildlife Service|Kenya Wildlife Service]] }} మసాయ్ మారా(Masai Mara) : ఇది [[కెన్యా]] దేశంలోని అత్యధిక వన్య ప్రాణులు గల ప్రదేశం. ఇది [[టాంజానియా]] లోని [[సెరెంగెటి]] నేషనల్ పార్క్ (Serengeti National Park)ను ఉత్తరాభిముఖంగా కలుస్తుంది. ఇక్కడ నివసించే ప్రజల పేరు [[మాసాయ్]]- [[మారా]] అనే నది ఈ ప్రాంతం గుండా ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది. దీని వైశాల్యం 1510 చ.కి.మీ. గ్రేట్ రిఫ్ట్ వేలీ(The Great Rift Valley) [[దక్షిణ ఆఫ్రికా]] నుండి మెడిటెరేనియన్ సముద్రం వరకు విస్తరించి ఉంది. ఇక్కడ కనిపించే వన్యప్రాణులు [[సింహం|సింహాలు]], [[ఖడ్గ మృగం|ఖడ్గ మృగాలు]], [[చిరుతపులి|చిరుత పులులు]], [[జిరాఫీలు]], [[నీటి గుర్రాలు]], [[కృష్ణ జింక|కృష్ణ జింకలు]], [[కంచర గాడిదలు]], మెకాలు, [[నిప్పుకోడి|నిప్పు కోళ్ళు]], [[కొంగలు]], [[రాబందులు]], [[గద్ద|గద్దలు]] మొదలైనవి. [https://www.masaimara.travel/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[File:Gnu.jpg|thumb|right|గ్నూ]] [[File:1993 155-35A Masai Mara.jpg|thumb|right|మాసాయ్ ప్రజలు]] [[File:Aepyceros melampus (Masai Mara, Kenya).jpg|thumb|left|జింకలు]] [[File:7 lions.jpg|thumb|left|సింహాలు]] [[File:Giraffes in Masai Mara.jpg|thumb|right]] [[File:Secretary Bird in Masai Mara.jpg|thumb|left|సేక్రెటరీ బర్డ్]] [[File:Elephant Masai Mara.jpg|thumb|right|ఆఫ్రికా ఏనుగు]] [[వర్గం:కెన్యా]] jrk6va0zdnememufk47ph93hk4ospmm 14 92926 4957223 4953879 2026-09-13T11:08:35Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957223 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] 4cnpf9pqppwzrs6hqmedsp0ivoesmc1 0 94125 4956921 4766533 2026-09-12T17:14:38Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956921 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ఖైరతాబాదు | other_name = | nickname = | settlement_type = సమీపప్రాంతం | image_skyline = Khairatabad Ganesh.jpg | image_alt = | image_caption = అతి పెద్ద వినాయకుని విగ్రహం | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = తెలంగాణలో ప్రాంతం ఉనికి | coordinates = {{coord|17.436793|N|78.443906|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_type2 = [[జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] | subdivision_type3 = [[మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం|మెట్రోపాలిటన్]] | subdivision_name3 = [[హైదరాబాదు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం|హైదరాబాదు]] | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 1626 | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[హైదరాబాదు మహానగరపాలక సంస్థ]] | leader_title1 = ఎమ్మెల్యే | leader_name1 = [[దానం నాగేందర్‌]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = భారత కాలమానం | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్]] | postal_code = 500 004 | registration_plate =టిఎస్ 09 | blank1_name_sec1 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | blank1_info_sec1 = [[సికింద్రాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సికింద్రాబాదు]] | blank2_name_sec1 = శాసనసభ నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[ఖైరతాబాదు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖైతరాబాదు]] | blank3_name_sec1 = పట్టణ ప్రణాళిక సంస్థ | blank3_info_sec1 = [[హైదరాబాదు మహానగరపాలక సంస్థ]] | website = {{URL|telangana.gov.in}} | footnotes = }} '''ఖైరతాబాదు''', [[తెలంగాణ రాష్ట్రం|తెలంగాణ రాష్ట్ర]] [[రాజధాని]] [[హైదరాబాదు]] నగరంలోని ఒక నివాసప్రాంతం.<ref>{{Cite web|last=|title=New circles and wards in GHMC|url=https://www.ghmc.gov.in/Documents/NEW%20CIRCLES,WARDS%20MAP.jpg|access-date=22 March 2019|website=Greater Hyderabad Municipal Corporation|archive-date=27 సెప్టెంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927002914/https://www.ghmc.gov.in/Documents/NEW%20CIRCLES,WARDS%20MAP.jpg|url-status=dead}}</ref> ఇది [[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాద్ జిల్లాలో]] ఉన్న [[హైదరాబాదు మహానగరపాలక సంస్థ|గ్రేటర్ హైదరాబాద్ మున్సిపల్ కార్పోరేషన్‌]] పరిధిలోని ఒక మండలం. ఇక్కడి నుండి [[సోమాజీగూడ, హైదరాబాదు|సోమాజీగూడా]], [[అమీర్ పేట]], [[హుసేన్ సాగర్]], లక్డీకాపూల్ ప్రాంతాలకు వెళ్ళవచ్చు. ఇక్కడ ప్రాంతీయ రవాణా అధికారి ప్రధాన కార్యాలయం, [[ప్రెస్ క్లబ్ హైదరాబాద్]], షాదన్ గ్రూప్, [[ఈనాడు]] మొదలైనవి ఉన్నాయి. ఈ జోన్‌లో [[మెహదీపట్నం|మెహిదీపట్నం]] (12), [[కార్వాన్‌|కార్వాన్]] (13), [[గోషామహల్]] (14), ఖైరతాబాద్ (17), [[జూబ్లీ హిల్స్|జూబ్లీహిల్స్]] (18) అనే ఐదు సర్కిళ్లు ఉన్నాయి. ఈ ఖైరతాబాద్ సర్కిల్ పరిధిలో ఖైరతాబాద్ (91), సోమాజిగూడ (97), [[అమీర్‌పేట్, హైదరాబాద్|అమీర్‌పేట్]] (98), సనత్‌నగర్ (100) అనే నాలుగు వార్డులు ఉన్నాయి. == పేరు చరిత్ర == ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా తన కుమార్తె ఖైరున్నీసా బేగానికి ఇచ్చిన జాగీరు కాలక్రమేణా ఖైరతాబాద్ గా మారింది. [[ఖైరతాబాదు మస్జిద్|ఖైరతాబాద్ మసీదు]] పక్కనే ఉన్న అతని సమాధి స్మారక చిహ్నం ఉంది. ఈ సమాధి 2002లో విలియం డాల్రింపుల్ (చరిత్రకారుడు) రచించిన ''వైట్ మొఘల్స్'' పుస్తకంలో పేర్కొన్న జేమ్స్ అకిలెస్ కిర్క్‌పాట్రిక్ భార్య ఖైర్-అన్-నిస్సా కావచ్చు.{{ఆధారం}} == ఖైరతాబాద్ సర్కిల్ == నగరంలో అత్యంత రద్దీగా ఉండే ఖైరతాబాద్ సర్కిల్ అని పిలువబడే ఐదు రోడ్ల జంక్షన్‌ ఉంది. ఆ రోడ్లు [[సోమాజీగూడ, హైదరాబాదు|సోమాజిగూడ]], [[అమీర్‌పేట్, హైదరాబాద్|అమీర్‌పేట్]], [[హుసేన్ సాగర్|హుస్సేన్ సాగర్]], లక్డీ-కా-పుల్, ఆనంద్‌నగర్‌లకు వెలుతున్నాయి. [[తెలంగాణ గవర్నర్]] నివాసం [[రాజ్ భవన్ రోడ్డు|ఉన్న రాజ్ భవన్ రోడ్]] ఒక్కడికి సమీపంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.hindu-blog.com/2012/09/khairatabad-ganesha-to-receive-3500.html|title=Khairatabad Ganesha to Receive 3500 Kilo Laddoo as Offering during Vinayaka Chaturthi}}</ref> ==ఖైరతాబాదు గణేశ్ ఉత్సవాలు== ఇక్కడ 1954 నుండి సింగరి కుటుంబం ఆధ్వర్యంలో గణేష్ ఉత్సవాలు జరుగుతున్నాయి.<ref>{{Cite web|url=http://www.ganapathideva.org/index.html|title=Ganapathi Deva {{!}} Ganesh Utsav {{!}} Khairathabad Ganesh Hyderabad|last=deva|first=Ganapathi|website=Khairathabad Ganesh Hyderabad {{!}} Ganesh Chaturthi Hyderabad|access-date=2019-03-28}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> గణేష్ ఉత్సవ కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. [[ఖైరతాబాదు వినాయకుడు]] ఎత్తైన వినాయకుడిగా పేరుగాంచాడు. పండుగ రోజుకు మూడు నెలల ముందు విగ్రహం నిర్మాణం ప్రారంభమవుతుంది. ఈ పెద్ద విగ్రహాన్ని నిర్మించేందుకు శిల్పి నేతృత్వంలో దాదాపు 200 మంది కార్మికులు మూడు నెలల పాటు పగలు రాత్రి శ్రమిస్తారు. ==రాజకీయాలు== ఇది 1967లో ఐదు సెగ్మెంట్లతో కలుపుకుని దేశంలోనే అతిపెద్ద నియోజకవర్గంగా ఏర్పాటైంది. 2009 పునరవ్యవస్థీకరణతో శేరిలింగంపల్లి, జూబ్లీహిల్స్, కూకట్ పల్లిలు విడిపోయి అప్పటివరకు [[అంబర్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబరు పేట]] నియోజకవర్గంలో ఉన్న [[హిమాయత్‌నగర్ మండలం (హైదరాబాదు జిల్లా)|హిమయత్ నగర్]], [[అమీర్ పేట]]లను కలుపుకుని ఖైరతాబాద్ నియోజకవర్గంగా ఏర్పాటైంది. నియోజకవర్గం ఏర్పాటైనప్పటినుంచి 17సార్లు జరిగిన ఎన్నికల్లో 14 సార్లు [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] పార్టీగెలిచింది. పీజేఆర్ ఐదుసార్లు ఎమ్మేల్యేగా గెలిచి, అతని మరణానంతరం కొడుకు విష్ణువర్ధన్ రెడ్డి ఒకసారి గెలిచారు. ==ముఖ్యమైన ప్రదేశాలు== *బెల్లా విస్తా, హైదరాబాదు. *మింట్ కాంపౌండ్ *ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజినీర్స్ *ప్రాంతీయ రవాణా అధికారి కార్యాలయం *[[రంగారెడ్డి జిల్లా]] జడ్పీ కార్యాలయం. *[[ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల,ఖైరతాబాద్|ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల, ఖైరతాబాద్]] * [[ప్రెస్ క్లబ్ హైదరాబాద్]] == రవాణా == ఖైరతాబాదు నుండి నగరంలోని అన్ని ప్రాంతాలకు వివిధ వాహనాల రవాణా సదుపాయం ఉంది. ఇక్కడ [[ఖైరతాబాదు మెట్రో స్టేషను]] కూడా ఉంది. == 50 పడకల ఆసుపత్రి == ఖైరతాబాద్‌లో ఏర్పాటుచేసిన 50 పడకల ప్రభుత్వ దవాఖానను 2022 మార్చి 16న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక, వైద్యారోగ్య శాఖామంత్రి [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|టి. హ‌రీశ్ రావు]] ప్రారంభించాడు. ఈ కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర మంత్రి [[తలసాని శ్రీనివాస్ యాదవ్|తలసాని శ్రీనివాస్‌ యాదవ్‌]], ఎమ్మెల్యే [[దానం నాగేందర్|దానం నాగేందర్‌]], తెలంగాణ బేవరేజెస్‌ కార్పొరేషన్‌ చైర్మన్‌ గజ్జెల నగేశ్‌, టీఎస్‌ఎంఐడీసీ చైర్మన్‌ [[ఎర్రోళ్ల శ్రీనివాస్|ఎర్రోళ్ల శ్రీనివాస్‌]], కార్పోరేటర్‌ విజయారెడ్డి, ఇతర ప్రజాపతినిధులు, అధికారులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-03-17|title=తీవ్రత తగ్గింది.. ప్రభావం పోలేదు|url=https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-harish-rao-asks-everyone-to-get-vaccinated-soon-497864|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317103818/https://www.ntnews.com/hyderabad/minister-harish-rao-asks-everyone-to-get-vaccinated-soon-497864|archive-date=2022-03-17|access-date=2022-03-17|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=Telanganatoday|date=2022-03-16|title=20,000 posts to be filled in State health department: Harish Rao|url=https://telanganatoday.com/20000-posts-to-be-filled-in-state-health-department-harish-rao|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317104224/https://telanganatoday.com/20000-posts-to-be-filled-in-state-health-department-harish-rao|archive-date=2022-03-17|access-date=2022-03-17|website=Telangana Today}}</ref> == డబుల్ బెడ్రూమ్ ఇళ్ళు == పేద ప్రజల సొంతింటి కలను నెరవేర్చాలనే లక్ష్యంతో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన [[డబుల్ బెడ్రూమ్ పథకం|డబుల్ బెడ్ రూమ్ ఇళ్ళ పథకంలో]] భాగంగా ఖైరతాబాద్‌ పరిధిలోని ఇందిరానగర్‌లో నిర్మించిన 210 డబుల్‌ బెడ్‌ రూం ఇండ్ల నిర్మాణ సముదాయాన్ని 2022, ఫిబ్రవరి 3న [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర [[తెలంగాణ సమాచార, సాంకేతిక శాఖ|ఐటీ]]-మున్సిపల్‌-పరిశ్రమల శాఖామంత్రి [[కల్వకుంట్ల తారక రామారావు]] ప్రారంభించి, లబ్ధిదారులకు అందించాడు.<ref>{{Cite web|date=2022-02-03|title=రూ50 లక్షలు విలువజేసే ఇల్లు ఉచితంగా ఇస్తున్నాం మంత్రి కేటీఆర్‌|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/hyderabad/ktr-to-launch-two-bedroom-houses-in-indiranagar-at-khairatabad/ts20220203094649746|access-date=2023-05-19|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> ఈ కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర హోంమంత్రి మహమూద్‌ అలీ, మంత్రి తలసాని శ్రీనివాస్‌ యాదవ్‌, ఎమ్మెల్యే దానం నాగేందర్‌, [[హైదరాబాదు మహానగరపాలక సంస్థ|జీహెచ్‌ఎంసీ]] [[హైదరాబాద్ మేయర్ల జాబితా|మేయర్‌]] [[గద్వాల విజయలక్ష్మి]], డిప్యూటీ మేయర్‌ [[మోతె శ్రీలత రెడ్డి|మోతె శ్రీలతా శోభన్‌రెడ్డి]] ఇతర ప్రజాపతినిధులు, అధికారులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2022-02-01|title=Hyderabad: Inauguration of Indira Nagar Dignity Housing Colony on Feb 3|url=https://telanganatoday.com/hyderabad-inauguration-of-indira-nagar-dignity-housing-colony-on-feb-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201101719/https://telanganatoday.com/hyderabad-inauguration-of-indira-nagar-dignity-housing-colony-on-feb-3|archive-date=2022-02-01|access-date=2023-05-19|website=Telangana Today}}</ref> 17.85 కోట్ల రూపాయలతో 210 డబుల్‌ బెడ్‌ రూం ఇళ్లు నిర్మించడంతోపాటు వాటర్‌ ట్యాంక్‌, విద్యుత్‌ సౌకర్యం, దుకాణాలు వంటి మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించబడ్డాయి. ఒక్కొ ఇళ్ళు 560 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో 8.50 లక్షల రూపాయలతో నిర్మించిన ఈ డబుల్‌ బెడ్‌ రూమ్‌ ఇండ్లకు డిగ్నిటీ కాలనీగా నామకరణం చేశారు. == ప్రముఖులు == * [[క‌ర్రి సంధ్యారెడ్డి]]: ఎన్ఆర్ఐ. [[ఆస్ట్రేలియా]]లో డిప్యూటీ మేయర్‌గా ఎన్నికై, ఈ ఘనత సాధించిన తొలి భారతీయ సంతతి మహిళగా గుర్తింపు పొందింది. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[హైదరాబాదులో ప్రదేశాలు]] * [[ఖైరతాబాదు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{commons category|Khairtabad}} * [http://wikimapia.org/1407488/ Wikimapia] {{హైదరాబాదుకు చెందిన విషయాలు}} {{Neighbourhoods of Hyderabad}} [[వర్గం:హైదరాబాదు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు రైల్వే స్టేషన్లు]] [[వర్గం:హైదరాబాదులోని ప్రాంతాలు]] 2ewwp6m734l6ykaz08qz8nq8y41kvpt 14 94186 4957221 4953878 2026-09-13T11:08:20Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957221 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] 6tfex2lz4ga7p1tzngijfyid0kux3wr 0 102744 4956845 4932827 2026-09-12T14:10:09Z Raghurama Raju 1957 146551 /* నట జీవితం */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956845 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Raghu Babu.png <!--Raghubabu.jpg--> | caption = 2019 లో రఘుబాబు | name = రఘుబాబు | birth_name = యర్రా రఘు | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1964|10|10}} | birth_place = రావినూతల, ప్రకాశం జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | nationality = భారతీయుడు | years_active = 1988 - ప్రస్తుతం | parents = [[గిరిబాబు]] }} '''రఘుబాబు''' (యర్రా రఘుబాబు - జననం: [[1964]] [[అక్టోబరు 10]]) [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]] సినీ నటుడు. విలన్ గా, హాస్యనటుడిగా, క్యారక్టర్ ఆర్టిస్టుగా పలు పాత్రలు పోషించాడు. ఆయన తండ్రి [[గిరిబాబు]] కూడా తెలుగు వారికి సుపరిచితులైన నటుడు. [[ప్రకాశం జిల్లా]], [[రావినూతల]] గ్రామంలో జన్మించాడు. రఘుబాబుకు తమ్ముడు, చెల్లెలు ఉన్నారు. పదేళ్ళ వయసులో అధ్యాపకులు పిల్లలందర్నీ కూడగట్టి [[శ్రీకృష్ణ తులాభారం]] నాటకం వేయించారు. అందులో ఆయన వసంతకుడి పాత్ర వేశాడు. దాన్ని ఒక్క ఏడాదిలో 22సార్లు ప్రదర్శించారు. ఆ నాటకం ఎంత ఆదరణ పొందిందంటే టిక్కెట్టు పెట్టి వేస్తే ఆరోజుల్లో పదివేలు వసూలయ్యాయి. ఆ డబ్బుల్తో [[రావినూతల]]లో అరుణ కళానిలయం అనే ఆడిటోరియం కట్టారు. అక్కడ ఇప్పటికీ సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు జరుగుతుంటాయి. సినిమాల్లో చేయడానికి గిరిబాబు [[1973]]లో [[చెన్నై]] వెళ్లాడు. ఆయనతో పాటు రఘుబాబు వాళ్ళ అమ్మ, తమ్ముడు, చెల్లి కూడా వెళ్లిపోయారు. నాయనమ్మా తాతయ్యా మాత్రం రఘుబాబును రావినూతలలో వాళ్లదగ్గరే పెట్టుకున్నారు. అక్కడ ఆరోతరగతి దాకా చదివాడు. ఆరో తరగతి పూర్తయ్యాక ఆయన్ను కూడా [[చెన్నై]] తీసుకెళ్లారు. అప్పట్లో అక్కడ పదోతరగతి దాకా తెలుగు మాధ్యమంలో బోధించే పాఠశాలలు ఉండేవి. దాంతో పెద్దగా ఇబ్బంది అనిపించలేదు. ఇంటర్మీడియట్‌కి వచ్చేసరికి మాత్రం ఇంగ్లిష్‌తో ఇబ్బందిపడ్డాడు. ఇంటర్‌ అయిపోయాక ఇంజినీరింగ్‌లో చేరాడు. ఇంజినీరింగ్‌ రెండో సంవత్సరంలో ఉండగా [[గిరిబాబు]] సొంతంగా సినిమా తీశాడు. డబ్బు వ్యవహారాలు చూసుకోవడానికి మొదట్లో రఘుబాబు కూడా షూటింగ్‌కి వెళ్లేవాడు. అలా చదువు పూర్తిగా మానేసి సినిమాలోకంలో పడ్డాడు. ==నట జీవితం== గిరిబాబు నటుడే అయినప్పటికీ పిల్లల్ని సినిమాలకు దూరంగా ఉంచేవాడు. ఇంట్లో సినిమా వాతావరణమే ఉండేది కాదు. మామూలు మధ్యతరగతి కుటుంబం ఎలా ఉంటుందో అలాగే ఉండేది. కాబట్టి నటించాలన్న ఆలోచన మొదట్నుంచి లేదు. ప్రొడక్షన్‌ పనులు చూసుకోవడానికి ఫీల్డులోకి వచ్చాడు. కాబట్టి ఎప్పటికైనా నిర్మాత అయి మంచి సినిమాలు తీయాలన్న కోరిక బాగా ఉండేది. [[1984]] వచ్చేసరికి పూర్తిగా ఇండస్ట్రీలో స్థిరపడ్డాడు. కొన్ని [[కన్నడ సినిమా రంగం|కన్నడ]], [[తమిళ భాష|తమిళ్]] సినిమాలు [[తెలుగు]]లోకి డబ్‌ చేసి విడుదల చేశాడు. సరిగ్గా ఆ సమయంలోనే [[ఆహుతి ప్రసాద్]]‌, [[శివాజీరాజా]], [[చిన్నా]], కిషోర్‌బాబు, మల్లి తదితరులు పరిచయమయ్యారు. వీళ్లందరూ మధు ఫిలిం ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో శిక్షణ పొంది అవకాశాల కోసం మద్రాస్‌కు వచ్చారు. ఇతడు నటుడవ్వాలని పరిశ్రమలోకి అడుగుపెట్టలేదు. ఇతనికి నిర్మాత అవ్వాలనిపించింది. దర్శకత్వమూ ఇష్టమే. సత్యారెడ్డిగారి వద్ద చేరి సినిమా నిర్మాణం గురించి తెలుసుకోవాలనుకొన్నాడు. అనుకోకుండా సత్యారెడ్డి చిత్రం '[[దొంగలున్నారు జాగ్రత్త]]'లో ఇతడిని హీరోని చేశారు. ఆ సినిమా తర్వాత నటుడిగా పదేళ్లు విరామం వచ్చింది. అదృష్టం కొద్దీ దర్శకుడు [[కృష్ణవంశీ]]గారి దృష్టిలో పడ్డంతో ఇతని జాతకమే మారిపోయింది. మురారిలో మంచి పాత్ర ఇచ్చారు. అందులో ఓ మూర్ఖుడి పాత్ర. తను చెప్పేదీ, ఆలోచించేదే సరైనదని వాదించే పాత్ర అది. ఆ పాత్రతో గుర్తింపు వచ్చింది పారంభంలో ఎక్కువగా నెగెటివ్ పాత్రలే వచ్చాయి. గుర్తుండిపోయేది మాత్రం [[ఆది]]లో తను చేసిన గంగిరెడ్డి పాత్ర. దానికి తిరుగులేని పేరొచ్చింది. బాస్ ఏమన్నా గంగిరెద్దులా తలాడించే ఫాక్షనిస్ట్‌ పాత్ర. ఇక ఆ తరువాత వెనక్కి తిరిగిచూసుకోవాల్సిన అవసరం లేకుండా పోయింది. తర్వాత మళ్లీ వి. వి. వినాయక్‌ పిలిచి [[చెన్నకేశవరెడ్డి]]లో నెగటివ్ టచ్ ఉన్న పాత్ర ఇచ్చారు. ఈ పాత్ర మంచి ఆదరణ పొందింది. దాంతో ఇతని పేరు, ఫేసూ ముద్రించుకుపోయాయి. ఈతరం బాబూరావుగారి 'యజ్ఞం' సినిమాలోనూ ఫాక్షనిస్ట్‌ పాత్రే. కాకపోతే తర్వాత నిజాలు తెలుసుకుని మంచోడిగా మారతాడు. చివరికి చనిపోతాడు. దాంతో ప్రేక్షకుల్లో ఈ పాత్రపై సింపతీ పెరిగింది. ఎక్కువగా ఫ్యాక్షనిస్టు పాత్రలే వేసినా వేటికవి వేర్వేరు. 'కబడ్డీ కబడ్డీ' కూతతో ఇతని నట ప్రయాణం కామెడీ వైపుకి మళ్లింది. అందులో టీ అమ్ముతుంటాడు. 'కప్పు టీ...కప్పు టీ' అని అరుస్తుంటాడు. ఈ సినిమాలో కామెడీ గ్యాంగ్ చాలా ఉంది. అందులో ఇతనికీ కావల్సినంత పేరొచ్చింది జంధ్యాల తర్వాత వినోదాత్మక చిత్రాలు చేయడంలో దిట్ట అనిపించుకొన్నది ఈవీవీ సత్యనారాయణ. బెండు అప్పారావులో ఇతని బాడీ లాంగ్వేజ్‌ని పూర్తిగా మార్చేశారాయన. కడుపుబ్బ నవ్వించే పాత్రిచ్చారు. 'రఘుబాబు ఈస్థాయిలో కామెడీ చేయగలడా?' అనిపించేంతలా చేశారు. అవటానికి పాలేరు పాత్రే, అయినా భలే పేరొచ్చింది. ఈవీవీగారి శిష్యుడు సత్తిబాబు దర్శకత్వం వహించిన [[బెట్టింగ్ బంగార్రాజు]]లో అమాయకుడిగా కనిపించి నవ్వించాడు. ఇదో కొత్తకోణం. ఉమ్మడి కుటుంబ సభ్యుల్లో అమాయకుడిని అవడంతో మిగతా వాళ్లు ఇతడిని ఆడిస్తారు, ఆడుకుంటారు. అమాయకంగా చేయాలంటే బాడీ లాంగ్వేజ్, మాటా, నడక తీరుల్లో స్పష్టమైన మార్పు కనబరచాలి. దర్శకుడి సూచనలు, అవగాహనలతో ఆ పాత్రని పండించాడు. ఇతని ముఖంలో అమాయకత్వం ఉందని ప్రేక్షకుల చేత అనిపించుకున్నాడు'. ఇవన్నీ ఒకెత్తయితే [[అల్లు అర్జున్]] '[[బన్ని]]' సినిమాలో చేసిన గూండా పాత్ర ఒక ఎత్తు. ఓ సందర్భంలో ఇతని కళ్లు పోతాయి. ఆ తరువాత వీడి తిప్పలు చూసి జనం బాగా నవ్వుకొన్నారు. సీరియస్‌గా ఉంటాడు కానీ, ఆ పాత్రతో ఎంత వినోదం పండిందో? ఈ సినిమాకి నంది అవార్డు వస్తుందనుకొన్నాడు. కానీ రాలేదు. క్రిష్ సినిమా '[[కృష్ణం వందే జగద్గురుం]]'లో [[రానా]]కి బాబాయి పాత్ర. ఓ సందర్భంలో ప్రత్యర్థులు ఇతని నాలుక కోసేస్తారు. ఆ తరువాత వచ్చేసీన్‌లో ఇతడి నటన కంటతడిపెట్టించింది. నటుడిగా మంచి పేరొచ్చింది. గుడ్డి, మూగ ఇలాంటి పాత్రలు చేయాలని నటులు కోరుకుంటారు. ఎందుకంటే.. నటుడికి ఈ పాత్రలు ఓ పరీక్ష. ఆ పరీక్షలో ఇతడు నెగ్గాడు. సుశాంత్ [[కరెంట్ (సినిమా)|కరెంట్]]‌ సినిమాలో జాంపళ్లు అమ్ముతాడు. ఇప్పటికీ [[విశాఖపట్నం]], [[రాజమండ్రి]] రైల్వేస్టేషన్లలో ఇతడిని కలిసినవాళ్లంతా. 'కరెంట్ సినిమాలో జామపళ్లు అమ్మారు కదండీ.. ఆ సీను భలే బాగుంటుందండీ..' అంటుంటారు శ్రీనివాసరెడ్డి [[టాటా బిర్లా మధ్యలో లైలా]]లో దొంగస్వామీజీ వేషం వేయించారు. ప్రజల్ని మాయ మాటలతో మోసం చేసి డబ్బులు గుంజేసే దొంగ సన్యాసి. అందులో ఇతని పాపులర్ డైలాగ్ 'ఆశ దోశ అప్పడం వడ'. ఈ డైలాగ్ ఆ తరువాతి కాలంలో చాలా పాపులర్ అయ్యింది. సుకుమార్ సినిమా జగడంలో రామ్‌కి తండ్రిగా నటించే ఛాన్స్ ఇచ్చారు. చాలా బాధ్యతగల, బరువైన పాత్ర అది. ఇతని కరకు ఫేసులోంచి అంత సున్నితమైన హావభావాల్ని సుకుమార్‌గారు రాబట్టారు. ఈ సినిమా చూశాక వినాయక్ గారు ''రఘుబాబులో ఇలాంటి నటుడు దాగున్నాడా!'' అని ఇతని ముందే అన్నారు. ఇది చూసే క్రిష్ 'కృష్ణం వందే జగద్గురుం'లో అవకాశమిచ్చారు. ==నటించిన చిత్రాలు== === తెలుగు === {{colbegin}} # [[విశ్వనాధ్ & సన్స్]] (2026) # [[కొత్త మలుపు (2026)|కొత్త మలుపు]] (2026)<ref name="‘కొత్త మలుపు’.. గాయని సునీత తనయుడి మూవీ ఎలా ఉంది?">{{cite news |title=‘కొత్త మలుపు’.. గాయని సునీత తనయుడి మూవీ ఎలా ఉంది? |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/kotha-malupu-movie-review-telugu/0203/126103828 |access-date=21 June 2026 |publisher=Eenadu |date=13 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621063449/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/kotha-malupu-movie-review-telugu/0203/126103828 |archive-date=21 June 2026 |language=te}}</ref> # [[ట్రాన్స్‌ఫర్ త్రిమూర్తులు]] (2026) # [[పాపం ప్రతాప్]] (2026) # [[సరస్వతి (2026 సినిమా)|సరస్వతి]] (2026) # [[సాంప్రదాయిని సుప్పిని సుద్దపూసని]] (2026) # [[దేవగుడి (2026 సినిమా)|దేవగుడి]] (2026) # [[నా తెలుగోడు]] (2025) # [[కలివి వనం]] (2025) # [[ఎల్‌వైఎఫ్]] (2025) # [[జిగేల్]] (2025) # [[రామం రాఘ‌వం]] (2025) # [[బ్రహ్మ ఆనందం]] (2025) # [[లైలా (2024 సినిమా)|లైలా]] (2025) # [[కాఫీ విత్ ఏ కిల్లర్]] (2025) # [[తల్లి మనసు]] (2025) # [[గేమ్ ఛేంజర్]] (2025) # [[ఎర్రచీర - ది బిగినింగ్]] (2024) # [[ఉత్సవం (2024 తెలుగు సినిమా)|ఉత్సవం]] (2024) # [[సుందరకాండ (2024 సినిమా)|సుందరకాండ]] (2024) # [[విశ్వం (2024 సినిమా)|విశ్వం]] (2024) # [[లగ్గం]] (2024) # [[విద్య వాసుల అహం]] (2024) # [[మిస్టర్ సెలెబ్రిటీ]] (2024) # [[ఓఎంజీ (ఓ మంచి ఘోస్ట్)|ఓఎంజీ]] (2024) # [[ప్రతినిధి 2]] (2024) # [[భీమా (2024 సినిమా)|భీమా]] (2024) #[[గుంటూరు కారం]] # [[డ్రిల్ (2024 తెలుగు సినిమా)|డ్రిల్]] (2024) # [[తిరగబడర సామి]] (2024) # [[రాఘవరెడ్డి]] (2024) # [[భగవంత్ కేసరి]] (2023) # [[మ్యాడ్ (2023 తెలుగు సినిమా)|మ్యాడ్]] (2023) # [[అన్‌స్టాపబుల్]] (2023) # [[పోయే ఏనుగు పోయే]] (2023) # [[కళ్యాణమస్తు (2023 సినిమా)|కళ్యాణమస్తు]] (2023) # [[కథ వెనుక కథ]] (2023) # [[వాల్తేరు వీరయ్య]] (2023) # [[ఇట్లు మారేడుమిల్లి ప్రజానీకం]] (2022) # [[రంగ రంగ వైభవంగా]] (2022) #[[జిన్నా (సినిమా)|జిన్నా]] (2022) #[[పెళ్లిసందD]] (2022) #[[మాతృదేవోభవ (2022 సినిమా)|మాతృదేవోభవ]] (2022) # [[ఎఫ్ 3]] # [[పల్లె గూటికి పండగొచ్చింది]] (2022) #[[భీమ్లా నాయక్]] (2022) #[[చెక్ మేట్]] (2021) # [[మోసగాళ్ళు]] (2021) # [[గాలి సంపత్ (2021 సినిమా)|గాలి సంపత్]] (2021) # [[అనుకున్నది ఒక్కటి అయినది ఒక్కటి]] (2020) # [[భీష్మ (2020 సినిమా)|భీష్మ]] (2020) # [[ఊల్లాల ఊల్లాల]] (2020) # [[డిస్కో రాజా]] (2020)<ref name="‘డిస్కో రాజా’ మూవీ రివ్యూ">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=సినిమా |title=‘డిస్కో రాజా’ మూవీ రివ్యూ |url=https://www.sakshi.com/news/movies/ravi-teja-disco-raja-telugu-movie-review-and-rating-1258166 |accessdate=24 January 2020 |publisher=సంతోష్‌ యాంసాని |date=24 January 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124193557/https://www.sakshi.com/news/movies/ravi-teja-disco-raja-telugu-movie-review-and-rating-1258166 |archivedate=2020-01-24 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="రివ్యూ: డిస్కోరాజా">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=సినిమా |title=రివ్యూ: డిస్కోరాజా |url=https://www.eenadu.net/cinema/newsarticle/DiscoRaja-Review/0203/120011345 |accessdate=24 January 2020 |date=24 January 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124193857/https://www.eenadu.net/cinema/newsarticle/DiscoRaja-Review/0203/120011345 |archivedate=24 జనవరి 2020 |work= |url-status=dead }}</ref> # [[చీకటి గదిలో చితక్కొట్టుడు]] (2019) # [[తెనాలి రామకృష్ణ బిఏ.బిఎల్]] (2019) # [[భాగ్యనగరవీధుల్లో గమ్మత్తు]] (2019) # [[చాణక్య (2019 సినిమా)|చాణక్య]] (2019)<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/gopichand-dons-a-spys-hat-for-his-upcoming-film-chanakya/articleshow/69713686.cms|title=Gopichand dons a spy’s hat for his upcoming film Chanakya|website=Times of India|accessdate=7 January 2020|date=9 June 2019}}</ref><ref name="firstpost">{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/chanakya-gopichand-mehreen-pirzadas-upcoming-telugu-spy-thriller-gets-a-title-and-logo-6780611.html|title=Chanakya: Gopichand, Mehreen Pirzada's upcoming Telugu spy thriller gets a title and logo- Entertainment News, Firstpost|website=firstpost.com|accessdate=7 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701044458/https://www.firstpost.com/entertainment/chanakya-gopichand-mehreen-pirzadas-upcoming-telugu-spy-thriller-gets-a-title-and-logo-6780611.html|archive-date=1 July 2019|url-status=live}}</ref> # [[రూలర్]]<ref>{{Cite news|url=http://english.tupaki.com/movienews/article/Ruler-First-Look/92163|title=First look:Powerful Balayya as Ruler!|work=Tupaki|access-date=7 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026175145/http://english.tupaki.com/movienews/article/Ruler-First-Look/92163|archive-date=26 అక్టోబరు 2019|url-status=dead}}</ref> (2019) # [[నాని ‘గ్యాంగ్ లీడర్’|గ్యాంగ్ లీడ‌ర్]] (2019)<ref name="ఆగ‌స్ట్‌లో 'గ్యాంగ్ లీడ‌ర్' హంగామా">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=సినిమా వార్తలు |title=ఆగ‌స్ట్‌లో 'గ్యాంగ్ లీడ‌ర్' హంగామా |url=https://www.ntnews.com/cinema-news-telugu/gangleader-releasing-worldwide-on-aug-30th-2019-1-1-596845.html |accessdate=28 May 2019 |date=17 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190519121035/https://www.ntnews.com/cinema-news-telugu/gangleader-releasing-worldwide-on-aug-30th-2019-1-1-596845.html |archivedate=2019-05-19}}</ref> #యురేక (2019)<ref name="ఇంజినీరింగ్‌ నేపథ్యంలో...">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=సినిమా |title=ఇంజినీరింగ్‌ నేపథ్యంలో... |url=https://www.sakshi.com/news/movies/eureka-movie-teaser-released-1188841 |accessdate=28 May 2019 |date=13 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190528123134/https://www.sakshi.com/news/movies/eureka-movie-teaser-released-1188841 |archivedate=28 May 2019}}</ref> #[[శైలజారెడ్డి అల్లుడు]] (2018) #[[అమర్ అక్బర్ ఆంటోని (2018 సినిమా)|''అమర్ అక్బర్ ఆంటోని'']] (2018) #[[జువ్వ]] (2018) # [[ఓయ్ నిన్నే]] (2017) # [[నేను కిడ్నాప్ అయ్యాను]] (2017) #[[నేను లోకల్]] (2017) # [[గురు (2017 సినిమా)|గురు]] (2017)<ref name="గురు సినిమా రివ్యూ">{{cite web |last1=తుపాకి |first1=రివ్యూ |title=గురు సినిమా రివ్యూ |url=https://www.tupaki.com/movie/review/Guru/603 |website=www.tupaki.com |accessdate=8 June 2020 |date=31 March 2017 |archive-date=8 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608070608/https://www.tupaki.com/movie/review/Guru/603 |url-status=dead }}</ref> # [[ఎలుకా మజాకా]] (2016) # [[సుప్రీమ్ (2016 సినిమా)|సుప్రీమ్]] (2016) # [[బాబు బంగారం]] (2016) # [[ఆటాడుకుందాం రా]] (2016) #[[మీలో ఎవరు కోటీశ్వరుడు (సినిమా)]] (2016) #[[మనఊరి రామాయణం]] (2016) # [[కిక్ 2 (2015 సినిమా)|కిక్ 2]] (2015) # [[కృష్ణమ్మ కలిపింది ఇద్దరినీ]] (2015) #[[జేమ్స్ బాండ్ (2015 సినిమా)|జేమ్స్ బాండ్]] (2015) # [[సౌఖ్యం (సినిమా)|సౌఖ్యం]] (2015)<ref name="అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=వార్తలు |title=అనుబంధాలు, ఆప్యాయతల సౌఖ్యం |url=https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |accessdate=12 June 2020 |date=25 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200612060018/https://m.manatelangana.news/article/gopi-chand-movie-soukyam/82330 |archivedate=2020-06-12}}</ref> #[[టామి (2015 సినిమా)|టామి]] (2015) # [[శ్రీ వాసవి కన్యకాపరమేశ్వరి చరిత్ర]] (2014) # [[రఫ్ (2014 సినిమా)|రఫ్‌]] (2014) # [[జంప్ జిలాని]] (2014)<ref>{{Cite web |url=http://www.filmibeat.com/telugu/movies/jump-jilani/cast-crew.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626132216/http://www.filmibeat.com/telugu/movies/jump-jilani/cast-crew.html |archive-date=2015-06-26 |url-status=dead }}</ref> #[[జెఫ్ఫా]] (2013) #[[శత్రువు (2013 సినిమా)|శత్రువు]] (2013) # [[అడ్డా (2013 సినిమా)|అడ్డా]] (2013)<ref>{{cite web | url= http://idlebrain.com/movie/archive/adda.html | title= jeevi review for Adda | publisher= idlebrain.com | accessdate= 16 July 2019 | website= | archive-url= https://web.archive.org/web/20190404111921/http://idlebrain.com/movie/archive/adda.html | archive-date= 4 ఏప్రిల్ 2019 | url-status= dead }}</ref> #[[నా ఇష్టం (2012 సినిమా)|నా ఇష్టం]] (2012) #[[నిప్పు (2012 సినిమా)|నిప్పు]] (2012) #[[వనకన్య వండర్ వీరుడు]] (2011) # [[వీడు తేడా]] (2011) # [[భలే మొగుడు భలే పెళ్ళామ్]] (2011) # [[బ్రహ్మలోకం టు యమలోకం వయా భూలోకం]] (2010) # [[ఆలస్యం అమృతం]] (2010) # [[కరెంట్ (సినిమా)|కరెంట్]] (2009) # [[ఆ ఒక్కడు]] (2009)<ref name="Aa Okkadu review">{{cite web |last1=Idlebrain |first1=Movie Review |title=Aa Okkadu review |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-aaokkadu.html |website=www.idlebrain.com |accessdate=29 May 2020 |date=5 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212020742/http://idlebrain.com/movie/archive/mr-aaokkadu.html |archive-date=12 December 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="'Aa Okkadu' Review: Not Upto Expectations">{{cite web |last1=Great Andhra |first1=Movie Review |title='Aa Okkadu' Review: Not Upto Expectations |url=https://www.greatandhra.com/movies/reviews/aa-okkadu-review-not-upto-expectations-14047 |website=greatandhra.com |publisher=Venkat Arikatla |accessdate=29 May 2020 |language=en |date=5 June 2009 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # [[అధ్యక్షా (సినిమా)|అధ్యక్షా]] (2008) # [[పోలీస్ స్టోరీ 2 (2007 సినిమా)|పోలీస్ స్టోరీ 2]] (2007) # [[అతడెవరు]] (2007) # [[అస్త్రం (2006 సినిమా)|అస్త్రం]] (2006) #[[అదిరిందయ్యా చంద్రం]] (2005) # [[నాయకుడు (2005 సినిమా)|నాయకుడు]] (2005) # [[ఐతే ఏంటి]] (2004) # [[కొడుకు (సినిమా)|కొడుకు]] (2004) # [[ప్రేమించుకున్నాం పెళ్ళికి రండి]] (2004) #[[గుడుంబా శంకర్]] (2004) #[[శివ్ శంకర్]] (2004) #[[ఆంధ్రావాలా (సినిమా)|ఆంధ్రావాలా]] (2004)<ref name="Andhrawala Cast & Crew">{{cite web |last1=FilmiBeat |first1=Movies |title=Andhrawala Cast & Crew |url=https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |website=www.filmiBeat.com |accessdate=6 June 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606125405/https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |archive-date=6 June 2020 |url-status=dead }}</ref> #[[గోల్‌మాల్ (సినిమా)|గోల్‌మాల్]] (2003) #[[నీతో వస్తా]] (2003) #[[దిల్]] #[[మీ శ్రేయోభిలాషి]] #[[బన్ని]] #[[అల్లరి రాముడు (సినిమా)|అల్లరి రాముడు]] (2002) #[[ఒకటో నంబర్ కుర్రాడు]] (2002) #[[నేనింతే]] #[[టాటా బిర్లా మధ్యలో లైలా]] #[[మురారి (సినిమా)|మురారి]] #[[ఖడ్గం]] #[[కబడ్డీ కబడ్డీ]] {{colend}} ==వెబ్ సిరీస్== * [[మయసభ]] (2025) == పురస్కారాలు == # [[నంది పురస్కారం]] - [[2012 నంది పురస్కారాలు]]: ఉత్తమ హాస్యనటుడు ([[ఓనమాలు]])<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/nandi-awards-here-s-the-complete-list-of-winners-for-2012-and-2013/story-98h1g3ETtYipb4qGVgcgaM.html|title=Nandi Awards: Here’s the complete list of winners for 2012 and 2013|date=2017-03-01|work=hindustantimes.com/|access-date=29 June 2020|language=en}}</ref><ref name="బెస్ట్ హీరో అవార్డ్ ను సొంతం చేసుకున్న బాహుబలి ప్రభాస్..!!">{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=ప్రత్యేక వార్తలు |title=బెస్ట్ హీరో అవార్డ్ ను సొంతం చేసుకున్న బాహుబలి ప్రభాస్..!! |url=https://www.manatelangana.news/ap-govt-announces-nandi-awards-for-2012-and-2013/ |accessdate=29 June 2020 |date=1 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200626033718/https://www.manatelangana.news/ap-govt-announces-nandi-awards-for-2012-and-2013/ |archivedate=26 June 2020}}</ref><ref name="నంది అవార్డులు 2012, 2013">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=ఎడ్యుకేషన్ |title=నంది అవార్డులు 2012, 2013 |url=https://www.sakshieducation.com/Ca/TStory.aspx?cid=1&sid=298&chid=1495&nid=157657 |accessdate=29 June 2020 |work=www.sakshieducation.com |date=2 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200626033421/http://www.sakshieducation.com/Ca/TStory.aspx?cid=1&sid=298&chid=1495&nid=157657 |archivedate=26 June 2020}}</ref><ref name="2012, 2013 నంది అవార్డుల ప్రకటన">{{cite news |last1=నవ తెలంగాణ |first1=నవచిత్రం |title=2012, 2013 నంది అవార్డుల ప్రకటన |url=https://www.navatelangana.com/article/nava-chitram/513169 |accessdate=29 June 2020 |work=NavaTelangana |date=2 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200626034527/http://www.navatelangana.com/article/nava-chitram/513169 |archivedate=26 June 2020}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * {{IMDb name|id=1298052|name=రఘుబాబు}} * [https://web.archive.org/web/20070816102646/http://www.ragalahari.com/interview.asp?whose=raghubabu రఘుబాబు ఇంటర్వ్యూ ] * [http://www.idlebrain.com/news/2000march20/chitchat-raghubabu.html రఘుబాబుతో చిట్ చాట్ ] * https://www.movietalk.co/రఘుబాబు{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:1960 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా హాస్యనటులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా సినిమా నటులు]] [[వర్గం:సినీ వారసత్వం గల తెలుగు సినిమా వ్యక్తులు]] 8rl8wvno31cc5ldlo6yz4fjvgg05171 0 103246 4957002 4473555 2026-09-13T03:19:56Z Muralikrishna m 106628 4957002 wikitext text/x-wiki {{Infobox sport | image=US_Open_2007,_Maria_Sharapova_serving.jpg | imagesize=300px | caption=[[US Open (tennis)|US ఓపెన్]] ప్రఖ్యాతి గాంచిన [[Grand Slam (tennis)|గ్రాండ్ స్లామ్]] పోటీ. | union=[[అంతర్జాతీయ టెన్నిస్ సమాఖ్య]] | nickname= | first=19<sup>వ</sup> శతాబ్దము | registered= | clubs= | contact=No | team= ఒక్కరు లేదా ఇద్దరు | mgender= | category=[[Racquet sport]] | equipment=[[టెన్నిస్ బంతి]], [[టెన్నిస్ రాకెట్]] | olympic=1896-1924, 1988-ఇప్పటి వరకు }} '''[[టెన్నిస్]]''' ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందిన [[ఆటలు|క్రీడ]]. దీనిని సాధారణంగా ఇద్దరు ఆటగాళ్ళు ఆడుతారు. కానీ కొన్ని పోటీలలో ఇద్దరు ఆటగాళ్ళు ఒక జట్టుగా కూడా ఆడుతారు. == చరిత్ర == == ఆట నియమాలు == [[దస్త్రం:Tennis court imperial.svg|thumb|టెన్నిస్ మైదాన కొలతలు.]] ఈ ఆటలో సర్వీస్ నిలుపుకోవడమం చాలా ముఖ్యమైన అంశం. అలా సర్వీస్ నిలుపుకొంటే ఒక పాయింట్ వచ్చినట్లే.అలా ఒక సెట్ లోఆరు (6) పాయింట్లు ముందుగా చేసినవారు ఆ సెట్ గెలిచినవారౌతారు. అలా పురుషులకు ఐతే ఐదు సెట్లు, మహిళలకు ఐతే మూడు సెట్లు ఆడవలసి ఉంది. ఆ సెట్లలో ఆధిక్యంలో ఉన్నవారు ఆట గెలిచినవారౌతారు. == ప్రపంచ ప్రసిద్ధ పోటీలు == ఈ క్రింది నాలుగు పోటీలను కలిపి [[గ్రాండ్ స్లామ్]]గా వ్యవహరిస్తారు. * [[ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్]] ** [[ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్ - 2018]] * [[యుఎస్ ఓపెన్ (టెన్నిస్)|యూ.ఎస్. ఓపెన్]] * [[వింబుల్డన్ టెన్నిస్ ఛాంపియన్‌షిప్|వింబుల్డన్ ఛాంపియన్‌షిప్]] * [[ఫ్రెంచ్ ఓపెన్]] == క్రీడాకారులు == # [[రుష్మి చక్రవర్తి]] # [[విదిష బలియన్]] # [[ఎలెనా రిబాకినా]] == బయటి లింకులు == {{sisterlinks|Tennis}} * [http://www.itftennis.com/ అంతర్జాతీయ టెన్నిస్ సమాఖ్య వెబ్సైటు] * [https://web.archive.org/web/20081221203344/http://www.atptennis.com/1/en/home/ ఎ.టి.పి టెన్నిస్] * [https://web.archive.org/web/20081222013500/http://www.sonyericssonwtatour.com/1/ డబ్ల్యు.టి.ఎ టెన్నిస్] * [http://www.usta.com/ USTA: అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల టెన్నిస్ సమాఖ్య] * [https://web.archive.org/web/20190614215803/https://www.tenniscentre.net/ ప్రసిద్ధ టెన్నిస్ సైటు] * [http://www.tennis.com అధికార టెన్నిస్ పత్రిక ] * [http://www.grandslamhistory.com/ టెన్నిస్ గ్రాండ్ స్లామ్ పోటీల చరిత్ర] [[వర్గం:క్రీడలు]] [[వర్గం:టెన్నిస్]] [[వర్గం:భారతదేశం ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ఒలింపిక్ క్రీడలు]] [[వర్గం:ఒలింపిక్ క్రీడలు]] [[వర్గం:ఆసియా క్రీడలు]] i4jnh8spf9c3quvhzn39hqlf5175sgs 14 112229 4957233 2906576 2026-09-13T11:17:11Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957233 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] 1efujh44cr7xqe30m1q8m7e9ac54bkt 0 116366 4956966 4720514 2026-09-13T01:22:50Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* విజయం సాధించిన సభ్యులు */ 4956966 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | type = LS | image ={{Annotated image | image = Ballari Lok Sabha Constituency Map (2009 - Present).pdf | image-width = 500 <!-- choose any width, as you like it. It doesn't matter the factual width of the image--> | image-left = -130 <!-- crop the left part. Be aware of the "-" minus symbol --> | image-top = -170 <!-- crop the upper part. Be aware of the "-" minus symbol --> | width = 300 <!-- crop the right part. That will be the width of the image in the article --> | height = 250 <!-- crop the below part. That will be the height of the image in the article --> | float = right | annotations = <!-- empty or not, this parameter must be included --> | caption = Lok Sabha Constituency Map | icon = none }} | state =[[Karnataka]] | established =1952 | assembly_cons = (District = Bellary) [[Hadagalli Assembly constituency|Hadagalli]](SC) <br>[[Hagaribommanahalli Assembly constituency|Hagaribommanahalli]](SC) <br>[[Vijayanagara Assembly constituency|Vijayanagara]]<br>[[Kampli Assembly constituency|Kampli]](ST) <br>[[Bellary Rural Assembly constituency|Bellary]](ST) <br>[[Bellary City Assembly constituency|Bellary City]]<br>[[Sandur Assembly constituency|Sandur]](ST) <br>[[Kudligi Assembly constituency|Kudligi]](ST) | year =[[2019 Indian general election|2019]] | reservation =ST | mp =[[Y. Devendrappa]] | party =[[Bharatiya Janata Party]] }}[[దస్త్రం:BellaryFort.jpg|thumb|320x320px|బళ్లారి ఫోర్ట్]] '''బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం''' ([[కన్నడ భాష|కన్నడ]]: ಬಳ್ಳಾರಿ ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) [[కర్ణాటక]]కు చెందిన లోక్‌సభ నియోజకవర్గం. ఇప్పటివరకు ఈ నియోజకవర్గానికి జరిగిన 15 ఎన్నికలలో 13 సార్లు [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]], 2 సార్లు [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] విజయం సాధించాయి. ==శాసనసభ నియోజకవర్గాలు== ఈ లోక్‌సభ నియోజకవర్గ పరిధిలో 8 శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి {| class="wikitable" !నం !పేరు !జిల్లా |- |88 |[[హడగలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హడగలి]] (SC) | rowspan="8" |[[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]] |- |89 |[[హగరిబొమ్మనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హగరిబొమ్మనహళ్లి]] (SC) |- |90 |[[విజయనగర శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయనగర]] |- |91 |[[కంప్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కంప్లి]] (ST) |- |93 |[[బళ్లారి రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి రూరల్]] (ST) |- |94 |[[బళ్లారి సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి సిటీ]] |- |95 |[[సండూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సండూర్]] (ఎస్టీ) |- |96 |[[కుడ్లగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుడ్లిగి]] (ST) |} ==విజయం సాధించిన సభ్యులు== *1951: [[టేకూరు సుబ్రహ్మణ్యం]], ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1957: టేకూరు సుబ్రహ్మణ్యం, ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1962: టేకూరు సుబ్రహ్మణ్యం, ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1967: [[వి.కె.ఆర్.వి.రావు]], ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1971: వి.కె.ఆర్.వి.రావు, ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1977: కె.ఎస్.వీరభద్రప్ప, ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1980: ఆర్.వై.ఘోర్పడే, ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1984: [[బసవరాజేశ్వరి]], ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1989: [[బసవరాజేశ్వరి]], ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1991: [[బసవరాజేశ్వరి]], ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1996: [[కె.సి.కొండయ్య]], ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1998: [[కె.సి.కొండయ్య]], ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *1999: [[సోనియా గాంధీ]], ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) *2004: గాలి కరుణాకర్ రెడ్డి, ([[భారతీయ జనతా పార్టీ]]) *[[భారత పార్లమెంటు ఎన్నికలు, 2009|2009]]: [[జె. శాంత]][[బి.శ్రీరాములు|, (]][[భారతీయ జనతా పార్టీ]]) *[[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014]]: [[బి.శ్రీరాములు]], ([[భారతీయ జనతా పార్టీ]]) *2018: వి.ఎస్. ఉగ్రప్ప, ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) (ఉప ఎన్నిక) *[[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019]]:వై. దేవేంద్రప్ప, [[బి.శ్రీరాములు| (]][[భారతీయ జనతా పార్టీ]]) <ref name="Lok Sabha elections results 2019: Here is the full list of winners constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/elections/lok-sabha-elections-full-list-of-winners-constituency-wise-5741562/|title=Lok Sabha elections results 2019: Here is the full list of winners constituency-wise|last1=The Indian Express|date=22 May 2019|accessdate=18 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220918103330/https://indianexpress.com/elections/lok-sabha-elections-full-list-of-winners-constituency-wise-5741562/|archivedate=18 September 2022}}</ref> *2024:[[ఇ. తుకారామ్]], ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]) ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[బళ్ళారి జిల్లా]] *[[బళ్ళారి]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} {{కర్ణాటక లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:కర్ణాటక లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు]] [[వర్గం:షెడ్యూల్డ్ తెగలకు కేటాయించిన లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు]] oqyxqjtnuz99b58pw9a0urkg4u6co9c 0 118320 4957244 4713154 2026-09-13T11:54:34Z Kopparthi janardhan1965 124192 పాత్రలు _ పాత్రధారులు 4957244 wikitext text/x-wiki 'అతనొక్కడే' తెలుగు చలన చిత్రం 2005, మే 7 న విడుదల.ఎన్.టి.ఆర్.ఆర్ట్స్ పతాకంపై నందమూరి జానకిరామ్ నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి సురేందర్రెడ్డి దర్శకత్వం వహించారు. ఈ చిత్రంలో నందమూరి కళ్యాణరామ్, సింధు తులాని జంటగా నటించిన ఈ చిత్రానికి సంగీతం మణిరత్నం సమకూర్చారు.<ref>{{Cite web|title=Athanokkade is impressive!|url=https://www.rediff.com/movies/2005/may/09atha.htm|access-date=2026-01-04|website=www.rediff.com}}</ref>{{సినిమా |name = అతనొక్కడే |year = 2005 |image = Athanokkade poster.jpg |starring = [[కళ్యాణ్ రామ్]], [[సింధు తులాని]], [[ప్రకాష్ రాజ్]], [[చంద్రమోహన్]], [[ఆశిష్ విద్యార్థి]], [[వేణు మాధవ్]], [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]], [[ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం]], [[చలపతి రావు]], [[రఘుబాబు]], [[ఆహుతి ప్రసాద్]], [[సుదీప]] |story = [[సురేందర్ రెడ్డి]] |screenplay = [[సురేందర్ రెడ్డి]] |director = [[సురేందర్ రెడ్డి]] |dialogues = |lyrics = |producer = |distributor = |released = 7 మే 2005 |runtime = |language = తెలుగు |music = |playback_singer = |choreography = |cinematography = |editing = |production_company = [[యన్.టి.ఆర్. ఆర్ట్స్]] |awards = |budget = |imdb_id =0928121 }} == తారాగణం == * నందమూరి కళ్యాణ్ రామ్_ రామ్ * సింధు తులాని_ అంజలి * ప్రకాశ్ రాజ్_ప్రకాష్, రామ్ తండ్రి * ఆశిష్ విద్యార్థి_ అన్న * కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం_ జానీ * చంద్రమోహన్_ చంద్రం, రామ్ దత్తత తండ్రి * రాజ్యలక్ష్మి_ సత్యవతి, రామ్ తల్లి * సూర్య_ రామచంద్రన్, రామ్ మరియు అంజలి అంకుల్ * సుదీప్ పింకీ_ రామ్, దత్తత సిస్టర్ * తమ్మారెడ్డి చలపతిరావు_ రామ్ తాతయ్య * వేణు మాధవ్_ గులాబ్ సింగ్ * స్వాతి_ అంజలీ స్నేహితురాలు * రామిరెడ్డి_ పట్టాభి * ఆహుతి ప్రసాద్_ DGP భగవాన్ శంకర్ * అజయ్_ అన్న సోదరుడు * రఘుబాబు_ అబ్దుల్లా * నర్సింగ్ యాదవ్_ నర్సింగ్, అన్న అనుచరుడు * జి.వి.సుధాకర్ నాయుడు * ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం_ సుబ్రమణ్యం * వైజాగ్ ప్రసాద్ ._ మంత్రి * గిరిబాబు_ రామచంద్రమూర్తి , అంజలి తండ్రి * గీత_ జానకి, రామ్ దత్తత తల్లి * సుధ_ రాజ్యలక్ష్మి, అంజలీ తండ్రి * వినయ్ ప్రసాద్_ జానకి, రామ్, మరియు అంజలీ ఆంటీ . == సాంకేతిక వర్గం == * స్క్రీన్ ప్లే, దర్శకత్వం: సురేందర్ రెడ్డి * కథ: సురేందర్ రెడ్డి * మాటలు: మరుదూరి రాజా * సంగీతం: మణిరత్నం * పాటలు: బండారు దానయ్య, చంద్రబోస్, చిన్ని చరణ్, సాహితి, సాయిశ్రీహర్ష * గాయనీ గాయకులు: రంజిత్, సునీత, టిప్పు, వేణు, గంగ, కార్తీక్, మల్లికార్జున్, కె.ఎస్.చిత్ర * ఛాయా గ్రహణం: సి.రాంప్రసాద్ * కూర్పు: గౌతంరాజు * నిర్మాత: ఎన్.జానకిరామ్ * నిర్మాణ సంస్థ: ఎన్.టి.ఆర్.ఆర్ట్స్ * విడుదల:07:05:2005. == పాటల జాబితా == ఈ చిత్రానికి [[మణిశర్మ]] సంగీతాన్ని అందించారు, ఆడియోను ఆదిత్య మ్యూజిక్ ద్వారా విడుదల చేశారు. ఇందులోని "చిట పట" పాట మలయాళ చిత్రం ముల్లవల్లియుమ్ తేన్మవుమ్ లోని "ధూమ్ తనక్కడి" పాట ఆధారంగా రూపొందించబడింది. {{Infobox album | name = అతనొక్కడే | type = సినిమా పాటలు | artist = [[మణిశర్మ]] | released = 9 ఏప్రిల్ 2005 | recorded = 2005 | genre = సినిమా పాటలు | length = 29:15 | label = ఆదిత్య మ్యూజిక్ | producer = మణిశర్మ | prev_title = [[సుభాష్ చంద్రబోస్ (సినిమా)|సుభాష్ చంద్రబోస్]] | prev_year = 2005 | next_title = [[నరసింహుడు (సినిమా)]] | next_year = 2005 }} {{Track listing | headline = పాటల జాబితా | extra_column = గాయకులు | total_length = 29:15 | all_music = | title1 = మేఘమాల | lyrics1 = బండారు దానయ్య | extra1 = [[రంజిత్]], [[సునీత]] | length1 = 5:10 | title2 = చిట పట | lyrics2 = [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]] | extra2 = [[టిప్పు]], సునీత | length2 = 4:43 | title3 = నాటీ గర్ల్ | lyrics3 = చిన్ని చరణ్ | extra3 = వేణు, గంగ | length3 = 4:32 | title4 = అమ్మ దేవుడో | lyrics4 = సాహితీ | extra4 = [[కార్తీక్ (గాయకుడు)|కార్తీక్]], గంగ | length4 = 5:25 | title5 = గుండెలలో | lyrics5 = సాయి శ్రీహర్ష | extra5 = [[మల్లికార్జున్]], [[కె. ఎస్. చిత్ర]] | length5 = 5:11 | title6 = అతనొక్కడే | lyrics6 = సాయి శ్రీహర్ష | extra6 = రంజిత్ | length6 = 4:14 }} == వర్గాలు == [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:కళ్యాణ్ రామ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ప్రకాష్ రాజ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:వేణుమాధవ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:చలపతి రావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రఘుబాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఆహుతి ప్రసాద్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:మణిశర్మ సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] dak1vz6yq21tatzgts4ex8e2gv6bitx 0 121678 4956885 4948561 2026-09-12T15:28:28Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అమెరికన్ వ్యాపారవేత్తలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956885 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మార్క్ జూకర్‌బర్గ్ | image = Mark Zuckerberg CEO Facebook.jpg | caption = మార్క్ జూకర్‌బర్గ్ | birth_date = {{Birth date and age|1984|5|14|df=y}} | birth_place = వైట్ ప్లెయిన్స్, [[న్యూయార్క్]], అమెరికా | birth_name = మార్క్ ఎలియట్ జూకర్‌బర్గ్ | occupation = [[ఫేస్‌బుక్]] (మెటా ప్లాట్‌ఫామ్స్) సహ-వ్యవస్థాపకుడు, ఛైర్మన్, సీఈఓ | yearsactive = 2004 - ప్రస్తుతం | spouse = ప్రిస్సిల్లా చాన్ (వివా. 2012) | children = 3 }} '''మార్క్ ఎలియట్ జూకర్‌బర్గ్''' (Mark Elliot Zuckerberg; జననం: 1984 మే 14) ఒక అమెరికన్ [[కంప్యూటర్]] ప్రోగ్రామర్, [[అంతర్జాలము|ఇంటర్నెట్]] వ్యాపారవేత్త. ఈయన ప్రపంచ ప్రసిద్ధ సోషల్ నెట్‌వర్కింగ్ వెబ్‌సైట్ అయిన [[ఫేస్‌బుక్]] (ప్రస్తుతం మెటా) సహ-వ్యవస్థాపకుడు. ప్రస్తుతం ఆయన దానికి ఛైర్మన్ మరియు ప్రధాన కార్యనిర్వాహక అధికారి (CEO) గా బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Mark Zuckerberg Profile |url=https://www.forbes.com/profile/mark-zuckerberg/ |website=Forbes |language=en}}</ref> 2004లో [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]లో చదువుతున్నప్పుడు తన సహవిద్యార్థులైన డస్టిన్ మోస్కోవిట్జ్, ఎడ్వర్డో సావెరిన్, క్రిస్ హ్యూస్‌లతో కలిసి జూకర్‌బర్గ్ ఫేస్‌బుక్‌ను ప్రారంభించాడు. టైమ్ మ్యాగజైన్ 2010లో జూకర్‌బర్గ్‌ను "పర్సన్ ఆఫ్ ది ఇయర్"గా గుర్తించింది.<ref>{{Cite news |last=Grossman |first=Lev |date=2010-12-15 |title=Person of the Year 2010: Mark Zuckerberg |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037183_2037185,00.html |work=Time |language=en-US}}</ref> అతి పిన్న వయసులోనే ప్రపంచ బిలియనీర్ల జాబితాలో చేరిన వారిలో జూకర్‌బర్గ్ ఒకరు. == వ్యక్తిగత జీవితం == జూకర్‌బర్గ్ 1984లో మానసిక వైద్యురాలైన కరెన్, దంత వైద్యుడైన ఎడ్వర్డ్ జూకర్‌బర్గ్ దంపతులకు న్యూయార్క్‌లోని వైట్ ప్లెయిన్స్‌లో జన్మించాడు.<ref>{{Cite web |title=Mark Zuckerberg - Early Life, Facebook & Facts |url=https://www.biography.com/business-leaders/mark-zuckerberg |website=Biography |date=2021-05-12 |language=en-US}}</ref> అతనికి రాండీ, డోనా, ఏరియల్ అనే ముగ్గురు సోదరీమణులు ఉన్నారు. వీరంతా న్యూయార్క్‌లోని డాబ్స్ ఫెర్రీ ప్రాంతంలో పెరిగారు. [[యూదు మతము|యూదు]] మత విశ్వాసాలతో పెరిగిన జూకర్‌బర్గ్, తన 13వ ఏట బార్ మిత్జ్వా (Bar Mitzvah) వేడుక జరుపుకున్నాడు. ఆ తర్వాత చాలాకాలం పాటు తనను తాను [[నాస్తికుడు]]గా ప్రకటించుకున్నాడు. 2012లో తన దీర్ఘకాలిక స్నేహితురాలు ప్రిస్సిల్లా చాన్‌ను ఆయన వివాహం చేసుకున్నాడు. == సాఫ్ట్‌వేర్ డెవలపర్ == జూకర్‌బర్గ్ చిన్న వయసు నుంచే కంప్యూటర్లు, సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామింగ్ పట్ల తీవ్ర ఆసక్తి పెంచుకున్నాడు. మిడిల్ స్కూల్‌లో ఉన్నప్పుడే ప్రోగ్రామింగ్ నేర్చుకోవడం ప్రారంభించాడు. హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకునే రోజుల్లో "కోర్స్‌మ్యాచ్" (CourseMatch), "ఫేస్‌మ్యాష్" (Facemash) వంటి పలు ప్రోగ్రామ్‌లను రాసి తోటి విద్యార్థుల్లో ప్రతిభావంతుడైన సాఫ్ట్‌వేర్ డెవలపర్‌గా గుర్తింపు పొందాడు. == ఫేస్‌బుక్ == ఫిబ్రవరి 4, 2004న హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలోని తన డార్మిటరీ (హాస్టల్) గది నుండి జూకర్‌బర్గ్ "ది ఫేస్‌బుక్" (TheFacebook) పేరుతో వెబ్‌సైట్‌ను ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite web |title=History of Facebook |url=https://www.britannica.com/topic/Facebook |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> మొదట్లో ఇది కేవలం హార్వర్డ్ విద్యార్థులకు మాత్రమే పరిమితమైనప్పటికీ, ఆ తర్వాత ఇతర విశ్వవిద్యాలయాలకు, క్రమంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వినియోగదారులందరికీ అందుబాటులోకి వచ్చింది. ఈ వెబ్‌సైట్ అనూహ్యమైన విజయం సాధించడంతో జూకర్‌బర్గ్ ప్రపంచంలోని అత్యంత ప్రభావవంతమైన వ్యక్తులలో ఒకరిగా ఎదిగాడు. భవిష్యత్తు సాంకేతికతను దృష్టిలో ఉంచుకుని 2021లో ఫేస్‌బుక్ మాతృసంస్థ పేరును 'మెటా' (Meta) గా మార్చాడు. == దాతృత్వం == జూకర్‌బర్గ్ దంపతులు సమాజ సేవలో చురుకుగా పాల్గొంటున్నారు. దాతృత్వ కార్యక్రమాల కోసం వీరు "చాన్ జూకర్‌బర్గ్ ఇనిషియేటివ్" (Chan Zuckerberg Initiative) ను స్థాపించారు. ప్రపంచంలో వ్యాధులను నిర్మూలించడానికి, విద్యను మెరుగుపరచడానికి తమ జీవితకాలంలో ఫేస్‌బుక్ షేర్లలో 99 శాతాన్ని ఈ సంస్థకు విరాళంగా ఇస్తామని వారు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |last=Goel |first=Vindu |date=2015-12-01 |title=Mark Zuckerberg and Priscilla Chan to Give Away 99 Percent of Their Facebook Shares |url=https://www.nytimes.com/2015/12/02/technology/mark-zuckerberg-facebook-charity.html |work=The New York Times |language=en-US}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:ఫేస్‌బుక్]] [[వర్గం:1984 జననాలు]] pn6qi2uord2o507wa3v9vmqqvobns0l 14 123837 4957237 4581106 2026-09-13T11:17:44Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957237 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] 6m4q19dl75newx4z02ohkwb6g1i9onj 14 124346 4957216 4038239 2026-09-13T11:06:02Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957216 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] 18l404tou0tr07sd760zlv9ylr7qfxt 14 125192 4957239 2906581 2026-09-13T11:18:02Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957239 wikitext text/x-wiki వావిలవలస [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] jyop7oxlemqdcb9d13p1gfi7p1tp7fk 14 125193 4957236 2906578 2026-09-13T11:17:35Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957236 wikitext text/x-wiki '''చోడవరం''' స్వయంభు శ్రీ విజ్ఞేశ్వర స్వామివారి దేవాలయం, చోడవరం [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] 7fj536yoqtqbv6cvj18fkhhfhyp2xw3 14 125194 4957228 4953882 2026-09-13T11:09:49Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957228 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] b0azhvmsdz1y7wj1hoktus9vx7on8yn 14 125195 4957232 2906575 2026-09-13T11:11:03Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957232 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] 1efujh44cr7xqe30m1q8m7e9ac54bkt 14 125197 4957226 4953881 2026-09-13T11:09:35Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957226 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా]] [[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] qatsuitpkxylj3e7dgn07hfqka22jm4 14 125199 4957225 4953880 2026-09-13T11:09:27Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957225 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] 0aidcqesgpirlt53jtwmxnhibdreod2 0 126128 4956912 4093158 2026-09-12T16:32:48Z ~2026-49455-59 154115 /* */ 4956912 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=అక్టోబరు 2016}} {{మూలాలు సమీక్షించండి|date=10 సెప్టెంబరు 2020}} [[File:Al_Jazeera_English_Doha_Newsroom_1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Al_Jazeera_English_Doha_Newsroom_1.jpg|thumb|2008లో దోహా లోణి ఆల్ జజీరా ఇంగ్లీషు వార్తలు గది ]] '''వార్త''' అయోమయ నివృతి కొరకు చూడండి [[వార్త (అయోమయ నివృతి)]].తెలుగు లో ఒక జరిగిన సంఘటన ను రాసిన లేదా చేతిరికరిచిన దాన్ని వార్త అని అంటారు.తెలుగు పత్రికలు టీవీ న్యూస్ చానల్స్ న్యూస్ ఏజెన్సీ లు ఉన్నాయి పత్రిక ల లో దిన పత్రిక వార పక్ష మాస పత్రిక లు ఉన్నాయి . ఈనాడు ఆంధ్రజ్యోతి సాక్షి వార్త నమస్తే తెలంగాణ ఆంధ్రప్రభ ఆంధ్రభూమి ప్రజాశక్తి సూర్య, అనన్య న్యూస్ Digital ఇంక అనేక పత్రిక లు ఉన్నాయి.న్యూస్ ఛానల్స్ TV9 NTV ETV Telangana ABN SHAKSHI TV TNEWS MAHHA NEWS BNI NEWS 99TV V6 APTIMES న్యూస్ ఏజెన్సీలు:PTI UNI ANI BHARAT NEWS INTERNATIONAL BNI లు ఉన్నాయి వార్తను ఇంగ్లీషులో న్యూస్ (NEWS) అంటారు. ==న్యూస్ పద ఉద్భవం== new అనే ఫ్రెంచి పదానికి బహువచనంగా ఎర్పడింది. === అవాస్తవం: === నాలుగు దిక్కుల నుంచి అనగా ఉత్తరం (North), తూర్పు (East), పడమర (West), దక్షిణం (South) నుంచి సమాచారాన్ని సేకరించుట వలన దీనికి వార్త (NEWS) అనే పేరు వచ్చింది అనెది తప్పు. ==చరిత్ర== 17వ శతాబ్దానికి పూర్వం వార్తాపత్రికల ఆవిష్కరణకు ముందు కేంద్రీకృత సామ్రాజ్యాల కాలంలో కొన్ని అధికారిక ప్రభుత్వాలు బులెటెన్లను, ఆజ్ఞలను పంపిణీ చేసేవారు. (Before the invention of newspapers in the early 17th century, official government bulletins and edicts were circulated at times in some centralized empires.) ==వార్తాపత్రికలు== {{main|వార్తాపత్రిక}} ==వార్తల గొప్పతనం== వార్తలు ఒకరి నుంచి మరొకరికి ఒక ప్రాంతం నుంచి మరొక ప్రాంతానికి చేరడం వలన సమస్యలు పరిష్కరించుకోవడానికి మార్గం సుగమమవుతుంది. ఉదాహరణకు ఒక ప్రాంతంలోని పలు సమస్యలను వార్తా ప్రసార సాధనాలు ప్రసారం చేయడం ద్వారా వెంటనే సంబంధిత శాఖ వారు ఆ సమస్యను పరిష్కరించేందుకు కృషి చేస్తారు. ఈనాడు ఒక సమస్యను ఫిర్యాదు చేయటం ద్వారా పరిష్కారమయ్యే సమయం కన్నా వార్త ప్రసార సాధనాల ద్వారా ప్రచురితమైన సమస్య వేగంగా పరిష్కారమవుతుంది. ఈ విధంగా జరగడానికి కారణం ఆ ప్రాంతంలో సంబంధిత అధికారి సంబంధిత పనులు సక్రమంగా చేయటం లేదని నొక్కి (PRESS) చెప్పటం వలన. దీనిని బట్టి వార్తల యొక్క గొప్పతనాన్ని ఆర్ధం చేసుకోవచ్చు. ==ఇవి కూడా చూడండి== [[ఆరు ఎ లు]] ==బయటి లింకులు== [[వర్గం:వార్తలు]] [[fiu-vro:Miä sünnüs]] [[pap:Eventonan aktual]] [[pt:Jornalismo#Notícia]] 2u9i20qg1ah2u7mqz0eot7x9kbqxr35 0 129321 4956917 4887128 2026-09-12T16:54:15Z ~2026-49455-59 154115 /* */ 4956917 wikitext text/x-wiki {{సినిమా | name = భీమిలి కబడ్డీ జట్టు| image = Bheemili kabaddi-Jattu.jpg| imdb_id = | writer = [[సుశీంద్రన్]], [[తాతినేని సత్య]]| starring = [[నాని]], <br>[[శరణ్యామోహన్]],<br>[[కిషోర్]]<br>[[తాగుబోతు రమేశ్]]| director = [[తాతినేని సత్య]] | year = 2010 | producer = [[ఎస్.వి.ప్రసాద్]], పరాస్ జైన్ | distributor = | released = 2010 జూలై 9| runtime = | language = తెలుగు | music = [[సెల్వ గణేశ్]] | awards = | budget = }} '''భీమిలి కబడ్డీ జట్టు''' 2010 జూలై 9 న విడుదలైన చిత్రం. మెగా సూపర్ గుడ్ ఫిలింస్ పతాకంపై ప్రముఖ నిర్మాత [[ఆర్.బి.చౌదరి]] సమర్పణలో నూతన దర్శకుడు [[తాతినేని ప్రసాద్]] దర్శకత్వం వహించాడు. ఈచిత్రం తమిళ చిత్రమైన '''వెన్నిళ కబడి కుళు''' చిత్రానికి తెలుగు అనువాదం. గీత రచయిత [[అభినయ శ్రీనివాస్]]. ==కథ== ==తారాగణం== *[[నాని]] *[[శరణ్య మోహన్]] *[[వితికా శేరు]] *[[కిషోర్]] *[[ధనరాజ్]] *[[తాగుబోతు రమేశ్]] *సిద్దు జొన్నలగడ్డ *చలాకి చంటి ==సాంకేతికవర్గం== *దర్శకత్వం - [[తాతినేని ప్రసాద్|తాతినేని సత్య]] *నిర్మాత - [[ఎస్.వి.ప్రసాద్]], పరాస్ జైన్ *సమర్పణ - [[ఆర్.బి.చౌదరి]] *సంగీతం - [[సెల్వ గణేశ్]] *కథ - [[సుశీంద్రన్]] *ఛాయాగ్రహణం - [[చిట్టిబాబు]] *ఎడిటింగ్ - [[నందమూరి హరి]] *గీత రచయిత: వనమాలి *నేపథ్య గాయకులు: కార్తీక్, కల్పన, శంకర్ మహదేవన్, వి.వి.ప్రసన్న, చిన్మయి, మాయ, వినయ్ అంజు గుర్వార, మాలతి లక్ష్మణ్ *నిర్మాణ సంస్థ: మెగా సూపర్ గుడ్ ఫిలింస్ *విడుదల:09:07:2010. == పాటల జాబితా == 1.పదపద, రచన: వనమాలి, గానం.కార్తీక్, కల్పన 2.కబడ్డీ, రచన: వనమాలి,గానం. శంకర్ మహదేవన్ 3.నీతో, రచన: వనమాలి, గానం.వి.వి.ప్రసన్న 4.నాలో పరుగులు, రచన: వనమాలి, గానం.కార్తీక్, చిన్మయి 5.నిడదోలు పిల్లా(జాతర), రచన: వనమాలి, గానం.మాయ, కార్తీక్, వినయ్ అంజు గుర్వార, మాలతి లక్ష్మణ్ 6.సోలో ఆఫ్ భీమిలి(థీమ్ మ్యూజిక్) ఇన్స్ట్రుమెంటల్. ==బయటి లింకులు== [https://web.archive.org/web/20170912191426/http://movies.rediff.com/review/2010/jul/09/south-review-bheemili-kabaddi-jattu.htm రీడిఫ్.కామ్ లో చిత్ర సమీక్ష]] *[https://web.archive.org/web/20130123212721/http://telugu.greatandhra.com/cinema/11-04-2010/41e_04_rev.php గ్రేట్ ఆంధ్రా.కామ్ లో తెలుగులో చిత్ర సమీక్ష] [[వర్గం:2010 తెలుగు సినిమాలు]] tikfx1wapvaxyuleorra3cceqi4f6ax 0 132448 4956872 3275493 2026-09-12T14:57:42Z ~2026-49401-69 154113 /* నటించిన సినిమాలు */ 4956872 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name =నికిత | image = Nikita Thukral at SRM University Milan 2010.jpg | imagesize = | caption = 2010లో SRM విశ్వవిద్యాలయ కార్యక్రమంలో నికిత | birthdate ={{birth date and age|df=yes|1981|7|6}} | location = [[బొంబాయి]]<br> [[మహారాష్ట్ర]]<br> భారతదేశం | height = 5"7 | deathdate = | deathplace = | birthname = నికిత ధుక్రాల్ | othername = | homepage = | notable role = [[గంధర్వకన్య]],<br>[[మాయాబజార్]] | spouse = }} '''నికిత ''' ఒక భారతీయ సినీ నటి. పలు [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]], [[కన్నడ సినిమా రంగం|కన్నడ]] చిత్రాలలో నటించింది. ==నటించిన సినిమాలు== {| class="wikitable" "sortable" |- ! style="background:#B0C4DE;" | సంవత్సరం ! style="background:#B0C4DE;" | సినిమా ! style="background:#B0C4DE;" | పాత్ర ! style="background:#B0C4DE;" | భాష ! style="background:#B0C4DE;" ! class="unsortable" | వివరాలు |- |2002 || ''[[హాయ్]]'' || కృప|| [[తెలుగు]] || |- |2002 || ''[[m:en:Kaiyethum Doorath|కైయేథుం దూరత్]]'' || సుషమ బాబూనాధ్|| మలయాళం || |- |2003 || ''[[m:en:Kurumbu|కురుంబు]]'' || అపర్ణ|| తమిళము || |- |2003 ||''[[కళ్యాణ రాముడు (2003 సినిమా)|కళ్యాణ రాముడు]]'' || కళ్యాణి|| తెలుగు|| |- |2003 || ''[[సంబరం]]'' || గీత|| తెలుగు|| |- |2004 ||''[[m:en:Chatrapathi (2004 film)|ఛత్రపతి]]'' || ప్రియ|| తమిళము || |- |2004 || ''[[ఖుషీ ఖుషీగా]]'' || సంధ్య|| తెలుగు|| |- |2005 || ''[[m:en:Bus Conductor (film)|బస్ కండక్టర్]]'' || నూర్జహాన్|| మలయాళం|| |- |2005 || ''[[m:en:Bhargava Charitham Moonam Khandam|భార్గవ చైత్రం మూనం ఖండం]]'' || అనుపమ || మలయాళం|| |- |2005 || ''[[m:en:Vetrivel Sakthivel|వెట్రివేల్ శక్తివేల్]]'' || మంజు|| తమిళము || |- |2005 || ''మహారాజ'' || || కన్నడ || |- |2006 ||''[[ఏవండోయ్ శ్రీవారు]]'' || స్వప్న|| తెలుగు|| |- |2006 || ''[[అగంతకుడు]]'' || భానుమతి|| తెలుగు|| |- |2007 ||''[[మహారాజశ్రీ]]'' || నీలిమ|| తెలుగు|| |- |2007 || ''[[డాన్]]'' || Nandini || తెలుగు|| అతిథి పాత్ర |- |2007 || ''[[అనసూయ]]'' || పూజ|| తెలుగు|| |- |2008 ||''[[భద్రాద్రి]]'' || అను|| తెలుగు|| |- |2008 || ''నీ టాటా నా బిర్లా'' || || కన్నడ|| |- |2008 || ''[[m:en:Saroja (film)|సరోజ]]'' || కళ్యాణి|| తమిళము|| ITFA ఉత్తమ సహాయనటి పాత్ర |- |2008 || ''[[వంశీ]]'' || శారద|| కన్నడ|| |- |2008 || ''[[చింతకాయల రవి]]'' || పూజ || తెలుగు||అతిధి పాత్ర |- |2009 || ''[[m:en:Rajakumari|రాజకుమారి]]'' || బబ్లి|| కన్నడ|| |- |2009 || ''[[m:en:Dubai Babu|దుబాయ్ బాబు]]'' || వసుంధర || కన్నడ|| |- |2009 || ''యోధ'' || ఆశ|| కన్నడ|| |- |2009 || ''[[m:en:Daddy Cool (2009 Malayalam film)|డాడీ కూల్]]'' || || మలయాళం|| అతిథి పాత్ర |- |2010 || ''నారీయె సీర కడ్డ'' || రాధ|| కన్నడ|| |- |2011 || ''[[m:en:Gun (2011 film)|గన్]]'' || వందన|| కన్నడ|| |- |2011 || ''[[m:en:Muran (film)|మురన్]]'' || ఇందు|| తమిళము || |- |2011 || ''హనేబరెహ'' || || కన్నడ|| విడుదల కాలేదు |- |2011 || ''[[m:en:Prince (2011 film)|ప్రిన్స్]]'' || || కన్నడ|| |- |2012 || ''[[m:en:MLA Mani: Patham Classum Gusthiyum|ఎం.ఎల్.ఎ మణి]]'' || || మలయాళం|| |- |2012 || ''[[m:en:Snehitaru|స్నేహితరు]]'' || నృత్యకారిణి|| కన్నడ|| ప్రత్యేక గీతము |- |2012 || ''[[m:en:Sangolli Rayanna (film)|క్రాంతివీర సంగొళ్ళి రాయణ్ణ]]'' || మల్లమ్మ|| కన్నడ|| |- |2013 || ''[[m:en:Alex Pandian|అలెక్స్ పాండియన్]]'' || గాయత్రి|| తమిళము || |- |2013 || ''అపార్ట్‍మెంట్'' || || తెలుగు|| నిర్మాణంలో ఉన్నది |- |2013 || ''కాటన్‍పేట్'' || || కన్నడ|| నిర్మాణంలో ఉన్నది |- |2013 || ''ప్రియసఖ'' || || కన్నడ|| నిర్మాణంలో ఉన్నది |- |} ==బయటి లింకులు== * {{imdb name|id=1453456)}} [[వర్గం:1981 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] nuq6ym9prkha3hykyv9kn1qg5jdl8fm 0 141179 4956829 3900441 2026-09-12T13:11:26Z Raghurama Raju 1957 146551 అక్షర దోషం స్థిరం 4956829 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = వక్కలంక సరళ | image = Vakkalanka Sarala.jpg | caption = 1953లో వక్కలంక సరళ | birth_date = 1927 ఆగష్టు 8 | birth_place = చెన్నై | children = 3, ఒక కుమారుడు. ఇద్దరు కుమార్తెలు <br/>[[స్వప్నసుందరి రావు|వక్కలంక స్వప్నసుందరి]], <br/> [[వక్కలంక పద్మ]] | mother = సుందరమ్మ | father = గోపాలరావు }} '''వక్కలంక సరళ''' ([[1927]] ఆగస్టు 8 - [[1999]]) <ref name=the_hindu>{{cite news|title=Rhythm of recall|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/rhythm-of-recall/article3748008.ece|accessdate=2 December 2014|work=The Hindu|issue=August 10, 2012}}</ref> [[తెలుగు సినిమా]] గాయని. [[కీలుగుర్రం]] సినిమాలోని 'కాదు సుమా కల కాదు సుమా' పాట పాడిన గాయనిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. 1940వ దశకంలో [[జెమినీ స్టూడియోస్|జెమినీ స్టూడియో]] [[హిందీ భాష|హిందీ]] విభాగంలో సహాయ సంగీత దర్శకురాలిగా పనిచేసింది.<ref>[http://www.hindu.com/mp/2003/02/05/stories/2003020500420300.htm Living out a dream - The Hindu Feb 05, 2003]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈమె పూర్వీకులు అమలాపురానికి చెందిన [[బ్రాహ్మణులు]], అయితే [[మద్రాసు]]లో స్థిరపడ్డారు. సరళ తండ్రి గోపాలరావు, [[చలం]] (గుడిపాటి వెంకటాచలం) తమ్ముడు<ref>{{Cite web |url=http://www.pranahita.org/2009/03/kutumbamlo_sangeetam/ |title=కుటుంబంలో సంగీతం - కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్‌ |access-date=2013-08-26 |website= |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307021812/http://www.pranahita.org/2009/03/kutumbamlo_sangeetam/ |url-status=dead }}</ref> సరళ 1927, [[ఆగష్టు 8]]<nowiki/>న [[చెన్నై|మద్రాసు]]లో సుందరమ్మ, గోపాలరావు దంపతులకు జన్మించింది. ఈమె తల్లి సుందరమ్మ కూడా గాత్ర సంగీత కళాకారిణే. ఆమె అలనాటి సినీనటి [[అంజలీదేవి]]కి మంచి స్నేహితురాలు. [[అంజలీదేవి]] మొదటిసినిమా [[బాలరాజు]]లో 'ఇది తీయని వెన్నెల రేయి' పాటను సరళ పాడింది. అప్పటి నుంచీ వారు స్నేహితులయ్యారు. 1950ల్లో అంజలీదేవి '[[స్వప్నసుందరి]]' తీసిన తర్వాత నాకు గనుక [[కూతురు]] పుడితే కచ్చితగా ఇదే పేరు పెడతానని సరళ అంజలీదేవికి మాటిచ్చింది. అలా మాటిచ్చిన పదేళ్లకు పుట్టిన బిడ్డకు మాట ప్రకారం [[స్వప్న సుందరి|స్వప్నసుందరి]] అని పేరుపెట్టింది.<ref>[http://m.newshunt.com/Eenadu/warangal/20839572/997 అంజలీదేవి సినిమా చూసి నాకు పేరు పెట్టారు - ఈనాడు]{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈమే [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] నాట్యకళాకారిణి, [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మభూషణ]] గ్రహీత స్వప్నసుందరి. [[ఘంటసాల వేంకటేశ్వరరావు|ఘంటసాల]]తో కలిసి సరళ, కాదు సుమా కల కాదు సుమా' పాటతో సహా అనేక పాటలు పాడింది. ఈమెకు [[ఘంటసాల]]తో [[పెళ్ళి]]కుదరబోయి, అనుకోని పరిస్థితుల్లో, ఘంటసాలకు మరో రంగూన్ ‘సరళ’తో ద్వితీయ వివాహం జరగింది.<ref>{{Cite web |url=http://teblog.kinige.com/?tag=jeevita-katha |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2013-08-26 |archive-date=2012-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121223214602/http://teblog.kinige.com/?tag=jeevita-katha |url-status=dead }}</ref> సరళ [[పెళ్ళి|వివాహం]] అయ్యాక సినిమా రంగం నుంచి వైదొలగింది. ఆ రోజుల్లో దక్షిణ భారతదేశంలో పెళ్లవగానే సినిమాల్ని వదిలేసేవాళ్లు. ఈమెకు స్వప్నసుందరితో పాటు మరో కూతురు, ఒక కొడుకు పుట్టారు. 1979లో విడుదలైన [[గోరింటాకు]] సినిమాలో నటించిన [[వక్కలంక పద్మ]] కూడా సరళ కూతురే.<ref>{{Cite web |url=http://www.cinegoer.net/gorintaku.htm?ModPagespeed=noscript |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2013-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305005956/http://www.cinegoer.net/gorintaku.htm?ModPagespeed=noscript |archive-date=2016-03-05 |url-status=dead }}</ref> సరళ కూతురు స్వప్నసుందరి ప్రతి సంవత్సరం తల్లి జ్ఞాపకార్ధం, ఆగష్టు 8న స్వరలహరి అనే కర్ణాటక సంగీత కచ్చేరిని నిర్వహిస్తుంది. ఈ కచ్చేరీలో యువ గాయనీగాయకులు సరళ స్వరపరచిన [[పాట]]లను ప్రముఖంగా పాడతారు.<ref name=the_hindu /><ref name=hindu_2007>{{cite news|title=Hyderabad today|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/hyderabad-today/article1887931.ece|accessdate=2 December 2014|work=The Hindu|issue=August 8, 2007}}</ref> ==ఈమె ఆలపించిన తెలుగు సినిమా గీతాల జాబితా== {| class="wikitable sortable" |- ! విడుదల సం. !! సినిమా పేరు !! పాట !! ఇతర గాయకులు !! సంగీత దర్శకుడు !! రచయిత |- | 1948 || [[బాలరాజు]] || తీయనివెన్నెల రేయి ఎడబాయని వెన్నెల హాయీ || || [[ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు|ఘంటసాల]]|| [[సముద్రాల రాఘవాచార్య|సముద్రాల సీనియర్]] |- | 1949 || [[కీలుగుర్రం]] || అహా ఓహో ఎంతానందంబాయెనహా ఊహాతీతముగా || || ఘంటసాల|| [[తాపీ ధర్మారావు|తాపీ]] |- | 1949 || కీలుగుర్రం || కాదుసుమా కలకాదుసుమా అమృతపానమును || ఘంటసాల || ఘంటసాల|| తాపీ |- | 1949 || [[రక్షరేఖ]] || బిడియమా మనలో ప్రియతమా సఖా బిగువ చాలు నాతో || || ఓగిరాల రామచంద్రరావు|| [[బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం|బలిజేపల్లి]] |- | 1949 || [[లైలా మజ్ను]] || అనగనగా ఓ ఖాను ఆ ఖానుకో జనానా || భానుమతి || [[సి.ఆర్.సుబ్బరామన్]]|| సముద్రాల సీనియర్ |- | 1952 || [[సింగారి]] || శుద్ధం చెయ్యండోయ్ తొలంచి శుద్ధం చెయ్యండోయ్ || తంగవేలు బృందం|| ఎస్.వి.వెంకట్రామన్,<br>టి.కె.రామనాథన్<br> టి.ఎ.కళ్యాణం|| |- | 1952 || [[మరదలు పెళ్ళి]] || పిలిచే గోదావరోడ్డు నూరూరించే బందరు లడ్డు || || [[చిత్తూరు నాగయ్య]],<br>[[టంగుటూరి సూర్యకుమారి]]||[[శ్రీశ్రీ]] |- | 1953 || [[అమరకవి]] || || || జి.రామనాధన్, <br>టి.కె.కుమారస్వామి || |} == ఇవీ చూడండి == * [[వక్కలంక పద్మ]] * [[స్వప్నసుందరి రావు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా గాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు లలిత సంగీత ప్రముఖులు]] [[వర్గం:1927 జననాలు]] [[వర్గం:1999 మరణాలు]] [[వర్గం:మద్రాసు తెలుగువారు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా నేపథ్య గాయకులు]] 4rjjb2g3tqoovmln1ck14u1djpt4rpe 0 141799 4956850 4358016 2026-09-12T14:20:43Z Raghurama Raju 1957 146551 /* రచనలు */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956850 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = నాళం కృష్ణారావు | residence = | other_names =నాళం కృష్ణారావు | image =Nalam krishnarao.jpg | imagesize = 250px | caption = నాళం కృష్ణారావు | birth_name = నాళం కృష్ణారావు | birth_date = [[జనవరి 18]] , [[1881]] | birth_place = [[మండపేట]], [[తూర్పుగోదావరి జిల్లా]] | native_place = | death_date = {{Death date and age|1961|03|17|1881|01|18|df=y}} | death_place = | death_cause = | known = కవి.తెలుగు వైతాళికుడు.సంఘ సంస్కర్త | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= [[నాళం సుశీలమ్మ]] | partner = | children = | father = కామరాజు, | mother = లక్ష్మమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''నాళం కృష్ణారావు''' ([[జనవరి 18]], [[1881]] - [[మార్చి 17]], [[1961]]) బాల సాహిత్యబ్రహ్మ, మధుర [[కవి]]. తెలుగు వైతాళికుడు. సంఘ సంస్కర్త. [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] స్థాపకుడు."[[మానవసేవ]]" పత్రిక సంపాదకులు. స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు, భాషావేత్త. ==జీవిత విశేషాలు== నాళం కృష్ణారావు [[1881]] [[జనవరి 18]] తేదీన నాళం కామరాజు, లక్ష్మమ్మల చివరి సంతానంగా [[తూర్పుగోదావరి జిల్లా]] [[మండపేట]] గ్రామంలో జన్మించారు. 1911-15 ప్రాంతాలలో ఆయన నిర్వహించిన తొలి [[తెలుగు]] సచిత్రమాస పత్రిక ‘మానవ సేవ’. తన పదిహేడో ఏట రాజమండ్రిలో గౌతమీ గ్రంథాలయాన్ని స్థాపించారు. [[స్త్రీ]] విద్యను ప్రోత్సహించారు.[[బ్రహ్మ సమాజం]] మతస్థుడిగా తన గురువు అయిన [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|కందుకూరి వీరేశలింగం]] పంతులుగారి కన్నా ముందే జంధ్యాన్ని పరిత్యజించారు.[[చింతా శేషయ్య]] అనే అట్టడుగు కులస్థుడికి తన యింట్లో నివాసం ఏర్పరిచి బ్రహ్మ మతస్థుడిగా తీర్చిదిద్దారు. ఇతర కులస్థులతో తన పెద్ద కుమారునికి వివాహం జరిపించారు. వితంతు వివాహాలు జరిపించారు. ఆయన సతీమణి [[నాళం సుశీలమ్మ]] తమ విదేశీ వస్త్రాలన్నీ దహనం చేసి, మహాత్ముడు [[రాజమండ్రి]] వచ్చినప్పుడు ఆయనకు పండ్లరసం అందించారు.భావిభారత పౌరులకోసం తేటగీతులలో కావ్యరచనలు చేశారు.ఆయన రాసిన ''''గాంధీ విజయధ్వజ నాటకం' (1921), 'గాంధీ దశావతార లీలలు' (1932)''' గ్రంథాలను బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నిషేధించింది. పదివేల సామెతలు జాతీయ లోకోక్తులు పేరుతో సేకరించారు. శ్రీకృష్ణరాయ ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని సంకలనం చేశారు. [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]]గారు స్థాపించిన హితకారిణీ సమాజానికి, వీరేశలింగ పాఠశాలకు పంతులుగారి తర్వాత జీవితాంతం అధ్యక్షులుగా పనిచేశారు.కృష్ణారావుగారు నిరాడంబరుడు. కీర్తికాంక్షా రహితుడు. ‘సేవ’కే ప్రాధాన్యం ఇచ్చిన మనిషి.తన అనంతరం మానవసేవ చేయాల్సిందిగా, తన తనయ [[కళా ప్రపూర్ణ|కళాప్రపూర్ణ]] [[ఊటుకూరి లక్ష్మీకాంతమ్మ]] గారిని పురమాయించారు. == మరణం == [[1961]] [[మార్చి 17]] న మరణించారు.<ref>[http://www.thehinduimages.com/hindu/photoDetail.do?photoId=3841680 The Hindu images<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/mag/2008/08/31/stories/2008083150180500.htm |title=The Hindu : Magazine / Focus : Tale of two libraries<!-- Bot generated title --> |access-date=2013-09-04 |website= |archive-date=2008-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080902105447/http://www.hindu.com/mag/2008/08/31/stories/2008083150180500.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/library-in-a-state-of-neglect/article603180.ece Library in a state of neglect - The Hindu<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |url=http://newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Gowthami-Library-cries-for-national-tag/2013/07/11/article1677593.ece1 |title=Gowthami Library cries for national tag - The New Indian Express<!-- Bot generated title --> |access-date=2013-09-04 |archive-date=2013-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822000841/http://newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Gowthami-Library-cries-for-national-tag/2013/07/11/article1677593.ece1 |url-status=dead }}</ref> ==రచనలు== వీటిలో కొన్ని పుస్తకాలను గుంటూరులోని బొమ్మిడాల ఛారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ వారు 2011 లో పునర్ముద్రించారు. కృష్ణారావు లాఠీఛార్జి, జైలు జీవితం మరొక పార్శ్వం సాహిత్యం. లేబ్రాయం నుండి జీవితపు తుదిశ్వాస వరకు తేటగీతులలో కావ్యరచనం చేశారు. కృష్ణారావుగారి ఆశలన్నీ భావిభారత పౌరుల పైనే ఉండేవి. అందుకే ఆయన కావ్యనాయకుడు పిల్లవాడు. వారికి ఆయా 'గోరుముద్దలు', 'మీగడ తరకలు', 'వెన్నె బడుగలు', 'పాల తరగలు' 'తేనె చినుకలు' తినిపించారు. 'వెన్నెల వెలుగులు', 'విరిదండ', 'దీపావళి' 'పాపాయి' లను అందించారు. పిల్లలపై చూపే మాధుర్య గుణమే ఆయన్ని మధురకవి అని రాయప్రోలు సుబ్బారావు గారు ప్రశంసించేలా చేసింది. తేట తెలుగుకు ఆయన తేటగీతులే చిరునామాలు, క్లుప్తత, శుభ్రత, శ్రావ్యతల మేళవింపునకు అద్దాలు. తన కవిత గురించి, తన తెలుగు గురించి కృష్ణారావు ఇలా ప్రత్యక్షర సత్యం చేశారు: '''“అందములు చిందుతీరు తీయములు గల్లిగ ముద్దు గులికెడు నుడికాయరములు గల్గి లలిత జాతీయములు గల్గి యలరుచుండు తేటతేనియ యూట మా తెనుగు మాట”.''' లలిత లలిత పదాలతో పిల్లల మనసులను చూర గొన్న కృష్ణారావు మంచి భాషావేత్త.బాలసాహిత్య బ్రహ్మగా, తెలుగు బాలబాలికలకు ఆయన ఇచ్చే సందేశాన్ని తాను రచించిన 'జీవన గీతం'లో పొందుపరిచారు.{{Div col|cols=3}} *[[మీగడ తరకలు]] (కవితాసంకలనం)<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371814 భారత డిజిటల్ లైబ్రరీలో మీగడ తరకలు పుస్తక ప్రతి.]</ref> *[[గోరుముద్దలు]] *[[వెన్న బుడగలు]] *[[పాల తరకలు]] *[[తేనె చినుకులు]] *[[వెన్నెల వెలుగులు]] *[[విరిదండ]] *[[దీపావళి]] *[[ముద్దు - పాపాయి]]<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371874 భారత డిజిటల్ లైబ్రరీలో ముద్దు - పాపాయి పుస్తకం.]</ref> *[[గ్రంథాలయ సూక్తులు]] *[[మిత్ర లేఖావళి]] *[[అనుతాపము]] *[[దేశమాత పరిదేవనము]] *[[వితంతు వివాహ చరిత్ర]] *[[స్త్రీల యెడ పురుషుల గావించు పంచమహాపాతకాలు]] *[[ప్రేమసాగరము]] *[[తెలుగు జాతీయములు]]<ref>{{cite book|title=తెలుగు జాతీయములు, ప్రథమ భాగము|date=1940|publisher=నాళము కృష్ణరావు|location=తెనాలి|edition=మొదటి ముద్రణ|url=https://archive.org/details/TeluguJaateeyamuluPartI}}</ref> *[[శ్రీ కృష్ణరాయాంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వము]] *[[గాంధీమహాత్ముని దశావతారలీలలు]]<ref>{{cite book|title=గాంధీమహాత్ముని దశావతారలీలలు|date=1950|publisher=నాళం కృష్ణారావు|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.372355}}</ref> {{Div end}} {{Quote_box| width=25%|align=right|quote= <big><big>ఎవరి నెఱుగక, ఎవరిచే నెఱుగ బడని<br />వానివలె నేను జీవింప వాంఛ సేతు,<br />ఎవ్వరునునాదు మృతికయి యేడ్వకుండ<br />ఏకాంతమ్మున కనుమూయ నిచ్చగింతు</big></big>|| |-}} ==సూచికలు== {{మూలాలజాబితా}} ==యితర లింకులు== {{Authority control}} [[వర్గం:1961 మరణాలు]] [[వర్గం:1881 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:సంపాదకులు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో సంఘసంస్కర్తలు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా సంఘ సంస్కర్తలు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంధాలయ ప్రముఖులు]] nzbphp8j2fvw7p6j4k5b2pyg2dtog37 14 151431 4957217 2906567 2026-09-13T11:06:51Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957217 wikitext text/x-wiki అనంతపురం జిల్లాలోని పుణ్యక్షేత్రాలు [[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] d5nczfokrm4kc4n5zcjlf5hy27o4b4d 14 152023 4957235 4034930 2026-09-13T11:17:27Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957235 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] hx6vgvakouiz8ozihf67hcfl9hj55vw 2 161360 4957132 3431524 2026-09-13T08:19:15Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957132 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || [[వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || [[వర్గం:రతి భంగిమలు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || [[వర్గం:కళలు]] || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || [[వర్గం:జ్యోతిష్యం]] || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || [[వర్గం:ఔషధ మొక్కలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || [[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] 8dftxqlqs5scv1qkzqa52ds5myf4tp5 4957136 4957132 2026-09-13T08:22:45Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957136 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || [[వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || [[వర్గం:రతి భంగిమలు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || [[వర్గం:కళలు]] || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || [[వర్గం:జ్యోతిష్యం]] || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || [[వర్గం:ఔషధ మొక్కలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] toz49q502hebwassgv3yetpqx4jvukp 4957137 4957136 2026-09-13T08:23:32Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957137 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || [[వర్గం:రతి భంగిమలు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || [[వర్గం:కళలు]] || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || [[వర్గం:జ్యోతిష్యం]] || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || [[వర్గం:ఔషధ మొక్కలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] 8oqasv8sluvmxxfwjs4f03mrx1i1bpl 4957138 4957137 2026-09-13T08:23:42Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:కళలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957138 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || [[వర్గం:రతి భంగిమలు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || [[వర్గం:జ్యోతిష్యం]] || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || [[వర్గం:ఔషధ మొక్కలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] 1rc3agu346wln30e87qw9csy0yrpcw9 4957139 4957138 2026-09-13T08:23:53Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:జ్యోతిష్యం]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957139 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || [[వర్గం:రతి భంగిమలు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || [[వర్గం:ఔషధ మొక్కలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] lmsi0yco11j4kvv3m06b2pqmpclk37j 4957140 4957139 2026-09-13T08:24:03Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957140 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || [[వర్గం:రతి భంగిమలు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || [[వర్గం:ఔషధ మొక్కలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] fizs336b2kvrpiu9bd888j475g5ha1n 4957141 4957140 2026-09-13T08:24:13Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957141 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || [[వర్గం:రతి భంగిమలు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || [[వర్గం:ఔషధ మొక్కలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] jl1qctle7mmpak1qubfy0d2p1v3k9ky 4957142 4957141 2026-09-13T08:24:27Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఔషధ మొక్కలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957142 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || [[వర్గం:రతి భంగిమలు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] o95kvmovl5g7akxigr2vhcw77of7clu 4957143 4957142 2026-09-13T08:24:37Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:రతి భంగిమలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957143 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] 3jky0p2o0ait6rqibmz3zfcqwe663wb 4957144 4957143 2026-09-13T08:24:48Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957144 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] ohn8dj71xnxgekgsy4edcqcy39x2ttt 4957145 4957144 2026-09-13T08:24:59Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957145 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] j0amjdgktj6a01qdex6harj9fmqd43d 4957146 4957145 2026-09-13T08:25:10Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతీయ సంగీతం]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957146 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] 0qh02opgeq7pgctj554lcwwdijh8r5w 4957147 4957146 2026-09-13T08:25:22Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957147 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || [[వర్గం:తెగలు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] s2lkamdqhrer9kwqn1bmg63feukbr3o 4957148 4957147 2026-09-13T08:25:32Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:తెగలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957148 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] 2s6fnzjxjq4s7n98ige41kooqqkt57u 4957149 4957148 2026-09-13T08:25:43Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:మానవ ప్రవర్తన]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957149 wikitext text/x-wiki __INDEX__ ==== 2014-04-18 ==== <div style="font-family:Arial"> {{User:Wiki ViewStats/Template/Pie Chart | thumb= | caption= Shares 2014-04-18. | other = yes | label1 = Quality articles | value1 = 2 | color1 = green | label2 = Project pages | value2 = 20 | color2 = #008 | label3 = Images | value3 = 1 | color3 = #08f | label4 = Redlinks | value4 = 2 | color4 = red }} {| class="wikitable sortable" style="font-family:Arial;font-size:90%" ! colspan=2 | Rank <br/>L&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|1}}&nbsp;/&nbsp;W&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|2}} ! Hits&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|3}} ! style="min-width:30px" | [[File:Cscr-featured.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|4}} ! style="min-width:30px" | [[File:Eye open font awesome.svg|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|5}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh flag orange.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|6}} ! style="min-width:30px" | [[File:Farm-Fresh chart bar.png|15px]]&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|7}} ! Page&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|8}} ! colspan=2 | Main editor <br/> Name&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|9}} / Share&nbsp;{{User:Wiki ViewStats/Template/FN|10}} |- | 1. || 7175 || style="text-align:right" | ౨,౫౦౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౧౮౬ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మొదటి పేజీ | stats]] || [[మొదటి పేజీ]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 53 / 251 (21%)] |- | 2. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడ్ ఫ్రైడే | stats]] || [[గుడ్ ఫ్రైడే]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%8D_%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%88%E0%B0%A1%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 40 / 82 (49%)] |- | 3. || 0 || style="text-align:right" | ౯౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[వికీపీడియా:Setting up your browser for Indic scripts]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 212 (8%)] |- | 4. || 0 || style="text-align:right" | ౯౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నమస్కారం | stats]] || [[నమస్కారం]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 52 (29%)] |- | 5. || 0 || style="text-align:right" | ౮౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు | stats]] || [[తెలుగు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 120 / 755 (16%)] |- | 6. || 0 || style="text-align:right" | ౮౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు | stats]] || [[వికీపీడియా:ఫైల్ ఎక్కింపు విజర్డు]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 28 (93%)] |- | 7. || 0 || style="text-align:right" | ౭౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts | stats]] || [[Wikipedia:Setting up your browser for Indic scripts]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=Wikipedia:Setting_up_your_browser_for_Indic_scripts ] |- | 8. || 0 || style="text-align:right" | ౬౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 85 / 584 (15%)] |- | 9. || 0 || style="text-align:right" | ౬౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | ౮౩ || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:రచ్చబండ | stats]] || [[వికీపీడియా:రచ్చబండ]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 861 / 3295 (26%)] |- | 10. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మహాత్మా గాంధీ | stats]] || [[మహాత్మా గాంధీ]] || [[User:Vu3ktb|Vu3ktb]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 52 / 385 (14%)] |- | 11. || 0 || style="text-align:right" | ౫౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా మండలాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%96%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 12. || 0 || style="text-align:right" | ౪౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి? | stats]] || [[ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలి?]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%3F&wiki=wikipedia&lang=te 42 / 42 (100%)] |- | 13. || 0 || style="text-align:right" | ౪౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి | stats]] || [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 83 (18%)] |- | 14. || 0 || style="text-align:right" | ౪౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 15. || 0 || style="text-align:right" | ౪౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఘర్వాల్ | stats]] || [[ఘర్వాల్]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%98%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 62 / 62 (100%)] |- | 16. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 55 (22%)] |- | 17. || 0 || style="text-align:right" | ౪౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మదర్ థెరీసా | stats]] || [[మదర్ థెరీసా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%A5%E0%B1%86%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 67 / 80 (84%)] |- | 18. || 0 || style="text-align:right" | ౪౧ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గోదావరి | stats]] || [[గోదావరి]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 158 (10%)] |- | 19. || 0 || style="text-align:right" | ౩౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కే.జే. యేసుదాస్ | stats]] || [[కే.జే. యేసుదాస్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B1%87.%E0%B0%9C%E0%B1%87._%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 23 (22%)] |- | 20. || 0 || style="text-align:right" | ౩౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు | stats]] || [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%82_%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 85 (20%)] |- | 21. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిక్కన | stats]] || [[తిక్కన]] || [[User:KALA INDRAKANTI|KALA INDRAKANTI]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 92 (17%)] |- | 22. || 0 || style="text-align:right" | ౩౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/స్వామీ వివేకానంద | stats]] || [[స్వామీ వివేకానంద]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%80_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 174 (13%)] |- | 23. || 0 || style="text-align:right" | ౩౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/Main Page | stats]] || [[Main Page]] || [[User:Vnagarjuna|Vnagarjuna]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=Main_Page&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 24. || 0 || style="text-align:right" | ౩౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సుభాష్ చంద్రబోస్ | stats]] || [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D_%E0%B0%9A%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AC%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 29 / 94 (31%)] |- | 25. || 0 || style="text-align:right" | ౩౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎయిడ్స్ | stats]] || [[ఎయిడ్స్]] || [[User:DrHIV|DrHIV]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 34 / 225 (15%)] |- | 26. || 0 || style="text-align:right" | ౩౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:రతి భంగిమలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 27. || 0 || style="text-align:right" | ౩౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారత దేశము | stats]] || [[భారత దేశము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 28 / 389 (7%)] |- | 28. || 0 || style="text-align:right" | ౩౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శ్రీశైలం | stats]] || [[శ్రీశైలం]] || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B6%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 38 / 129 (29%)] |- | 29. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంభోగం | stats]] || [[సంభోగం]] || [[User:Sampadakudu|Sampadakudu]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AD%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 90 / 155 (58%)] |- | 30. || 0 || style="text-align:right" | ౩౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సరోజినీ నాయుడు | stats]] || [[సరోజినీ నాయుడు]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 22 / 110 (20%)] |- | 31. || 0 || style="text-align:right" | ౨౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రోగ్రామింగు భాష | stats]] || [[ప్రోగ్రామింగు భాష]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B7&wiki=wikipedia&lang=te 25 / 78 (32%)] |- | 32. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం | stats]] || [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[User:49.207.96.227|49.207.96.227]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD_%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 19 (58%)] |- | 33. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నరేంద్ర మోడి | stats]] || [[నరేంద్ర మోడి]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 31 / 93 (33%)] |- | 34. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | stats]] || [[:వర్గం:ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 32 (13%)] |- | 35. || 0 || style="text-align:right" | ౨౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌ | stats]] || [[వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు క్యాలెండర్‌]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81_%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 20 (50%)] |- | 36. || 0 || style="text-align:right" | ౨౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు | stats]] || [[:వర్గం:గుంటూరు జిల్లా గ్రామాలు]] || [[User:C.Chandra Kanth Rao|C.Chandra Kanth Rao]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 7 / 57 (12%)] |- | 37. || 0 || style="text-align:right" | ౨౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామసూత్ర | stats]] || [[కామసూత్ర]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 80 (29%)] |- | 38. || 0 || style="text-align:right" | ౨౫ || style="text-align:center" | [[Image:Cscr-featured.svg|15px]] || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నందమూరి తారక రామారావు | stats]] || [[నందమూరి తారక రామారావు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%95_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 37 / 260 (14%)] |- | 39. || 0 || style="text-align:right" | ౨౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు వారి వంటల జాబితా | stats]] || [[తెలుగు వారి వంటల జాబితా]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 14 / 47 (30%)] |- | 40. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫ్రాన్స్ | stats]] || [[ఫ్రాన్స్]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 133 (14%)] |- | 41. || 0 || style="text-align:right" | ౨౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మానసిక శాస్త్రము | stats]] || [[మానసిక శాస్త్రము]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%95_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 12 / 58 (21%)] |- | 42. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఎఱ్రాప్రగడ | stats]] || [[ఎఱ్రాప్రగడ]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8E%E0%B0%B1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%97%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 52 (40%)] |- | 43. || 0 || style="text-align:right" | ౨౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కళలు | stats]] || || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 19 (16%)] |- | 44. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అక్బర్ | stats]] || [[అక్బర్]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 35 / 61 (57%)] |- | 45. || 0 || style="text-align:right" | ౨౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం | stats]] || [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82/%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81/%E0%B0%8F%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D_27,_2014_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 14 (71%)] |- | 46. || 0 || style="text-align:right" | ౨౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆది శంకరాచార్యుడు | stats]] || [[ఆది శంకరాచార్యుడు]] || [[User:S172142230149|S172142230149]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 58 / 298 (19%)] |- | 47. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గంగా నది | stats]] || [[గంగా నది]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%A6%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 26 / 131 (20%)] |- | 48. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తల్లి | stats]] || [[తల్లి]] || [[User:Nrahamthulla|Nrahamthulla]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 30 / 125 (24%)] |- | 49. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వాస్తు శాస్త్రం | stats]] || [[వాస్తు శాస్త్రం]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 34 (24%)] |- | 50. || 0 || style="text-align:right" | ౧౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు | stats]] || [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు]] || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 13 / 53 (25%)] |- | 51. || 0 || style="text-align:right" | ౧౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నక్షత్రం | stats]] || [[నక్షత్రం]] || [[User:T.sujatha|T.sujatha]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 57 / 79 (72%)] |- | 52. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పర్యావరణము | stats]] || [[పర్యావరణము]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 40 (20%)] |- | 53. || 0 || style="text-align:right" | ౧౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/యోని | stats]] || [[యోని]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 54 / 168 (32%)] |- | 54. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:జ్యోతిష్యం | stats]] || || [[User:122.167.154.168|122.167.154.168]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 55. || 0 || style="text-align:right" | ౧౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || [[User:Graham87|Graham87]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 99 (8%)] |- | 56. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు | stats]] || [[ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%B6_%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 57. || 0 || style="text-align:right" | ౧౫ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:ఔషధ మొక్కలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%94%E0%B0%B7%E0%B0%A7_%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 8 (25%)] |- | 58. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/టర్కీ | stats]] || [[టర్కీ]] || [[User:SieBot|SieBot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%80&wiki=wikipedia&lang=te 21 / 207 (10%)] |- | 59. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నగరం | stats]] || [[నగరం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 57 (14%)] |- | 60. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రకృతి | stats]] || [[ప్రకృతి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 61. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిరంగిపురం | stats]] || [[ఫిరంగిపురం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 35 (17%)] |- | 62. || 0 || style="text-align:right" | ౧౪ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:112.79.41.147|112.79.41.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%B2%E0%B1%81_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 63. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png | stats]] || [[:దస్త్రం:Wiki-doublepen.png]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Wiki-doublepen.png ] |- | 64. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఫిన్‌లాండ్ | stats]] || [[ఫిన్‌లాండ్]] || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 17 / 98 (17%)] |- | 65. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భరతనాట్యం | stats]] || [[భరతనాట్యం]] || [[User:Chandroos|Chandroos]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 40 (8%)] |- | 66. || 0 || style="text-align:right" | ౧౩ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాధవ వర్మ | stats]] || [[మాధవ వర్మ]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A7%E0%B0%B5_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 5 (80%)] |- | 67. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తాంతియా తోపే | stats]] || [[తాంతియా తోపే]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%A4%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B1%87&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 7 (71%)] |- | 68. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ | stats]] || [[భారతదేశంలో ఎన్నికల వ్యవస్థ]] || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5&wiki=wikipedia&lang=te 19 / 30 (63%)] |- | 69. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి | stats]] || [[మంత్రిప్రెగడ సూర్యప్రకాశ కవి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%A1_%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6_%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 16 (56%)] |- | 70. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రేపల్లె | stats]] || [[రేపల్లె]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%86&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 85 (9%)] |- | 71. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:మానవ ప్రవర్తన | stats]] || || [[User:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%A8&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 72. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వసంత ఋతువు | stats]] || [[వసంత ఋతువు]] || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%A4_%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 9 (44%)] |- | 73. || 0 || style="text-align:right" | ౧౨ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి | stats]] || [[సర్ ఆర్థర్ కాటన్ జీవితం - కృషి]] || [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%A8%E0%B1%8D_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82_-_%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 11 / 14 (79%)] |- | 74. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఆలేర్ | stats]] || [[ఆలేర్]] || [[User:Mpradeepbot|Mpradeepbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%86%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 75. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఋతువులు | stats]] || [[ఋతువులు]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8B%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 76. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చేబ్రోలు | stats]] || [[చేబ్రోలు]] || [[User:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 9 / 53 (17%)] |- | 77. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/జ్యోతిష ప్రకాశం | stats]] || [[జ్యోతిష ప్రకాశం]] || [[User:Nagababuarava|Nagababuarava]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B7_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 8 / 8 (100%)] |- | 78. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తణుకు | stats]] || [[తణుకు]] || [[User:Maddinapudi|Maddinapudi]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 49 / 191 (26%)] |- | 79. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/శకుంతలా దేవి | stats]] || [[శకుంతలా దేవి]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B6%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 23 (26%)] |- | 80. || 0 || style="text-align:right" | ౧౧ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి | stats]] || [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 15 / 67 (22%)] |- | 81. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఒరిగమి | stats]] || [[ఒరిగమి]] || [[User:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%92%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 82. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం) | stats]] || [[చింతపల్లి (కారంపూడి మండలం)]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF_(%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 19 (26%)] |- | 83. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/థాట్ | stats]] || [[థాట్]] || [[User:Nagaraju raveender|Nagaraju raveender]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 84. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నిజాంపట్నం | stats]] || [[నిజాంపట్నం]] || [[User:Vyzbot|Vyzbot]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 65 (9%)] |- | 85. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పురుషాంగము | stats]] || [[పురుషాంగము]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 86. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/భారతదేశపు చట్టాలు | stats]] || [[భారతదేశపు చట్టాలు]] || [[User:Talapagala VB Raju|Talapagala VB Raju]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%9A%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 153 / 157 (97%)] |- | 87. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం | stats]] || || [[User:Mpradeep|Mpradeep]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 6 (17%)] |- | 88. || 0 || style="text-align:right" | ౧౦ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సప్తర్షులు | stats]] || [[సప్తర్షులు]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 20 / 48 (42%)] |- | 89. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/అగ్రహారము | stats]] || [[అగ్రహారము]] || [[User:59.97.248.147|59.97.248.147]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%85%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 3 (33%)] |- | 90. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏకోనాంపేట | stats]] || [[ఏకోనాంపేట]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9F&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 3 (67%)] |- | 91. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కండ్రిక | stats]] || [[కండ్రిక]] || [[User:117.201.211.93|117.201.211.93]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 2 (100%)] |- | 92. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు | stats]] || [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రులు]] || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B3%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%96%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 19 (32%)] |- | 93. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పార్వతి | stats]] || [[పార్వతి]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 76 (24%)] |- | 94. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదమట్లపూడి | stats]] || [[పెదమట్లపూడి]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%AA%E0%B1%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 95. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు | stats]] || || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 3 (100%)] |- | 96. || 0 || style="text-align:right" | ౯ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | stats]] || || [[User:Chaduvari|Chaduvari]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AA%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%AE_%E0%B0%97%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |- | 97. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ఏలేటిపాలెం | stats]] || [[ఏలేటిపాలెం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%8F%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%9F%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 98. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/గుడికాయలంక | stats]] || [[గుడికాయలంక]] || [[User:117.206.235.33|117.206.235.33]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%95&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 99. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/తెలుగు ప్రజలు | stats]] || [[తెలుగు ప్రజలు]] || [[User:Veera.sj|Veera.sj]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 23 / 43 (53%)] |- | 100. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ధరిత్రి దినోత్సవం | stats]] || [[ధరిత్రి దినోత్సవం]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A7%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 53 (11%)] |- | 101. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/పెదకొదమగుండ్ల | stats]] || [[పెదకొదమగుండ్ల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%A6%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 26 (23%)] |- | 102. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బెంటొనైట్ | stats]] || [[బెంటొనైట్]] || [[User:Lathasatish.1995|Lathasatish.1995]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%8A%E0%B0%A8%E0%B1%88%E0%B0%9F%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 7 (14%)] |- | 103. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బొప్పాయి | stats]] || [[బొప్పాయి]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF&wiki=wikipedia&lang=te 10 / 98 (10%)] |- | 104. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మాంచాల | stats]] || [[మాంచాల]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%B2&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 16 (31%)] |- | 105. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/రక్తపు పోటు | stats]] || [[రక్తపు పోటు]] || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%AA%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%9F%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 18 / 41 (44%)] |- | 106. || 0 || style="text-align:right" | ౮ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు | stats]] || || [[User:Vemurione|Vemurione]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 14 (36%)] |- | 107. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg | stats]] || [[:దస్త్రం:Telugu Book Cover SHODASI.jpg]] || [[User:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Telugu_Book_Cover_SHODASI.jpg&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 108. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బి.ఆర్. అంబేద్కర్ | stats]] || [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BF.%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%8D._%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 4 (50%)] |- | 109. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు | stats]] || || [[User:Kvr.lohith|Kvr.lohith]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 4 (100%)] |- | 110. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:భారతీయ సంగీతం | stats]] || || [[User:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్.బి.కె.]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 2 (50%)] |- | 111. || 0 || style="text-align:right" | ౭ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ | stats]] || [[]] || || [//tools.wmflabs.org/wikihistory/wh.php?page_title= ] |- | 112. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/కామరాజుగడ్డ | stats]] || [[కామరాజుగడ్డ]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%A1&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 17 (24%)] |- | 113. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/నెపెంథిస్ | stats]] || [[నెపెంథిస్]] || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A5%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D&wiki=wikipedia&lang=te 6 / 25 (24%)] |- | 114. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/ప్రజ్ఞం | stats]] || [[ప్రజ్ఞం]] || [[User:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 4 / 13 (31%)] |- | 115. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/బావాజీ పాలెం | stats]] || [[బావాజీ పాలెం]] || [[User:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82&wiki=wikipedia&lang=te 5 / 15 (33%)] |- | 116. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/మునగపాడు(ఫిరంగిపురం) | stats]] || [[మునగపాడు(ఫిరంగిపురం)]] || [[User:117.213.159.67|117.213.159.67]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%AE%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%97%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81(%E0%B0%AB%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B0%82)&wiki=wikipedia&lang=te 2 / 6 (33%)] |- | 117. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెగలు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%97%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 118. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు ప్రజలు | stats]] || || [[User:YVSREDDY|YVSREDDY]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%9C%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 1 (100%)] |- | 119. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు | stats]] || || [[User:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%B2_%E0%B0%A8%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 3 / 9 (33%)] |- | 120. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/వికాస్ పీడియా | stats]] || [[వికాస్ పీడియా]] || [[User:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D_%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE&wiki=wikipedia&lang=te 16 / 29 (55%)] |- | 121. || 0 || style="text-align:right" | ౬ || style="text-align:center" | || style="text-align:right" | || style="text-align:center" | te || [[toollabs:wikiviewstats/te/latest30/సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు | stats]] || [[సంయుక్త రాష్ట్రాల వీసాలు]] || [[User:Sathish.webtrans|Sathish.webtrans]] || [//tools.wmflabs.org/xtools/articleinfo/index.php?article=%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2_%E0%B0%B5%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81&wiki=wikipedia&lang=te 1 / 4 (25%)] |} [[#2014-04-18|↑ back to top]] {{User:Wiki ViewStats/Template/FNBox| {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|1|Rank (local) in te.wikipedia}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|2|Rank (world) in all Wikimedia Wiki's}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|3|Page viewcounts (non-unique)}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|4|Good / Featured article}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|5|Subscribed page watchers}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|6|Language of Wiki}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|7|Link to page statistics in [[toollabs:wikiviewstats|Wiki ViewStats]]}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|8|Link to wiki article }} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|9|Author with most edits. In german wikipedia: Author with most text share}} {{User:Wiki ViewStats/Template/FNZ|10|Percent total share of this user}} }} </div> [[వాడుకరి:Wiki ViewStats|Wiki ViewStats]] ([[వాడుకరి చర్చ:Wiki ViewStats|చర్చ]]) 19:09, 19 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) [[ca:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[de:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[en:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[nl:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[te:User:Wiki ViewStats/TOP 500/2014-04-18]] [[వర్గం:వికీపీడియా]] 8rtyvn1vz9uvj7hbd3yrckd3c8o3q42 0 181720 4957231 4210789 2026-09-13T11:10:33Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4957231 wikitext text/x-wiki {{సినిమా | name = 123 ఫ్రం అమలాపురం | image = | caption = | year = 2005 | director = వర్మ | producer = | writer = | starring = [[రవి ప్రకాష్]], [[రాజా శ్రీధర్]], [[అనిల్]], [[నిత్యామీనన్ దాస్]], [[ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం]] | music = | Lyrics = | cinematography = | editing = | distributor = | released = ఆగష్టు 25, 2005 | runtime = | language = తెలుగు | budget = | imdb_id = }} '''123 ఫ్రం అమలాపురం''' 2005 ఆగస్టు 25న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. 9 మూవీస్ మేకర్స్ బ్యానర్ పై కె.సీతా అలివేలు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు వర్మ దర్శకత్వం వహించాడు. రవి ప్రకాష్, రాజా శీధర్, అనిల్, నిత్యామీనన్ ప్రధాన తారాగణం గా నటించిన ఈ సినిమాకు వెంకటేశర సంగీతాన్నందించాడు. ఈ సినిమాను కె.వి.వి.సూర్యనారాయణ రెడ్డి సమర్పించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://indiancine.ma/BEKJ|title=123 from Amalapuram (2005)|website=Indiancine.ma|access-date=2021-05-10}}</ref> == కథ == అమలాపురంలో పరంధామ్ (రవి ప్రకాష్), పెద్దా (రాజా శ్రీధర్) & చిన్నా (అనిల్) అనే ముగ్గురు చెడిపోయిన యువకులు ఉంటారు. అమలాపురాన్ని సందర్శన కోసం వైజాగ్ నుండి వచ్చిన ఒక అమ్మాయి (నిత్య దాస్)తో వారు మోహానికి లోనవుతారు. వారికి ఆమెతో బలమైన అనుబంధం పెరుగుతున్న తరుణంలో అందులో ఒకడు ఆమెతో తప్పుగా ప్రవర్తిస్తాడు. అమలాపురంలో తమకు లభించిన చెడ్డపేరుతో కలత చెందిన ఈ యువకులు తమ స్థావరాన్ని వైజాగ్‌కు మార్చుతారు. గ్రామంలో వారు కలుసుకున్న అమ్మాయి తన కోచ్ లైంగిక వేధింపుల వల్ల, ఆమె బావ చేసిన మానసిక వేధింపుల కారణంగా తీవ్ర నిరాశలో ఉందని వారు అక్కడ గ్రహించారు. ఆమె టెన్నిస్ ఛాంపియన్ కావాలని కోరుకుంటుంది. ఆమె కలని సాధించడానికి ఈ కుర్రాళ్ళు ఆమెకు ఎలా సహాయం చేస్తారనే దాని గురించి మిగిలిన చిత్రం. == తారాగణం<ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-123fromamalapuram.html|title=123 from Amalapuram - Telugu cinema Review - Ravi Prakash, Anil, Raja Sridhar, Nitya Das|website=www.idlebrain.com|access-date=2021-05-10}}</ref> == * రవిప్రకాష్ * రాజా శ్రీధర్ * అనిల్ * నిత్యా దాస్ * ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం *కృష్ణ భగవాన్ *కొండవలస లక్ష్మణరావు *[[మల్లాది రాఘవ]] *ఎం.వి.ఎస్.హరనాథరావు *నరసింహరాజు *జోగి నాయుడు *రాజబాబు *అన్నపూర్ణ *హేమ *సాగర్ సందీప్ == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: వర్మ * సంగీతం: వెంకటేశ్వర * సమర్పణ: కె.వి.వి.సూర్యనారాయణ రెడ్డి * నిర్మాత: కె.సీతా అలివేలు * నిర్మాణ సంస్థ: 9 మూవీ మేకర్స్ * విడుదల: 25:08:2005. == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == బాహ్య లంకెలు == * {{IMDb title|id=tt3450070}} {{DEFAULTSORT:123 ఫ్రం అమలాపురం}} [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం నటించిన సినిమాలు]] rgbojjixh92e1j7wy7m9h7wei8sp2xt 0 181721 4957212 4203769 2026-09-13T11:00:34Z Kopparthi janardhan1965 124192 4957212 wikitext text/x-wiki {{సినిమా | name = 10-ద స్ట్రేంజర్స్ | image = | caption = | year = 2005 | director = [[రాజేష్ టచ్‌రివర్]] | producer = | writer = | starring = [[నాగబాబు]], [[జ్యోతిర్మయి]], [[నాజర్ (నటుడు)|నాజర్]], [[బ్రహ్మాజీ]], [[షెర్రీ]] | music = | Lyrics = | cinematography = | editing = | distributor = | released = 28 ఏప్రిల్, 2005 | runtime = | language = తెలుగు | budget = | imdb_id = }} 10 ద స్ట్రేంజర్స్ 2005 ఏప్రిల్ 29న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. మన్యం ఎంటర్ ప్రైజెస్ పతాకంపై మన్యం రమేష్ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[రాజేష్ టచ్‌రివర్]] దర్శకత్వం వహించాడు. నాగబాబు, జ్యోతిర్మయి, నాజర్ లు ప్రధాన తారాగణంగా నటించిన ఈ సినిమాకు సెబి సంగీతాన్నందించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://indiancine.ma/BEBU|title=10 The Strangers (2005)|website=Indiancine.ma|access-date=2021-06-18}}</ref> 125 నిమిషాల నిడివి గల ఈ చిత్రం తెలుగు, హిందీ భాషలలో విడుదలైంది. == తారాగణం == * [[కొణిదెల నాగేంద్రబాబు|నాగబాబు]] * జ్యోతిర్మయి * [[నాజర్ (నటుడు)|నాజర్]] * [[బ్రహ్మాజీ]] * షెర్రీ == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకత్వం: [[రాజేష్ టచ్‌రివర్]] * నిర్మాత: మన్యం రమేష్ * సంగీత: సెబి * నిర్మాణ సంస్థ: మన్యం ఎంటర్ప్రైజెస్ * విడుదల: 29:04:2005. == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == బాహ్య లంకెలు == * {{IMDb title|id=tt14826072}} {{DEFAULTSORT:10-ద స్ట్రేంజర్స్}} a1c52ii5x0c395zspfpuah0ftzp5z4w 0 192562 4957155 4919891 2026-09-13T08:47:43Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4957155 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline | airline = జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ఇండియా లిమిటెడ్. | image = Jetairways_a330-200_vt-jwf_arp.jpg | image_size = 250 | alt = | IATA = 9W<ref name="chavprofile">{{cite web| url=http://www.ch-aviation.com/portal/airline/9W|title=Jet Airways|work=ch-aviation|access-date=2 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805100615/https://www.ch-aviation.com/portal/airline/9W|archive-date=5 August 2017|df=dmy-all}}</ref> | ICAO = JAI<ref name="chavprofile"/> | callsign = JET AIRWAYS<ref>{{cite web|url=https://www.faa.gov/documentLibrary/media/Order/7340.2G_Bsc_dtd_1-5-17.pdf|title=JO 7340.2G Contractions|work=[[Federal Aviation Administration]]|date=2 August 2017|access-date=2 August 2017|pages=3–1–17|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611035243/https://www.faa.gov/documentLibrary/media/Order/7340.2G_Bsc_dtd_1-5-17.pdf|archive-date=11 June 2017|df=dmy-all}}</ref> | fleet_size = 8 | destinations = | founded = {{Start date|df=y|1992|04|01}} | commenced = {{Start date|df=y|1993|5|5}} | ceased = 2019 ఏప్రిల్ 17 (2022 లో మరల ప్రారంభం కానుంది) | focus_cities = ముంబై, చెన్నై, కోల్‌కత, న్యూఢిల్లీ | frequent_flyer = ఇంటర్ మైల్స్<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/companies/news/seven-month-after-jet-s-grounding-jetprivilege-renamed-intermiles-11573731974138.html|title=Seven month after Jet's grounding, JetPrivilege renamed InterMiles|last=Kundu|first=Rhik|date=2019-11-14|website=Livemint|publisher=Mint|language=en|access-date=2019-11-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbctv18.com/aviation/jet-airways-frequent-flier-programe-jetprivilege-is-now-intermiles-the-benefits-and-riders-explained-4705771.htm|title=Jet Airways' frequent flier programme JetPrivilege is now InterMiles. The benefits and riders, explained|website=cnbctv18.com|date=15 November 2019|language=en-US|access-date=2019-11-17}}</ref> <!--| headquarters = [[Mumbai]], India-->| headquarters = [[Delhi]] [[National Capital Region (India)|NCR]], India<ref>{{cite web|title=Airline Membership|publisher=IATA |url=http://www.iata.org/membership/Pages/airline_members_list.aspx?All=true|access-date=12 June 2011}}{{Dead link|date=March 2022}}{{Cbignore}}</ref> | key_people = * {{nowrap| మురారి లాల్ జలాన్ (నాన్ ఎక్జిక్యూటివ్ చైర్మన్)}} * CFO : విపుల గుణతిలక (ముఖ్య ఆర్థిక అధికారి) * {{nowrap|నరేష్ గోయల్ (వ్యవస్థాపకుడు, మాజీ అధ్యక్షుడు)}}<ref name="history"/> | num_employees = 16,015 (2017)<ref name="Facts">{{cite report|title=Jet Airways Annual Report 2017|publisher=Jet Airways|url=https://www.jetairways.com/doc/Annual-Report-2017.pdf |access-date=19 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222144223/http://www.jetairways.com/doc/FactSheet_JetAirways.pdf|archive-date=22 December 2015|url-status=dead}}</ref> | traded_as = {{BSE|532617}}<br/>{{NSE|JETTAIRWAYS}} | market cap = | operating_income = | revenue = {{nowrap|{{Increase}} {{INRConvert|252|b|lk=r}} (''FY 2017–18'')}}<ref name="Financials1">{{cite web|title=Audited Financial Year Results for the Financial Year ended 31st March 2018|url=https://www.jetairways.com/doc/InvestorRelations/clause_41_PDF_v2.pdf|publisher=JetAirways|access-date=10 May 2018|archive-date=14 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614221257/https://www.jetairways.com/doc/InvestorRelations/clause_41_PDF_v2.pdf|url-status=dead}}</ref> | profit = {{nowrap|{{Decrease}} {{INRConvert|-6.3|b}} (''FY 2017–18'')}}<ref name="Financials1"/> | net_income = | equity = | aoc = | hubs = ఇందిరా గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, న్యూఢిల్లీ | secondary_hubs = * చత్రపతి శివాజీ టర్మినస్, ముంబై * కెంపెగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, బెంగళూరు * నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, కోల్‌కత | website = {{URL|jetairways.com/}} }} '''జెట్ ఎయిర్‌వేస్''' ఒక వెలుగు వెలిగిన భారతీయ అంతర్జాతీయ విమానయాన సంస్థ. దీని ప్రధాన కేంద్రం ఢిల్లీ లో ఉండగా ముంబయిలో శిక్షణ అభివృద్ధి కేంద్రం ఉండేది. ఇది భారతదేశంలో [[ఇండిగో]] తర్వాత రెండో అతి పెద్ద విమానయాన సంస్థగా గుర్తింపు పొందింది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 74 స్థావరాల నుంచి మొత్తం 300 విమానాలను ఈ సంస్థ నడిపించేది. ద్వితీయ శ్రేణి స్థావరాలు [[ఢిల్లీ]], కోల్ కతా, [[చెన్నై]], [[బెంగళూరు]]లో ఉండేవి.<ref>{{cite web |url=http://www.jetairways.com/EN/AU/AboutUs/FactSheet.aspx |title=Fact Sheet |publisher=Jet Airways |date=9 December 2010 |accessdate= |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150122215325/http://www.jetairways.com/EN/AU/AboutUs/FactSheet.aspx |archive-date=22 January 2015 |url-status=dead }}</ref> 1992 ఏప్రిల్ లో పరిమిత బాధ్యత వ్యాపారసంస్థ (LLC) గా ఈ సంస్థ ప్రారంభమైంది. 1993 లో తన ఎయిర్ టాక్సీ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది. 1995 నుంచి పూర్తిస్థాయిలో పనిచేయడం ప్రారంభించింది. 2004 నుంచి అంతర్జాతీయ విమాన సేవలు కూడా ప్రారంభించింది. 2005 లో పబ్లిక్ మార్కెట్ లో ప్రవేశించింది. 2007 లో ఎయిర్ సహారాను స్వంతం చేసుకుంది. దీని ప్రధాన పోటీదారులైన స్పైస్ జెట్, ఇండిగో ఎయిర్ లైన్స్ సంస్థలు టికెట్ల ధరలు తగ్గించడంతో ఇది కూడా ధరలు తగ్గించవలసి వచ్చింది. దాంతో ఆర్థికంగా నష్టాలు ఎదుర్కొన్నది. 2017 అక్టోబరు నాటికి ఇది ఇండిగో కంటే వెనకబడి 17.8% మార్కెట్ వాటాతో రెండో స్థానంలో నిలిచింది. ఆ తర్వాత పతనం దిశగా సాగి 2019లో దివాలా తీసింది.<ref>{{cite web |title=NCLT admits lenders' move for bankruptcy proceedings against Jet Airways |date=20 June 2019|url=https://www.livemint.com/companies/news/nclt-admits-lenders-move-for-bankruptcy-proceedings-against-jet-airways-1561038831117.html}}</ref> విస్తారా ఎయిర్ లైన్ స్థాపనకు ముందుగా ఎయిర్ ఇండియాతో పాటు ఇది ఒక్కటే భారతదేశం కేంద్రంగా నడిచిన పూర్తిస్థాయి సేవల విమానయాన సంస్థ. 2019 ఏప్రిల్ నాటికి దీని కార్యకలాపాలు నిలిచిపోయాయి. అయితే 2022 లో మళ్ళీ ప్రారంభం కావచ్చునని వార్తలు వచ్చాయి.<ref>{{Cite web|date=18 December 2022|title=Jet Airways to start ops early 2022 after revalidation of AOP|url=https://www.livemint.com/companies/news/jet-airways-to-start-ops-early-2022-after-revalidation-of-aop-promoters-11639747396834.html/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308182150/https://www.livemint.com/companies/news/jet-airways-to-start-ops-early-2022-after-revalidation-of-aop-promoters-11639747396834.html|archive-date=2022-03-08|url-status=dead}}</ref> == చరిత్ర == ఈ విమానయాన సంస్థకు 1995 జనవరి 14న షెడ్యూల్ చేసిన విమానయాన హోదా లభించింది. <ref name="history2">{{Cite report |url=http://economictimes.indiatimes.com/jet-airways-%28india%29-ltd/infocompanyhistory/companyid-4374.cms |title=Company history, Jet airways |access-date=25 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103050148/http://economictimes.indiatimes.com/jet-airways-(india)-ltd/infocompanyhistory/companyid-4374.cms |archive-date=3 January 2016 |url-status=live}}</ref><ref name="FG32">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1994/1994%20-%202260.html|title=India raises status of air taxi operators|date=21 September 1994|work=[[Flightglobal]]|access-date=16 February 2019}}</ref> అదే సంవత్సరం KLM తో మార్కెటింగ్ ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.<ref name="FG4">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1995/1995%20-%202464.html|title=KLM signs up India ally|date=21 September 1994|work=[[Flightglobal]]|access-date=16 February 2019}}</ref> 1996లో, బోయింగ్ నుండి నాలుగు 737-400, ఆరు 737-800 విమానాల కోసం $375 మిలియన్ల ఆర్డర్ ఇచ్చింది, ఇవి 1997 & 2000 మధ్య పంపిణీ చేయబడ్డాయి.<ref name="FG9">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1997/1997%20-%203155.html|title=Jet Airways begins 737 fleet expansion|date=19 November 1997|work=[[Flightglobal]]|access-date=16 February 2019}}</ref><ref name="FG5">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1996/1996%20-%203328.html|title=New 737 launch stresses technology and low cost|date=18 December 1996|work=[[Flightglobal]]|access-date=16 February 2019}}</ref> ఆగ్నేయాసియాలో జెట్ ఎయిర్‌వేస్ 737-800 ను ఆర్డర్ చేసిన మొదటి విమానయాన సంస్థ.<ref name="BOE1">{{Cite news|url=https://boeing.mediaroom.com/1999-06-14-Jet-Airways-Chooses-Boeing-Next-Generation-737-800s|title=Jet Airways Chooses Boeing Next-Generation 737-800s|date=14 June 1999|work=[[Boeing]] Press release|access-date=16 February 2019}}</ref> ఆర్థిక సంవత్సరంలో, ఈ విమానయాన సంస్థ 24 లక్షల మంది ప్రయాణికులను తీసుకువెళ్లింది, 20 శాతం మార్కెట్ వాటాను కలిగి ఉంది, ఇది ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని ఇండియన్ ఎయిర్‌లైన్స్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో ఉంది. ఈ సమయానికి, ఈ విమానయాన సంస్థ పన్నెండు బోయింగ్ 737 విమానాలను కలిగి ఉంది, 23 దేశీయ గమ్యస్థానాలకు 83 రోజువారీ విమానాలను నడుపుతోంది.<ref name="FG6">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1997/1997%20-%201602.html|title=India's Jet Challenger|date=18 June 1997|work=[[Flightglobal]]|access-date=16 February 2019}}</ref> 1997లో, విదేశీ పెట్టుబడులపై కేబినెట్ కమిటీ (భారత ప్రభుత్వానికి చెందిన సిసిఎఫ్ఐ) విదేశీ విమానయాన సంస్థలు ఇకపై భారతీయ విమానయాన సంస్థలతో జాయింట్ వెంచర్లలో ఈక్విటీ వాటాను తీసుకోవడానికి అనుమతించబడవని ప్రకటించింది, గల్ఫ్ ఎయిర్, కువైట్ ఎయిర్‌వేస్, లుఫ్తాన్సా వంటి క్యారియర్లను భారతీయ విమానయాన సంస్థలతో జాయింట్ వెంచర్లలో విదేశీ విమానయాన సంస్థలు ఇకపై ఈక్విటీ వాటాను తీసుకోవడానికి అనుమతించబడవని ప్రకటించింది.<ref name="FG8">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1997/1997%20-%200516.html|title=Mystery in the East|date=26 February 1997|work=[[Flightglobal]]|access-date=16 February 2019}}</ref> 1997 అక్టోబరులో, ఈ ఆదేశం ప్రకారం, [[నరేష్ గోయెల్|నరేష్ గోయల్]] తన విదేశీ పెట్టుబడిదారుల నుండి ట్రేడ్ విండ్స్ నియంత్రణను తిరిగి తీసుకున్నాడు.<ref name="FG7">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1997/1997%20-%201520.html|title=Jet Airways investors take first step towards share sale|date=18 June 1997|work=[[Flightglobal]]|access-date=16 February 2019}}</ref><ref name="history2" /> జూన్ 1999లో పారిస్ ఎయిర్ షో, జెట్ ఎయిర్‌వేస్ పది బోయింగ్ 737-800 విమానాల కోసం సుమారు $550 మిలియన్ల విలువైన ఆర్డర్‌ను ప్రకటించింది.<ref name="BOE12">{{Cite news|url=https://boeing.mediaroom.com/1999-06-14-Jet-Airways-Chooses-Boeing-Next-Generation-737-800s|title=Jet Airways Chooses Boeing Next-Generation 737-800s|date=14 June 1999|work=[[Boeing]] Press release|access-date=16 February 2019}}</ref> ఈ విమానయాన సంస్థ తన మొదటి బోయింగ్ 737-400 సిమ్యులేటర్‌ను 2001లో CAE ఇంక్ నుండి కొనుగోలు చేసింది.<ref name="FG11">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2002/2002%20-%201083.html?search=Jet%20Airways|title=Census:civil simuators|date=2 April 2002|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref> ఏప్రిల్ 2001 నాటికి, విమానయాన సంస్థ 30 విమానాలకు పెరిగింది, భారతదేశంలోని 37 గమ్యస్థానాలకు ప్రతిరోజూ 195 విమానాలను నడుపుతోంది.<ref name="FG14">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2001/2001%20-%201077.html|title=World airline directory – Jet Airways|date=27 March 2001|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref> జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ఆర్థిక సంవత్సరంలో స్థాపించబడిన తరువాత మొదటిసారిగా నష్టాలను చవిచూసింది డిమాండ్ పడిపోయింది, ఖర్చులు పెరిగాయి.<ref name="FG15">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/indian-promise-164695/|title=Indian Promise|date=1 May 2003|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref> 2002లో ఫార్న్‌బరో ఎయిర్ షోలో, పది విమానాలు, పది ఆప్షన్‌ల కోసం $520 మిలియన్ల విలువైన ఆర్డర్‌తో ఇది ఎంబ్రాయర్ 175 కోసం ప్రారంభ కస్టమర్‌గా ప్రకటించబడింది; దురదృష్టవశాత్తు, విమానయాన సంస్థ  ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా ఈ ఒప్పందం తదనంతరం నిలిపివేయబడింది, చివరికి రద్దయింది.<ref name="AD1">{{Cite news|url=http://aviationweek.com/awin/embraer-175-nets-large-order-jet-airways-india|title=Embraer 175 Nets Large Order From Jet Airways of India|date=24 July 2002|work=[[Aviation Week Network]]|access-date=17 February 2019}}</ref><ref name="FG12">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2002/2002%20-%202292.html|title=BA/Qantas move on purchase|date=30 July 2002|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref><ref name="FG13">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/jet-airways-restarts-embraer-talks-186460/|title=Jet Airways restarts Embraer talks|date=30 July 2004|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref> 2003లో బంగ్లాదేశ్, నేపాల్, శ్రీలంక వంటి దక్షిణాసియాలోని దేశాలకు అంతర్జాతీయ సేవలను నిర్వహించడానికి ప్రైవేట్ క్యారియర్లను అనుమతించాలని భారత ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది, జెట్ ఎయిర్‌వేస్ అంతర్జాతీయ సేవలను ప్రారంభించడానికి సన్నాహాలు ప్రారంభించింది.<ref name="FG18">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/india-keeps-investment-ban-190334/|title=India keeps investment ban|date=1 December 2004|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref><ref name="FG16">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/india-opens-door-to-private-carriers-180691/|title=India opens door to private carriers|date=1 May 2004|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref> ఈ విమానయాన సంస్థ తన మొదటి అంతర్జాతీయ విమానాన్ని మార్చి 2004లో [[చెన్నై అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|చెన్నై]] నుండి కొలంబో వరకు ప్రారంభించింది.<ref name="international">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/business/india/story/jet-airways-completes-20-years-of-operations-on-sunday-161977-2013-05-05|title=Jet Airways completes 20 years of operations on Sunday|date=6 May 2013|work=[[India Today]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408104904/http://indiatoday.intoday.in/story/jet-airways-completes-20-years-of-operations-on-sunday/1/269606.html|archive-date=8 April 2016}}</ref> జెట్ ఎయిర్‌వేస్ [[బాంబే స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]] జాబితా చేయబడింది, 28 డిసెంబర్ 2004న పబ్లిక్ కంపెనీ మారింది.<ref name="history">{{Cite report |url=http://economictimes.indiatimes.com/jet-airways-%28india%29-ltd/infocompanyhistory/companyid-4374.cms |title=Company history, Jet airways |access-date=25 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103050148/http://economictimes.indiatimes.com/jet-airways-(india)-ltd/infocompanyhistory/companyid-4374.cms |archive-date=3 January 2016 |url-status=live}}</ref> భారత ప్రభుత్వం భారతీయ విమానయాన సంస్థలపై విదేశీ యాజమాన్య పరిమితులను మునుపటి 40% నుండి 49% కు ఎత్తివేసిన తరువాత, ఈ విమానయాన సంస్థ ఐపిఓ ద్వారా నిధులను సేకరించడానికి కదిలింది.<ref name="FG17">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/jet-airways-seeks-cash-via-ipo-191492/|title=Jet Airways seeks cash via IPO|date=1 January 2005|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref> ఫిబ్రవరి 2005లో సంస్థ IPO-ఇది విమానయాన సంస్థ 20% స్టాక్‌ను అందించింది-పెట్టుబడిదారుల నుండి బలమైన ఆసక్తిని చూసింది, ఇది రిటైల్, సంస్థేతర, సంస్థాగత విడతల్లో అధిక చందాకు దారితీసింది, ₹18.9 బిలియన్లను సేకరించింది, వెంటనే నరేష్ గోయల్‌ను పేపర్ బిలియనీర్‌గా చేసింది.<ref name="BSIPO">{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/markets/jet-airways-ipo-priced-at-rs-1100-per-share-105022801020_1.html|title=Jet Airways IPO priced at Rs 1100 per share|date=8 February 2005|work=[[Business Standard]]|access-date=17 February 2019}}</ref><ref name="FG19">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/investors-pile-into-indian-carriers-195748/|title=Investors pile into Indian carriers|date=1 April 2005|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref> 2004 చివరి నాటికి, కొన్ని ప్రమాణాలను నెరవేర్చిన ప్రైవేటు యాజమాన్యంలోని షెడ్యూల్ క్యారియర్లు మధ్యప్రాచ్యంలో కాకుండా అన్ని దేశాలకు పనిచేయవచ్చని ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.<ref name="FG20">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/indian-carriers-gain-uk-access-194311/|title=Indian carriers gain UK access|date=1 March 2005|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref> ఆ తరువాత, జనవరి 2005లో [[భారత పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ|పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ]] లండన్ హీత్రోకు సేవలను నిర్వహించడానికి జెట్ ఎయిర్‌వేస్‌కు హక్కులను మంజూరు చేసింది.<ref name="FG20" /> ఈ విమానయాన సంస్థ మే 2005లో సౌత్ ఆఫ్రికన్ ఎయిర్‌వేస్ నుండి సబ్-లీజుకు తీసుకున్న రెండు-తరగతుల ఎయిర్‌బస్ A340-300 లతో లండన్‌కు తన మొదటి అంతర్జాతీయ, సుదూర విమాన సర్వీసును ప్రారంభించింది.<ref name="FG21">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/jet-starts-new-global-push-199842/|title=Jet starts new global push|date=1 July 2005|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref><ref name="FG22">{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/jet-adds-to-airbus-widebody-fleet-197914/|title=Jet adds to Airbus widebody fleet|date=17 May 2005|work=[[Flightglobal]]|access-date=17 February 2019}}</ref> === వృద్ధి, విస్తరణ === జనవరి 2006లో, జెట్ ఎయిర్‌వేస్ [[జెట్ కనెక్ట్|ఎయిర్ సహారాను]] US $500 మిలియన్లకు కొనుగోలు చేయాలనే ఉద్దేశ్యాన్ని ప్రకటించింది, అయితే ఈ ఒప్పందం జూన్ 2006లో విఫలమైంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/economy/story/20060710-jet-sahara-deal-why-it-crashed-785014-2006-07-09|title=Why it crashed|last=Sahgal|first=Priya|date=10 July 2006|work=[[India Today]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408060252/http://indiatoday.intoday.in/story/jet-sahara-deal-why-it-crashed/1/191022.html|archive-date=8 April 2016|last2=Saran|first2=Rohit}}</ref> 2007 ఏప్రిల్ 12న జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ₹14.5 బిలియన్ మిలియన్) చెల్లించడానికి అంగీకరించడంతో ఈ ఒప్పందం తిరిగి అమలులోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/money/2007/apr/12jet1.htm|title=Jet finally buys Air Sahara for Rs 1,450 crore|date=12 April 2007|work=[[Rediff.com]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529063151/http://www.rediff.com/money/2007/apr/12jet1.htm|archive-date=29 May 2016}}</ref> 16 ఏప్రిల్ 2007న ఎయిర్ సహారా పేరును జెట్‌లైట్‌గా మార్చారు, దానిని తక్కువ-ధర క్యారియర్, పూర్తి-సేవ ఎయిర్‌లైన్ మధ్యగా మార్కెట్ చేశారు.<ref name="IBNLive">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/jet-airways-launches-lowcost-service-jet-konnect/92012-7.html|title=Jet Airways launches low-cost service|date=7 May 2009|access-date=7 October 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017122210/http://ibnlive.in.com/news/jet-airways-launches-lowcost-service-jet-konnect/92012-7.html|archive-date=17 October 2012|publisher=CNN-IBN}}</ref> జెట్‌లైట్, జెట్ ఎయిర్‌వేస్ పూర్తి యాజమాన్య అనుబంధ సంస్థగా మారింది.<ref name="Jetlite">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/money/2007/apr/16jet.htm|title=Jet renames Air Sahara 'Jetlite'|date=16 April 2007|work=[[Rediff.com]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171450/http://www.rediff.com/money/2007/apr/16jet.htm|archive-date=3 March 2016}}</ref> ఆగస్టు 2008లో జెట్ ఎయిర్‌వేస్, జెట్‌లైట్‌ను జెట్ ఎయిర్‌వేస్‌లో విలీనం చేసే తన ప్రణాళికలను ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/News_by_Industry/JetLite_may_merge_with_Jet_Airways/articleshow/3400790.cms|title=JetLite may merge with Jet Airways this year|last=Roy|first=Mithun|date=25 August 2008|work=[[The Economic Times]]|access-date=30 August 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110113537/http://economictimes.indiatimes.com/News_by_Industry/JetLite_may_merge_with_Jet_Airways/articleshow/3400790.cms|archive-date=10 January 2009}}</ref> అక్టోబరు 2008లో జెట్ ఎయిర్‌వేస్ తన 1,900 మంది ఉద్యోగులను తొలగించింది, తరువాత పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ జోక్యం తరువాత వారిని తిరిగి నియమించారు.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Jet_Airways_lays_off_850_flight_attendants/articleshow/3596360.cms|title=Jet Air lays off 850 flight attendants|last=V|first=Manju|date=15 October 2008|work=[[The Times of India]]|access-date=30 August 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113061611/http://timesofindia.indiatimes.com/Jet_Airways_lays_off_850_flight_attendants/articleshow/3596360.cms|archive-date=13 January 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/Praful_takes_credit_for_reversal_of_Jet_layoffs/articleshow/3607311.cms|title=Praful takes credit for reversal of Jet layoffs|date=17 October 2008|work=[[The Economic Times]]|access-date=30 August 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090111225024/http://economictimes.indiatimes.com/Praful_takes_credit_for_reversal_of_Jet_layoffs/articleshow/3607311.cms|archive-date=11 January 2009}}</ref> ఈ విమానయాన సంస్థ అక్టోబర్ 2008లో దేశీయ, అంతర్జాతీయ విమానాలలో కోడ్-షేరింగ్, ఫ్రీక్వెంట్-ఫ్లయర్ ప్రోగ్రామ్‌పై సహకారం, సిబ్బంది, గ్రౌండ్ హ్యాండ్లింగ్ పరికరాలను పంచుకోవడం కోసం ప్రత్యర్థి [[కింగ్ ఫిషర్ ఎయిర్ లైన్స్|కింగ్‌ఫిషర్ ఎయిర్‌లైన్స్‌తో]] పొత్తు పెట్టుకుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/money/2008/oct/14jet.htm|title=Kingfisher, Jet in cost-saving alliance|date=14 October 2008|work=[[Rediff.com]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007001031/http://www.rediff.com/money/2008/oct/14jet.htm|archive-date=7 October 2016}}</ref> 2009 మే 8న జెట్ ఎయిర్‌వేస్ జెట్ కనెక్ట్ అనే మరో తక్కువ-ధర బ్రాండ్‌ను ప్రారంభించింది.<ref name="IBNLive" /><ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-why-jet-failed-to-konnect/20140821.htm|title=What went wrong with Jet Airways' no-frills brand Konnect|date=21 August 2014|work=[[Rediff.com]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405104004/http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-why-jet-failed-to-konnect/20140821.htm|archive-date=5 April 2016}}</ref> ఇది బోయింగ్ 737 నెక్స్ట్ జనరేషన్, ATR 72 విమానాల సముదాయాన్ని నడిపింది, అధిక ప్రయాణీకుల లోడ్ ఫ్యాక్టర్లతో లాభదాయకమైన స్వల్ప-దూర మార్గాలలో పనిచేసింది .<ref name="ATR">{{Cite news|url=http://profit.ndtv.com/news/corporates/article-jet-airways-inducts-five-atr-72-600-series-aircraft-314305|title=Jet Airways inducts five ATR 72–600 series aircraft|date=21 January 2013|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083922/http://profit.ndtv.com/news/corporates/article-jet-airways-inducts-five-atr-72-600-series-aircraft-314305|archive-date=4 March 2016|publisher=[[NDTV]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2009/05/08/stories/2009050851921500.htm|title=Jet Airways' low-fare service Konnect takes off today|date=8 May 2009|work=[[Business Line]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100912132303/http://www.thehindubusinessline.com/2009/05/08/stories/2009050851921500.htm|archive-date=12 September 2010}}</ref> === ఏకీకరణ === 2010 మూడవ త్రైమాసికంలో, జెట్ ఎయిర్‌వేస్ 22.6% ప్రయాణీకుల మార్కెట్ వాటాతో భారతదేశంలో అతిపెద్ద విమానయాన సంస్థగా అవతరించింది.<ref name="Rediff.com">{{Cite news|url=http://dgca.nic.in/reports/pass-ind.htm|title=Lean period air traffic same, domestic traffic up|date=19 October 2010|work=[[Rediff.com]]|access-date=19 October 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101020203821/http://dgca.nic.in/reports/pass-ind.htm|archive-date=20 October 2010}}</ref> జూలై 2012లో స్టార్ అలయన్స్ చేరడానికి విమానయాన సంస్థ అధికారికంగా ప్రభుత్వ అనుమతి కోరింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/2012/07/31230326/Jet-Airways-seeks-government-n.html|title=Jet Airways seeks government nod to join Star Alliance|last=Shukla|first=Tarun|date=1 August 2012|work=[[Live Mint]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120903135902/http://www.livemint.com/2012/07/31230326/Jet-Airways-seeks-government-n.html|archive-date=3 September 2012}}</ref> 2019 నాటికి జెట్ ఎయిర్‌వేస్ స్టార్ అలయన్స్‌లో సభ్యత్వం పొందలేదు, జూన్ 2011లో చెక్-ఇన్ సామాను నుండి మాంసం ఉత్పత్తులు, ద్రవాలను నిషేధించిన భారతదేశంలో మొదటి దేశీయ విమానయాన సంస్థగా అవతరించింది.<ref>{{Cite web|title=Member airlines|url=http://www.staralliance.com/en/member-airlines|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606170146/http://www.staralliance.com/en/member-airlines|archive-date=6 June 2017|publisher=staralliance.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Mumbai/Jet-Airways-bans-meat-products-fliers-upset/Article1-762303.aspx|title=Jet Airways bans meat products, fliers upset|date=29 October 2011|work=[[Hindustan Times]]|access-date=7 October 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111101004750/http://www.hindustantimes.com/India-news/Mumbai/Jet-Airways-bans-meat-products-fliers-upset/Article1-762303.aspx|archive-date=1 November 2011}}</ref> కింగ్‌ఫిషర్ ఎయిర్‌లైన్స్ మూసివేత తర్వాత, జెట్ ఎయిర్‌వేస్ 25 మార్చి 2012న జెట్‌లైట్ బ్రాండ్‌ను జెట్ కనెక్ట్‌లో విలీనం చేసి, బిజినెస్-క్లాస్ సీట్లను అందించడం ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/transportation/airlines-/-aviation/jet-airways-offers-eight-business-class-seats-in-konnect-to-cash-in-on-kingfisher-airlines-woes/articleshow/16816425.cms|title=Jet airways offers business class seats|date=15 October 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=17 October 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104201237/http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/transportation/airlines-/-aviation/Jet-Airways-offers-eight-business-class-seats-in-Konnect-to-cash-in-on-Kingfisher-Airlines-woes/articleshow/16816425.cms|archive-date=4 November 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Jet-Airways-discontinues-JetLite-merges-with-Konnect/articleshow/12331010.cms|title=Jet Airways discontinues JetLite, merges with Konnect|date=19 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423100311/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Jet-Airways-discontinues-JetLite-merges-with-Konnect/articleshow/12331010.cms|archive-date=23 April 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/companies/jet-discontinues-jetlite-merges-with-konnect/article3012909.ece|title=Jet discontinues JetLite, merges with Konnect|date=19 March 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303131216/http://www.thehindu.com/business/companies/jet-discontinues-jetlite-merges-with-konnect/article3012909.ece|archive-date=3 March 2018}}</ref> విదేశీ విమానయాన సంస్థలు భారతీయ విమానయాన సంస్థలలో 49% వరకు వాటాను పొందవచ్చని 2012 సెప్టెంబరులో [[భారత ప్రభుత్వం|ప్రభుత్వం]] ప్రకటించిన తరువాత 2013లో ఎతిహాడ్ ఎయిర్‌వేస్ విమానయాన సంస్థలో వాటాను కొనుగోలు చేయాలని యోచించింది. 2013లో, ప్రయాణీకుల డిమాండ్ తగ్గడం వల్ల ఎయిర్‌లైన్ ధరలను తగ్గించి, తక్కువ-ధర క్యారియర్‌లైన ఇండిగో, స్పైస్‌జెట్‌లతో ఛార్జీల యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది.<ref>{{Cite news|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=796325|title=Jet Airways to Sell 24% Equity to Etihad Airways|date=25 April 2013|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=29 June 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517000942/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=796325|archive-date=17 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/blogs/gulliver/2013/01/etihads-indian-investment|title=Etihad's Indian investment|date=8 January 2013|work=[[The Economist]]|access-date=17 January 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115031314/http://www.economist.com/blogs/gulliver/2013/01/etihads-indian-investment|archive-date=15 January 2013}}</ref> జనవరి 2013 లో సంతకం చేయాల్సిన ఈ ఒప్పందం వాయిదా పడింది, చివరికి 12 నవంబర్ 2013 న సంతకం చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/jet-etihad-deal-expect-announcement-by-feb-3_807962.html|title=Jet-Etihad deal: Expect announcement by Feb 3|date=17 January 2013|work=Moneycontrol|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107035603/http://www.moneycontrol.com/news/business/jet-etihad-deal-expect-announcement-by-feb-3_807962.html|archive-date=7 January 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/transportation/airlines-/-aviation/etihad-to-finalise-deal-with-jet-airways-on-friday-reports/articleshow/18130573.cms|title=Etihad to finalise deal with Jet Airways on Friday|date=22 January 2013|work=[[The Economic Times]]|access-date=25 March 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://in.reuters.com/article/etihad-jet-idINDEE91306V20130204|title=Etihad due diligence on Jet Airways seen by next week|date=4 February 2013|work=[[Reuters]]|access-date=4 February 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206210537/http://in.reuters.com/article/2013/02/04/etihad-jet-idINDEE91306V20130204|archive-date=6 February 2013}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jet Airways and Etihad Airways strategic alliance|url=http://www.jetairways.com/en/in/jetexperience/strategic-alliance.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160318123544/http://www.jetairways.com/en/in/jetexperience/strategic-alliance.aspx|archive-date=18 March 2016|access-date=25 March 2016|publisher=Jet Airways}}</ref> [[నరేష్ గోయెల్|నరేష్ గోయల్]] ఆ స్టాక్ 51% యాజమాన్యాన్ని నిలుపుకున్నారు.<ref name="Share">{{Cite report |url=http://www.jetairways.com/documents/Q3-Feb-2016.pdf |title=Shareholding pattern, Q3 2015–16 |publisher=Jet Airways |access-date=25 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414142901/http://www.jetairways.com/documents/Q3-Feb-2016.pdf |archive-date=14 April 2016 |url-status=live}}</ref> 2013లో, విమానయాన సంస్థ ధరలను తగ్గించి, ప్రయాణీకుల డిమాండ్ తగ్గడం వల్ల తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన విమానయాన సంస్థలు [[ఇండిగో ఎయిర్ లైన్స్|ఇండిగో]], [[స్పైస్‌జెట్|స్పైస్ జెట్]] ఛార్జీల యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది.<ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/spicejet-slashes-domestic-airfare-for-limited-period-other-airlines-may-follow/315313-3.html|title=SpiceJet slashes domestic airfare for limited period, other airlines may follow|date=12 January 2013|access-date=19 February 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115034638/http://ibnlive.in.com/news/spicejet-slashes-domestic-airfare-for-limited-period-other-airlines-may-follow/315313-3.html|archive-date=15 January 2013|publisher=CNN-IBN}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/transportation/airlines-/-aviation/spicejet-indigo-join-jet-airways-airfare-war-offer-discounts/articleshow/18573315.cms|title=SpiceJet, IndiGo join Jet Airway's airfare war, offer discounts|date=19 February 2013|work=[[The Economic Times]]|access-date=19 February 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://businesstoday.intoday.in/story/jet-airways-escalates-price-war-offers-tickets-at-low-rates/1/192536.html|title=Jet Airways escalates price war, offers 20 lakh tickets at rock bottom rates|date=20 February 2013|work=[[Business Today (business magazine)|Business Today]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130604085859/http://businesstoday.intoday.in/story/jet-airways-escalates-price-war-offers-tickets-at-low-rates/1/192536.html|archive-date=4 June 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/transportation/airlines-/-aviation/race-on-to-slash-airfares-indigo-goair-follow-suit-as-flyers-scramble-for-discounted-jet-tickets/articleshow/18582703.cms?adcode=50|title=Race on to slash airfares: IndiGo, GoAir follow suit as flyers scramble for discounted Jet tickets|date=20 February 2013|work=[[The Economic Times]]|access-date=20 February 2013}}</ref> 2013లో, షేర్ ధరలు తగ్గడం వల్ల ఎయిర్‌లైన్ మార్కెట్ విలువ {{INRconvert|4.84|b}}.<ref>{{Cite web|date=27 February 2013|title=Shares of Jet Airways down more than 11% on Etihad deal worries|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/SectorsAviation/Shares-of-Jet-Airways-down-more-than-11-on-Etihad-deal-worries/Article1-1017883.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423003952/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/SectorsAviation/Shares-of-Jet-Airways-down-more-than-11-on-Etihad-deal-worries/Article1-1017883.aspx|archive-date=23 April 2013|access-date=25 March 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/stocks-in-news/jet-airways-down-over-11-market-valuation-drops-by-rs-484-crore/articleshow/18690014.cms|title=Jet Airways down over 11%; market valuation drops by Rs 484 crore|date=26 February 2013|work=[[The Economic Times]]|access-date=27 February 2013}}</ref> జెట్ ఎయిర్‌వేస్ మునుపటి సంవత్సరంతో పోలిస్తే నష్టాలను నమోదు చేసిన తరువాత ఆర్థిక సంవత్సరం 2013-14 మూడవ త్రైమాసికంలో లాభాలను ఆర్జించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/companies/jet-airways-returns-to-profit/article4369388.ece|title=Jet Airways returns to profit|date=2 February 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=4 February 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130205132202/http://www.thehindu.com/business/companies/jet-airways-returns-to-profit/article4369388.ece|archive-date=5 February 2013|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Companies/nCMibptlZN5ZpDmeIdcMkJ/Jet-Airways-swings-to-profit-ahead-of-likely-Etihad-deal.html|title=Jet Airways swings to profit ahead of likely Etihad deal|last=Sanjai|first=P.R.|date=1 February 2013|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406235052/http://www.livemint.com/Companies/nCMibptlZN5ZpDmeIdcMkJ/Jet-Airways-swings-to-profit-ahead-of-likely-Etihad-deal.html|archive-date=6 April 2016}}</ref> విమానయాన సంస్థ 11 ఆగస్టు 2014న [[జెట్ కనెక్ట్]] ఏడాది చివరి నాటికి తొలగిస్తామని ప్రకటించింది, ఇది ఒక ఏకరీతి పూర్తి-సేవా ఆపరేటర్గా మార్చడానికి ప్రణాళికల్లో భాగంగా ఉంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.ch-aviation.com/portal/news/30326-indias-jet-airways-to-phase-out-lcc-jet-konnect|title=India's Jet Airways to phase out LCC Jet Konnect|date=11 August 2014|work=Ch Aviation|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107035603/http://www.ch-aviation.com/portal/news/30326-indias-jet-airways-to-phase-out-lcc-jet-konnect|archive-date=7 January 2016}}</ref> 2014 డిసెంబరు 1న జెట్ కనెక్ట్ పూర్తిగా జెట్ ఎయిర్‌వేస్‌లో విలీనం చేయబడింది, ఇది [[ఎయిర్ ఇండియా|ఎయిర్ ఇండియా,]] [[విస్తారా]] కాకుండా భారతదేశంలో మూడవ పూర్తి-సేవా విమానయాన సంస్థగా నిలిచింది.<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-18/news/54068150_1_jetkonnect-jet-airways-gaurang-shetty|title=Jet Airways to launch full services on all-economy subsidiary JetKonnect|date=18 September 2014|work=[[The Economic Times]]|access-date=25 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140919214714/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-18/news/54068150_1_jetkonnect-jet-airways-gaurang-shetty|archive-date=19 September 2014|agency=Press Trust of India|location=New Delhi}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Companies/hVrQzeVEnlddCz9RrDNH0O/Jet-Airways-to-offer-full-services-on-alleconomy-subsidiary.html|title=Jet Airways to offer full services on all-economy subsidiary JetKonnect|date=18 September 2014|work=[[Live Mint]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160329153905/http://www.livemint.com/Companies/hVrQzeVEnlddCz9RrDNH0O/Jet-Airways-to-offer-full-services-on-alleconomy-subsidiary.html|archive-date=29 March 2016}}</ref> డిసెంబర్ 2015లో జెట్ ఎయిర్‌వేస్ మార్చి 2016 నాటికి బ్రస్సెల్స్ విమానాశ్రయం తన కత్తెర కేంద్రాన్ని మూసివేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది, ఆమ్‌స్టర్‌డామ్ షిప్‌హోల్ విమానాశ్రయంలో కొత్త కేంద్రాన్ని ప్రారంభించింది, ఇది 27 మార్చి 2016 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.<ref name="Schiphol">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/jet-airways-makes-amsterdam-its-european-gateway/article7987876.ece|title=Jet Airways makes Amsterdam its European gateway|date=14 December 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=4 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170130012857/http://www.thehindu.com/business/Industry/jet-airways-makes-amsterdam-its-european-gateway/article7987876.ece|archive-date=30 January 2017}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jet Airways – Amsterdam Our New European Gateway|url=http://www.jetairways.com/EN/BE/PlanYourTravel/amsterdam-flights.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310085926/http://www.jetairways.com/en/be/planyourtravel/amsterdam-flights.aspx|archive-date=10 March 2016|access-date=25 March 2016|website=Jet Airways}}</ref> ఫిబ్రవరి 2016 నాటికి, ఇది ఇండిగో తరువాత భారతదేశంలో రెండవ అతిపెద్ద విమానయాన సంస్థ, 21.2% ప్రయాణీకుల-మార్కెట్ వాటాతో ఉంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-s-domestic-passenger-demand-up-25-percent-iata-116040700595_1.html|title=India's domestic passenger demand up 25 percent: IATA|date=6 April 2014|work=[[Business Standard]]|access-date=14 April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423143800/http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-s-domestic-passenger-demand-up-25-percent-iata-116040700595_1.html|archive-date=23 April 2016}}</ref> === గమ్యాలు === జెట్ ఎయిర్ వేస్ దేశీయంగా 47 గమ్య స్థానాలకు, అంతర్జాతీయంగా [[ఆసియా]], [[ఐరోపా]], ఉత్తర అమెరికా ఖండాల్లోని 19 దేశాల్లో గల 22 స్థానాలకు విమానాలు నడిపేది.<ref>{{cite web |url=http://www.jetairways.com/EN/AU/AboutUs/OurNetwork.aspx |title=Our Network |publisher=Jet Airways |date=16 November 2012 |accessdate= |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150122215036/http://www.jetairways.com/EN/AU/AboutUs/OurNetwork.aspx |archive-date=22 January 2015 |url-status=dead }}</ref> తక్కువ దూరం గల విదేశీ గమ్య స్థానాలకు కొత్త తరానికి చెందిన బోయింగ్ 737విమానాలను వినియోగించేది.. ATR 72-500 విమానాలను ఎక్కువగా దేశీయ మార్గాల్లో ఉపయోగించేవారు. ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించేందుకు ఎయిర్ బస్ A330-200, బోయింగ్ 777-300ER విమానాలు ఉపయోగించేవారు. ముంబయి-ప్యారీస్ మార్గాల్లో ఎయిర్ బస్ A330 రకం విమానాలను కూడా 2014 ఏడాది మధ్యంతరం నుంచి ఉపయోగించేవారు. ===విమానాలు=== ఈ సంస్థ ఆర్థిక సమస్యలతో 2021 లో కార్యకలాపాలు నిలిపివేసే నాటికి ఈ కింది విమానాలు దాని ఆధీనంలో ఉండేవి.<ref>{{cite web|url=https://airlinegeeks.com/2019/04/13/jet-airways-suspends-international-operation/|title=Nearly 70 Percent of Jet Airways' Fleet Grounded as Airline Suspends International Operations|publisher=airlinegeeks.con|access-date=17 April 2019}}</ref><ref name="fleet">{{cite web|url=http://www.jetairways.com/en/in/jetexperience/fleet-information.aspx|title=Fleet Information|publisher=Jet Airways|access-date=5 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160320142632/http://www.jetairways.com/EN/IN/Jetexperience/fleet-information.aspx|archive-date=20 March 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="Boeing">{{cite web|url=http://active.boeing.com/commercial/orders/index.cfm?content=customerselection.cfm&pageid=m15524|title=Customer Orders|publisher=Boeing|access-date=7 October 2012}}</ref><ref name="Jet Airways Fleet">{{Cite web|url=https://www.planespotters.net/airline/Jet-Airways|title=Jet Airways Fleet|website=planespotters.net|access-date=14 May 2019|archive-date=4 జనవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104171135/https://www.planespotters.net/airline/Jet-Airways|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; text-align:center" |+ జెట్ ఎయిర్ వేస్ విమానాలు (2021 నవంబరు నాటికి) |- !rowspan=2|విమానం !rowspan=2|సేవా స్థితి !rowspan=2|ఆర్డర్లు !colspan=4|ప్రయాణికులు !rowspan=2|గమనికలు |- !{{abbr|F|First}} !{{abbr|J|Première}} !{{abbr|Y|Economy}} !Total |- |బోయింగ్ 737-800 |2 |&mdash; |&mdash; |12 |156 |168 | 30 కి పైగా స్పైస్ జెట్ స్వంతం చేసుకుంది, 9 విస్తారా స్వంతం చేసుకుంది. |- |బోయింగ్ 737-900 |1 |&mdash; |&mdash; |28 |138 |166 | |- |బోయింగ్ 777-300ER |5 |&mdash; |8 |30 |308 |346 |<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/jet-airways-plans-to-scrap-first-class-in-its-boeing-777-planes/articleshow/61764010.cms?from=mdr#:~:text=In%20a%20presentation%20to%20investors,2019%20onwards%2C%20from%20346%20seats.|title=Jet Airways plans to scrap first class in its Boeing 777 planes|newspaper=The Economic Times|access-date=23 November 2017}}</ref> |- |బోయింగ్ 787-9 |&mdash; |10<ref>{{cite web|url=https://boeing.mediaroom.com/2007-01-02-Boeing-Jet-Airways-Announce-Order-for-10-787-Dreamliners|title=Boeing, Jet Airways Announce Order for 10 787 Dreamliners|website=Boeing|access-date=2 January 2007}}</ref> |Colspan=4|TBA | |- !'''మొత్తం''' !8 !10 !colspan=5| |} === దివాలా, సేవల విరమణ === నవంబర్ 2018 నాటికి, పెరుగుతున్న నష్టాల కారణంగా జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ప్రతికూల ఆర్థిక దృక్పథాన్ని కలిగి ఉన్నట్లు నివేదించబడింది. మార్చి 2019లో జెట్ ఎయిర్‌వేస్ విమానాలలో దాదాపు నాల్గవ వంతు అద్దెలు చెల్లించకపోవటంతో నిలిచిపోయాయి. <ref>[https://www.flightglobal.com/news/articles/jet-airways-grounds-three-more-aircraft-due-to-lease-456451/ flightglobal.com] 8 March 2019</ref> 25 మార్చి 2019న, [[నరేష్ గోయెల్|నరేష్ గోయల్]] , అతని భార్య అనిత గోయల్ డైరెక్టర్ల బోర్డు నుండి వైదొలిగారు.  ఏప్రిల్ 5న, ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్ బకాయిలు చెల్లించలేదని విమానయాన సంస్థకు ఇంధన సరఫరాను నిలిపివేసింది. <ref>{{Cite web|title=Indian Oil Corporation stops fuel supply to Jet Airways|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/indian-oil-corporation-stops-fuel-supply-to-jet-airways/articleshow/68738203.cms|access-date=5 April 2019|website=The Times of India}}</ref> ఏప్రిల్ 17న, రుణదాతలు రూ. 4 బిలియన్ల అత్యవసర నిధిని తిరస్కరించడంతో ఎయిర్‌లైన్ అన్ని విమాన కార్యకలాపాలను నిలిపివేసింది. <ref name="The Economic Times">{{Cite newspaper|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/jet-airways-stares-at-shutdown-as-lenders-reject-appeal-for-funds-report/articleshow/68923128.cms|title=Jet Airways to suspend all operations from tonight|last=Chowdhury|first=Anirban|date=17 April 2019|work=The Economic Times|access-date=17 April 2019|ref=4}}</ref> ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ అసోసియేషన్ (IATA) లో సభ్యత్వం కోల్పోయింది. <ref>{{Cite web|title=Airlines body IATA suspends Jet Airways from clearing house membership|url=https://www.theweek.in/news/biz-tech/2019/04/18/Airlines-body-IATA-suspends-Jet-Airways-from-clearing-house-membership.html|website=theweek.in}}</ref> జూన్ 17న, ఎతిహాద్ ఎయిర్‌వేస్, [[హిందూజా గ్రూప్]] నుండి ఎటువంటి ఆమోదయోగ్యమైన ప్రతిపాదనలు రాకపోవడంతో, జెట్ ఎయిర్‌వేస్‌ రుణదాతలు $1.2 బిలయన్ల అప్పును వసూలు చేయుటకు దివాలా ప్రక్రియ ప్రారంభించడానికి కంపెనీని నేషనల్ కంపెనీ లా ట్రిబ్యునల్ (NCLT) ఆశ్రయించటానికి నిర్ణయించుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Gopakumar|first=Gopika|date=17 June 2019|title=Banks give up on Jet Airways' revival, choose to send it to bankruptcy court|url=https://www.livemint.com/companies/news/banks-give-up-on-jet-airways-revival-choose-to-send-it-to-bankruptcy-court-1560773130553.html|access-date=17 June 2019|website=Mint}}</ref> <ref>{{Cite web|date=17 June 2019|title=Jet Airways' lenders start insolvency proceedings|url=https://www.cityam.com/jet-airways-lenders-start-insolvency-proceedings/|access-date=17 June 2019|website=cityam}}</ref> ఇద్దరు రుణదాతలకు చెల్లింపులు జరపనందున నెదర్లాండ్స్‌లో దివాలా ప్రక్రియను ఎదుర్కొంటున్నందున, NCLAT (నేషనల్ కంపెనీ లా అప్పీలేట్ ట్రిబ్యునల్) అంతర్జాతీయ పరిధిలో దివాలా ప్రక్రియను అనుమతించింది, "డచ్ ట్రస్టీ (అడ్మినిస్ట్రేటర్)" "భారత పరిష్కార వృత్తిపరుడు" సహకరించుకుంటారని పేర్కొంది." <ref>{{Cite newspaper|url=https://www.ndtv.com/business/jet-airways-first-indian-company-to-face-cross-border-insolvency-report-2118571|title=Jet Airways First Indian Company To Face Cross-Border Insolvency: Report|work=NDTV Profit}}</ref> 2020 ప్రారంభంలో, ఎన్సో గ్రూప్, రష్యన్ ఫార్ ఈస్ట్ డెవలప్‌మెంట్ ఫండ్‌తో దాని రుణదాతల కమిటీ (CoC) నుండి దానిలో నియంత్రణ వాటాను కొనుగోలు చేయడానికి చర్చలలో పాల్గొంది. చర్చలు విఫలమయ్యాయి. <ref>{{Cite newspaper|url=https://www.business-standard.com/article/companies/beleaguered-jet-gets-another-eoi-coc-extends-deadline-for-resolution-plan-120021801342_1.html|title=Beleaguered Jet gets another EOI; CoC extends deadline for resolution plan|date=18 February 2020|work=Business Standard India}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Jet lenders extend deadline till March 9 for bid submission|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/jet-lenders-extend-deadline-till-march-9-for-bid-submission/article30852697.eceM}}</ref> === పునఃప్రారంభించు === 2020లో, పారిశ్రామికవేత్త మురారి లాల్ జలాన్, ఆస్తి నిర్వహణ సంస్థ కల్రాక్, ఫ్రిట్ష్ గ్రూప్‌లో భాగంగా, విమాన కార్యకలాపాలను పునఃప్రారంభించే ఉద్దేశ్యంతో ఎయిర్‌వేస్‌ను కొనుగోలు చేశాయి.<ref>{{Cite web|last=Balachandran|first=Manu|date=21 October 2020|title=From Ranchi to Tashkent via Dubai: The mysterious man gearing up to fly Jet Airways|url=https://www.forbesindia.com/article/take-one-big-story-of-the-day/from-ranchi-to-tashkent-via-dubai-the-mysterious-man-gearing-up-to-fly-jet-airways/63601/1|access-date=24 November 2020|website=Forbes India}}</ref> ఎయిర్‌వేస్‌ II 2022లో ఆరు విమానాలతో పూర్తి-సేవ దేశీయ విమానయాన సంస్థగా ఆకాశాన్ని తాకుతుందని భావించారు.<ref>{{Cite web|last=Saurabh Sinha|date=Dec 17, 2021|title='Jet-2 to resume domestic flights next summer with 6 planes' - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/jet-2-to-resume-domestic-flights-next-summer-with-6-planes/articleshow/88345139.cms|access-date=2022-01-04|website=The Times of India|language=en}}</ref> 20 మే 2022న, జెట్ ఎయిర్‌వేస్‌ తన ఎయిర్ ఆపరేటర్ ధృవీకరణ పత్రాన్ని అందుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Jet Airways regains AOC, eyes ex-Russian aircraft slots|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/115784-jet-airways-regains-aoc-eyes-ex-russian-aircraft-slots|access-date=26 May 2022|website=Ch-Aviation}}</ref> అయితే, 2022లో విమానాలు తిరిగి ప్రారంభించబడలేదు, సంస్థ 2023లో తన ఎయిర్ ఆపరేటర్ సర్టిఫికేట్‌ను పునరుద్ధరించలేదు, ఇది పునరుజ్జీవనం నిలిచిపోయిందనే ఊహాగానాలకు దారితీసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/companies/news/jet-airways-looks-into-abyss-as-jkc-fails-to-renew-its-flying-permit-123051700499_1.html|title=Jet Airways looks into abyss as JKC fails to renew its flying permit|date=17 May 2023|work=Business Standard|access-date=18 July 2023}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2023-05-22|title=Is India's Jet Airways finally dead?|url=https://qz.com/is-indias-jet-airways-finally-dead-1850460232|access-date=2023-07-18|website=Quartz}}</ref> ఆగష్టు 2023లో, నాలుగు సంవత్సరాలకు పైగా అన్ని విమాన సర్వీసులు నిలిచిపోయిన తర్వాత జెట్ ఎయిర్‌వేస్ తన IATA కోడ్ , 9Wను కోల్పోయిందని నివేదించబడింది . కార్యకలాపాలు తిరిగి ప్రారంభమయ్యే వరకు IATA కోడ్ "ప్రస్తుతం IATA వద్ద సంరక్షణలో ఉంది" అని జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ప్రతినిధి పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web|last=Livemint|date=2023-09-03|title=Go First and Jet Airways lose airline codes for being non-operational: Report|url=https://www.livemint.com/companies/news/cashstrapped-go-first-and-jet-airways-lose-airline-codes-for-being-non-operational-report-11693718128479.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903100859/https://www.livemint.com/companies/news/cashstrapped-go-first-and-jet-airways-lose-airline-codes-for-being-non-operational-report-11693718128479.html|archive-date=2023-09-03|access-date=2023-09-03|website=mint|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-09-03|title=Go First, Jet Airways lose airline codes|url=https://www.financialexpress.com/business/airlines-aviation-go-first-jet-airways-lose-airline-codes-3231195/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903100852/https://www.financialexpress.com/business/airlines-aviation-go-first-jet-airways-lose-airline-codes-3231195/|archive-date=2023-09-03|access-date=2023-09-03|website=Financialexpress|language=en}}</ref> సెప్టెంబర్ 2023 నాటికి, జలాన్-కాల్‌రాక్ యాజమాన్యాన్ని నిలుపుకుంటూ, 2024 చివరి నాటికి జెట్ ఎయిర్‌వేస్ కార్యకలాపాలను తిరిగి ప్రారంభిస్తుందని అంచనా వేయబడింది.<ref name="MC">{{Cite news|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/jet-airways-gains-5-after-jalan-kalrock-infuses-rs-100-cr-aims-to-take-off-next-year-11451261.html|title=Jet Airways gains 5% after Jalan-Kalrock infuses Rs 100 cr, aims to take off next year|date=29 September 2023|work=[[Moneycontrol]]|access-date=29 September 2023}}</ref> === లిక్విడేషన్ === సుప్రీం కోర్టు 7 నవంబర్ 2024న విమానయాన సంస్థను—అధికారికంగా జెట్ ఎయిర్‌వేస్ (ఇండియా) లిమిటెడ్— లిక్విడేషన్ చేయాలని ఆదేశించింది . జెట్ ఎయిర్‌వేస్‌ను జలన్-కల్‌రాక్ కన్సార్టియం (JKC)కి బదిలీ చేయాలన్న నేషనల్ కంపెనీ లా అప్పీలేట్ ట్రిబ్యునల్ నిర్ణయాన్ని సుప్రీం కోర్టు కొట్టివేసింది, [[భారతీయ స్టేట్ బ్యాంకు|స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]] నేతృత్వంలోని రుణదాతల బృందం 'కన్సార్టియమ్ పరిష్కార ప్రణాళికలో అవసరమైన ప్రారంభ ఆర్థిక కట్టుబాట్లను నెరవేర్చడంలో విఫలమైంది' అనే విజ్ఞప్తిని సమర్థించింది.<ref name=":1">{{Cite web|date=2024-11-07|title=Jet Airways retail shareholders stare at total loss after liquidation order: Report|url=https://www.indiatoday.in/business/story/jet-airways-retail-shareholders-liquidation-order-wipeout-share-price-2629770-2024-11-07|access-date=2024-11-07|website=India Today}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=https://economictimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/jet-airways-liquidation-supreme-court-orders-liquidation-of-naresh-goyals-airline-on-failure-of-resolution-plan/articleshow/115044332.cms|title=Supreme Court orders liquidation of Jet Airways on failure of resolution plan|date=7 November 2024|work=The Economic Times|access-date=2024-11-07|issn=0013-0389}}</ref> ప్రధాన సంస్థాగత వాటాదారులలో [[పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకు|పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్]] (26%) ఎతిహాద్ ఎయిర్‌వేస్ (24%), జెట్ అసలు ప్రమోటర్లు (25%) విశ్లేషణ ప్రకారం ఉన్నారు. ప్రస్తుత మార్కెట్ విలువ ₹ మూడు B777లు, ఆరు ఇంజిన్లను మాల్టాకు చెందిన విమానయాన సంస్థకు రుణదాత అయిన యాక్సెస్ ఏవియేషన్‌కు విక్రయించడంతో విమానయాన సంస్థ కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/grounded-jet-airways-to-sell-3-boeing-777-frames-and-6-engines-for-46-million/articleshow/128202749.cms?from=mdr|title=Grounded Jet Airways to sell 3 Boeing 777 frames and 6 engines for $46 million|date=2026-02-11|work=The Economic Times|access-date=2026-02-17|issn=0013-0389}}</ref> === లివరీ === [[దస్త్రం:Jet_737_at_SXR.JPG|thumb|[[శ్రీనగర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|శ్రీనగర్ విమానాశ్రయం]] జెట్ ఎయిర్‌వేస్ బోయింగ్ 737]] అసలు దుస్తులు లేత బూడిద, క్రోమ్ పసుపు రంగులతో నౌకాదళ నీలం రంగులో ఉండేవి.<ref name="livery">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/jet-airways-sports-new-look/14/21/281436/|title=Jet Airways sports new look|date=April 2007|work=[[Business Standard]]|access-date=3 March 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804231629/http://www.business-standard.com/india/news/jet-airways-sports-new-look/14/21/281436/|archive-date=4 August 2009}}</ref> విమానం పైభాగం, దిగువ భాగం లేత బూడిద రంగులో పెయింట్ చేయబడ్డాయి, నౌకాదళ నీలం నేపథ్యంలో ఎగిరే సూర్య చిహ్నంతో. లాండర్ అసోసియేట్స్ 2007లో రూపొందించిన కొత్త లివరీని ప్రవేశపెట్టారు, ఇందులో పసుపు, బంగారు రిబ్బన్లు ఉన్నాయి. ఈ డిజైన్ ముదురు నీలం, బంగారు రంగుల కలయికతో పాటు ఎయిర్‌లైన్ "ఫ్లయింగ్ సన్" లోగోను నిలుపుకుంది.<ref name="livery2">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/jet-airways-sports-new-look/14/21/281436/|title=Jet Airways sports new look|date=April 2007|work=[[Business Standard]]|access-date=3 March 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804231629/http://www.business-standard.com/india/news/jet-airways-sports-new-look/14/21/281436/|archive-date=4 August 2009}}</ref> ఇటాలియన్ డిజైనర్ రాబర్టో కాపుచీ రూపొందించిన కొత్త పసుపు యూనిఫాం ఏకకాలంలో ప్రవేశపెట్టబడింది.<ref name="livery2" /> జెట్ ఎయిర్‌వేస్ తన కొత్త గుర్తింపును గ్లోబల్ బ్రాండ్ రీ-లాంచ్‌తో కలిపి ప్రవేశపెట్టింది, ఇందులో కొత్త విమానాలు, రిఫ్రెష్ సీటింగ్ అమరిక ఉన్నాయి.<ref name="livery2" /> == పునఃప్రారంభ ప్రక్రియ == వ్యాపారియైన మురారి లాల్ జలాన్, శ్రేణి భూమి, సాంకేతికాల వ్యాపారాలలో అనుభవమున్న ఫ్లోరియన్ ఫ్రిట్ష్ స్థాపించిన ఫ్రిట్ష్ గ్రూప్‌లోని కాల్‌రాక్ అసెట్ మేనేజ్‌మెంట్ సంస్థ ప్రతిపాదనను రుణదాతలు ఆమోదించగా, జెట్ ఎయిర్‌వేస్ FY 2022-23 మొదటి త్రైమాసికంలో విమానాలను తిరిగి ప్రారంభించనుంది.<ref>{{Cite web|last=Balachandran|first=Manu|date=21 October 2020|title=From Ranchi to Tashkent via Dubai: The mysterious man gearing up to fly Jet Airways|url=https://www.forbesindia.com/article/take-one-big-story-of-the-day/from-ranchi-to-tashkent-via-dubai-the-mysterious-man-gearing-up-to-fly-jet-airways/63601/1|access-date=24 November 2020|website=Forbes India}}</ref> 22 జూన్ 2021న, కల్రాక్-జలాన్ కన్సార్టియం ప్రతిపాదించిన తీర్మానాన్ని NCLT ఆమోదించింది.<ref>{{Cite web|last=DelhiJune 22|first=India Today Web Desk New|last2=June 22|first2=2021UPDATED|last3=Ist|first3=2021 14:15|title=Jet Airways revival plan gets approval, shares hit 5% upper circuit|url=https://www.indiatoday.in/business/story/jet-airways-revival-plan-gets-approval-shares-hit-5-upper-circuit-1817937-2021-06-22|access-date=2021-06-22|website=India Today|language=en}}</ref> జెట్ ఎయిర్‌వేస్‌కు విమానాశ్రయ స్లాట్‌లను కేటాయించడానికి ఎన్‌సిఎల్‌టి పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ, డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ సివిల్ ఏవియేషన్‌కు 90 రోజుల గడువు ఉత్తర్వును మౌఖికంగా ఇచ్చింది. <ref>{{Cite newspaper|url=https://www.thehindu.com/business/revival-of-jet-airways-mumbai-bench-of-nclt-approves-resolution-plan-of-kalrock-capital-and-murari-lal-jalan/article34901085.ece|title=Kalrock-Jalan cleared to restart Jet|date=2021-06-22|work=The Hindu|access-date=2021-06-25|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> రెండవ దశ జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ఆరు విమానాలతో పూర్తి సేవల దేశీయ విమానయాన సంస్థగా 2022 వేసవిలో ప్రారంభం కానుంది. <ref>{{Cite web|last=Dec 17|first=Saurabh Sinha / TNN / Updated|last2=2021|last3=Ist|first3=21:41|title='Jet-2 to resume domestic flights next summer with 6 planes' - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/jet-2-to-resume-domestic-flights-next-summer-with-6-planes/articleshow/88345139.cms|access-date=2022-01-04|website=The Times of India|language=en}}</ref> == వివాదాలు == === ట్రేడ్ మార్క్ వివాదం === జెట్ ఎయిర్‌వేస్ జూన్ 2005లో బ్రస్సెల్స్ మీదుగా నెవార్క్‌కు సేవలను ప్రారంభించాలని భావించారు. మార్చి 2005లో, విమానయాన సంస్థ యునైటెడ్ స్టేట్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్‌కు దరఖాస్తును సమర్పించింది; అయితే, బెథెస్డా, మేరీల్యాండ్‌లో ఉన్న US రిజిస్టర్డ్ కంపెనీ జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ఇంక్ అనే సంస్థ CEO, నాన్సీ హెకర్‌మాన్, ట్రేడ్‌మార్క్ ఉల్లంఘన, ఇంకా జెట్ ఎయిర్ వేస్ సంస్థకు ఉగ్రవాద సంస్థ అల్ ఖైదాతో సంబంధాలు కలిగి ఉన్నారని ఆరోపిస్తూ ఈ దరఖాస్తును వ్యతిరేకించారు. జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ఈ ఆరోపణలను తిప్పికొట్టింది. ఇది కేవలం ప్రచారం కోసమే చేసిందని పక్కకు పెట్టింది.<ref>{{cite news|url=http://www.rediff.com/money/2005/jun/06jet.htm|title=Jet Air to take legal action against US company|date=6 June 2005|work=[[Rediff.com]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405155719/http://www.rediff.com/money/2005/jun/06jet.htm|archive-date=5 April 2016}}</ref> === భద్రత === హీత్రూ విమానాశ్రయంలో జెట్ ఎయిర్ వేస్ తరపున సెక్యూరిటీ ఏజెంట్‌గా పనిచేస్తున్న ఒప్పంద కార్మికుడైన అస్మిన్ తారిక్, 2006 ఆగస్టు 10న మూడు వేర్వేరు US ఎయిర్‌లైన్స్‌కు చెందిన అనేక అట్లాంటిక్ విమానాలను పేల్చివేయడానికి విఫలమైన ఉగ్రవాద కుట్రలో చిక్కుకున్నాడు.<ref name="terror">{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-08-19/news-by-company/27438569_1_jet-airways-london-route-security-clearance|newspaper=[[The Economic Times]]|title=UK seeks information on Jet Airways|date=19 August 2006|access-date=25 March 2016|archive-date=7 ఏప్రిల్ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407010108/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-08-19/news-by-company/27438569_1_jet-airways-london-route-security-clearance|url-status=dead}}</ref> తదనంతరం, UK, సింగపూర్ ప్రభుత్వాలు జెట్ ఎయిర్‌వేస్‌పై విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ నుండి భద్రతా సంబంధిత సమాచారాన్ని అభ్యర్థించాయి; దాంతో యుఎస్‌కి వెళ్లేందుకు క్లియరెన్స్ మరింత ఆలస్యం అయింది.<ref name="terror"/> US స్టేట్ డిపార్ట్‌మెంట్ 2006 నవంబర్ 15న అమెరికాకు వెళ్లేందుకు విమానయాన సంస్థకు అనుమతి ఇచ్చింది.<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report-jet-gets-green-signal-for-us-flight-1064376|title=Jet gets green signal for US flight|date=16 November 2006|first=Praveen|last=Sharma|newspaper=DNA|access-date=25 March 2016}}</ref> 2014 ఆగస్టులో, 280 మంది ప్రయాణికులతో ప్రయాణిస్తున్న విమానం ముంబై నుండి బ్రస్సెల్స్‌కు వెళ్లే మార్గంలో 5,000 అడుగుల (1,500 మీ) ప్రయాణం మధ్యలో అకస్మాత్తుగా కిందికి దింపిన కారణంగా జెట్ ఎయిర్‌వేస్‌కు చెందిన ఇద్దరు పైలట్లు తాత్కాలికంగా విధులకు దూరమయ్యారు.<ref>{{cite news|title=Jet Airways plane plunges 1500 meters over Turkey|url=http://www.news.com.au/travel/travel-updates/jet-airways-plane-plunges-1500-metres-over-turkey/story-e6frfq80-1227025298051|access-date=16 August 2014|publisher=News.com|date=15 August 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140816043849/http://www.news.com.au/travel/travel-updates/jet-airways-plane-plunges-1500-metres-over-turkey/story-e6frfq80-1227025298051|archive-date=16 August 2014}}</ref> === వినియోగదారుల సేవా లోపాలు === 2016 డిసెంబర్ 2న, భోపాల్ నుండి ముంబైకి వెళ్లే జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ఫ్లైట్ 9W7083 ముంబైకి బయలుదేరిన పెద్ద ప్రయాణీకుల బృందం మొత్తాన్ని బుక్ చేశారు. ఒక రాజకీయ నాయకుడి వివాహ వేడుక కి సంబంధించి, వారి పార్టీకి చెందిన అదనపు సభ్యులకు వసతి కల్పించడానికి క్యాబిన్ సిబ్బంది సాధారణ ప్రయాణికులను దింపడానికి బలవంతం చేయడానికి ప్రయత్నించారని ఇతర ప్రయాణీకుల నుండి ఆరోపణలు వచ్చాయి. కానీ ఎయిర్‌లైన్ మాత్రం తమ బుకింగ్ సిస్టమ్‌లో సాంకేతిక లోపం కారణంగా ఓవర్‌బుకింగ్‌కు దారితీసిందని పేర్కొంది.<ref>{{cite news|url=http://www.sify.com/news/jet-airways-apologises-for-mumbai-bhopal-flight-delay-news-national-qmdqN6cdafgac.html|title=Jet airways apologises for flight delay|work=Sify|date=2 December 2016|access-date=3 December 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220123055/http://www.sify.com/news/jet-airways-apologises-for-mumbai-bhopal-flight-delay-news-national-qmdqN6cdafgac.html|archive-date=20 December 2016}}</ref> === అవినీతి === 2016లో, ఈ సంస్థ దక్షిణాఫ్రికాలో జరిగిన గుప్తా కుటుంబ వివాదంలో చిక్కుకుంది. సౌత్ ఆఫ్రికన్ ఎయిర్‌వేస్ వారి భారతదేశ మార్గాన్ని విడిచిపెట్టడానికి ఏర్పాట్లు చేయడానికి అంగీకరించినట్లయితే, అప్పుడు జెట్ ఎయిర్‌వేస్ దానిని కొనుగోలు చేయవచ్చనీ అలా చేస్తే జెట్ ఎయిర్ వేస్ కుటుంబ సభ్యులు, ఆమెకు అధ్యక్షుడు జాకబ్ జుమా తరఫున మినిస్టర్ ఆఫ్ పబ్లిక్ ఎంటర్‌ప్రైజ్ పదవి వచ్చేలా చూస్తామని చెప్పినట్లు మాజీ [[ఆఫ్రికన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]] ఎంపీ వైట్జీ మెంటార్ ఆరోపించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.timeslive.co.za/politics/2016/03/18/Zuma-said-its-OK-Ntombazana-says-former-ANC-MP-Vytjie-Mentor|title='Zuma said it's OK Ntombazana,' says former ANC MP Vytjie Mentor|newspaper=Times Live|date=18 March 2016|access-date=13 April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420084147/http://www.timeslive.co.za/politics/2016/03/18/Zuma-said-its-OK-Ntombazana-says-former-ANC-MP-Vytjie-Mentor|archive-date=20 April 2016}}</ref><ref name="JetAirways">{{cite news|url=http://www.rdm.co.za/politics/2016/03/17/vytjie-mentor-i-can-prove-zuma-was-with-me-in-the-gupta-house|title=Vytjie Mentor: I can prove Zuma was with me in the Gupta house|newspaper=Rand Daily Mail|date=17 March 2016|access-date=10 April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422231152/http://www.rdm.co.za/politics/2016/03/17/vytjie-mentor-i-can-prove-zuma-was-with-me-in-the-gupta-house|archive-date=22 April 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.enca.com/south-africa/guptas-use-waterkloof-airforce-base-private-landing-strip|title=Guptas use Waterkloof airforce base as private landing strip|newspaper=eNCA|date=30 April 2013|access-date=9 February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216121758/https://www.enca.com/south-africa/guptas-use-waterkloof-airforce-base-private-landing-strip|archive-date=16 February 2016}}</ref> === మాఫియాతో సంబంధాలు === 2001 డిసెంబర్ 12న, భారతీయ గూఢచార సంస్థలైన రా, ఐబి భారత హోం మంత్రిత్వ శాఖకు పంపించిన నివేదికలో దావూద్ ఇబ్రహీం, చోటా షకీల్, ఇంకా భారతీయ అండర్ వరల్డ్‌లోని ఇతర ముఠాలతో జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ఆర్థిక లావాదేవీలకు అడపాదడపా సంబంధాలు కలిగి ఉన్నట్లు తమ వద్ద ఆధారాలు ఉన్నాయని పేర్కొన్నాయి. ఈ సమాచారం మీడియాకు లీక్ అయింది.<ref name="toi">{{cite news|title=Jet airways got dubious Dubai funds |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Jet-Airways-got-dubious-Dubai-funds-says-IB/articleshow/6705474.cms|access-date=15 November 2018|work=The Times of India}}</ref><ref name="Vulture">{{cite book|last1=Joseph|first1=Josy|title=A Feast of Vultures—The Hidden Business of Democracy in India|url=https://archive.org/details/feastofvulturesh0000josy|date=2 October 2016|publisher=Harper Collins |location=Mumbai }}</ref> పార్లమెంటు కార్యకలాపాలు నిలిచిపోయాయి.<ref name="Vulture"/> తదనంతరం 2016లో, జెట్ ఎయిర్‌వేస్‌కు ప్రారంభ పెట్టుబడి ''ఐల్ ఆఫ్ మ్యాన్'' నుండి డొల్ల కంపెనీల ద్వారా వచ్చిందనీ, భారతీయ అండర్ వరల్డ్ ద్వారా భారీగా నిధులు సమకూరినట్లు నివేదికలు వెలువడ్డాయి.<ref>{{cite news|title=A jet propelled by Don Ibrahim|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-jet-propelled-by-don-ibrahim/297557|access-date=15 November 2018 |publisher=Outlook India|date=16 June 2016}}</ref> ఇది ఎ ఫీస్ట్ ఆఫ్ వల్చర్స్ అనే పుస్తకంలో వివరంగా నమోదు చేయబడింది.<ref>{{cite web|last1=Joseph|first1=Josy|title=A feast of vultures|url=https://afeastofvultures.com/a-feast-of-vultures/|website=afeastofvultures.com|publisher=Official website|access-date=15 November 2018|archive-date=15 అక్టోబరు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015083301/https://afeastofvultures.com/a-feast-of-vultures/|url-status=dead}}</ref> ==ప్రత్యేక రంగులు== ===1993–2007=== 1993 నుంచి 2007 వరకు జెట్ ఎయిర్ వేస్ విమానానికి నెవీ బ్లూ, పలచని ఊదా (లైట్ గ్రే), క్రోమ్ ఎల్లో రంగులు వాడేవారు. విమానం పైన, అడుగు భాగంలో పలచని ఊదా, ఎగురుతున్న సూర్యుని లోగోను నెవీ బ్లూ బ్యాక్ గ్రౌండ్ లో ముద్రించేవారు. ===2007–2021=== జెట్ ఎయిర్ వేస్ యొక్క ప్రస్తుతం ఉపయోగిస్తున్న రంగులు 2007 లో పరిచయం చేశారు. చిక్కటి నీలిరంగు, బంగారు వర్ణంతో కలయికతో జెట్ ఎయిర్ వేస్ విమానాలను పాత మోడల్ లాగానే "ఎగురుతున్న సూర్యుడు "లోగో ముద్రించారు.<ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/companies/jet-airways-sports-new-look-107041701098_1.html |title=Jet Airways sports new look |publisher=Business Standard|date= 1 April 2007|accessdate=}}</ref> == గమ్యస్థానాలు == దాని వెబ్‌సైట్ ప్రకారం, 2016లో జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ఆసియా, యూరప్, ఉత్తర అమెరికా, మధ్యప్రాచ్యంలోని 15 దేశాలలో 57 గమ్యస్థానాలకు—37 దేశీయ, 20 అంతర్జాతీయ—సేవలు అందించింది.<ref name="Network">{{Cite web|title=Jet Airways Network|url=http://www.jetairways.com/en/in/jetexperience/destinations.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331132339/http://www.jetairways.com/EN/IN/JetExperience/destinations.aspx|archive-date=31 March 2016|access-date=25 March 2016|publisher=Jet Airways}}</ref> ఈ విమానయాన సంస్థకు [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|ముంబై]] ప్రాథమిక కేంద్రం, [[ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|ఢిల్లీ]] & [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|బెంగళూరు]] ద్వితీయ స్థావరాలు ఉన్నాయి. మార్చి 2004లో ప్రవేశపెట్టిన ఈ విమానయాన సంస్థ మొదటి అంతర్జాతీయ గమ్యం [[కొలంబో]], [[చెన్నై]] నుండి సేవలు అందించింది.<ref name="international2">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/business/india/story/jet-airways-completes-20-years-of-operations-on-sunday-161977-2013-05-05|title=Jet Airways completes 20 years of operations on Sunday|date=6 May 2013|work=[[India Today]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408104904/http://indiatoday.intoday.in/story/jet-airways-completes-20-years-of-operations-on-sunday/1/269606.html|archive-date=8 April 2016}}</ref> 2005లో ప్రారంభించిన [[లండన్]], ఈ విమాన సంస్థ మొదటి సుదూర గమ్యస్థానంగా ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4529019.stm|title=India flies into budget air travel era|last=Mazumdar|first=Sanjay|date=9 May 2005|work=[[BBC News]]|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326100136/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4529019.stm|archive-date=26 March 2016}}</ref> 2007 నుండి జెట్ ఎయిర్‌వేస్ ఉత్తర అమెరికాకు అట్లాంటిక్ ఆవల కనెక్షన్‌ల కోసం బ్రస్సెల్స్ విమానాశ్రయంలో ఒక సిజర్స్ హబ్‌ను కలిగి ఉంది, దీని స్థానంలో 27 మార్చి 2016 నుండి ఆమ్‌స్టర్‌డామ్ షిప్‌హోల్ విమానాశ్రయం వచ్చింది.<ref name="Schiphol2">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/jet-airways-makes-amsterdam-its-european-gateway/article7987876.ece|title=Jet Airways makes Amsterdam its European gateway|date=14 December 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=4 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170130012857/http://www.thehindu.com/business/Industry/jet-airways-makes-amsterdam-its-european-gateway/article7987876.ece|archive-date=30 January 2017}}</ref> 2008లో, 2008 ఆర్థిక సంక్షోభం, గ్రేట్ రెసెషన్ వల్ల కలిగిన నష్టాల కారణంగా ఎయిర్‌లైన్ అంతర్జాతీయ మార్గాలను నిలిపివేయవలసి వచ్చింది ; ఇది శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో, షాంఘైలకు సేవలను నిలిపివేసింది.<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-10-11/news/28493388_1_mumbai-london-mumbai-london-flights-mumbai-shanghai-san-francisco|title=Jet set to cancel Mumbai-Shanghai-San Francisco flight|date=11 October 2008|work=[[The Economic Times]]|access-date=25 March 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526232131/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-10-11/news/28493388_1_mumbai-london-mumbai-london-flights-mumbai-shanghai-san-francisco|archive-date=26 May 2015}}</ref> 2011 చివరి నాటికి ముంబై-షాంఘై మార్గాన్ని పునరుద్ధరించాలని విమానయాన సంస్థ యోచించింది, కానీ అది ఎన్నడూ కార్యరూపం దాల్చలేదు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2010-12-14/jet-air-to-resume-india-china-service-amid-very-good-growth-.html|title=Jet Air Will Resume India-China Service Amid Good Growth|last=Cheng|first=Wing-Gar|date=13 December 2010|work=Bloomberg|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209181533/http://www.bloomberg.com/news/2010-12-14/jet-air-to-resume-india-china-service-amid-very-good-growth-.html|archive-date=9 December 2014|last2=Li|first2=Susan}}</ref> ఈ విమానయాన సంస్థ 2012లో న్యూయార్క్ నగరానికి విమానాలను ఉపసంహరించుకుంది, 2013లో ఢిల్లీ- మిలన్ మార్గాన్ని మూసివేసింది.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Jet-Airways-to-withdraw-JFK-flights-from-September-10/articleshow/14151133.cms|title=Jet Airways to withdraw JFK flights from September 10|date=15 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=7 October 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120618020333/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Jet-Airways-to-withdraw-JFK-flights-from-September-10/articleshow/14151133.cms|archive-date=18 June 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.travelbizmonitor.com/jet-airways-to-stop-new-delhimilan-flights-from-feb-1-2013-19067|title=Jet Airways to stop New Delhi-Milan flights from Feb 1, 2013|date=18 January 2013|work=Saffron Media|access-date=25 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523142954/http://www.travelbizmonitor.com/jet-airways-to-stop-new-delhimilan-flights-from-feb-1-2013-19067|archive-date=23 May 2013}}</ref> 2016 మార్చి 1న విమానయాన సంస్థ ముంబై విమానాశ్రయంలో దేశీయ, అంతర్జాతీయ కార్యకలాపాల ఏకీకరణను ప్రకటించింది, దాని మొత్తం కార్యకలాపాలను కొత్తగా నిర్మించిన టెర్మినల్ 2కి మార్చింది.<ref>{{Cite web|title=Jet Airways – Terminal 2|url=http://www.jetairways.com/EN/BE/TravelInformation/Terminal-2.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306195606/http://www.jetairways.com/EN/BE/TravelInformation/Terminal-2.aspx|archive-date=6 March 2016|access-date=4 March 2016|publisher=Jet Airways}}</ref> == సేవలు == ప్రయాణీకులకోసం నాణ్యమైన విమానాశ్రయ లాంజ్ లు, కోచ్, బస్సు సౌకర్యం, వెబ్ చెకిన్ వంటి ఆన్ గ్రౌండ్ సేవలను అందించింది. రుచి, నాణ్యమైన భోజనంతో పాటు సుస్వర సంగీతం, సుప్రసిద్ధ సినిమాల వంటి వినోద సౌకర్యాలు కల్పించింది. సౌకర్యవంతమైన సీట్లవల్ల ఎలాంటి అలసట లేకుండానే తమ ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేసుకుని గమ్యస్థానం చేరుకునే సౌకర్యం ఉంది. విమానంలో సహాయక సిబ్బంది కావాల్సిన సదుపాయాలు, సహాయం అందించడం పాటు ప్రయాణికులతో పాటు వారివెంట తీసుకెళ్లే జంతువుల (పెట్స్) కు కూడా మందులు అందుబాటులో ఉంచేవారు. తరుచూ జెట్ ఎయిర్ లైన్స్ విమానాల్లో ప్రయాణించే వారికి జెట్ ప్రివిలేజ్ లో భాగస్వామ్యం ద్వారా మరిన్ని బోనస్ లు, సదుపాయాలు కల్పించేవారు. ==అవార్డులు== * బిజినెస్ ట్రావెల్స్ 20వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా ప్రపంచంలో ఉత్తమ ప్రథమ శ్రేణి సేవలు అందించిన వారికిచ్చే “ఉత్తమ వాణిజ్య ట్రావెల్”అవార్డులు * ఉత్తమ వాణిజ్య తరగతి, ఉత్తమ ఎకానమి తరగతి కింద బిజినెస్ ట్రావెల్ ఆవార్డులు * 2006, 2007 సంవత్సరాలకు గానూ ఉత్తమ కార్యక్రమాల ఫ్రెడ్డీ అవార్డులు * 2009 లో టఫీ అందించిన భారత్ నుంచి ఉత్తమ ఈస్ట్ బౌండ్ ఎయిర్ లైన్ అవార్డు, ఉత్తమ భారత దేశీయ ఎయిర్ లైన్ అవార్డు. * లండన్ లోని బిజినెస్ ట్రావెల్ వారి ఉత్తమ భారతీయ ఎయిర్ లైన్ అవార్డులతో పాటు ఎన్నో దేశీయ, అంతర్జాతీయ అవార్డులు. ==సంఘటనలు ప్రమాదాలు== * 2007 జూలై 1 నాడు జెట్ ఎయిర్ వేస్ విమానం 3307, ATR 72-212A భోపాల్ - ఇండోర్ మార్గంలో ఎగురుతుండగా తుఫాను కారణంగా ప్రమాదంలో చిక్కుకుంది. ఆ సమయంలో విమానంలో 45 మంది ప్రయాణికులు, 4గురు విమాన సిబ్బంది ఉన్నప్పటికీ ఎవరికీ ప్రాణాపాయం కలగలేదు. విమానంలోని కొంతభాగం దెబ్బతినడంతో దీన్ని మరమ్మతుల కోసం పంపించారు.<ref>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20070701-0 |title=Aviation Safety Network Accident Description|publisher=Aviation Safety Network|date=5 September 2013 |accessdate=}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:విమానయాన సంస్థలు]] [[వర్గం:1992 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] buj6yq6xxmaaaw2xkhlyw5bhqkt00e7 0 206293 4956955 4893872 2026-09-13T00:19:48Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956955 wikitext text/x-wiki {{Infobox architect |name=చార్లెస్ కొరియా |image=Den’s Blog.jpg|thumb|Charles Correa |nationality=భారతీయుడు |birth_date={{Birth date|1930|9|1}} |birth_place= సికింద్రాబాదు, ఇండియా |death_date={{Death date and age|2015|6|16|1930|9|1}} |death_place= ముంబై, ఇండియా |practice= |alma_mater= మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయం |significant_buildings=జవహర్ కళా భవన్,నేషనల్ క్రాప్ట్స్ మ్యూజియం,భారత్ భవన్. |significant_projects= |awards= }} '''చార్లెస్ కొరియా''' (1930 సెప్టెంబరు 1 – 2015 జూన్ 16) భారతదేశపు అత్యుత్తమ ఆర్కిటెక్టు. ఆయన అపురూప కట్టడాల రూపశిల్పి, నగర, పట్టణ అభివృద్ధి ప్రణాళికలలో అనేక నూతన ఒరవడులను సృష్టించిన సృజనశీలిగా ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన పట్టణాలలోని పేదప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా వివిధ సాంప్రదాయ పద్ధతులను నిర్మాణాలలో ఉపయోగించేవారు.<ref>[http://www.upenn.edu/ARG/archive/architecture/architecture.html An Architecture of Independence: The Making of Modern South Asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603215030/http://www.upenn.edu/ARG/archive/architecture/architecture.html|date=2009-06-03}} [[University of Pennsylvania]].</ref> తన విశిష్ట సేవలకు 1972లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]], 2006లో [[పద్మ విభూషణ్]], ఆగాఖాన్ అవార్డు లాంటి అత్యున్నత అవార్డులతోపాటు పలు జాతీయ, అంతర్జాతీయ పురస్కారాలను అందుకొన్నారు.1984లో రాయల్ గోల్డుమెడల్ను అందుకున్నారు. [[జపాన్]] ప్రీమియం ఇంపీరియల్, రాయల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్కిటెక్ట్ రాయల్ గోల్డ్ మెడల్ పురస్కారంతో సత్కరించింది. చార్లెస్‌ను బ్రిటిష్ ఆర్కిటెక్ట్స్ సంస్థ భారత దేశపు గొప్ప ఆర్కిటెక్ట్ అంటూ కీర్తించింది. ==ప్రారంభ జీవితం, విద్య== చార్లెస్ 1930 సెప్టెంబర్ 1న [[సికింద్రాబాద్‌]]లో జన్మించారు.<ref>{{cite web|title=Charles Correa|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/138593/Charles-Correa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 March 2014|author=|date=}}</ref><ref>{{citation|title=An Architecture of Independence: The Making of Modern South Asia |author= Kazi Khaleed Ashraf, James Belluardo|year=1998|publisher=Architectural League of New York|id=ISBN 9780966385601|url= http://books.google.co.in/books?id=jwxQAAAAMAAJ&q=charles+correa+biography&dq=charles+correa+biography&hl=en&sa=X&ei=xAoXU42HN4aPrgf2wIHYDA&ved=0CD8Q6AEwBDgK|isbn=09663-8560-8|page=33}}</ref> [[ముంబై]]లోని సెయింట్ జేవీయర్ కాలేజీ, [[అమెరికా]]లోని మిచిగన్(1949–53), ప్రతిష్ఠాత్మక మస్సాచుస్సెట్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో(1953–55) విద్యనభ్యసించారు.1958లో ఆయన బొంబాయి లో ఆర్కిటెక్ట్ ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించాడు.<ref name="Britannica">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/138593/Charles-Correa |title=Charles Correa, Britannica }}</ref> ఆయన 2015 జూన్ 16 న మరణించారు.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Architect-Charles-Correa-dies-at-84/articleshow/47697831.cms]</ref> ==కెరీర్== [[Image:Jawahar Kala Kendra, Jaipur, Rajasthan.jpg|thumb|140px|జైపూర్ లోని జవహర్ కళాకేంద్ర (1986–1992)]] [[File:Sabarmati-Ashram-1.jpg|left|thumb|మహాత్మాగాంధీ మెమోరియల్,సబర్మతి ఆశ్రమం,[[అహ్మదాబాద్]] (1958–1963)]] [[కొరియా]] ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధ నిర్మాణశిల్పిగా పేరుపొందాడు.తక్కువ ఖర్చుతో పేదల సొంతింటి కలను సాకా రం చేయడానికి ప్రణాళికలు రూపొందించడమేగాక, దేశవిదేశాల్లో అద్భుతమైన కట్టడాలకు రూపకల్పన చేసి అంతర్జాతీయంగా పేరు ప్రఖ్యాతులు పొందారు. ఆయన మొదటి ముఖ్య ప్రాజెక్టు అహ్మదాబాదు లోని సబర్మతి ఆశ్రమం వద్ద నిర్మించిన "మహాత్మాగాంధీ సంగ్రహాలయ" (మహాత్మాగాద్ంహీ మెమోరియల్)(1958–1963),<ref name=bbc>{{cite news |title=Charles Correa – India's greatest architect? |url=http://www.bbc.co.uk/news/magazine-22463774 |date=13 May 2013 |publisher=BBC News |accessdate=2 July 2013 |work= |archive-date=21 జూన్ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621005155/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-22463774 |url-status=dead }}</ref> తరువాత ఆయన 1967లో భోపాల్ లో మధ్యప్రదేశ్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీని రూపొందించారు.<ref name=agha>{{Cite web |url=http://archnet.org/library/sites/one-site.tcl?site_id=1759 |title=Vidhan Bhavan, (ArchNet) |website= |access-date=2015-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060208103213/http://archnet.org/library/sites/one-site.tcl?site_id=1759 |archive-date=2006-02-08 |url-status=dead }}</ref> ఆయన న్యూఢిల్లీలోని నేషనల్ క్రాఫ్ట్స్ మ్యూజియంను రూపొందించారు.<ref name=bbc/> తదుపరి భారత్ భవన్, బోస్టన్‌లో మిట్స్ బ్రెయిన్ అండ్ కాగ్నిటివ్ సైన్సెస్ సెంటర్, [[మధ్యప్రదేశ్]] అసెంబ్లీ భవనాలను అద్భుతంగా రూపొందించడంలో ఆయన ప్రధాన పాత్రవహించారు. ఆయన 1970లో సముద్రం తీరం నుంచి ముంబయి వరకు కొత్తగా నిర్మించిన నవీ ముంబయి నగరానికి చీఫ్ ఆర్కిటెక్ట్ గా వ్యవహరించారు. విలాసవంతమైన భవనాలకే కాకుండా… గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో తక్కువ ఖర్చుతో సౌకర్యవంతమైన ఇళ్ల నిర్మించడంలో ఆయన ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందారు.1985 అప్పతి భారత ప్రధాని రాజీవ్‌గాంధీ ఆయనను జాతీయ పట్టణాభివృద్ది సంస్థకు మొదటి ఛైర్మన్ గా నియమించారు.<ref name="mirror13"/> [[File:Champalimaud Centre for the Unknown (21).jpg|thumb|[[Champalimaud Foundation|Champalimaud Centre for The Unknown]] in Lisbon, Portugal (2007–2010).]] 1984లో ఆయన "అర్బన్ డిజైన్ రీసెర్చ్ ఇనిస్టిట్యూట్" ను బొంబాయిలో ప్రారంభించారు. నాలుగుదశబ్దాలుగా ఆయన మూడవ ప్రపంచంలోని పట్టణ ప్రజలకు తక్కువ ఖర్చుతో గృహాలనిర్మాణం కొరకు ప్రణాళికలు రూపొందిస్తున్నారు. [[జైపూర్|జైపూర్‌]]<nowiki/>లో [[జవహర్ కళా కేంద్రం]]<nowiki/>ను డిజైన్ చేశారు. 2005 నుండి ఆయన ఢిల్లీ అర్బన్ ఆర్ట్స్ కమిషన్ కు చర్మన్ గా వ్యవహరిస్తున్నారు. 2011 డిసెంబరు 18 న లివరేషన్ ఆఫ్ గోవా ఉత్సవాల సందర్భంగా గోవాలోని అత్యున్నత పురస్కారమైన "గోమంత్ విభూషణ్" అందుకున్నారు.<ref name="TimesofIndia">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/goa/30533988_1_charles-correa-goa-chief-minister-digambar-kamat |title=CharlesCorrea, Gomant Vibhushan |date=19 December 2011 |work=The Times of India |access-date=2015-07-18 |archive-date=2012-07-01 |archive-url=https://archive.today/20120701155312/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/goa/30533988_1_charles-correa-goa-chief-minister-digambar-kamat |url-status=dead }}</ref> 2013లో రాయల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ బ్రితిష్ ఆర్కిటెక్ట్స్ నివహించిన ఎగ్జిబిషన్ లో " చార్లెస్ కొరియా-భారతదేశ అత్యున్నత ఆర్కిటెక్ట్" అని ఆయన నూతన పట్టణాలను రూపొందించడంలో ప్రభావితం చేసిన భారతీయ ఆర్కిటెక్ట్ గా కొనియాడారు.<ref name="mirror13">{{Cite web | title = Master class with Charles Correa | url = http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Master-class-with-Charles-Correa/articleshow/20499060.cms | publisher = Mumbai Mirror | date = 9 June 2013 | accessdate = 2 July 2013 | archive-date = 13 జూన్ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130613211227/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Master-class-with-Charles-Correa/articleshow/20499060.cms | url-status = dead }}</ref><ref name="architecture.com">{{Cite web | title = Charles Correa &amp; Out of India Season | url = http://www.architecture.com/WhatsOn/RIBATrustProgramme/CharlesCorreaOutofIndiaSeason.aspx#.UdJMejs3CgQ | publisher = RIBA | year = 2013 | accessdate = 2 July 2013 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20130609084316/http://www.architecture.com/WhatsOn/RIBATrustProgramme/CharlesCorreaOutofIndiaSeason.aspx/#.UdJMejs3CgQ | archive-date = 9 జూన్ 2013 | url-status = dead }}</ref> ==చివరి ప్రాజెక్టులు== [[File:The Jeevan Bharati building at Connaught Place, New Delhi.jpg|right|thumb|[[Life Insurance Corporation of India|LIC]] building, at [[Connaught Place, New Delhi]], designed by Charles Correa, 1986]] ఆయన కెనడా దేశంలోని టొరాంటో లో కొత్త ఇస్లామిక్ సెంటరు ప్రాజెక్టును నిర్వహించారు.<ref name="ArchRecord">{{cite news |url=http://archrecord.construction.com/news/daily/archives/081006AghaKhan.asp |title=Correa, Maki Tapped to Design Aga Khan Center |date=6 October 2008 |publisher=Architectural Record, The McGraw-Hill Companies |accessdate=9 October 2008}}</ref> లిస్బన్ లోని ఛాంపలిమాడ్ సెంటర్ ప్రారంభోత్సవం సందర్భంగా 2010 అక్టోబరు 5 న పోర్చుగీసు అధ్యక్షుడు కొరీయాను ఆహ్వానించారు.<ref>[http://www.fchampalimaud.org/newsroom/detail/champalimaud-centre-for-the-unknown-opens-in-lisbon/]{{Dead link|date=జనవరి 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.e-architect.co.uk/portugal/champalimaud_foundation.htm |title=The Champalimaud Foundation – Arquitetura Lisboa |website= |access-date=2015-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113181456/http://www.e-architect.co.uk/portugal/champalimaud_foundation.htm |archive-date=2013-11-13 |url-status=dead }}</ref> ==అవార్డులు== * [[:en:RIBA|RIBA]] రాయల్ గోల్డు మెడల్ – 1984.<ref>{{cite web |title=List of medal winners 1848–2008(PDF) |url=http://www.architecture.com/Files/RIBATrust/Awards/RoyalGoldMedal/Royal%20Gold%20Medallists%201848%20-%202008.pdf |date= |publisher=RIBA |accessdate= |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202101307/http://www.architecture.com/Files/RIBATrust/Awards/RoyalGoldMedal/Royal%20Gold%20Medallists%201848%20-%202008.pdf |archive-date=2014-02-02 |url-status=dead }}</ref> * [[పద్మవిభూషణ్]] (2006), [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] (1972).<ref>{{Cite web|title=Padma Awards Directory (1954–2009)|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|website=|access-date=2015-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=2013-05-10|url-status=dead}}</ref> * [[:en:Praemium Imperiale|ప్రమియం ఇంపెరియెల్]] (1994) * మధ్యప్రదేశ్ అసెంబ్లీ నిర్మాణానికి గానూ అగాఖాన్ అవార్డు(1998)<ref name=agha/> * ఆస్ట్రేలియా డెకరేషన్ ఫర్ సైన్స్ అండ్ ఆర్ట్స్ (2005)<ref>{{cite web | url = http://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf | title = Reply to a parliamentary question |language=de | page=1714 | format = pdf | accessdate = 1 March 2013 }}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== * [http://www.charlescorrea.net Charles Correa Associates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306055225/http://www.charlescorrea.net/ |date=2018-03-06 }} – Official web site of the Mumbai-based architect. Extensive project descriptions with photographs, biography and bibliography. * [http://www.bbc.co.uk/radio3/speechanddrama/charlescorrea_gallery.shtml?select=01#imagelink Charles Correa – Photo Gallery] at [[BBC Radio 3]] * [https://web.archive.org/web/20110629172857/http://archnet.org/library/parties/one-party.jsp?party_id=11 Charles Mark Correa Biography] * [http://www.ibtimes.com/articles/157312/20110603/champalimaud-centre-for-the-unknown-charles-correa-associates.htm Link to Art & Design webpage]{{Dead link|date=October 2012}} {{Authority control}} [[వర్గం:1930 జననాలు]] [[వర్గం:2015 మరణాలు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన తెలంగాణ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కారం పొందిన తెలంగాణ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ వాస్తుశిల్పులు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా వ్యక్తులు]] s778mud69ij2q9cnl74ag80r5e8whri 0 206909 4956830 3709142 2026-09-12T13:13:44Z Raghurama Raju 1957 146551 అక్షర దోషం స్థిరం 4956830 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:వక్కలంక లక్ష్మీపతిరావు.png|thumb|వక్కలంక లక్ష్మీపతిరావు.]] '''వక్కలంక లక్ష్మీపతిరావు''' ప్రముఖ తెలుగు కవి, సాహితీకారుడు. కోనసీమ కవికోకిలగా లబ్దప్రతిష్టులాయన. వారికి ప్రకృతి పట్ల ఆరాధన, దేశాభిమానం, ప్రకృతికి మూలాధారమైన పరమేశ్వరుడంటే భక్తి మెండు. ప్రాచీన అధునాతన కవితా వారధిగా సుమారు నాలుగు తరాల శ్రోతలకు లక్ష్మీపతిరావు గారు సుపరిచితులు. అమలాపురం శ్రీ కోనసీమ భానోజీ కామర్సు కళాశాలలో తెలుగు విభాగ అధిపతిగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web |url=https://groups.yahoo.com/neo/groups/ghantasala/conversations/messages/2966 |title=Dedicated to legendary Dedicated to legendary singer late Ghantasala Venkateswara Rao |access-date=2015-07-29 |website= |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307025252/https://groups.yahoo.com/neo/groups/ghantasala/conversations/messages/2966 |url-status=dead }}</ref> ==జీవిత విశేషాలు== ఆయన 1924 లోజన్మించారు.<ref>[https://openlibrary.org/authors/OL5807438A/Vakkalanka_Lakshmipathi_Rao జనన తేదీ ఆధారం 1924 -]</ref> ఆయన అనేక లలితగీతాలు, దేశభక్తి గీతాలు రచించారు. అవి 1970-90 ప్రాంతాలలో విరివిగా ఆకాశవాణి కేంద్రాలలో వినపిస్తూ ఉండేవి. ఇప్పటికీ అప్పుడప్పుడు [[ఆకాశవాణి]] కేంద్రాలనుంచి పున: ప్రసారం అవుతూ ఉంటాయి. అప్పట్లో ఆకాశవాణి గుర్తింపు ఉన్న రచయిత. ఇవే కాక ఇంకా అనేక గ్రంథాలు రాసారు. ఆయన రచనలను స్వర్గీయ [[రాష్ట్రపతి]] [[వి.వి.గిరి,]] అక్కినేని నాగేశ్వరరావు,ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం లాంటి వారికి అంకితం యిచ్చారు. పారిజాతాపహరణం సిద్ధాంత వ్యాసం వ్రాసారు.ఈయన కావ్యాలు రాయడంతోపాతు దైవక్షేత్రాలపై చక్కనిపాటలు వ్రాసారు.<ref>{{Cite web |url=http://sirakadambam.blogspot.in/2010/07/blog-post_15.html |title=ఆదివారం ( 11 - 07 - 2010 ) హైదరాబాద్ త్యాగరాయ గాన సభ లో జరిగిన సంతాప సభ వార్త - ఆంధ్రజ్యోతి నుండి..... |website= |access-date=2015-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306231912/http://sirakadambam.blogspot.in/2010/07/blog-post_15.html |archive-date=2016-03-06 |url-status=dead }}</ref> ఆయన కాళీదాసు మేఘ సందేశాన్ని తెలుగులో వ్రాసారు.<ref>{{cite news|title=Kalidasa Sahiti Saptaham|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/kalidasa-sahiti-saptaham/article3065963.ece|accessdate=26 October 2006|agency=Thi HIndu}}</ref> ==రచనలు<ref>[https://openlibrary.org/authors/OL5807438A/Vakkalanka_Lakshmipathi_Rao Vakkalanka Lakshmipathi Rao-1924 -]</ref>== * సుమాంజలి * స్వాతంత్ర్యభారతి * కవితా లోకము * కవితావసంతం * వీరభారతము * జలదగితి ==ఆయన రాసిన దేశభక్తి గీతం== <poem>" నవభారతనందనాన వలపు లొలుకుపువ్వుల్లారా ! తెలుగుతల్లివదనమ్మున విరిసినచిరునవ్వుల్లారా ! నవతావాదుల్లారా ! మానవతావాదుల్లారా ! నవచైతన్యం ఉరకలు వేసే యువతీయువకుల్లారా ! భారతయువతీయువకుల్లారా ! నవభారతనిర్మాతల్లారా ! " </poem> ==మరణం== ఆయన [[జూలై 15]] [[2010]] న మరణించారు.<ref>{{Cite web |url=http://sirakadambam.blogspot.in/2010/07/blog-post_15.html |title=మధురకవి అస్తమయం |website= |access-date=2015-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306231912/http://sirakadambam.blogspot.in/2010/07/blog-post_15.html |archive-date=2016-03-06 |url-status=dead }}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:1924 జననాలు]] [[వర్గం:2010 మరణాలు]] btrpvsgg7ldkdn3qxxzlqz8crqxtlke 0 222646 4956996 3611409 2026-09-13T02:52:49Z InduSri123 152424 4956996 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:మహాకవి_పాల్కురికి_సోమనాధుడు_(Mahakavi_palkuriki_somanathudu).JPG|thumb|మహాకవి పాల్కురికి సోమనాధుడు (Mahakavi palkuriki somanathudu)]] '''పండితారాధ్య చరిత్ర''' శైవకవి [[పాల్కురికి సోమనాథుడు]] రచించిన [[ద్విపద]] [[ద్విపద కావ్యం|కావ్యం]]. == ఇతివృత్తం == పండితారాధ్య చరిత్ర శైవ భక్తుల కథలకు ఆలవాలంగా రచయించారు సోమనాథుడు.<ref name=ఈనాడు-చిరుతొండనంబి>{{cite web|last1=యల్లాప్రగడ|first1=మల్లికార్జునరావు|title=చిరుతొండనంబి|url=http://www.eenadu.net/Magzines/Sahitisampadainner.aspx?qry=puranam38|website=ఈనాడు|accessdate=31 March 2016|archive-date=31 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331033618/http://www.eenadu.net/Magzines/Sahitisampadainner.aspx?qry=puranam38|url-status=bot: unknown}}</ref> తెలుగు నాట శైవాన్ని ప్రచారం చేసేందుకు నడుంకట్టిన [[మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు|మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని]] జీవితాన్ని ప్రముఖంగా ఇందులో రాశారు. పండితారాధ్యుని జననం, బాల్యం విడిచిపెట్టి ఆయన మిగతా జీవితాన్ని వర్ణించారు. దీక్ష, పురాతన, వాద, మహిమ, పర్వతం అనే ఐదు ప్రకరణాల్లో ఆయన జీవిత వర్ణన సాగింది.<ref name="పండితారాధ్య చరిత్ర ఆంధ్రజ్యోతి వివిధ">{{cite journal|last1=వెల్దండి|first1=శ్రీధర్|title=పండితారాధ్యచరిత్ర.. తెలుగువారి తొలి విజ్ఞానసర్వస్వం|journal=ఆంధ్రజ్యోతి|page=4|url=http://www.andhrajyothy.com/Artical?SID=3096&SupID=26|accessdate=31 March 2016|quote=2015 ఆగస్టు 1, 2 తేదీలలో మెదక్‌ జిల్లా జోగిపేటలో జరిగిన యూజీసీ జాతీయ సదస్సులో చదివిన పరిశోధనా పత్రంలో కొంత భాగం వ్యాసంగా ప్రచురితం|archive-date=31 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331034647/http://www.andhrajyothy.com/Artical?SID=3096&SupID=26|url-status=bot: unknown}}</ref> == విశేషాలు == === ఛందస్సు === పండితారాధ్య చరిత్రాన్ని పాల్కురికి సోమన 11910 ద్విపద పద్యాల్లో రచించారు. మార్గ ఛందస్సులను విడిచిపెట్టి రోకటి పాటలు వంటి జానపదాలకు దగ్గరగా ఉండే దేశి ఛందస్సు అయిన ద్విపదను పాల్కురికి సోమనాధుడు ఆయన సాహిత్యరచనకు ప్రధానంగా స్వీకరించారు. ఆ క్రమంలోనే పండితారాధ్య చరిత్రాన్ని ద్విపదల్లో రాశాడు.<ref name="పండితారాధ్య చరిత్ర ఆంధ్రజ్యోతి వివిధ" /> === రసచర్చ === కొందరు విమర్శకులు పండితారాధ్య చరిత్రలో నవరసాల చిత్రీకరణ కనిపిస్తున్న విధానాన్ని వివరించారు. శివుని భర్తగా భావించిన బసవన భక్తి శృంగారం, అంచెన్న శివునితో బావమరిదిలా చేసిన వెటకారంలో కొంత హాస్యం, దక్ష ధ్వంసంలో రౌద్రం, బసవని మరణవార్త పండితారాధ్యునికి తెలిసిన ఘట్టంలో కరుణం, మడివాలు మాచయ్య కథలో వీరం, మల్లికార్జునుడు చూపిన మహిమల్లో అద్భుతం, వేమనారాధ్యుని కథలో రాజు శవం వర్ణనలో బీభత్సం, పల్నాటి చోళుని వంశ నాశనంలో భయానకం, పండితారాధ్యుని లింగార్చన వర్ణనలో శాంతం వంటివి వ్యక్తమైనట్టు రాశారు.<ref name="అమ్మజాతి పత్రికలో">{{cite journal|last1=జె.వి.|first1=సత్యవాణి|editor1-last=సామల|editor1-first=రమేష్ బాబు|editor1-link=సామల రమేష్ బాబు|title=పండితారాధ్య చరిత్ర-విజ్ఞాన సర్వస్వం|journal=అమ్మనుడి|date=జనవరి 2016|volume=11|issue=1|pages=33-35|series=సాహితీ చరిత్ర|publisher=తెలుగు జాతి ట్రస్టు|location=తెనాలి|language=తెలుగు}}</ref> == సమాజ చిత్రణ == పండితారాధ్య చరిత్రలో 13వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగువారి జీవితాన్ని సవివరంగా వర్ణించారు పాల్కురికి. ఇందులో కేవలం శివభక్తిపరుల జీవితాల వర్ణన మాత్రమే కాక జనజీవన వర్ణన విస్తృతంగా లభిస్తుంది. ఈ కారణంగా పండితారాధ్య చరిత్రాన్ని తెలుగు వారి తొలి విజ్ఞాన సర్వస్వంగా పలువురు విమర్శకులు పేర్కొన్నారు.<ref name="అమ్మజాతి పత్రికలో" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:శివకవుల సాహిత్యం]] r4vyn1cmncru9eksdr5nxs510i626f8 4956997 4956996 2026-09-13T02:53:18Z InduSri123 152424 4956997 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:మహాకవి_పాల్కురికి_సోమనాధుడు_(Mahakavi_palkuriki_somanathudu).JPG|thumb|మహాకవి పాల్కురికి సోమనాధుడు (Mahakavi palkuriki somanathudu)]] '''పండితారాధ్య చరిత్ర''' శైవకవి [[పాల్కురికి సోమనాథుడు]] రచించిన [[ద్విపద]] [[ద్విపద కావ్యం|కావ్యం]]. == ఇతివృత్తం == పండితారాధ్య చరిత్ర శైవ భక్తుల కథలకు ఆలవాలంగా రచయించారు సోమనాథుడు.<ref name=ఈనాడు-చిరుతొండనంబి>{{cite web|last1=యల్లాప్రగడ|first1=మల్లికార్జునరావు|title=చిరుతొండనంబి|url=http://www.eenadu.net/Magzines/Sahitisampadainner.aspx?qry=puranam38|website=ఈనాడు|accessdate=31 March 2016|archive-date=31 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331033618/http://www.eenadu.net/Magzines/Sahitisampadainner.aspx?qry=puranam38|url-status=bot: unknown}}</ref> తెలుగు నాట శైవాన్ని ప్రచారం చేసేందుకు నడుంకట్టిన [[మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు|మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని]] జీవితాన్ని ప్రముఖంగా ఇందులో రాశారు. పండితారాధ్యుని జననం, బాల్యం విడిచిపెట్టి ఆయన మిగతా జీవితాన్ని వర్ణించారు. దీక్ష, పురాతన, వాద, మహిమ, పర్వతం అనే ఐదు ప్రకరణాల్లో ఆయన జీవిత వర్ణన సాగింది.<ref name="పండితారాధ్య చరిత్ర ఆంధ్రజ్యోతి వివిధ">{{cite journal|last1=వెల్దండి|first1=శ్రీధర్|title=పండితారాధ్యచరిత్ర.. తెలుగువారి తొలి విజ్ఞానసర్వస్వం|journal=ఆంధ్రజ్యోతి|page=4|url=http://www.andhrajyothy.com/Artical?SID=3096&SupID=26|accessdate=31 March 2016|quote=2015 ఆగస్టు 1, 2 తేదీలలో మెదక్‌ జిల్లా జోగిపేటలో జరిగిన యూజీసీ జాతీయ సదస్సులో చదివిన పరిశోధనా పత్రంలో కొంత భాగం వ్యాసంగా ప్రచురితం|archive-date=31 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331034647/http://www.andhrajyothy.com/Artical?SID=3096&SupID=26|url-status=bot: unknown}}</ref> == విశేషాలు == === ఛందస్సు === పండితారాధ్య చరిత్రాన్ని పాల్కురికి సోమన 11910 ద్విపద పద్యాల్లో రచించారు. మార్గ ఛందస్సులను విడిచిపెట్టి రోకటి పాటలు వంటి జానపదాలకు దగ్గరగా ఉండే దేశి ఛందస్సు అయిన ద్విపదను పాల్కురికి సోమనాధుడు ఆయన సాహిత్యరచనకు ప్రధానంగా స్వీకరించారు. ఆ క్రమంలోనే పండితారాధ్య చరిత్రాన్ని ద్విపదల్లో రాశాడు.<ref name="పండితారాధ్య చరిత్ర ఆంధ్రజ్యోతి వివిధ" /> === రసచర్చ === కొందరు విమర్శకులు పండితారాధ్య చరిత్రలో నవరసాల చిత్రీకరణ కనిపిస్తున్న విధానాన్ని వివరించారు. శివుని భర్తగా భావించిన బసవన భక్తి శృంగారం, అంచెన్న శివునితో బావమరిదిలా చేసిన వెటకారంలో కొంత హాస్యం, దక్ష ధ్వంసంలో రౌద్రం, బసవని మరణవార్త పండితారాధ్యునికి తెలిసిన ఘట్టంలో కరుణం, మడివాలు మాచయ్య కథలో వీరం, మల్లికార్జునుడు చూపిన మహిమల్లో అద్భుతం, వేమనారాధ్యుని కథలో రాజు శవం వర్ణనలో బీభత్సం, పల్నాటి చోళుని వంశ నాశనంలో భయానకం, పండితారాధ్యుని లింగార్చన వర్ణనలో శాంతం వంటివి వ్యక్తమైనట్టు రాశాడు.<ref name="అమ్మజాతి పత్రికలో">{{cite journal|last1=జె.వి.|first1=సత్యవాణి|editor1-last=సామల|editor1-first=రమేష్ బాబు|editor1-link=సామల రమేష్ బాబు|title=పండితారాధ్య చరిత్ర-విజ్ఞాన సర్వస్వం|journal=అమ్మనుడి|date=జనవరి 2016|volume=11|issue=1|pages=33-35|series=సాహితీ చరిత్ర|publisher=తెలుగు జాతి ట్రస్టు|location=తెనాలి|language=తెలుగు}}</ref> == సమాజ చిత్రణ == పండితారాధ్య చరిత్రలో 13వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగువారి జీవితాన్ని సవివరంగా వర్ణించారు పాల్కురికి. ఇందులో కేవలం శివభక్తిపరుల జీవితాల వర్ణన మాత్రమే కాక జనజీవన వర్ణన విస్తృతంగా లభిస్తుంది. ఈ కారణంగా పండితారాధ్య చరిత్రాన్ని తెలుగు వారి తొలి విజ్ఞాన సర్వస్వంగా పలువురు విమర్శకులు పేర్కొన్నారు.<ref name="అమ్మజాతి పత్రికలో" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:శివకవుల సాహిత్యం]] m6j4gh1h2pvc46niaw7v4b29j7x48nu 0 225024 4956855 3433157 2026-09-12T14:36:09Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956855 wikitext text/x-wiki [[File:SI base unit.svg|thumb |upright=1.2|ఏడు SI బేస్ యూనిట్ నిర్వచనాల మధ్య లింకులు. ఎగువ నుండి సవ్యదిశలో: [[సెకను]] ([[కాలం]]), [[మీటరు]] ([[పొడవు]]), [[ఆంపియర్]] ([[ఎలెక్ట్రిక్ కరెంట్]]), మోల్ (పదార్థరాశి), [[కిలోగ్రాము]] ([[ద్రవ్యరాశి]]), [[కెల్విన్‌]] ([[ఉష్ణోగ్రత]]),, కాండిలా (కాంతి తీవ్రత).]] '''అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల పద్ధతి''' అనేది మెట్రిక్ వ్యవస్థ యొక్క ప్రామాణిక ఆధునిక రూపం. ఈ వ్యవస్థ యొక్క పేరుని ఫ్రెంచ్ పేరు సిస్టెమే ఇంటర్నేషనల్ డి'యునిటెస్ నుండి, ఎస్ఐ (SI) కు కుదించారు లేదా సంక్షిప్తీకరించారు. అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల పద్ధతి అనేది 7 ఆధార ప్రమాణముల ఆధారంగా కొలత పద్ధతి: ఇవి మీటరు (పొడవు), కిలోగ్రాము (ద్రవ్యరాశి), సెకను (కాలం), ఆంపియరు (విద్యుత్ ప్రవాహం), కెల్విన్ (ఉష్ణగతిక ఉష్ణోగ్రత), మోల్ (పదార్థరాశి),, కాండిలా (కాంతి తీవ్రత). ఈ బేస్ యూనిట్లు ప్రతి ఇతర కలయికలో ఉపయోగించవచ్చు. ఇది SI ఉత్పన్న ప్రమాణాలు సృష్టిస్తుంది, ఇవి వాల్యూమ్, శక్తి, ఒత్తిడి,, వేగం వంటి ఇతర పరిమాణాలు వివరించడానికి ఉపయోగించుకోవచ్చు. ఈ పద్ధతి దాదాపు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉపయోగిస్తారు. కేవలం మయన్మార్, లైబీరియా,, యునైటెడ్ స్టేట్స్ కొలత యొక్క అధికారిక పద్ధతిగా ఎస్ఐ వాడటంలేదు.<ref name="ciawf">{{cite web |title=Appendix G: Weights and Measures |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-g.html |work=The World Facebook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |date=2013 |accessdate=5 April 2013 |archive-date=6 ఏప్రిల్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110406124728/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-g.html |url-status=dead }}</ref> అయితే ఈ దేశాలలో ఎస్ఐ అనేది సాధారణంగా శాస్త్రం, ఔషధంలో ఉపయోగిస్తారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:కొలతలు]] [[వర్గం:అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల పద్ధతి]] [[వర్గం:అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలు]] 42abwvkn9fw1cveln6nnzoost8gy96l 14 226397 4956853 1921751 2026-09-12T14:33:54Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956853 wikitext text/x-wiki ప్రధాన వ్యాసం [[అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల పద్ధతి]] {{Commons category|International System of Units|అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల పద్ధతి}} [[వర్గం:కొలతలు]] [[వర్గం:మెట్రిక్ పద్ధతి]] [[వర్గం:అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలు]] n36bgkhxvu0ndmf1y8o2lk03gbbtq55 10 226415 4957133 4892853 2026-09-13T08:21:20Z CommonsDelinker 608 [[బొమ్మ:Flag_of_West_Germany;_Flag_of_Germany_(1990–1996).svg]]ను [[బొమ్మ:Flag_of_East_Germany_(1949–1959),_Flag_of_West_Germany_(1949–1990),_Flag_of_Germany_(1990–1996).svg]]తో మార్చాను. మార్చింది: [[c:User:CommonsDelinker]]; కారణం: ([[:c:COM:FR|File ren 4957133 wikitext text/x-wiki {{safesubst<noinclude />: {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = జర్మనీ | flag alias = Flag of Germany.svg | flag alias-1866 = Flag of the German Empire.svg | link alias-1866 = German Empire | flag alias-empire = Flag of the German Empire.svg | link alias-empire = German Empire | flag alias-1919 = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg | link alias-1919 = Weimar Republic | flag alias-Weimar = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg | link alias-Weimar = Weimar Republic | flag alias-1933 = Flag of Germany (1933-1935).svg | flag alias-1935 = Flag of Germany (1935–1945).svg | link alias-1935 = Nazi Germany | flag alias-Nazi = Flag of Germany (1935–1945).svg | link alias-Nazi = Nazi Germany | flag alias-1946 = Merchant flag of Germany (1946–1949).svg | border-1946 = | flag alias-1949 = Flag of Germany.svg | flag alias-EUA = German Olympic flag (1959-1968).svg | flag alias-gold = Flag of East Germany (1949–1959), Flag of West Germany (1949–1990), Flag of Germany (1990–1996).svg | flag alias-state = Flag of Germany (state).svg | link alias-military = Bundeswehr | flag alias-naval = Naval Ensign of Germany.svg | border-naval = | link alias-naval = German Navy | flag alias-coast guard=German Federal Coast Guard racing stripe.svg | border-coast guard= | link alias-coast guard=German Federal Coast Guard | flag alias-army = Colour of Germany.svg | flag alias-air force =Flag of Germany (state).svg | link alias-air force = German Air Force | link alias-army = German Army | flag alias-navy = Naval Ensign of Germany.svg | link alias-navy = German Navy | border-navy = | border-army= | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1866 | var2 = empire | var3 = 1919 | var4 = Weimar | var5 = 1933 | var6 = 1935 | var7 = Nazi | var8 = 1946 | var9 = 1949 | var10 = EUA | var11 = gold | var12 = state | redir1 = DEU | redir2 = GER | related1 = German Empire | related2 = Weimar Republic | related3 = Nazi Germany | related4 = Allied-occupied Germany | related5 = East Germany | related6 = West Germany </noinclude> }} ajw9f0xogaj4bqmnf58ekib66jqdpq7 0 228925 4957184 4921072 2026-09-13T10:32:36Z Mallepally Bhavani 152461 4957184 wikitext text/x-wiki '''సూర్యాపేట జిల్లా,''' [[తెలంగాణ]]లోని 33 జిల్లాలలో ఒకటి.<ref>{{Cite web|title=తెలంగాణలో కొత్త జిల్లాలు,మండలాల పునర్య్వస్థీకరణ ఉత్తర్వులు|url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/246.Suryapet.-Final.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209040904/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/246.Suryapet.-Final.pdf|archive-date=2019-12-09|access-date=2018-09-18|website=}}</ref> 2016 అక్టోబరు 11 దసరా పండుగనాడు ఈ జిల్లా అవతరించింది. ఈ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 23 మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref>. సూర్యాపేట జిల్లాలో 279 గ్రామాలు ఉండగా.. 10,99,560 మంది జనాభా ఉన్నారు. జిల్లా విస్తీర్ణం 1415.68 చదరపు కిలోమీటర్లుగా ఉంది.65వ నెంబరు జాతీయ రహదారిపై ఉన్న [[సూర్యాపేట]] పట్టణం ఈ జిల్లా పరిపాలనకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలో [[సూర్యాపేట]], [[కోదాడ (కోదాడ మండలం)|కోదాడ]], [[హుజూర్‌నగర్|హుజూర్ నగర్]] అనే మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి. ఈ జిల్లా [[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]], [[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]], [[యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా|యాదాద్రి భువనగిరి]], [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]] జిల్లాలతోపాటు [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంతో]] సరిహద్దులను పంచుకుంటుంది. == భౌగోళికం == {{maplink|type=shape||text=సూర్యాపేట జిల్లా|frame=yes|frame-width=250|frame-height=250|zoom=8}} జిల్లా విస్తీర్ణం {{Convert|3374.41|km2|sqmi}}<ref name="newdist">{{Cite news|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|title=New districts|date=8 October 2016|work=Andhra Jyothy.com|access-date=8 October 2016|archive-date=25 డిసెంబరు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225064351/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|url-status=dead}}</ref> గా ఉంది. == జనాభా == {{Pie chart|label1=[[తెలుగు భాష|తెలుగు]]|value1=83.28|color1=steelblue|label2=[[లంబాడి]]|value2=11.24|color2=gold|label3=[[ఉర్దూ]]|value3=4.97|color3=green|label4=ఇతర|value4=0.51|color4=Grey}} 2011 భారత జనగణన ప్రకారం ఈ జిల్లాలో 1,099,560 మంది జనాభా ఉన్నారు.<ref name="newdist2">{{Cite news|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|title=New districts|date=8 October 2016|work=Andhra Jyothy.com|access-date=8 October 2016|archive-date=25 డిసెంబరు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225064351/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|url-status=dead}}</ref> 2011 లెక్కల ప్రకారం 83.28% మంది [[తెలుగు]], 11.24% [[లంబాడీ|లంబాడి]], 4.97% [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] మొదటి భాషగలవారు ఉన్నారు.<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> == ముఖ్య పట్టణాలు == * [[కోదాడ (కోదాడ మండలం)|కోదాడ]] * [[హుజూర్‌నగర్]] * [[నేరేడుచర్ల]] * [[తిరుమలగిరి (సూర్యాపేట జిల్లా)|తిరుమలగిరి]] * [[తుంగతుర్తి (సూర్యాపేట జిల్లా)|తుంగతుర్తి]] * [[గరిడేపల్లి]] == మార్కెటింగ్ యార్డు == రాష్ట్రంలోనే ముఖ్యమైన మార్కెటింగ్ యార్డు [[సూర్యాపేట|సూర్యాపేటలో]] ఉంది. ==జిల్లాలోని మండలాలు== [[దస్త్రం:Suryapet City Overview.jpg|thumb|సూర్యాపేట పట్టణ వీక్షణ చిత్రం]] [[దస్త్రం:Pillala-marri-temple-Suryapet-Nalgonda.jpg|thumb|పిల్లలమర్రి దేవాలయం,సూర్యాపేట్]] {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[ఆత్మకూరు మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|ఆత్మకూరు (S) మండలం]] # [[చివ్వేంల మండలం|చివ్వెంల మండలం]] # [[మోతే మండలం|మోతే మండలం]] # [[జాజిరెడ్డిగూడెం మండలం]] # [[నూతనకల్లు మండలం|నూతనకల్ మండలం]] # [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్ మండలం]] # [[సూర్యాపేట మండలం]] # [[తిరుమలగిరి మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|తిరుమలగిరి మండలం]] # [[తుంగతుర్తి మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|తుంగతుర్తి మండలం]] # [[గరిడేపల్లి మండలం]] # [[నేరేడుచర్ల మండలం]] # [[నాగారం మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|నాగారం మండలం]] * # [[మద్దిరాల మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|మద్దిరాల మండలం]] * # [[పాలకీడు మండలం]] * # [[చిలుకూరు మండలం]] # [[హుజూర్‌నగర్ మండలం]] # [[కోదాడ మండలం]] # [[మట్టంపల్లి మండలం]] # [[మేళ్లచెరువు మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|మేళ్లచెరువు మండలం]] # [[మునగాల మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|మునగాల మండలం]] # [[నడిగూడెం మండలం]] # [[అనంతగిరి మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|అనంతగిరి మండలం]] * # [[చింతలపాలెం మండలం|చింతలపాలెం]] * {{Div end}} గమనిక:* పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా జిల్లాలో  కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు (5) ==రవాణా సౌకర్యాలు== పుణే నుండి విజయవాడ వెళ్ళు జాతీయ రహదారి (సంఖ్య 65) ఈ జిల్లా గుండా వెళుతుంది.ఈ జిల్లాకు రైలుమార్గ సౌకర్యం లేదు. == సంస్కృతి, పర్యాటకం == * లింగమంతుల స్వామి దేవాలయం - [[సూర్యాపేట]] నుండి 5 కి.మీ. * శ్రీ పార్వతీ మహాదేవ నామేశ్వర దేవాలయం, చెన్నకేశవ స్వామి దేవాలయం, [[పిల్లలమర్రి]] - [[సూర్యాపేట]] నుండి 6 కి.మీ * దండు మైసమ్మ దేవాలయం - [[సూర్యాపేట]] నుండి 12 కి.మీ * శ్రీ [[ఉండ్రుగొండ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం]], [[ఉండ్రుగొండ]] - [[సూర్యాపేట]] నుండి 13 కి.మీ * మూసీ రిజర్వాయర్ - [[సూర్యాపేట]] నుండి 27 కి.మీ * ఫణిగిరి బౌద్ధ స్థలం - [[సూర్యాపేట]] నుండి 42 కి.మీ * అనంతగిరి కొండ - [[సూర్యాపేట]] నుండి 54 కి.మీ * జనపాడు దర్గా - [[సూర్యాపేట]] నుండి 55 కి.మీ * స్వయంబు శంభు లింగేశ్వర దేవాలయం, మేళ్లచెరువు - [[సూర్యాపేట]] నుండి 63 కి.మీ * మట్టపల్లి శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం, మట్టపల్లి - [[సూర్యాపేట]] నుండి 80 కి.మీ == జిల్లా ప్రముఖులు == # సినీ నటులు [[తాడేపల్లి లక్ష్మీ కాంతారావు|కాంతారావు]], [[మందాడి ప్రభాకర రెడ్డి|ప్రభాకర్ రెడ్డి]], [[వేణుమాధవ్|వేణు మాధవ్]] సూర్యాపేట జిల్లాకు చెందినవారు. # ఆర్మీ కల్నల్, మహా వీర్ చక్ర అవార్డు గ్రహీత [[బి. సంతోష్ బాబు]] ([[2020 భారత చైనా సరిహద్దు కొట్లాటలు|గల్వాన్ వ్యాలీ ఘర్షణ]]<nowiki/>లో మరణించాడు) == ఇవి కూడా చూడండి == * [[సూర్యాపేట జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{సూర్యాపేట జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}}{{తెలంగాణలోని ప్రముఖ దేవాలయాలు}}{{తెలంగాణ}} [[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]] [[వర్గం:సూర్యాపేట జిల్లా]] 3kdxm8xaiibmpeuj9yziyeux786bi3i 0 232011 4956824 4902020 2026-09-12T12:59:11Z Raghurama Raju 1957 146551 /* జీవిత విశేషాలు */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956824 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | Pseudonym = | name = వడివేలు | image = Vadivelu at Trailer & HD Songs Launch of Kaththi Sandai .jpg | caption = | birth_name = వడివేలు | birth_date = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs. No IMDb. No public records. See WP:BLPPRIVACY--> | birth_place = మధురై, తమిళనాడు, భారతదేశం | death_date = | death_place = | othername = | spouse = <!-- not allowed without [[WP:RS]] cite --> | children = <!-- not allowed without [[WP:RS]] cite --> | years_active = 1991&nbsp;– ప్రస్తుతం | notable roles = | occupation = సినిమానటుడు, నేపధ్యగాయకుడు, హాస్యనటుడు. }} '''వడివేలు''' భారతీయ సినిమానటుడు, హాస్యనటుడు, సినీ నేపధ్యగాయకుడు. 1990ల నుండి ఆయన [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రసీమలో హాస్యనటునిగా ఉన్నాడు. ఆయన సుమారు 200 చిత్రాలలో పనిచేసాడు. ఆయన నటించిన చిత్రాలైన కాలం మారి పోచు (1996), వెట్రి కోడి కట్టు (2000), తావసి (2001), చంద్రముఖి (2005), ఇంసాయి అరసాన్ 23 పులికేసి (2006), మర్ధామలై (2007), కథావరయన్ (2008), ఆధవన్ (2009) లలో హాస్యనటనకు ఉత్తమ హాస్యనటుల విభాగంలో అనేక పురస్కారాలను పొందాడు. ఆయన ప్రజాదరణకు మీడియా ఆయనకు "వైగై పుయాల్" మారుపేరు పెట్టింది. దీనిఅర్థం [[మదురై|మధురై]] వైపు ప్రవహిస్తున్న వైగై నది నుండి వచ్చిన తుఫాను.<ref>{{cite web |url=http://www.nilacharal.com/enter/celeb/vadivelu.asp |title=Vadivelu&nbsp;– profile |publisher=Nilacharal.com |date= |accessdate=15 May 2013 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119114047/http://www.nilacharal.com/enter/celeb/vadivelu.asp |archive-date=19 January 2013 |url-status=dead }}</ref> ==జీవిత విశేషాలు== ===బాల్య జీవితం=== ఆయన మధురై దగ్గర ఒక గ్రామంలో అక్టోబరు 10, 1960న జన్మించాడు. చిత్ర పరిశ్రమలోనికి రాకముందు ఫోటోలు, పెయింటింగ్స్ షాపులో పనిచేసేవాడు. కొన్ని వందల రూపాయల సంపాదనతో బాధలు పడ్డాడు. ఆయనకు రాజ్‌కిరణ్ చిత్రసీమలోనికి ప్రవేశించేందుకు అవకాశమిచ్చాడు. ===కుటుంబం=== ఆయన సరోజినిని వివాహమాడాడు. ఆయన [[భార్య]] సరోజిని ప్రాథమిక పాఠశాల, కిండర్ గార్డెన్ కిడ్స్ పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయినిగా పనిచేసేవారు. వారికి సుబ్రహ్మణ్యం, మనోజ్ అనే ఇద్దరు కుమారులు, కావ్య అనే కుమార్తె ఉన్నారు. ఆయనకు భార్యపైగల ప్రత్యేకమైన అనుబంధంతో ప్రతీ సినిమా యొక్క మొదటి షూటింగ్ కు ఆమెను తీసుకొని వెళతాడు.<ref>{{Cite web |url=http://miner8.com/en/24524 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2016-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026164852/http://miner8.com/en/24524 |archive-date=2016-10-26 |url-status=dead }}</ref> == తెలుగు == *[[గోకుల కృష్ణుడు]] (1994) *[[కుర్రాడు బాబోయ్]] (1995) *[[ఆశ ఆశ ఆశ]] (1996) *[[ప్రేయసి (1996 సినిమా)|ప్రేయసి]] (1996) *[[ఆరో ప్రాణం]] (1997) *[[జమీందారు గారి అమ్మాయి (1997 సినిమా)|జమీందారు గారి అమ్మాయి]] (1997) * [[నాయకుడు (2023 సినిమా)|నాయకుడు]] (2023) == ఇవి కూడా చూడండి == ''[[పొర్కాలం]]'' * [[తెనాలిరామన్ (సినిమా)]] * [[తమిళ్ (సినిమా)]] [[మజా]] [[టాప్ కుక్కు డూప్ కుక్కు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== * {{IMDb name|id=1320904|name=Vadivelu}} [[వర్గం:1960 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా హాస్యనటులు]] [[వర్గం:కళైమామణి పురస్కార గ్రహీతలు]] 7av8p20zi0ia19y72i5nmbeq3eu554a 0 232528 4956901 4550284 2026-09-12T15:59:12Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956901 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Tomahawk_Block_IV_cruise_missile.jpg|thumb|అమెరికా Tomahawk cruise missile]] [[దస్త్రం:Taurus_ILA2006.JPG|thumb|Taurus KEPD 350 cruise missile of the Luftwaffe]] '''క్రూయిజ్ క్షిపణి''', భూమ్మీది లక్ష్యాలను ఛేదించడానికి వాడే గైడెడ్ [[క్షిపణి]]. ఈ క్షిపణి ప్రయాణమంతా భూవాతావరణంలోనే సాగుతుంది. ప్రయాణ మార్గం చాలావరకు ఒకే వేగంతో సాగుతుంది. పెద్ద వార్‌హెడ్‌ను, చాలా దూరాన, చాలా ఎక్కువ కచ్చితత్వంతో ప్రక్షేపించేలా క్రూయిజ్ క్షిపణిని రూపొందించారు. ఆధునిక క్రూయిజ్ క్షిపణులు సూపర్‌సోనిక్  వేగాలు, లేదా ఉన్నత-సబ్‌సోనిక్ వేగాల వద్ద ప్రయాణిస్తాయి. స్వీయ దిశానిర్దేశనం కలిగి, అతి తక్కువ ఎత్తులో, రాడార్లకు అందకుండా ప్రయాణించే సామర్థ్యం కలిగిన క్షిపణులివి.  [[మానవరహిత వైమానిక వాహనం|మానవరహిత వైమానిక వాహనాల]] కంటే క్రూయిజ్ క్షిపణులు విభిన్నమైనవి: క్రూయిజ్ క్షిపణి ఒక్కసారి వాడేందుకు మాత్రమే పనికొస్తుంది. దాడిలో అది ధ్వంసమై పోతుంది. అది గాల్లో ఉండి గస్తీ కాసేందుకు పనికిరాదు. దీని వార్‌హెడ్ క్షిపణితో సమైక్యమై ఉంటుంది, విడదీయడానికి కుదరదు. లక్ష్యాల పరంగా చూస్తే క్రూయిజ్ క్షిపణికి, నౌకా  విధ్వంసక క్షిపణికీ దగ్గరి పోలికలున్నాయి. == చరిత్ర == [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]లో [[జర్మనీ]] ప్రయోగించిన వి-1 ప్లయింగ్ బాంబ్ మొట్టమొదటి క్రూయిజ్ క్షిపణి. ట్రాన్సిస్టర్లు, కంప్యూటర్లలో సాధించిన పురోగతి కారణంగా, గాల్లో ప్రయాణంలో ఉండగానే దిశను మార్చుకోగల సామర్థ్యాన్ని క్రూయిజ్ క్షిపణులు సాధించాయి. ఈ సాంకేతిక ప్రగతి కారణంగా, గైడెడ్ బాంబులు, గైడెడ్ క్షిపణులూ తయారై, చివరికి ఆధునిక క్రూయిజ్ క్షిపణి రూపొందింది.[[దస్త్రం:Fieseler_Fi-103.jpg|thumb|A Fieseler Fi-103, the German V-1 flying bomb]] == సాధారణ డిజైను == సాధారణంగా క్రూయిజ్ క్షిపణిలో గైడెన్స్ వ్యవస్థ, పేలోడు, వైమానిక ప్రొపల్షను వ్యవస్థ ఉంటాయి. ఎయిర్‌ఫ్రేముకు చిన్న రెక్కలు, తోక అమర్చి ఉంటాయి. ఇవి గమన నియంత్రణకు (ఫ్లైట్ కంట్రోల్) పనికొస్తాయి. పేలోడుగా సాంప్రదాయిక లేదా అణు వార్‌హెడ్ ఉంటుంది. క్రూయిజ్ క్షిపణులు [[టర్బోజెట్|జెట్]] ఇంజన్లతో పనిచేస్తాయి. తక్కువ ఎత్తులో సమర్థంగా పనిచేసే [[టర్బోఫ్యాన్]] ఇంజన్లు వీటికి మరింత అనుకూలం. == రకాలు == క్రూయిజ్ క్షిపణులను వాటి పరిమాణం, వేగం (సబ్‌సోనిక్, సూపర్‌సోనిక్), పరిధి, ప్రయోగ వేదిక మొదలైన అంశాలను బట్టి వర్గీకరించవచ్చు. ఒకే క్షిపణిని వివిధ  ప్రయోగ  వేదికలకు అనుగుణంగా వివిధ రూపాల్లో తయారుచేస్తారు. గాల్లో నుండి, జలాంతర్గాముల నుండీ ప్రయోగించగల రూపాలు నేలపై నుండి ప్రయోగించే రూపాల కంటే తేలికగా ఉంటాయి. క్షిపణుల దిశానిర్దేశక వ్యవస్థల్లో ఇనర్షియల్ నేవిగేషన్, TERCOM, లేదా ఉపగ్రహ నేవిగేషన్ వంటి రకాలున్నాయి. పెద్ద క్రూయిజ్ క్షిపణులకు సాంప్రదాయిక బాంబులు, అణు బాంబులు దేన్నైనా మోసుకుపోగల సత్తా ఉండగా, చిన్న క్షిపణులు సాంప్రదాయిక బాంబులను మాత్రమే మోసుకుపోగలవు. === హైపర్‌సోనిక్ === మ్యాక్ 5 కంటే ఎక్కువ వేగంతో ప్రయాణించగల క్రూయిజ్ క్షిపణిని హైపర్‌సోనిక్ క్రూయిజ్ క్షిపణి అంటారు. కింది హైపర్‌సోనిక్ క్షిపణులు వివిధ స్థాయిల్లో అభివృద్ధిలో ఉన్నాయి. * Kh-90 {{Flagicon|USSR}}/{{Flagicon|RUS}} గాల్లోంచి నేలపైకి ప్రయోగించే క్షిపణి. 1990ల్లో రష్యా (సోవియట్ యూనియన్) అభివృద్ధి చేసింది. మ్యాక్ 4 నుండి మ్యాక్ 6 వరకూ వేగాన్ని అందుకునేలా రూపొందించారు.. * [[బ్రహ్మోస్-2]] {{Flagicon|IND}}/{{Flagicon|RUS}} భారత రష్యాలు సంయుక్తంగా రూపొందిస్తున్న ఈ క్షిపణి, ప్రస్తుతం అభివృద్ధి దశలో ఉంది.<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=October 9, 2011|work=The Times Of India|access-date=2016-11-05|archive-date=2012-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303085721/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status=dead}}</ref> * [[శౌర్య క్షిపణి|శౌర్య (క్షిపణి) ]] {{Flagicon|IND}} బాలిస్టిక్, క్రూయిజ్ - రెండు లక్షణాలూ కలిగిన ఈ క్షిపణిని హైబ్రిడ్ క్షిపణి అనొచ్చు.<ref name="hpm">{{Cite web |url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=3634496 |title=Shaurya surfaces as India's underwater nuclear missile - 1 - National News – News – MSN India |website= |access-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120327075305/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=3634496 |archive-date=2012-03-27 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/shaurya-surfaces-as-india-s-underwater-nuclear-missile-110021700009_1.html|title=Shaurya surfaces as India's underwater nuclear missile|work=Business Standard News}}</ref> (దీనిలో వాతావారణం నుండి గాలి పీల్చుకునే ఇంజను లేదు కాబట్టి దీన్ని "నిజమైన" క్రూయిజ్ క్షిపణి అనలేం.) * బోయింగ్ X-51 మరో హైపర్‌సోనిక్ క్రూయిజ్ క్షిపణి. * Yu-71{{Flagicon|RUS}}<ref>http://www.ibtimes.com/russias-secret-hypersonic-nuclear-missile-yu-71-can-breach-existing-missile-defense-1987590</ref> * WU-14 హైపర్‌సోనిక్ గ్లైడ్ వాహనం (DF-ZF) DF-26 నౌకా విధ్వంసక బాలిస్టిక్ క్షిపణి. <ref>http://www.ibtimes.co.uk/china-successfully-tests-7000-mph-df-2f-hypersonic-missile-says-pentagon-source-1557121</ref> * <ref>http://www.popularmechanics.com/military/research/a20604/china-successfully-tests-hypersonic-weapon-system/</ref> * పెర్సియస్ <ref>{{Cite web |url=http://www.bayern-chemie.com/ramjet.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2016-11-05 |archive-url=https://archive.today/20150719114139/http://www.bayern-chemie.com/ramjet.htm |archive-date=2015-07-19 |url-status=dead }}</ref>{{Flagicon|UK}}/{{Flagicon|FRA}} === సూపర్‌సోనిక్ === [[దస్త్రం:Brahmos_imds.jpg|thumb|300x300px| బ్రహ్మోస్ IMDS 2007 ప్రదర్శనలో]] ఈ క్షిపణులు ధ్వని కంటే ఎక్కువ వేగంతో ప్రయాణిస్తాయి. సాధారణంగా రామ్‌జెట్ ఇంజన్లను వాడుతాయి. 100–500&nbsp;కి.మీ. పరిధి కలిగి ఉంటాయి. దీనికి మించీ ఉండొచ్చు. గైడెన్స్ వ్యవస్థలు వివిధ  రకాలుగా ఉంటాయి. ఉదాహరణలు * 3M-54 Klub {{Flagicon|RUS}} రష్యా (the "Sizzler" variant is capable of supersonic speed) * AGM-69 SRAM {{Flagicon|USA}} అమెరికా * Air-Sol Moyenne Portée {{Flagicon|FRA}} ఫ్రాన్సు&nbsp;— supersonic stand-off nuclear missile * [[బ్రహ్మోస్|BrahMos]] {{Flagicon|IND}}/{{Flagicon|RUS}} భారత్ / రష్యా - fastest supersonic cruise missile<ref name="Strategy Page">{{Cite web|url=http://www.strategypage.com/dls/articles/Supersonic-3-23-2012.asp|title=Supersonic Stealth Missile|accessdate=8 October 2015|publisher=}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * C-101 {{Flagicon|CHN}} చైనా * C-301 {{Flagicon|CHN}} చైనా * C-803 {{Flagicon|CHN}} చైనా&nbsp;— supersonic terminal stage only * C-805 {{Flagicon|CHN}} చైనా * CJ-10 {{Flagicon|CHN}} చైనా * CVS401 Perseus {{Flagicon|UK}}/{{Flagicon|FRA}} ఇంగ్లండు / ఫ్రాన్సు (Under development) &nbsp;— stealth supersonic cruise missile<ref name="Janes">{{Cite web |url=http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |title=Janes - Perseus: MBDA's missile of the future? |website= |access-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |archive-date=2011-11-13 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/|title=International Institute for Strategic Studies - IISS|accessdate=8 October 2015|publisher=|website=|archive-date=28 జూన్ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/|url-status=dead}}</ref><ref name="The Telegraph">{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html|title=New British missile three times as fast as current weapons|date=21 June 2011|accessdate=8 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web |url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf |title=MBDA Systems |website= |access-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf |archive-date=2013-05-12 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title=PARIS: Perseus set to go on the attack|accessdate=8 October 2015|website=Flightglobal.com}}</ref> * KD-88 {{Flagicon|CHN}} చైనా * Kh-31 {{Flagicon|RUS}} రష్యా * P-270 Moskit {{Flagicon|USSR}}/{{Flagicon|RUS}} సోవియట్ యూనియన్ / రష్యా * P-500 Bazalt {{Flagicon|USSR}}/{{Flagicon|RUS}} సోవియట్ యూనియన్ / రష్యా * P-700 Granit {{Flagicon|USSR}}/{{Flagicon|RUS}} సోవియట్ యూనియన్ / రష్యా * P-800 Oniks {{Flagicon|USSR}}/{{Flagicon|RUS}} సోవియట్ యూనియన్ / రష్యా * YJ-12 {{Flagicon|CHN}} చైనా * YJ-18 {{Flagicon|CHN}} చైనా * YJ-91 {{Flagicon|CHN}} చైనా * Yun Feng {{Flagicon|ROC}} Taiwan * Hsiung Feng III {{Flagicon|ROC}} Taiwan === ఖండాంతర పరిధి === * SM-62 Snark {{Flagicon|USA}} అమెరికా * SM-64 Navaho {{Flagicon|USA}} అమెరికా * SLAM {{Flagicon|USA}} అమెరికా * RSS-40 Buran {{Flagicon|USSR}} సోవియట్ యూనియన్ * Burya {{Flagicon|USSR}} సోవియట్ యూనియన్ === దూర పరిధి === [[దస్త్రం:ALCMCruiseMissile.JPG|thumb|అమెరికా అయిర్ ఫోర్సు యొక్క AGM-86]] అమెరికా, రష్యా, ఇంగ్లండు, ఇజ్రాయిల్, దక్షిణ కొరియా, టర్కీ, గ్రీసు, ఇరాన్, చైనా, పాకిస్తాన్, భారత్‌లు దూర పరిధి గల సబ్‌సోనిక్ క్రూయిజ్ క్షిపణులను అభివృద్ధి చేసాయి. ఈ క్షిపణుల పరిధి 1,000 కి.మీ. పైబడి ఉంటుంది. 800 కి.మీ./గంట వేగంతో ఇవి ప్రయాణిస్తాయి. ప్రయోగ సమయాన వాటి బరువు 1,500 కి.గ్రా. ఉంటుంది. సాంప్రదాయిక, అణు వార్‌హెడ్ దేన్నైనా మోసుకుపోగలవు. తొలుత ఇనర్షియల్ నేవిగేషన్ ను వాడేవి. తరువాతి కాలంలో మరింత కచ్చితత్వం గల  TERCOM,  DSMAC వ్యవస్థలను వాడుతున్నాయి. ఇటీవలి  క్షిపణులు ఉపగ్రహ  వ్యవస్థను వాడుతున్నాయి. ఉదాహరణలు * 3M14 {{Flagicon|RUS}} రష్యా * AGM-86B {{Flagicon|USA}} అమెరికా * AGM-129 ACM {{Flagicon|USA}} అమెరికా * BGM-109 Tomahawk {{Flagicon|USA}}/{{Flagicon|UK}} అమెరికా/ఇంగ్లండు * DH-10 {{Flagicon|CHN}} చైనా * హ్యున్‌మూ III {{Flagicon|ROK}} South Korea (Hyunmoo IIIA 500&nbsp;km, Hyunmoo IIIB 1000&nbsp;km, Hyunmoo IIIC 1500&nbsp;km) * Kh-101 {{Flagicon|RUS}} రష్యా * మెష్కట్ ఇరాన్ (Range 2000&nbsp;km) <ref>{{Cite web|url=http://www.armyrecognition.com/september_2012_new_army_military_defence_industry/iran_will_unveil_its_new_home-made_cruise_missile_meshkat_in_the_near_future_0909128.html|title=Iran will unveil its new home-made cruise missile Meshkat in the near future 0909128 - September 2012 new army military defence industry - Military army defense industry news year 2012|accessdate=8 October 2015|publisher=|last=Administrator|archive-date=24 నవంబరు 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121124031250/http://www.armyrecognition.com/september_2012_new_army_military_defence_industry/iran_will_unveil_its_new_home-made_cruise_missile_meshkat_in_the_near_future_0909128.html|url-status=dead}}</ref> * [[నిర్భయ్‌ క్షిపణి|నిర్భయ్]] {{Flagicon|IND}} భారత్ (1000 + km) * పోపెయే టర్బో SLCM {{Flagicon|ISR}} ఇజ్రాయిల్ * RK-55 {{Flagicon|SUN}} సోవియట్ యూనియన్ * SOM (క్షిపణి) (SOM B Block I) {{Flagicon|TUR}} టర్కీ (350&nbsp;km range under serial production, 500&nbsp;km + range under development) - 500&nbsp;km, 1500&nbsp;km and 2500&nbsp;km versions <ref>{{Cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-aims-to-increase-ballistic-missile-ranges.aspx?pageID=238&nID=12731&NewsCatID=345|title=BUSINESS - Turkey aims to increase ballistic missile ranges|date=|accessdate=2012-02-13|publisher=Hurriyetdailynews.com|last=Ümit Enginsoy}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/19680119.asp|title=TÜBİTAK: Hedefimiz 2 bin 500 kilometre menzilli füze yapmak - Hürriyet EKONOMİ|date=2012-01-14|accessdate=2012-02-13|publisher=Hurriyet.com.tr}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.trt.net.tr/trtavaz/turk-fuzesi-som-icin-geri-sayim-basladi--haber-detay,tr,24107.aspx|title=Türk Füzesi SOM İçin Geri Sayım Başladı - Haber - TRT Avaz|date=|accessdate=2012-02-13|publisher=Trt.net.tr|archive-date=2013-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510220244/http://www.trt.net.tr/trtavaz/turk-fuzesi-som-icin-geri-sayim-basladi--haber-detay,tr,24107.aspx|url-status=dead}}</ref> === మధ్యమ పరిధి సబ్‌సోనిక్ === [[దస్త్రం:Storm_Shadow_p1220865.jpg|thumb|స్టార్మ్ షాడో (ఇంగ్లండు/ఫ్రాన్సు/ఇటలీ) ]] [[దస్త్రం:Babur_Cruise_Missle_at_Ideas_2008.jpg|thumb|పాకిస్తాన్ బాబరు క్రూయిజ్ క్షిపణి లాంచరు]] ఈ క్షిపణులు పై క్షిపణులలాగే బరువు, వేగమూ కలిగి ఉంటాయి. కానీ పరిధి 1,000 కి.మీ. కంటే తక్కువ ఉంటుంది. గైడెన్స్ వ్యవస్థలు వివిధ రకాలుగా ఉంటాయి. ఉదాహరణలు * Apache {{Flagicon|FRA}} * AGM-158 JASSM {{Flagicon|USA}} అమెరికా * Babur {{Flagicon|PAK}} పాకిస్తాన్ * KD-63 {{Flagicon|CHN}} చైనా * Popeye turbo ALCM {{Flagicon|ISR}} ఇజ్రాయిల్ * Ra'ad ALCM {{Flagicon|PAK}} పాకిస్తాన్ * Raad {{Flagicon|IRN}} ఇరాన్ * Storm Shadow/SCALP {{Flagicon|UK}}/{{Flagicon|FRA}}/{{Flagicon|ITA}} UK / ఫ్రాన్సు / Italy * Taurus KEPD 350 {{Flagicon|DEU}}/{{Flagicon|SWE}}/{{Flagicon|SPA}} జర్మనీ/ స్వీడన్/ స్పెయిన్ === తక్కువ పరిధి, సబ్‌సోనిక్ === ఇవి 500 కి.గ్రా. బరువు కలిగి, 300 కి.మీ. పరిధి కలిగిన క్షిపణులు [[దస్త్రం:NSM_PICT0001.JPG|thumb|నార్వే నేవీకి చెందిన క్రూయిజ్ క్షిపణి]] ఉదాహరణలు: * AVMT-300 {{Flagicon|BRA}} Brazil * C-801 {{Flagicon|CHN}} చైనా * C-802 {{Flagicon|CHN}} చైనా ** C-602 {{Flagicon|CHN}} చైనా * Delilah missile {{Flagicon|ISR}} ఇజ్రాయిల్ * Gabriel IV {{Flagicon|ISR}} ఇజ్రాయిల్ * Hae Sung {{Flagicon|ROK}} Korea * Kh-35 {{Flagicon|RUS}} రష్యా * P-15 KN-1 {{Flagicon|RUS}} రష్యా * Silkworm KN-1 {{Flagicon|CHN}} చైనా * Nasr-1 {{Flagicon|IRN}} ఇరాన్ * Naval Strike Missile {{Flagicon|NOR}} Norway * Zarb {{Flagicon|PAK}} పాకిస్తాన్ * Noor {{Flagicon|IRN}} ఇరాన్ * Qader {{Flagicon|IRN}} ఇరాన్ * RBS-15 {{Flagicon|SWE}} Sweden * RGM-84 Harpoon {{Flagicon|USA}} అమెరికా * Silkworm {{Flagicon|CHN}} చైనా * SOM (missile) {{Flagicon|TUR}} టర్కీ<ref>{{Cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/17954640.asp?gid=381|title=Yerli seyir füzesi, 180 kilometreden hedefini vuracak - Hürriyet Gündem|date=|accessdate=2012-02-13|publisher=Hurriyet.com.tr}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kirpihaber.com/teknoloji-bilim/yerli-seyir-fuzesi-180-kilometreden-hedefinin-vuracak.htm|title=Yerli seyir füzesi, 180 kilometreden hedefinin vuracak - Kirpi HABER Cesur &#124; Özgür &#124; Tarafsız Habercilik|date=|accessdate=2012-02-13|publisher=Kirpihaber.com|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607033259/http://www.kirpihaber.com/teknoloji-bilim/yerli-seyir-fuzesi-180-kilometreden-hedefinin-vuracak.htm|archive-date=2011-06-07|url-status=dead}}</ref> * Zafar {{Flagicon|IRN}} ఇరాన్ == మోహరింపు == [[దస్త్రం:AGM-129A_-_2006_0306_b52_2lg.jpg|కుడి|thumb|AGM-129 ACM being secured on a B-52H bomber]] క్రూయిజ్ క్షిపణుల గురి సాధారణంగా నౌకలు, బంకర్లు, వంతెనలు, డ్యాములూ వంటి అధిక విలువ గల లక్ష్యాలపై ఉంటుంది <ref>{{Cite web|url=http://www.raytheon.com/capabilities/products/tomahawk/|title=Raytheon: Tomahawk Cruise Missile|accessdate=2016-09-19|website=www.raytheon.com|last=Communications|first=Raytheon Corporate|archive-date=2012-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204042829/http://www.raytheon.com/capabilities/products/tomahawk/|url-status=dead}}</ref> ఆధునిక గైడెన్స్ వ్యవస్థలు, లక్ష్యంపై అధిక కచ్చితత్వంతో దాడి చేసేందుకు ఉపయోగపడతాయి. == References == {{Reflist|30em}} [[వర్గం:క్షిపణులు]] mgvoi91gmju3gnb7sacz7h56ohqxv3e 0 235607 4956954 4642832 2026-09-12T23:13:54Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956954 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = చంద్రముఖి బసు | image = Chandramukhi Bose.jpg | image_size = 250px | caption = | birth_date = 1860 | birth_place = [[డెహ్రాడూన్]] , బ్రిటిష్ ఇండియా | death_date = 3 ఫిబ్రవరి 1944 | death_place = [[డెహ్రాడూన్]] , బ్రిటిష్ ఇండియా | occupation = విద్యావేత్త | spouse = పండిట్ కేశ్వరానంద్ మంగైన్ | alma_mater = స్కాటిష్ చర్చ్ కాలేజీ <br /> కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం }} '''చంద్రముఖి బసు''' (బెంగాలీ: চন্দ্রমুখী; 1860 - 1944 ఫిబ్రవరి 3) బ్రిటిష్ రాజ్యంలో భారతీయ మహిళా గ్రాడ్యుయేట్లు ఇద్దరిలో ఒకరు.<ref>{{Cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/national/india75-kadambini-ganguly-indian-first-female-doctor-remembrance-1475969|title=చైతన్య భారతి: వైద్య ఉద్యమకారిణి కాదంబిని గంగూలీ|work=Sakshi|access-date=2025-10-02|language=te}}</ref> ఆమె [[డెహ్రాడూన్]] కు చెందిన బెంగాలీ క్రైస్తవ మహిళ. ఆమె అప్పటి యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఆఫ్ ఆగ్రా అండ్ ఔధ్ లో ఉండేది. 1882లో [[కాదంబినీ గంగూలీ]], చంద్రముఖిలు భారతదేశంలోని [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి కళలలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించారు. 1883 లో విశ్వవిద్యాలయం కాన్వొకేషన్ సందర్భంగా వారి అధికారిక డిగ్రీలు అందజేశారు. == జీవిత విశేషాలు == ఆమె భూబన్ మోహన్ బసు కుమార్తె. ఆమె 1880 లో డెహ్రాడూన్ స్థానిక క్రిస్టియన్ స్కూల్ నుండి ఫస్ట్ ఆర్ట్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించింది.<ref name="Bose152" /> ఆ సమయంలో ఆమె ప్రవేశించాలనుకున్న బెతున్ స్కూల్; హిందూయేతర బాలికలను ప్రవేశాలను ఇచ్చేవారు కాదు. అందువలన ఆమె రెవరెండ్ అలెగ్జాండర్ డఫ్ యొక్క ఉచిత చర్చి సంస్థ (ఇప్పుడు స్కాటిష్ చర్చి కళాశాల) లో ఫస్ట్ ఆర్ట్స్ (F.A.) స్థాయిలో ప్రవేశించింది.<ref name="Bose, Anjali 2004">Bose, Anjali (editor), ''Sansad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary) Vol II, 1996/2004,{{in lang|bn}}, p215, 219, {{ISBN|81-86806-99-7}}</ref> 1876 ​​లో లింగ వివక్ష గల అధికారిక వైఖరి కారణంగా ఆమె ఎఫ్.ఏ. పరీక్షకు హాజరు కావడానికి ప్రత్యేక అనుమతి ఇవ్వవలసి వచ్చింది. ఆ సంవత్సరం పరీక్షకు హాజరైన ఏకైక అమ్మాయిగా ఆమె మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. కాని ఆమె ఫలితాలను ప్రచురించవచ్చో లేదో నిర్ణయించడానికి విశ్వవిద్యాలయం వరుస సమావేశాలను నిర్వహించాల్సి వచ్చింది. కాదంబినీ గంగూలీకి ముందు చంద్రముఖి బసు 1876 లో ఆమె ప్రవేశ పరీక్షను పూర్తి చేసింది. అయినప్పటికీ విశ్వవిద్యాలయం ఆమెను విజయవంతమైన అభ్యర్థిగా ప్రకటించడానికి నిరాకరించింది. ఆమె తన ఎఫ్.ఏ. పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించిన తరువాత 1878 లో విశ్వవిద్యాలయం తీర్మానాన్ని మార్చినందువల్ల ఆమె తర్వాత విద్యనభ్యసించడానికి అవకాశం వచ్చింది<ref>Manna, Mausumi, (2008) ''Women's Education through Co-Education: the Pioneering College'' in ''175th Year Commemoration Volume''. Scottish Church College, page 108</ref><ref name="Teaching_Girls">{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1130402/jsp/opinion/story_16721248.jsp#.UVpP8zNTCSo|title=Teaching girls to take on an unequal society|last=|first=|work=The Telegraph, Calcutta|publisher=The Telegraph, 2 April 2013|accessdate=2013-04-02}}</ref>. ఆమె కాదంబినీ గంగూలీతో పాటు డిగ్రీ కోర్సు కోసం బెతున్ కాలేజీలో చేరింది.<ref name="Bose152" /> ఆమె గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తిచేసిన తరువాత కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంనందు, 1884 లో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం నుండి ఎం.ఏ ఉత్తీర్ణత సాధించిన ఏకైక (, మొదటి) మహిళగా గుర్తించబడింది.<ref name="Bose152" /> == వృత్తి జీవితం == ఆమె 1886లో బెతునే కళాశాల (ప్రస్తుతం బెతునే స్కూల్‌లో భాగం) లో అధ్యాపకురాలిగా చేరి తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించింది. ఆ కళాశాల స్కూలు నుండి 1888లో విడిపోయింది.<ref name="Bose1522" /> ఆమె ఆ కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్ గా కూడా పనిచేసింది. దక్షిణాసియాలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ అకాడెమిక్ విద్యాసంస్థలలో మొదటి మహిళా అధిపతి గా గుర్తింపు పొందింది. ఆమె 1891లో అనారోగ్యం వలన పదవీవిరమణ చేసింది. తన జీవితాన్ని డెహ్రాడూన్ లో గడిపింది.<ref name="Bose1522" /> == సోదరీమణులు == ఆమె సోదరీమణులు బిధుముఖి, బిందువాసిని కూడా సుపరిచితులు. బిదుముఖి బసు, వర్జీనియా మేరీ మిత్రా (నంది) 1890 లో గ్రాడ్యుయేషన్ చేసారు. వారు కలకత్తా మెడికల్ కాలేజీలో మొట్టమొదట వైద్య గ్రాడ్యుయేట్లయిన మహిలలుగా చరిత్రలో నిలిచారు. 1891లో బిందువాసిని కూడా కలకత్తా మెడికల్ కాలేజీ నుండి వైద్య విద్యలో గ్రాడ్యుయేషన్ చేసింది.<ref name="Bose, Anjali 2004"/> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లంకెలు == * {{cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Chakraborty|first=Rachana|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Bethune College|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bethune_College|access-date=2020-06-16|archive-date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111234845/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bethune_College|url-status=dead}} * [https://web.archive.org/web/20091222083113/http://scottishchurch.ac.in/College%20History02.pdf History of Scottish Church College] <br />{{authority control}} [[వర్గం:1860 జననాలు]] [[వర్గం:1944 మరణాలు]] msvbx7c6hrza4km253yn0iw9gr0bv9k 14 255945 4956867 2351759 2026-09-12T14:52:32Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అరబ్బీ భాష]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956867 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2 259431 4957089 4955665 2026-09-13T07:07:52Z యర్రా రామారావు 28161 4957089 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> qoq5p0e7ie827l7k0zqop60g2gs2wnq 1 267633 4957094 4808662 2026-09-13T07:33:34Z యర్రా రామారావు 28161 /* ఈ రెండు వ్యాసాలు విలీనం చేయవచ్చు */ కొత్త విభాగం 4957094 wikitext text/x-wiki {{మీకు తెలుసా|42|2013}} {{వికీప్రాజెక్టు ఆర్కిటెక్చర్}} == అజంతా గుహలలోని చిత్రలేఖనాలకు ప్రత్యేక వ్యాసం ప్రతిపాదన == {{సహాయం కావాలి}} [[ప్రాజెక్టు:చిత్రలేఖనం]] లో భాగముగా '''అజంతా గుహలలోని చిత్రకళ''' అనే ప్రత్యేక వ్యాసం సృష్టిద్దామనే అలోచన గలదు. ఈ సరిక్రొత్త వ్యాసంలో కేవలం గుహలలోని చిత్రలేఖనాల బొమ్మలు, వాటి వివరణ, వాటి శైలి వంటి వాటిని పొందుపరుస్తాను. గుహలలోని శిల్పకళ వంటి ఇతర అంశాలు ఈ క్రొత్త వ్యాసం లో అవసరం లేదు. సలహాలు/సూచనలను స్వాగతిస్తున్నాను. - [[వాడుకరి:Veera.sj|శశి]] ([[వాడుకరి చర్చ:Veera.sj|చర్చ]]) 09:24, 24 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) == ఈ రెండు వ్యాసాలు విలీనం చేయవచ్చు == [[అజంతా గుహలు]] అనే వ్యాసం వికీడేటా లింకుతో 2007 లో సృష్టించబడి పరిపూర్ణవ్యాసంగా రూపుదిద్దుకొని 2013 సంవత్సరం, 42 వ వారంలో మొదటిపేజీలోప్రదర్శించారు. తరువాత [[అజంతా గుహలలో బౌద్ధ చిత్రకళ]] అనే వ్యాసం 2026 జూన్ లో సృష్టించబడింది. రెండిటి విషయసంగ్రహంలో దాదాపుగా ఎలాంటి తేడా లేదు. రెండవ వ్యాసానికి తగిన ఆంగ్లవ్యాసం వికీడేటా లింకుకూడా లేదు. [[అజంతా గుహలు]] ఈ పేరుబరితో వ్యాసం ఉంచి, [[అజంతా గుహలలో బౌద్ధ చిత్రకళ]] దారిమాార్పు ఇచ్చి, [[అజంతా గుహలు]] వ్యాసంలోనే చిత్రకళ వివరాలు అనే విభాగంలో 1, 2, 16, 17వ గుహలో గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల కథలు గురించి రాయవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:33, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) sbx1v4e23vc101rjp6mwnw2hkeibsl5 4957096 4957094 2026-09-13T07:34:34Z యర్రా రామారావు 28161 4957096 wikitext text/x-wiki {{మీకు తెలుసా|42|2013}} {{వికీప్రాజెక్టు ఆర్కిటెక్చర్}} == అజంతా గుహలలోని చిత్రలేఖనాలకు ప్రత్యేక వ్యాసం ప్రతిపాదన == {{సహాయం కావాలి}} [[ప్రాజెక్టు:చిత్రలేఖనం]] లో భాగముగా '''అజంతా గుహలలోని చిత్రకళ''' అనే ప్రత్యేక వ్యాసం సృష్టిద్దామనే అలోచన గలదు. ఈ సరిక్రొత్త వ్యాసంలో కేవలం గుహలలోని చిత్రలేఖనాల బొమ్మలు, వాటి వివరణ, వాటి శైలి వంటి వాటిని పొందుపరుస్తాను. గుహలలోని శిల్పకళ వంటి ఇతర అంశాలు ఈ క్రొత్త వ్యాసం లో అవసరం లేదు. సలహాలు/సూచనలను స్వాగతిస్తున్నాను. - [[వాడుకరి:Veera.sj|శశి]] ([[వాడుకరి చర్చ:Veera.sj|చర్చ]]) 09:24, 24 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) == ఈ రెండు వ్యాసాలు విలీనం చేయవచ్చు == [[అజంతా గుహలు]] అనే వ్యాసం వికీడేటా లింకుతో 2007 లో సృష్టించబడి పరిపూర్ణవ్యాసంగా రూపుదిద్దుకొని 2013 సంవత్సరం, 42 వ వారంలో మొదటి పేజీలోప్రదర్శించారు. తరువాత [[అజంతా గుహలలో బౌద్ధ చిత్రకళ]] అనే వ్యాసం 2026 జూన్ లో సృష్టించబడింది. రెండిటి విషయసంగ్రహంలో దాదాపుగా ఎలాంటి తేడా లేదు. రెండవ వ్యాసానికి తగిన ఆంగ్లవ్యాసం వికీడేటా లింకుకూడా లేదు. [[అజంతా గుహలు]] ఈ పేరుబరితో వ్యాసం ఉంచి, [[అజంతా గుహలలో బౌద్ధ చిత్రకళ]] దారిమాార్పు ఇచ్చి, [[అజంతా గుహలు]] వ్యాసంలోనే చిత్రకళ వివరాలు అనే విభాగంలో 1, 2, 16, 17వ గుహలో గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల కథలు గురించి రాయవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:33, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 39bofme2hfelhiqn0kdcs1q07m065fr 0 299158 4957161 4925048 2026-09-13T09:34:13Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4957161 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|name=జేమ్స్ వెబ్ స్పేస్ టెలిస్కోప్|telescope_focal_length={{convert|131.4|m|abbr=on}}|orbit_apoapsis={{convert|1500000|km|mi|abbr=on}}<ref name="eoPortal" />|orbit_period=6 నెలలు|orbit_epoch=plan|apsis=apsis|instrument_type=<!--converts telescope fields to suit a camera or other similar instrument-->|telescope_name=<!--name, if different to the satellite-->|telescope_type=[[Korsch telescope]]|telescope_diameter={{convert|6.5|m|abbr=on}}|telescope_area={{convert|25.4|m2|abbr=on}}<ref>{{Cite web |url=https://jwst-docs.stsci.edu/display/JTI/JWST+Telescope |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509172434/https://jwst-docs.stsci.edu/display/JTI/JWST+Telescope |archive-date=2019-05-09 |url-status=dead }}</ref>|orbit_regime=హేలో కక్ష్య|telescope_wavelength=from 0.6&nbsp;[[Micrometre|μm]] ([[Orange (colour)|orange]])<br />to 28.3&nbsp;μm (mid-[[infrared]])|telescope_resolution=<!--resolution of telescope-->|instruments_list={{Infobox spaceflight/Instruments |acronym1 = NIRCam |name1 = [[NIRCam|Near IR Camera]] |acronym2 = NIRSpec |name2 = [[NIRSpec (Near-Infrared Spectrograph)|Near-Infrared Spectrograph]] |acronym3 = MIRI |name3 = [[MIRI (Mid-Infrared Instrument)|Mid IR Instrument]] |acronym4 = NIRISS |name4 = [[Fine Guidance Sensor and Near Infrared Imager and Slitless Spectrograph|Near Infrared Imager and Slitless Spectrograph]] |acronym5 = FGS |name5 = [[Fine Guidance Sensor and Near Infrared Imager and Slitless Spectrograph|Fine Guidance Sensor]] <br /> '''Elements:''' * [[Integrated Science Instrument Module]] * [[Optical Telescope Element]] * Spacecraft Element ([[Spacecraft Bus (JWST)|Spacecraft Bus]]+[[Sunshield (JWST)|Sunshield]]) }}|trans_band=[[S-band]] (TT&C support)<br />[[Ka band|K<sub>a</sub> band]] (data acquisition)|trans_bandwidth=S-band up: 16&nbsp;kbit/s<br />S-band down: 40&nbsp;kbit/s<br />K<sub>a</sub> band down: up to 28&nbsp;Mbit/s|insignia=JWST decal.svg|insignia_caption=James Webb Space Telescope insignia|insignia_alt=JWST logo|orbit_periapsis={{convert|374000|km|mi|abbr=on}}<ref name="eoPortal">{{cite web |url=https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/j/jwst |title=JWST (James Webb Space Telescope) |publisher=[[ESA]] eoPortal |accessdate=29 June 2015 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405065929/https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/j/jwst |archive-date=5 ఏప్రిల్ 2015 |url-status=dead }}</ref>|orbit_reference=సూర్యుడు-భూమి వ్యవస్థ లోని L<sub>2</sub> బిందువు|names_list=|mission_duration=5 సంవత్సరాలు (డిజైను)<br />10 సంవత్సరాలు (లక్ష్యం)|image=JWST spacecraft model 2.png|image_caption=అన్ని విభాగాలతో కూడిన జేమ్స్ వెబ్ టెలిస్కోపు పూర్తి చిత్రం|image_alt=జేమ్స్ వెబ్ టెలిస్కోపు చిత్రం|mission_type=అంతరిక్ష స్థిత అబ్సర్వేటరీ|operator=[[నాసా]]{{\}}యూరపియన్ స్పేస్ ఏజన్సీ{{\}}[[Canadian Space Agency|CSA]]{{\}}స్పేస్ టెలిస్కోప్ సైన్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్<ref name="jwstPartners">{{cite web |url=https://www.jwst.nasa.gov/faq.html#partners |title=NASA JWST FAQ "Who are the partners in the Webb project?" |publisher=[[NASA]] |accessdate=18 November 2011 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129213226/http://www.jwst.nasa.gov/faq.html#partners |archive-date=29 నవంబరు 2011 |url-status=dead }}</ref>|COSPAR_ID=<!--spacecraft launched since 1963 only (aka NSSDC ID; eg. 1998-067A)-->|SATCAT=<!--satellite catalogue number, omit leading zeroes (e.g. 25544)-->|website={{url|1=https://www.jwst.nasa.gov/|2=jwst.nasa.gov}}<br />{{url|1=https://sci.esa.int/jwst/|2=sci.esa.int/jwst}}<br />{{url|1=https://www.asc-csa.gc.ca/eng/satellites/jwst/|2=asc-csa.gc.ca}}<br />{{url|1=https://jwst.stsci.edu/}}|manufacturer=నార్త్‌రాప్ గ్రుమ్మన్<br />బాల్ ఏరోస్పేస్|entered_service=<!--date on which the spacecraft entered service, if it did not do so immediately after launch-->|launch_mass={{convert|6500|kg|abbr=on}}<ref name="howBig">{{cite web |url=https://jwst.nasa.gov/faq.html#howbig |title=JWST - Frequently Asked Questions |publisher=[[NASA]] |accessdate=29 June 2015 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626163752/http://www.jwst.nasa.gov/faq.html#howbig |archive-date=26 జూన్ 2015 |url-status=dead }}</ref>|dry_mass=<!--spacecraft mass in orbit without fuel-->|payload_mass=<!--Mass of cargo carried by spacecraft (eg. for Space Shuttle), or total mass of instrumentation/equipment/experiments for mission-->|dimensions={{convert|20.197|x|14.162|m|ft|abbr=on}} (సౌరకవచం)|power=2,000 వాట్లు|launch_date=30 మార్చి 2021 (అంచనా)<ref name=bridenstine-launch />|launch_rocket=[[ఏరియేన్ 5]] ఇఎస్‌ఏ|launch_site=గయానా అంతరిక్ష కేంద్రం, కౌరు. ELA-3|launch_contractor=ఏరియేన్‌స్పేస్|insignia_size=<!--include px/em; defaults to 180px-->}}'''జేమ్స్ వెబ్ స్పేస్ టెలిస్కోప్''' (జేమ్స్ వెబ్ లేదా " '''వెబ్బ్'''") అనేది అంతరిక్షంలో ఉండి పనిచేసే టెలిస్కోపు. దీన్ని [[హబుల్ అంతరిక్ష టెలిస్కోపు|హబుల్ స్పేస్ టెలిస్కోప్]]కు వారసురాలిగా రూపకల్పన చేసారు. <ref name="about">{{వెబ్ మూలము|url=https://jwst.nasa.gov/about.html|title=About the James Webb Space Telescope|accessdate=13 January 2012}}</ref> <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://jwst.nasa.gov/comparison.html|title=How does the Webb Contrast with Hubble?|accessdate=4 December 2016}}</ref> జేమ్స్ వెబ్ లో హబుల్ కంటే మెరుగైన ఇన్ఫ్రారెడ్ రిజల్యూషన్, సున్నితత్వం ఉన్నాయి. [[విశ్వం|విశ్వంలో]] తొలి గెలాక్సీలు ఏర్పడడం వంటి కొన్ని సుదూర సంఘటనలను, వస్తువులనూ పరిశీలించడంతో సహా [[ఖగోళ శాస్త్రము|ఖగోళ శాస్త్రానికీ]], విశ్వం ఆవిర్భావానికీ సంబంధించిన రంగాలలో విస్తృతమైన పరిశోధనలు దీని ద్వారా చెయ్యవచ్చు. నక్షత్రాలు, గ్రహాల ఆవిర్భావాన్ని అర్థం చేసుకోవడం, బయటి గ్రహాలను, నోవాలనూ నేరుగా పరిశీలించడం మొదలైనవి జేమ్స్ వెబ్ ద్వారా కలిగే ఇతర ప్రయోజనాలు. <ref name="facts">{{వెబ్ మూలము|url=https://jwst.nasa.gov/facts.html|title=JWST vital facts: mission goals|accessdate=29 January 2017}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.spacetelescope.org/images/opo0534m/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-03 |archive-date=2020-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303055849/https://www.spacetelescope.org/images/opo0534m/ |url-status=dead }}</ref> జేమ్స్ వెబ్ ప్రాథమిక దర్పణాన్ని ఆప్టికల్ టెలిస్కోప్ ఎలిమెంట్ అంటారు. ఇది [[బెరీలియం|బెరీలియంతో]] తయారు చేసి, [[బంగారం|బంగారు]] పూత పూసిన 18 షట్కోణ ఫలకాలతో కూడుకున్న పెద్ద దర్పణం. దీని వ్యాసం 6.5 మీటర్లు. 2.4 మీటర్ల హబుల్ టెలిస్కోపు దర్పణం కంటే ఇది చాలా పెద్దది. హబుల్, [[అతినీలలోహిత వికిరణాలు|సమీప అతినీలలోహిత]], దృగ్గోచర, [[పరారుణ వికిరణాలు|పరారుణ]] (0.1 నుండి 1 μm) వర్ణపటం లోని వికిరణాన్ని గమనిస్తుంది. జేమ్స్ వెబ్ ఇంకా తక్కువ పౌన:పున్యం (ఫ్రీక్వెన్సీ) లో, దీర్ఘ-తరంగదైర్ఘ్యం గల దృగ్గోచర కాంతి నుండి [[పరారుణ వికిరణాలు|మధ్య-పరారుణ]] (0.6 నుండి 28.3 μm) వరకు గమనిస్తుంది. దీనివలన ఇది, హబుల్ చూడలేనంత దూరాన ఉన్న పురాతన వస్తువులను, చాలా ఎక్కువ [[రెడ్‌షిఫ్ట్]] గల వస్తువులనూ గమనించగలదు. పరారుణంలో ఏ అడ్డంకులూ లేకుండా పరిశీలించ గలిగేందుకు గాను టెలిస్కోపును అతి శీతల పరిస్థితులలో ఉంచాలి. అందుచేత జేమ్స్ వెబ్‌ను అంతరిక్షంలో భూమి-సూర్యుల L2 [[లాగ్రాంజియన్ బిందువు]] దగ్గర మోహరిస్తారు. [[సిలికాన్|సిలికాన్‌]], [[అల్యూమినియం|అల్యూమినియం-]] పూత పూసిన కాప్టన్<ref group="నోట్స్">డు పోంట్ సంస్థ 1960 ల్లో తయారు చేసిన పాల్యమైడ్ ఫిల్ము. ఇది −269 °C వరకూ శీతలాన్ని, +400 °C వరకూ వేడినీ తట్టుకుని స్థిరంగా ఉంటుంది.</ref> లతో చేసిన పెద్ద సౌరకవచం దర్పణాన్నీ, పరికరాలనూ -220<sup>o</sup>C వద్ద చల్లగా ఉంచుతుంది. జేమ్స్ వెబ్ ను [[నాసా]], యూరోపియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీ, కెనడియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీల సహకారంతో అభివృద్ధి చేస్తోంది. 1961 నుండి 1968 వరకు నాసాకు అధినేతగా ఉన్న జేమ్స్ ఇ. వెబ్ పేరిట దీనికి ఈ పేరు పెట్టారు. అతడు అపోలో కార్యక్రమంలో పనిచేసాడు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=33148|title=ESA JWST Timeline|accessdate=13 January 2012|archive-date=21 ఆగస్టు 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20030821120829/http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=33148|url-status=dead}}</ref> <ref name="jwst NASA">{{వెబ్ మూలము|title=The James Webb Space Telescope|url=https://www.jwst.nasa.gov/|accessdate=31 December 2011|archive-date=4 జనవరి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104225155/http://www.jwst.nasa.gov/|url-status=dead}}</ref> 2007 లో అంతరిక్షంలోకి పంపించాలనే లక్ష్యంతో 1996 లో వెబ్ అభివృద్ధి మొదలుపెట్టారు. కాని ఈ ప్రాజెక్టులో చాలా జాప్యం జరిగింది, వ్యయం పెరిగింది. 2005 లో దీని రూపకల్పనలో పెద్ద మార్పులు చేసారు. ఎట్టకేలకు 2016 అంతానికి జెడబ్ల్యుఎస్టి నిర్మాణం పూర్తయింది. తరువాత విస్తృతమైన పరీక్షల దశ మొదలైంది.<ref name="sd12-16">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.spacedaily.com/reports/James_Webb_Space_Telescope_observatory_is_assembled_999.html|title=James Webb Space Telescope observatory is assembled|accessdate=3 February 2017}}</ref> <ref name="snews12-16">{{వెబ్ మూలము|url=http://spacenews.com/no-damage-to-jwst-after-vibration-test-anomaly/|title=No damage to JWST after vibration test anomaly|accessdate=3 February 2017}}</ref> 2018 మార్చిలో మోహరింపు పరీక్ష చేసే సమయంలో టెలిస్కోపు సౌరకవచం చినిగిపోవడంతో ప్రయోగం ఆలస్యమైంది. <ref name="NYT-3-27-18">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/27/science/nasa-webb-telescope.html|title=NASA's Webb Telescope Faces More Setbacks|last=Overbye|first=Dennis|date=27 March 2018|work=The New York Times|access-date=5 April 2018}}</ref> 2018 జూన్ లో ఓ స్వతంత్ర సమీక్షా మండలి చేసిన సిఫారసులకు అనుగుణంగా ప్రయోగాన్ని మళ్ళీ వాయిదా వేసారు. ప్రస్తుతం 2021 మార్చిలో ప్రయోగం చెయ్యాలని ప్రణాళిక వేసారు. <ref name=bridenstine-launch>{{cite tweet |author-link=Jim Bridenstine |user=JimBridenstine |number=1012008010150006786 |title=The James Webb Space Telescope will produce first of its kind, world-class science. Based on recommendations by an Independent Review Board, the new launch date for @NASAWebb is March 30, 2021. I'm looking forward to the launch of this historic mission. |date=27 June 2018 |access-date=27 June 2018}}</ref><ref name="NASAJWSTdelay2021">{{Cite news|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-completes-webb-telescope-review-commits-to-launch-in-early-2021|title=NASA Completes Webb Telescope Review, Commits to Launch in Early 2021|last=|first=|date=27 June 2018|access-date=27 June 2018|publisher=NASA|archive-date=14 మార్చి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314025315/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-completes-webb-telescope-review-commits-to-launch-in-early-2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="WP-20180724">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/nasas-next-great-space-telescope-is-stuck-on-earth-after-screwy-errors/2018/07/24/742f17d4-8e93-11e8-8322-b5482bf5e0f5_story.html|title=NASA's next great space telescope is stuck on Earth after screwy errors|last=Kaplan|first=Sarah|date=24 July 2018|work=[[The Washington Post]]|access-date=25 July 2018|last2=Achenbach|first2=Joel}}</ref> టెలిస్కోపు తయారీలో ప్రధాన కాంట్రాక్టరు నార్త్‌రోప్ గ్రుమ్మన్. == విశేషాలు == జెడబ్ల్యుఎస్‌టి ద్రవ్యరాశి [[హబుల్ అంతరిక్ష టెలిస్కోపు|హబుల్ స్పేస్ టెలిస్కోప్]] ద్రవ్యరాశిలో సగం ఉంటుంది. అయితే దాని ప్రాథమిక దర్పణం (6.5 మీటర్ల వ్యాసం గల [[బంగారం|బంగారు]] పూత పూసిన [[బెరీలియం|బెరిలియం]] దర్పణం) ఐదు రెట్లు పెద్దది (విస్తీర్ణం 25 మీ.<sup>2</sup> వర్సెస్ 4.5 మీ.<sup>2</sup>). జెడబ్ల్యుఎస్‌టి సమీప-ఇన్ఫ్రారెడ్, నారింజ, ఎరుపు దృగ్గోచర కాంతి, మధ్య-పరారుణ కాంతి శ్రేణుల్లో పనిచేస్తుంది. మూడు ప్రధాన కారణాల వల్ల ఇది మిడ్-ఇన్‌ఫ్రారెడ్‌లో పనిచేసేలా రూపొందించారు: హై- రెడ్‌షిఫ్ట్ వస్తువుల ఉద్గారాలు పరారుణ బ్యాండులో ఎక్కువగా ఉంటాయి. శిథిలాల చక్రాలు, గ్రహాల వంటి చల్లని వస్తువులు పరారుణంలో చాలా బలంగా రేడియేషన్ను వెలువరిస్తాయి. మూడోది, భూమ్మీది టెలిస్కోపుల ద్వారా గానీ, హబుల్ వంటి అంతరిక్ష టెలిస్కోపుల ద్వారా గానీ ఈ బ్యాండ్ నుండి అధ్యయనం చేయడం కష్టం. భూమ్మీది టెలిస్కోపులు వాతావరణం ద్వారా చూడాలి. ఇది పరారుణ బ్యాండ్లలో అపారదర్శకంగా ఉంటుంది. వాతావరణం పారదర్శకంగా ఉన్న చోట కూడా నీరు, కార్బన్ డయాక్సైడ్, మీథేన్ వంటి రసాయన సమ్మేళనాలు భూ వాతావరణంలో కూడా ఉన్నాయి కాబట్టి వీటి విశ్లేషణ కష్టతరమౌతుంది. హబుల్ వంటి ప్రస్తుత అంతరిక్ష టెలిస్కోపుల దర్పణాలు తగినంత చల్లగా లేనందువల్ల (హబుల్ దర్పణం ఉష్ణోగ్రత సుమారు {{Convert|15|C|K}} ఉంటుంది), స్వయంగా టెలిస్కోపే పరారుణ బ్యాండ్లలో రేడియేషను వెలువరిస్తుంది. ఈ కారణాన ఈ టెలిస్కోపులు పరారుణ బ్యాండ్లలో అధ్యయనం చేయలేవు. జెడబ్ల్యుఎస్‌టి భూమి-సూర్యుల [[లాగ్రాంజియన్ బిందువు|ఎల్ <sub>2</sub> (లాగ్రేంజ్) పాయింట్]] వద్ద, భూమి నుండి సుమారు 15,00,000 కి.మీ. దూరాన పనిచేస్తుంది. హబుల్ భూమికి 550 కి.మీ. దూరాన, చంద్రుడు సుమారు 4,00,000 కి.మీ. దూరాన ఉన్నాయి. దీన్ని బట్టి జెడబ్ల్యుఎస్‌టి దూరాన్ని పోల్చి చూసుకోవచ్చు. భూమి నుండి ఇంత దూరాన ఉండడం వలన జెడబ్ల్యుఎస్‌టిలో మరమ్మతులు గానీ, హార్డ్‌వేరును అప్‌గ్రేడ్ చెయ్యడం వంటివి గానీ అసాధ్యం. ఈ బిందువుకు సమీపంలో ఉన్న వస్తువులు సూర్యుడితోటి భూమితోటీ సమస్థితిలో ఉంటాయి. అందుచేత టెలిస్కోపు సుమారు స్థిరమైన దూరంలో ఉండటానికి వీలు కలుగుతుంది. సూర్యుడు, భూమిల వేడి, కాంతి నుండి రక్షణగా ఒక కవచాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. దీనివలన జెడబ్ల్యుఎస్‌టి ఉష్ణోగ్రత -220<sup>o</sup>C కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. పరారుణ పరిశీలనలకు ఇంతటి స్వల్ప ఉష్ణోగ్రత ఆవశ్యకం. {{clear}}<gallery align="center" mode="packed" heights="300"> దస్త్రం:James Webb Space Telescope 2009 top.jpg|పైనుంచి చూసినపుడు దస్త్రం:James Webb Space Telescope 2009 bottom.jpg|కింది వైపు (సూర్యునికు ఎదురుగా ఉండే వైపు) </gallery>{{clear}} === సౌర కవచం === [[దస్త్రం:James_Webb_telescope_sunshield.jpg|thumb| సౌర కవచపు టెస్ట్ యూనిట్. 2014 లో కాలిఫోర్నియాలోని నార్త్రోప్ గ్రుమ్మన్ వద్ద కవచాన్ని పేర్చి, విస్తరించి పరీక్షించారు. ]] పరారుణ వర్ణపటంలో పరిశీలనలు చెయ్యాలంటే, జేమ్స్ వెబ్ చాలా చల్లగా ఉండాలి (ఉష్ణోగ్రత {{Convert|50|K|sigfig=2}} లోపు). లేకపోతే స్వయంగా టెలిస్కోపు నుండే వెలువడే పరారుణ వికిరణం దాని పరికరాలను ముంచెత్తుతుంది. అందువల్ల, సూర్యుడు, భూమి, చంద్రుల నుండి కాంతిని, వేడినీ నిరోధించడానికి జేమ్స్ వెబ్ ఒక పెద్ద సౌర కవచాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. భూమి-సూర్యుల వ్యవస్థ లోని L2 బిందువు వద్ద ఉండే టెలిస్కోపు స్థానం, పై మూడు ఖగోళ వస్తువులూ ఎల్ల వేళలా అంతరిక్ష నౌకకు ఒకే వైపు ఉండేలా చూస్తుంది. <ref>{{వెబ్ మూలము|title=The James Webb Space Telescope|url=http://jwst.nasa.gov/orbit.html|accessdate=28 August 2016}}</ref> L2 చుట్టూ ఉన్న దాని హేలో కక్ష్య భూమి, చంద్రుల నీడ టెలిస్కోపుపై పడకుండా నివారిస్తుంది. <ref name="stsci.edu"></ref> కవచానికి చీకటి వైపున ఉండే పరికరాలన్నీ ఒక స్థిరమైన ఉష్ణోగ్రతలో ఉండేలా చూస్తుంది. ప్రాథమిక దర్పణం లోని విభాగాలన్నీ కచ్చితమైన అమరికలో ఉండేలా చూడడానికి ఇది కీలకం. ఐదు పొరల సౌర కవచాన్ని పాల్యమైడ్ ఫిల్ముతో తయారు చేసారు. పొరలకు ఒక వైపు [[అల్యూమినియం]], రెండో వైపు [[సిలికాన్|సిలికాన్‌]] పూత పూస్తారు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://jwst.nasa.gov/sunshield.html|title=The Sunshield|accessdate=5 June 2018}}</ref> ఈ పొరలను పరీక్షించే సమయంలో ప్రమాదవశాత్తూ ఈ సున్నితమైన పొరలు చినిగి పోయాయి. ప్రాజెక్టు ఆలస్యం కావడానికి ఇది కూడా ఒక కారణం. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.sciencemag.org/news/2018/03/nasa-announces-more-delays-giant-space-telescope|title=NASA announces more delays for giant space telescope|accessdate=5 June 2018}}</ref> ఈ కవచం ఏరియేన్ 5 రాకెట్లో పట్టేలా పన్నెండు మడతలు వేసే విధంగా రూపొందించారు. 4.57 మీ. x 16.19 మీ కొలతలతో ఉంటే రాకెట్టు [[పేలోడ్ కవచం|పేలోడ్ ఫెయిరింగు]]లో ఇది ఇముడుతుంది. L2 బిందువు వద్ద కక్ష్యలో మోహరించిన తర్వాత, కవచపు మడతలను విడదీస్తారు. అపుడు దీని కొలతలు 21.197 మీ. x 14.162 మీ.గా ఉంటాయి. కాలిఫోర్నియాలోని రెడోండో బీచ్‌లోని నార్త్రోప్ గ్రుమ్మన్‌కు పంపించే ముందు అలబామాలోని హంట్స్‌విల్లే లోని మ్యాన్‌టెక్ (నెక్సోల్వ్) వద్ద కవచాన్ని పరీక్షించారు. <ref>Morring, Jr., Frank, Sunshield, [[Aviation Week and Space Technology]], 16 December 2013, pp. 48-49</ref> === దర్పణాలు === [[దస్త్రం:James_Webb_Space_Telescope_Revealed_(26832090085).jpg|thumb| 2016 మేలో గొడ్దార్డ్ స్పేస్ ఫ్లైట్ సెంటర్లో ప్రధాన అద్దాన్ని బిగించి చూసారు. ]] జేమ్స్ వెబ్‌లో నాలుగు దర్పణాలున్నాయి. ప్రాథమిక దర్పణం, 6.5 మీటర్ల వ్యాసం కలిగి, బంగారు-పూత పూసిన [[బెరీలియం|బెరిలియం]] అద్దం. దీని విస్తీర్ణం 25 మీ<sup>2</sup>. ప్రస్తుతం ఉన్న అంతరిక్ష ప్రయోగ వాహనాలలో ఇది పట్టదు. అందుచేత దర్పణాన్ని 18 [[షడ్భుజి|షట్కోణ]] విభాగాలతో తయారు చేసారు. రాకెట్టులో ఉండగా ఈ దర్పణాన్ని మూడు మడతలు వేసి పేలోడ్ ఫెయిరింగులో అమర్చుతారు. టెలిస్కోపును అంతరిక్షం లోకి ప్రవేశపెట్టిన తరువాత ఈ మడతలు విచ్చుకుని, ఏక దర్పణంగా అమరుతాయి. విచ్చుకుంటుంది. చాలా కచ్చితమైన మైక్రో మోటార్లను ఉపయోగించి దర్పణం విభాగాలను అమర్చుతారు. ఈ ప్రారంభ కాన్ఫిగరేషను చేసిన తరువాత, సరైన దృష్టిని నిలుపుకోవటానికి కొన్ని రోజుల పాటు అప్పుడప్పుడూ నవీకరణలు అవసరమౌతాయి. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.stsci.edu/jwst/ote/wavefront-sensing-and-control|title=JWST Wavefront Sensing and Control|publisher=Space Telescope Science Institute|accessdate=9 June 2011|archive-date=5 ఆగస్టు 2012|archive-url=https://archive.today/20120805213402/http://www.stsci.edu/jwst/ote/wavefront-sensing-and-control|url-status=dead}}</ref> కెక్ వంటి భూస్థిత టెలిస్కోపుల్లో గురుత్వాకర్షణ, విండ్ లోడింగ్ ల ప్రభావాలను అధిగమించడానికి క్రియాశీల ఆప్టిక్‌లను ఉపయోగించి దర్పణాల విభాగాలను నిరంతరం సర్దుబాటు చేస్తూంటారు. అయితే జేమ్స్ వెబ్ టెలిస్కోపులో 126 చిన్న మోటార్లు ఉపయోగించినప్పటికీ, పర్యావరణ అవాంతరాలు లేకపోవడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది. <ref name="Laura Mallonee 2019, p 24">Laura Mallonee. "Golden Eye". ''Wired'' magazine. November 2019, p 24.</ref> జేమ్స్ వెబ్‌లో మూడు దర్పణాలను వాడారు. <ref>{{cite web|url=http://www.stsci.edu/jwst/ote/mirrors|title=JWST Mirrors|publisher=Space Telescope Science Institute|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120805184514/http://www.stsci.edu/jwst/ote/mirrors|archive-date=5 August 2012|accessdate=9 June 2011}}</ref> ద్వితీయ, తృతీయ స్థాయిల్లో గోళాకార దర్పణాలను వాడినందున ఈ టెలిస్కోపు తీసే ఖగోళ చిత్రాలు దోషాల్లేకుండా ఉంటాయి. వీటికి తోడు, దృశ్యాన్ని స్థిరీకరించేందుకు గాను ఒక ఫాస్ట్ స్టీరింగ్ దర్పణాన్ని కూడా ఏర్పస్టు చేసారు. టెలిస్కోపు చూసే కోణాన్ని సవరించడం కోసం సెకండుకు అనేక సార్లు చలించే సామర్థ్యం దీనికి ఉంది. దర్పణాలు చేసే ముఖ్య కాంట్రాక్టరు బాల్ ఏరోస్పేస్ & టెక్నాలజీస్ కార్ప్.<ref>{{cite web|url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2016/science-instruments-of-nasa-s-james-webb-space-telescope-successfully-installed|title=Science Instruments of NASA's James Webb Space Telescope Successfully Installed|date=24 May 2016|publisher=NASA|accessdate=2 February 2017}}</ref> ప్రాథమిక దర్పణం లోని 18 ముక్కలు, ద్వితీయ, తృతీయ, ఫైన్ స్టీరింగ్ దర్పణాల తయారీ, పాలిషింగు చేసాక, వాటిని అసెంబ్లింగు చేసారు. ప్రాథమిక దర్పణం లోని చివరి భాగాన్ని 2016 ఫిబ్రవరి 3 న అమర్చారు.<ref>{{cite web|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasas-james-webb-space-telescope-primary-mirror-fully-assembled/|title=NASA's James Webb Space Telescope Primary Mirror Fully Assembled|date=4 February 2016|publisher=NASA|accessdate=23 March 2016}}</ref> రెండవ దర్పణపు అమరిక 2016 మార్చి 3 న పూర్తైంది.<ref>{{cite web|url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2016/nasas-james-webb-space-telescope-secondary-mirror-installed/|title=NASA's James Webb Space Telescope Secondary Mirror Installed|date=7 March 2016|publisher=NASA|accessdate=23 March 2016}}</ref> === శాస్త్రీయ పరికరాలు === ఇంటిగ్రేటెడ్ సైన్స్ ఇన్స్ట్రుమెంట్ మాడ్యూల్ (ISIM) వెబ్ టెలిస్కోపుకు విద్యుత్ శక్తి, కంప్యూటింగ్ వనరులు, శీతలీకరణ సామర్ధ్యం, వెబ్ టెలిస్కోప్‌కు నిర్మాణ స్థిరత్వాన్ని అందించే ఫ్రేమ్‌వర్కు. దీన్ని గ్రాఫైట్-ఎపోక్సీ మిశ్రమంతో తయారు చేసారు. ISIM లో నాలుగు సైన్సు పరికరాలు, ఒక గైడ్ కెమెరా ఉన్నాయి. <ref name="isim">{{వెబ్ మూలము|url=https://jwst.nasa.gov/isim.html|title=JWST: Integrated Science Instrument Module (ISIM)}}</ref> * NIRCam (నియర్ ఇన్ఫ్రారెడ్ కెమెరా) అనేది పరారుణ ఇమేజర్, ఇది దృగ్గోచర స్పెక్ట్రమ్ (0.6 మైక్రోమీటర్లు) అంచు నుండి సమీప పరారుణ (5 మైక్రోమీటర్లు) వరకు చూస్తుంది. ఇది అబ్జర్వేటరీకి వేవ్‌ఫ్రంట్ సెన్సార్‌గా కూడా ఉపయోగపడుతుంది. అరిజోనా విశ్వవిద్యాలయ బృందం, లాక్‌హీడ్-మార్టిన్ పారిశ్రామిక భాగస్వామ్యంతో దీన్ని నిర్మించారు. * NIRSpec (నియర్ ఇన్ఫ్రారెడ్ స్పెక్ట్రోగ్రాఫ్) పై తరంగదైర్ఘ్యం పరిధిలోనే స్పెక్ట్రోస్కోపీ చేస్తుంది. యూరోపియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీ ESTEC లో [[నెదర్లాండ్స్]] దీన్ని నిర్మించారు. అభివృద్ధి బృందంలో ఎయిర్‌బస్ డిఫెన్స్ అండ్ స్పేస్, ఒట్టోబ్రన్, జర్మనీలోని ఫ్రీడ్రిచ్‌షాఫెన్, గొడ్దార్డ్ స్పేస్ ఫ్లైట్ సెంటర్ లు ఉన్నాయి. * MIRI (మిడ్-ఇన్ఫ్రారెడ్ ఇన్స్ట్రుమెంట్) 5 నుండి 27 మైక్రోమీటర్ల వరకు మధ్య ఉన్న [[పరారుణ వికిరణాలు|దీర్ఘ-పరారుణ]] తరంగదైర్ఘ్యం పరిధిని కొలుస్తుంది. ఇందులో మిడ్-ఇన్ఫ్రారెడ్ కెమెరా, ఇమేజింగ్ స్పెక్ట్రోమీటర్ రెండూ ఉన్నాయి. MIRI ను నాసా, యూరోపియన్ దేశాల కన్సార్టియం మధ్య సహకారంగా అభివృద్ధి చేశారు, దీనికి జార్జ్ రీక్ ( అరిజోనా విశ్వవిద్యాలయం ), గిలియన్ రైట్ ( UK ఆస్ట్రానమీ టెక్నాలజీ సెంటర్, ఎడిన్బర్గ్, సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ ఫెసిలిటీ కౌన్సిల్ (STFC) లో భాగంగా నాయకత్వం వహించారు. MIRI ఉష్ణోగ్రత 6 [[కెల్విన్‌|కెల్విన్]] (K) మించకూడదు: హీలియం గ్యాస్ మెకానికల్ కూలర్ ఈ చల్లదనాన్ని కలగజేస్తుంది. <ref name="miricooler">{{Cite journal|last=Banks|first=Kimberly|last2=Larson|first2=Melora|last3=Aymergen|first3=Cagatay|last4=Zhang|first4=Burt|year=2008|title=James Webb Space Telescope Mid-Infrared Instrument Cooler systems engineering|url=http://ircamera.as.arizona.edu/MIRI/miricooler.pdf|journal=Proceedings of SPIE|series=Modeling, Systems Engineering, and Project Management for Astronomy III|volume=7017|page=5|bibcode=2008SPIE.7017E..0AB|doi=10.1117/12.791925|access-date=6 February 2016|quote=Fig. 1. Cooler Architecture Overview|archive-date=6 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006144251/http://ircamera.as.arizona.edu/MIRI/miricooler.pdf|url-status=dead}}</ref> * FGS / NIRISS ( ఫైన్ గైడెన్స్ సెన్సార్ అండ్ ఇన్ఫ్రారెడ్ ఇమేజర్ అండ్ స్లిట్‌లెస్ స్పెక్ట్రోగ్రాఫ్ ), లైన్-ఆఫ్-వ్యూను స్థిరీకరించడానికి ఉపయోగిస్తారు. సైన్సు పరిశీలనల సమయంలో అంతరిక్ష నౌక ఓరియెంటేషన్ను నియంత్రించడానికీ, ఇమేజ్ స్థిరీకరణ కోసం దర్పణాన్ని స్టీరింగ్ చెయ్యడానికీ FGS కొలతలను వాడతారు. NIRISS ను 0.8 - 5 మైక్రోమీటర్ల పరిధిలో ఇమేజింగుకు వాడుతారు. NIRISS, FGS రెండూ భౌతికంగా కలిసి ఉన్నందున, వాటిని ఒకే యూనిట్‌గా భావిస్తారు గానీ, అవి పూర్తిగా భిన్నమైన ప్రయోజనాలు కలిగిస్తాయి. ఒకటి శాస్త్రీయ పరికరం కాగా, రెండోది అబ్జర్వేటరీని నడిపే మౌలిక సదుపాయాలలో భాగం. NIRCam, NIRSpec, FGS, NIRISS మాడ్యూళ్ళలో వాడే పరారుణ డిటెక్టర్లను టెలిడైన్ ఇమేజింగ్ సెన్సార్స్ (గతంలో రాక్‌వెల్ సైంటిఫిక్ కంపెనీ) తయారు చేసింది. ఇంటిగ్రేటెడ్ సైన్స్ ఇన్స్ట్రుమెంట్ మాడ్యూలు (ISIM), కమాండ్ అండ్ డేటా హ్యాండ్లింగ్ (ICDH) లకు చెందిన ఇంజనీరింగ్ బృందాలు సైన్స్ సాధన, డేటా-హ్యాండ్లింగ్ పరికరాల మధ్య డేటాను పంపడానికి స్పేస్‌వైర్‌ సాఫ్టువేరును ఉపయోగిస్తారు. <ref>[http://www.nasa.gov/vision/universe/watchtheskies/jwst_spacewired_prt.htm "NASA's James Webb Space Telescope Gets 'Spacewired'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110124408/https://www.nasa.gov/vision/universe/watchtheskies/jwst_spacewired_prt.htm |date=2021-11-10 }}. 2007.</ref> == ఇతర టెలిస్కోపులతో పోలిక == [[దస్త్రం:JWST-HST-primary-mirrors.svg|కుడి|thumb| హబుల్ ప్రాథమిక అద్దంతో పోలిక ]] పెద్ద పరారుణ అంతరిక్ష టెలిస్కోప్ ఉండాలనే కోరిక దశాబ్దాల క్రితం నుండి ఉంది; అమెరికాలో స్పేస్ షటిల్‌ను అభివృద్ధి చేస్తూ ఉన్న సమయంలో ''షటిల్ ఇన్ఫ్రారెడ్ టెలిస్కోప్ ఫెసిలిటీని'' ప్లాన్ చేశారు. ఇన్ఫ్రారెడ్ ఖగోళ శాస్త్ర అవసరాన్ని కూడా అదే సమయంలో గుర్తించారు. భూస్థిత టెలిస్కోపులతో పోలిస్తే, అంతరిక్ష అబ్జర్వేటరీలకు పరారుణ కాంతిని పీల్చేసుకునే వాతావరణం అడ్డం ఉండదు. దీంతో ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు ఆకాశాన్ని కొత్తగా చూసేందుకు అవకాశం వచ్చింది. వారికి "కొత్త ఆకాశం" పరిచయమైంది. అయితే, పరారుణ టెలిస్కోపులకు ఒక ప్రతికూలత ఉంది: అవి చాలా చల్లగా ఉండాలి, పరారుణ తరంగదైర్ఘ్యం ఎంత ఎక్కువ ఉంటే, అవి అంత చల్లగా ఉండాలి. <ref name="ipac.caltech.edu">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.ipac.caltech.edu/outreach/Edu/orbit.html|title=Infrared astronomy from earth orbit|publisher=Infrared Processing and Analysis Center, NASA Spitzer Science Center, California Institute of Technology, Pasadena, CA|date=2017|access-date=2020-03-03|archive-date=2016-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221020839/http://www.ipac.caltech.edu/outreach/Edu/orbit.html|url-status=dead}}</ref> లేకపోతే, స్వయంగా పరికరం లోనే ఉన్న వేడే డిటెక్టర్లను ముంచెత్తి, తప్పుడు పరిశీలనలు వస్తాయి. అంతరిక్ష నౌక రూపకల్పన చేసేటపుడే ద్రవ హీలియం వంటి చాలా చల్లటి పదార్ధం గల డీవార్ (అతి శీతల పదార్థాలను ఉంచే పాత్రలు) లో టెలిస్కోపును ఉంచడం వంటి పద్ధతుల ద్వారా దీనిని అధిగమించవచ్చు. దీని అర్థం, పరారుణ టెలిస్కోపు ఆయుర్దాయం దాని శీతలీకరణి ఆయుర్దాయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది తక్కువలో తక్కువగా కొన్ని నెలల నుండి, బహుశా కొన్ని సంవత్సరాల వరకూ ఉండవచ్చు. స్పిట్జర్, NEOWISE వంటి టెలిస్కోపుల విషయంలో, అంతరిక్ష నౌక రూపకల్పన లోనే చేసిన ఏర్పాట్ల వలన, శీతలకరణి అవసరం లేకుండానే తగినంత తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో ఉంచడం సాధ్యపడింది. మరొక ఉదాహరణ హబుల్ లోని NICMOS పరికరం; ఇది ఘన నత్రజని మంచును ఉపయోగిస్తూ పని మొదలుపెట్టింది. రెండేళ్ళ తరువాత అది కరిగిపోవడంతో దాని స్థానంలో నిరంతరం పనిచేసే క్రయోకూలరును ఏర్పాటు చేసారు. జేమ్స్ వెబ్ స్పేస్ టెలిస్కోపును డీవార్ అనేది లేకుండానే చల్లబరచుకునేలా రూపొందించారు. సన్ షీల్డ్, రేడియేటర్లతో పాటు క్రయోకూలరును కూడా ఇది ఉపయోగిస్తుంది. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://phys.org/news/2016-06-cold-cooler-nasa-telescope.html|title=How cold can you go? Cooler tested for NASA telescope|publisher=Phys.org|date=14 June 2016}}</ref> ఈ టెలిస్కోపు ప్రాజెక్టులో జరిగిన ఆలస్యం, వ్యయ పెరుగుదల మొదలైనవి [[హబుల్ అంతరిక్ష టెలిస్కోపు|హబుల్ స్పేస్ టెలిస్కోపు]] ప్రాజెక్టు లోనూ జరిగాయి. <ref name="nature06">{{Cite journal|last=Reichhardt|first=Tony|date=March 2006|title=US astronomy: Is the next big thing too big?|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-09_440_7081/page/140|journal=Nature|volume=440|issue=7081|pages=140–143|bibcode=2006Natur.440..140R|doi=10.1038/440140a|pmid=16525437}}</ref> 1972 లో హబుల్ లాంఛనంగా ప్రారంభమైనప్పుడు, దాని అభివృద్ధి వ్యయం 30 కోట్ల డాలర్లు అవుతుందని (ఆనాటి విలువలో) అంచనా వేసారు. కానీ 1990 లో దానిని కక్ష్యలోకి పంపించే సమయానికి, ఖర్చు దానికి నాలుగు రెట్లైంది. దానికి తోడు, కొత్త పరికరాలు, నిర్వహణ పనులతో కలిపి 2006 నాటికి మొత్తం ఖర్చు 900 కోట్ల డాలర్లకు చేరింది. గతంలో తలపెట్టిన ఇతర అబ్జర్వేటరీలు కొన్ని - టెరెస్ట్రియల్ ప్లానెట్ ఫైండర్ (2011), స్పేస్ ఇంటర్ఫెరోమెట్రీ మిషన్ (2010), ఇంటర్నేషనల్ ఎక్స్‌రే అబ్జర్వేటరీ (2011), మాక్సిమ్ (మైక్రోఆర్సెకండ్ ఎక్స్‌రే ఇమేజింగ్ మిషన్), SAFIR (సింగిల్ ఎపర్చర్ ఫార్-ఇన్ఫ్రారెడ్ అబ్జర్వేటరీ), SUVO (స్పేస్ అల్ట్రా వయొలెట్-విజిబుల్ అబ్జర్వేటరీ),, SPECS (సబ్‌మిల్లిమీటర్ ప్రోబ్ ఆఫ్ ది ఇవల్యూషన్ ఆప్ కాస్మిక్ స్ట్రక్చర్) - వంటి వాటిని ఇప్పటికే రద్దు చేయడమో, ప్రస్తుతానికి ఆపెయ్యడమో చేసారు. జేమ్స్ వెబ్ మాత్రం ప్రగతి సాధించింది. {| class="wikitable" style="text-align:center; float:left; margin:10px" | colspan="8" style="text-align:center;" |'''అంతరిక్షస్థిత టెలిస్కోపులు, వాటి పరికరాలు'''<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://herschel.jpl.nasa.gov/relatedMissions.shtml|title=JPL: Herschel Space Observatory: Related Missions|publisher=NASA, Jet Propulsion Laboratory, Goddard Flight Center, California Institute of Technology, Pasadena, CA|accessdate=4 June 2012}}</ref> (<small>μm అంటే మైక్రోమీటరు - మిల్లీమీటరులో వెయ్యో వంతు</small>) |- !పేరు !సంవత్సరం !తరంగ దైర్ఘ్యం !అపర్చరు !శీతలీకరణ పద్ధతి |- |మానవ నేత్రం |2 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం |0.39–0.75&nbsp;μm |0.007&nbsp;మీ. |పాసివ్ |- |IRT |1985 |1.7–118&nbsp;μm |0.15&nbsp;మీ. |హీలియమ్ |- |ISO<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.cosmos.esa.int/web/iso/what-is-iso-|title=What is ISO?|publisher=European Space Agency}}</ref> |1995 |2.5–240&nbsp;μm |0.60&nbsp;మీ. |హీలియమ్ |- |హబుల్ STIS |1997 |0.115–1.03&nbsp;μm |2.4&nbsp;మీ. |పాసివ్ |- |హబుల్ NICMOS |1997 |0.8–2.4&nbsp;μm |2.4&nbsp;మీ. |తొలుత నైట్రోజన్, తరువాత క్రయోకూలర్ |- |స్పిట్జర్ |2003 |3–180&nbsp;μm |0.85&nbsp;మీ. |హీలియమ్ |- |హబుల్ WFC3 |2009 |0.2–1.7&nbsp;μm |2.4&nbsp;మీ. |పాసివ్ + థర్మో-ఎలక్ట్రిక్ <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://www.nasa.gov/content/hubble-space-telescope-wide-field-camera-3|title=Hubble Space Telescope – Wide Field Camera 3|publisher=NASA}}</ref> |- |హెర్షెల్ |2009 |55–672&nbsp;μm |3.5&nbsp;మీ. |హీలియమ్ |- |JWST |ప్రణాళికలోఉంది |0.6–28.5&nbsp;μm |6.5&nbsp;మీ. |పాసివ్ + క్రయోకూలర్ (MIRI) |} <br /> <br />{{Clear}} == చరిత్ర == === అభివృద్ధి, నిర్మాణం === {| class="wikitable" style="font-size:88%; float:right; margin-left:0.5em" |+ ముఖ్యమైన మైలురాళ్ళు ! ఇయర్ ! ఈవెంట్స్ |- | 1996 | ఎన్‌జిఎస్‌టి మొదలు |- | 2002 | JWST, 8 నుండి 6 వరకు &nbsp; m |- | 2004 | నెక్సస్ రద్దు చేసారు <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://strategic.mit.edu/downloads.php|title=Nexus Space Telescope|publisher=MIT}}</ref> |- | 2007 | ESA / NASA MOU |- | 2010 | ఎంసిడిఆర్ ఉత్తీర్ణత |- | 2011 | ప్రతిపాదిత రద్దు |- | 2021 | ప్రయోగ ప్రతిపాదన |} 1996 లో నెక్స్ట్ జనరేషన్ స్పేస్ టెలిస్కోప్ (NGST) అనే పేరుతో జేమ్స్ వెబ్ ప్రాజెక్టు మొదలైంది. 2002 లో, నాసా రెండవ నిర్వాహకుడు (1961-1968), అపోలో కార్యక్రమంలో కీలక పాత్ర పోషించిన జేమ్స్ ఇ. వెబ్ (1906-1992) పేరిట దీని పేరును మార్చారు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.jwst.nasa.gov/whois.html|title=About James Webb|publisher=NASA|accessdate=15 March 2013}}</ref> ఇది యూరోపియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీ, కెనడియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీల సహకారంతో నాసా చేపట్టిన ప్రాజెక్టు. 1990 ల మధ్యలో, "వేగవంతమైన, మంచి, చౌకైన" వంటి భావాలు రాజ్యమేలుతున్న కాలంలో, నాసా నాయకులు తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన అంతరిక్ష టెలిస్కోపు తయారీ కోసం ముందుకు వచ్చారు. <ref name="stsci1996">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.stsci.edu/jwst/overview/history/1996|title=STSCI JWST History 1996|publisher=Stsci.edu|accessdate=16 January 2012|archive-date=3 ఫిబ్రవరి 2014|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20140203162411/http://www.stsci.edu/jwst/overview/history/1996|url-status=dead}}</ref> దీని ఫలితం గానే, 8 మీటర్ల ఎపర్చర్‌తో, L<sub>2</sub> బిందువు వద్ద పనిచేసే, $ 500 మిలియన్లు ఖర్చు కాగల ఎన్‌జిఎస్‌టి కాన్సెప్టు రూపుదిద్దుకుంది. 1997 లో దీని సాంకేతిక అవసరాలు, వ్యయ అధ్యయనాలను నిర్వహించడానికి గొడ్దార్డ్ స్పేస్ ఫ్లైట్ సెంటర్, <ref>[http://www.spacetelescope.org/images/opo9820b/ Goddard Space Flight Center design] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106122413/http://www.spacetelescope.org/images/opo9820b/ |date=2016-01-06 }}. spacetelescope.org. Retrieved on 13 January 2014.</ref> బాల్ ఏరోస్పేస్, టిఆర్డబ్ల్యులు కలిసి పనిచేసాయి. 1999 లో లాక్‌హీడ్ మార్టిన్ టిఆర్డబ్ల్యులను ప్రాథమిక అధ్యయనాల కోసం ఎంపిక చేసింది. <ref name="webbpast">{{వెబ్ మూలము|url=http://jwstsite.stsci.edu/webb_telescope/webb_past_and_future/|title=HubbleSite – Webb: Past and Future|accessdate=13 January 2012|archive-date=10 డిసెంబరు 2012|archive-url=https://archive.today/20121210103643/http://jwstsite.stsci.edu/webb_telescope/webb_past_and_future/|url-status=dead}}</ref> ఆ సమయంలో, లాంచి 2007 లో జరిపేందుకు ప్రణాళిక చేసారు. కాని ఆ తరువాత లాంచి తేదీని చాలాసార్లు వాయిదా వేసారు. [[దస్త్రం:James_Webb_Space_Telescope_Mirror29.jpg|thumb| దర్పణపు 18 ముక్కల్లో ఒకటి. 2010. ]] 2003 లో, నాసా NGST కొరకు 24 824.8 మిలియన్ల ప్రైమ్ కాంట్రాక్టును TRW కి ఇచ్చింది. ఆ తరువాత దాని పేరును జేమ్స్ వెబ్ స్పేస్ టెలిస్కోప్ గా మార్చారు. ప్రాథమిక దర్పణం 6.1 మీ. గాను, లాంచి తేదీ 2010 గానూ నిర్ణయించారు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.stsci.edu/jwst/news/2003/nasa-announces-contract|title=TRW Selected as JWST Prime Contractor|accessdate=13 January 2012|publisher=STCI|archive-date=5 ఆగస్టు 2012|archive-url=https://archive.today/20120805155712/http://www.stsci.edu/jwst/news/2003/nasa-announces-contract|url-status=dead}}</ref> ఆ సంవత్సరంలోనే, TRW ను నార్త్రోప్ గ్రుమ్మన్ స్వాధీనం చేసుకుని, నార్త్రోప్ గ్రుమ్మన్ స్పేస్ టెక్నాలజీగా ఏర్పడింది. <ref name="webbpast"/> మేరీల్యాండ్, గ్రీన్‌బెల్ట్‌లోని నాసాకు చెందిన గొడ్దార్డ్ స్పేస్ ఫ్లైట్ సెంటర్ ఈ అబ్జర్వేటరీ ప్రాజెక్టు నిర్వహణకు నాయకత్వం వహిస్తోంది. జేమ్స్ వెబ్ స్పేస్ టెలిస్కోప్ ప్రాజెక్టు శాస్త్రవేత్తగా జాన్ సి. మాథర్ ఉంటారు. అబ్జర్వేటరీ అభివృద్ధి, ఏకీకరణకు ప్రాథమిక కాంట్రాక్టరుగా నార్త్రోప్ గ్రుమ్మన్ ఏరోస్పేస్ సిస్టమ్స్ పనిచేస్తుంది. అంతరిక్ష నౌకను అభివృద్ధి చేయడానికి, నిర్మించడానికి ఈ సంస్థ బాధ్యత వహిస్తుంది. ఇందులో అంతరిక్ష నౌక బస్, సన్‌షీల్డ్ రెండూ ఉంటాయి. ఆప్టికల్ టెలిస్కోప్ ఎలిమెంట్ (OTE) ను అభివృద్ధి చేయడానికి, నిర్మించడానికి బాల్ ఏరోస్పేస్ కు ఉప కాంట్రాక్టు ఇచ్చారు. OTE ని అంతరిక్ష నౌక బస్, మిడ్ బూమ్ అసెంబ్లీ (MBA) తో కలిపే డిప్లాయబుల్ టవర్ అసెంబ్లీ (DTA) ని నిర్మించడానికి నార్త్రోప్ గ్రుమ్మన్ వారి ఏస్ట్రో ఏరోస్పేస్ బిజినెస్ యూనిట్ కు కాంట్రాక్టు ఇచ్చారు. ఇది సౌర కవచాన్ని కక్ష్యలో అమర్చడానికి సహాయపడుతుంది. <ref>{{Cite news|url=http://www.spacedaily.com/reports/Northrop_Grumman_Completes_Fabrication_Of_Sunshield_Deployment_Flight_Structure_For_JWST_999.html|title=Northrop Grumman Completes Fabrication Of Sunshield Deployment Flight Structure For JWST|date=13 December 2011|work=Space|access-date=10 December 2014}}</ref> ఇంటిగ్రేటెడ్ సైన్స్ ఇన్స్ట్రుమెంట్ మాడ్యూల్ (ISIM) ను అందించే బాధ్యత గొడ్దార్డ్ స్పేస్ ఫ్లైట్ సెంటర్ ది. <ref name="isim"/> 2005 వసంతకాలంలో వెల్లడైన వ్యయ వృద్ధి వలన, 2005 ఆగస్టులో పునఃప్రణాళిక చెయ్యాల్సి వచ్చింది. <ref name="replan">{{వెబ్ మూలము|url=http://www7.nationalacademies.org/bpa/CAA_Nov2005_Presentation_Mather.pdf|title=James Webb Space Telescope (JWST)|publisher=National Academy of Science|accessdate=5 July 2008|archive-date=10 నవంబరు 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081110180605/http://www7.nationalacademies.org/bpa/CAA_Nov2005_Presentation_Mather.pdf|url-status=dead}}</ref> ఏకీకరణ లోను, పరీక్ష ప్రణాళికలలోనూ చేసిన గణనీయమైన మార్పులు, ప్రయోగానికి జరిగే 22 నెలల ఆలస్యం (2011 నుండి 2013 కు), 1.7 మైక్రోమీటర్ల కన్నా తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వద్ద పరిశీలనాత్మక మోడ్‌ల కోసం సిస్టమ్-స్థాయి పరీక్షను తొలగించడం వంటివి పున:ప్రణాళికలో చేసిన ముఖ్యమైన మార్పులు. అబ్జర్వేటరీ ఇతర ప్రధాన లక్షణాలేమీ మారలేదు. పునఃప్రణాళిక తరువాత, 2006 ఏప్రిల్ లో ఈ ప్రాజెక్టుపై ఒక స్వతంత్ర సమీక్ష నిర్వహించారు. సాంకేతికంగా ప్రాజెక్టు పటిష్ఠంగా ఉందని ఈ సమీక్ష తేల్చింది. కాని నాసాలో నిధుల విడుదల దశలను మార్చాల్సిన అవసరం ఉందని చెప్పింది. నాసా తన దశల వారీ బడ్జెట్లను తదనుగుణంగా మార్చింది.   2005 పునఃప్రణాళికలో, ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తి జీవిత-కాల వ్యయం సుమారు 4.5 బిలియన్ డాలర్లుగా అంచనా వేసారు. రూపకల్పన, అభివృద్ధి, ప్రయోగం, ఆరంభం కోసం సుమారు US $ 3.5 బిలియన్లు, పదేళ్ల కార్యకలాపాల కోసం సుమారు US $ 1.0 బిలియన్లు ఇందులో భాగం. ESA [[యూరో|€]] 300 మిలియన్లు, కెనడియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీ $ 39 మిలియన్ల కెనడియన్ డాలర్లు ప్రాజెక్టుకు కేటాయించాయి. <ref>{{Cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb5559/is_/ai_n22557603|title=Canadian Space Agency: Canada's Contribution to NASA's James Webb Space Telescope.|access-date=6 September 2008|publisher=Canadian Corporate News|archive-date=18 మే 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090518050402/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb5559/is_200706/ai_n22557603/|url-status=dead}}</ref> 2007 జనవరిలో చేసిన సమీక్షలో, ఈ ప్రాజెక్టులోని పది సాంకేతిక అభివృద్ధి అంశాలలో తొమ్మిది విజయవంతంగా ఆమోదం పొందాయి. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.stsci.edu/jwst/news/2007/jwst-passes-tnar|title=JWST Passes NTAR|publisher=STScI|accessdate=5 July 2008|archive-date=5 ఆగస్టు 2012|archive-url=https://archive.today/20120805232222/http://www.stsci.edu/jwst/news/2007/jwst-passes-tnar|url-status=dead}}</ref> ప్రాజెక్టు లోని రిస్కులను గణనీయంగా తగ్గించగల స్థాయికి ఈ సాంకేతికతలు పరిణతి చెందాయని భావించారు. మిగిలిన ఒక్క సాంకేతిక అభివృద్ధి అంశం (MIRI క్రయోకూలర్) దాని సాంకేతిక పరిపక్వ మైలురాయిని 2007 ఏప్రిల్ లో చేరుకుంది. ఈ సాంకేతిక సమీక్షతో ప్రాజెక్టు ప్రారంభ దశ ముగిసింది. ఆ తరువాత ప్రాజెక్టు దాని వివరణాత్మక రూపకల్పన దశ (దశ సి) లోకి వెళ్ళింది. 2007 మే నాటికి, ఖర్చులు లక్ష్యానికి అనుగుణంగానే ఉన్నాయి. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.space.com/businesstechnology/070523_techwed_jwst_dock.html|title=NASA Adds Docking Capability For Next Space Observatory|publisher=Space News|accessdate=5 July 2008}}</ref> 2008 మార్చిలో, ప్రాజెక్టు తన ప్రిలిమినరీ డిజైన్ రివ్యూ (పిడిఆర్) ను విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది. 2008 ఏప్రిల్ లో, ప్రాజెక్టు నాన్-అడ్వకేట్ సమీక్ష ఆమోదం పొందింది. 2009 మార్చిలో ఇంటిగ్రేటెడ్ సైన్స్ ఇన్స్ట్రుమెంట్ మాడ్యూల్, 2009 అక్టోబరులో ఆప్టికల్ టెలిస్కోప్ ఎలిమెంట్, 2010 జనవరిలో సౌరకవచాల సమీక్షలు పూర్తయ్యాయి. 2010 ఏప్రిల్ లో, టెలిస్కోపు మిషన్ క్రిటికల్ డిజైన్ రివ్యూ (ఎంసిడిఆర్) లోని సాంకేతిక భాగం ఆమోదం పొందింది. MCDR ను దాటడం అంటే ఈ అబ్జర్వేటరీ దాని మిషన్ కోసం అన్ని సైన్స్, ఇంజనీరింగ్ అవసరాలను తీర్చగలదనేందుకు సూచిక. గతంలో చేసిన అన్ని డిజైన్ సమీక్షలూ MCDR లో భాగమే. MCDR తరువాత నెలల్లో ఇండిపెండెంట్ కాంప్రహెన్సివ్ రివ్యూ ప్యానెల్ ప్రాజెక్టు షెడ్యూలును సమీక్షించింది. ఈ సమీక్షలో, ప్రయోగాన్ని 2015 లో జరపాలని, బాగా ఆలస్యం అయితే 2018 చివరిలో జరగాలనీ తలపెట్టారు. 2010 నాటికి, జేమ్స్ వెబ్ పని షెడ్యూలు ప్రకారమే జరుగుతున్నప్పటికీ, దానిపై పెరుగుతున్న ఖర్చులు ఇతర ప్రాజెక్టులపై ప్రభావం చూపాయి. 2011 నాటికి, జెడబ్ల్యుఎస్టి ప్రాజెక్టు తుది రూపకల్పన, తయారీ దశలో (దశ సి) ఉంది. డిజైన్, నిర్మాణం, ప్రతిపాదిత ఆపరేషన్ ల లోని ప్రతి అంశాన్నీ వివరంగా సమీక్షిస్తూ వచ్చారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా కొత్త సాంకేతికతలు వెలుగు చూసాయి. ఇంత పెద్ద టెలిస్కోపును ఇంత తక్కువ ద్రవ్యరాశితో నిర్మించడం సాధ్యమేనా అన్న సంగతి 1990ల నాటికి శాస్త్రవేత్తల ఊహల్లోనే లేదు. <ref name="ngst1">{{Cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1571/is_n39_v13/ai_19964936/|title=Next Generation Space Telescope will peer back to the beginning of time and space|last=Berardelli|first=Phil|date=27 October 1997|publisher=[[CBS]]|access-date=3 మార్చి 2020|archive-date=19 అక్టోబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151019041008/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1571/is_n39_v13/ai_19964936/|url-status=dead}}</ref> ప్రాథమిక దర్పణపు షట్కోణ విభాగాల అసెంబ్లీ, 2015 నవంబరులో మొదలైంది. దీన్నిరోబోటిక్ ఆర్మ్ ద్వారా జచేసారు.2016 ఫిబ్రవరిలో ఇది పూర్తయింది. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasas-james-webb-space-telescope-primary-mirror-fully-assembled|title=NASA's James Webb Space Telescope Primary Mirror Fully Assembled|date=3 February 2016}}</ref> వెబ్ టెలిస్కోపు తుది నిర్మాణం 2016 నవంబరులో పూర్తయింది. తరువాత విస్తృతమైన పరీక్షలు ప్రారంభమయ్యాయి. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://www.theguardian.com/science/2016/nov/04/nasa-testing-james-webb-space-telescope-gold|title=Nasa begins testing enormous space telescope made of gold mirrors|date=4 November 2016}}</ref> 2018 మార్చిలో మోహరింపును పరీక్షించే సమయంలో టెలిస్కోపు సౌర కవచం చినిగి పోవడంతో, జేమ్స్ వెబ్ ప్రయోగాన్ని 2020 మే వరకు వాయిదా వేయాల్సి వచ్చింది. <ref name="NYT-3-27-18"/> ఆ తరువాత జరిగిన స్వతంత్ర సమీక్షలో వేసిన అంచనాల ఆధారంగా, 2018 జూన్ లో నాసా జేమ్స్ వెబ్ లాంచిని మరో 10 నెలలు ఆలస్యం చేసి, 2021 మార్చిలో లాంచి చెయ్యాలని తలపెట్టింది. <ref name="NASAJWSTdelay2021"/> ప్రాజెక్టులో 344 సింగిల్-పాయింట్ వైఫల్య సంభావ్యతలు ఉన్నాయని ఆ సమీక్షలో కనుగొన్నారు. వీటిలో ఏ ఒక్కదాని వల్లనైనా మొత్తం ప్రాజెక్టు ఆగిపోతుంది. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2018/07/26/northrop-grumman-ceo-is-grilled-about-james-webb-space-telescope-errors/|title=Northrop Grumman CEO is grilled about James Webb Space Telescope errors|date=July 26, 2018}}</ref> 2019 ఆగస్టులో, టెలిస్కోపు యాంత్రిక ఏకీకరణ పూర్తయింది. తొలి ప్రణాళిక ప్రకారం, ఎప్పుడో 12 సంవత్సరాల క్రితం, 2007 లోనే చేయవలసిన పని ఇది. === ఖర్చు, షెడ్యూల్ సమస్యలు === {| class="wikitable" style="font-size:0.9em; float:right; margin-left:0.5em;" |+ అప్పటి ప్రయోగ ప్రణాళిక, ఖర్చులు ! width="35" | ఇయర్ ! అనుకున్న <br />ప్రయోగం ! బడ్జెట్ ప్రణాళిక <br /> <small>(బిలియన్ డాలర్లు)</small> |- | 1997 | 2007 <ref name="ngst1"/> | 0.5 |- | 1998 | 2007 <ref>{{వెబ్ మూలము|last=Lilly|first=Simon|url=http://www.casca.ca/lrp/vol2/ngst/hstng.html|title=The Next Generation Space Telescope (NGST)|date=27 November 1998|publisher=University of Toronto|access-date=3 మార్చి 2020|archive-date=25 డిసెంబర్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225224535/https://www.casca.ca/lrp/vol2/ngst/hstng.html|url-status=dead}}</ref> | 1 |- | 1999 | 2007 నుండి 2008 వరకు <ref>{{Cite journal|last=Offenberg|first=Joel D|last2=Sengupta|first2=Ratnabali|last3=Fixsen|first3=Dale J|last4=Stockman|first4=Peter|last5=Nieto-Santisteban|first5=Maria|last6=Stallcup|first6=Scott|last7=Hanisch|first7=Robert|last8=Mather|first8=John C|year=1999|title=Cosmic Ray Rejection with NGST|url=http://www.adass.org/adass/proceedings/adass98/offenbergjd/|journal=Astronomical Data Analysis Software and Systems Viii|volume=172|pages=141|bibcode=1999ASPC..172..141O|access-date=2020-03-03|archive-date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225224512/https://www.adass.org/adass/proceedings/adass98/offenbergjd/|url-status=dead}}</ref> | 1 |- | 2000 | 2009 <ref name="miri">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.astron.nl/miri-ngst/old/public/science/phase-a/text.htm|title=MIRI spectrometer for NGST|access-date=2020-03-03|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927053021/http://www.astron.nl/miri-ngst/old/public/science/phase-a/text.htm|url-status=dead}}</ref> | 1.8 |- | 2002 | 2010 <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.spaceref.com/news/viewsr.html?pid=5319|title=NGST Weekly Missive|date=25 April 2002|access-date=3 మార్చి 2020|archive-date=15 జూలై 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715144440/https://spaceref.com/status-report/ngst-weekly-missive-25-apr-2002/|url-status=dead}}</ref> | 2.5 |- | 2003 | 2011 <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2003/nov/HQ_c03pp_telescope_mod.html|title=NASA Modifies James Webb Space Telescope Contract|date=12 November 2003|access-date=3 మార్చి 2020|archive-date=25 డిసెంబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225224505/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2003/nov/HQ_c03pp_telescope_mod.html|url-status=dead}}</ref> | 2.5 <ref name="nature06"/> |- | 2005 | 2013 | 3 <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.spacepolitics.com/2005/05/21/problems-for-jwst/|title=Problems for JWST|date=21 May 2005}}</ref> |- | 2006 | 2014 | 4.5 <ref>{{Cite journal|date=9 March 2006|title=Refocusing NASA's vision|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-09_440_7081/page/127|journal=Nature|volume=440|issue=7081|page=127|bibcode=2006Natur.440..127.|doi=10.1038/440127a|pmid=16525425}}</ref> |- | colspan="3" style="text-align:center" | 2008, ప్రిలిమినరీ డిజైన్ రివ్యూ |- | 2008 | 2014 | 5.1 <ref name="cowen">{{వెబ్ మూలము|url=http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2011/08/webb-telescope-delayed-costs.html?ref=hp|first=Ron|last=Cowen|title=Webb Telescope Delayed, Costs Rise to $8 Billion|date=25 August 2011|publisher=ScienceInsider}}</ref> |- | colspan="3" style="text-align:center" | 2010, క్రిటికల్ డిజైన్ రివ్యూ |- | 2010 | 2015 నుండి 2016 వరకు | 6.5   |- | 2011 | 2018 | 8.7 <ref name="price">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-14625362|title=JWST price tag now put at over $8bn|last=Amos|first=Jonathan|date=22 August 2011|publisher=BBC}}</ref> |- | 2013 | 2018 | 8.8 <ref name="sciam15">{{వెబ్ మూలము|url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-assures-skeptical-congress-that-the-james-webb-telescope-is-on-track/|title=NASA Assures Skeptical Congress That the James Webb Telescope Is on Track|date=30 March 2015|publisher=Scientific American|last=Moskowitz, Clara}}</ref> |- | 2017 | 2019 <ref name="launch 2019">{{వెబ్ మూలము|url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-james-webb-space-telescope-to-be-launched-spring-2019|title=NASA's James Webb Space Telescope to be Launched Spring 2019|date=28 September 2017|publisher=NASA}}</ref> | 8.8 |- | 2018 | 2020 <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.space.com/40102-james-webb-space-telescope-launch-delay-2020.html|title=NASA Delays Launch of James Webb Space Telescope to 2020|work=Space.com|access-date=27 March 2018}}</ref> | ≥8.8 |- | 2018 | 2021 <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-completes-webb-telescope-review-commits-to-launch-in-early-2021|title=NASA Completes Webb Telescope Review, Commits to Launch in Early 2021|publisher=NASA|date=27 June 2018|access-date=3 మార్చి 2020|archive-date=14 మార్చి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314025315/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-completes-webb-telescope-review-commits-to-launch-in-early-2021|url-status=dead}}</ref> | 9.66 |} ప్రయోగ వాహనాన్ని నిర్ణయించడంలో ఆలస్యం, అనుకోని పరిస్థితుల కోసం అదనపు నిధులను జోడించడం వంటి బయటి కారణాల వలన జె.డబ్ల్యుఎస్టీకి వ్యయం పెరగడం, ఆలస్యం అవడం వంటి చరిత్ర ఉంది. 2006 నాటికి, జేమ్స్ వెబ్ ను అభివృద్ధి చేయడానికి 1 బిలియన్ డాలర్లు ఖర్చు చేశారు. ఆ సమయానికి మొత్తం బడ్జెట్ 4.5 బిలియన్ డాలర్లు ఉంది. ''నేచర్'' జర్నల్‌లో 2006 లో వచ్చిన ఒక కథనంలో,1984 లో స్పేస్ సైన్స్ బోర్డ్ చేసిన ఒక అధ్యయనంలో మలితరం పరారుణ అబ్జర్వేటరీకి 4 బిలియన్ డాలర్లు (2006 నాటి డాలరు లెక్కల ప్రకారం సుమారు 7 బిలియన్ డాలర్లు) ఖర్చవుతుందని అంచనా వేసినట్లు రాసింది. <ref name="nature06"/> 2019 అక్టోబరు నాటికి, 2021 లో అంతరిక్షం లోకి ప్రయోగించే అంచనాతో ప్రాజెక్టు అంచనా వ్యయం10 బిలియన్లకు చేరుకుంది. <ref name="Laura Mallonee 2019, p 24">Laura Mallonee. "Golden Eye". ''Wired'' magazine. November 2019, p 24.</ref> టెలిస్కోపుకు మొదట 1.6 బిలియన్ల వ్యయం అవుతుందని అంచనా వేసారు. <ref name="FLTodayJun11">{{వెబ్ మూలము|title=Telescope debacle devours NASA funds. Hubble's successor is billions of dollars over budget, 7 years late|publisher=Florida Today|author=Kelly, John|date=5 June 2011|url=http://www.floridatoday.com/article/20110605/NEWS01/110604013/Telescope-debacle-devours-NASA-funds.html}}</ref> అయితే వ్యయ అంచనా అభివృద్ధి జరిగే సమయంలో పెరుగుతూ పోయింది. 2008 లో నిర్మాణం అధికారికంగా మొదలయ్యే సమయానికి సుమారు 5 బిలియను డాలర్లకు చేరుకుంది. 2010 వేసవిలో, మిషన్ క్రిటికల్ డిజైన్ రివ్యూలో అన్ని సాంకేతిక విషయాల లోనూ అద్భుతమైన గ్రేడ్‌లతో ఆమోదం పొందింది, అయితే ఆ సమయంలో షెడ్యూలు, ఖర్చులు చెయ్యిదాటి పోతున్న నేపథ్యంలో మేరీల్యాండ్ సెనేటర్ బార్బరా మికుల్స్కీ ప్రాజెక్టుపై స్వతంత్ర సమీక్ష జరపాలని కోరింది. జె. కాసాని (జెపిఎల్) అధ్యక్షతన ఏర్పాటైన స్వతంత్ర సమగ్ర సమీక్షా మండలి, టెలిస్కోపు లాంచి 2015 చివరిలో జరిగే అవకాశం ఉందనీ, అప్పటికి ఖర్చు అదనంగా 1.5 బిలియన్లు అవుతుందనీ (మొత్తం $ 6.5 బిలియన్లు) తేల్చింది. దీనికి 2011, 2012 ఆర్థిక సంవత్సరాలలో అదనపు నిధులు అవసరమవుతాయనీ, ప్రయోగ తేదీ వాయిదా పడితే మరింత ఖర్చుకు దారితీస్తుందనీ కూడా వారు సూచించారు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.nasa.gov/pdf/499224main_JWST-ICRP_Report-FINAL.pdf|title=Independent Comprehensive Review Panel, Final Report|date=29 October 2010}}</ref> 2011 జూలై 6 న, అమెరికా హౌస్ ఆఫ్ రిప్రజెంటేటివ్స్ కేటాయింపుల కమిటీ జేమ్స్ వెబ్ ప్రాజెక్టును రద్దు చేయడానికి ప్రతిపాదించి, 2012 సంవత్సరపు నాసా బడ్జెట్ నుండి 1.9 బిలియన్లను కోసేసింది. దీనిలో నాలుగో వంతు జెడబ్ల్యుఎస్టి ది. <ref name="guardian.co.uk">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2011/jul/09/nasa-james-webb-space-telescope|title=Nasa fights to save the James Webb space telescope from the axe|last=McKie|first=Robin|date=9 July 2011|publisher=The Guardian|location=London}}</ref> <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://appropriations.house.gov/news/DocumentSingle.aspx?DocumentID=250023|title=Appropriations Committee Releases the Fiscal Year 2012 Commerce, Justice, Science Appropriations|publisher=US House of representatives Committee on Appropriations|date=6 July 2011|access-date=3 మార్చి 2020|archive-date=23 మార్చి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120323111945/http://appropriations.house.gov/News/DocumentSingle.aspx?DocumentID=250023|url-status=dead}}</ref> <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.spacedaily.com/reports/US_lawmakers_vote_to_kill_Hubble_successor_999.html|title=US lawmakers vote to kill Hubble successor|publisher=SpaceDaily|date=7 July 2011}}</ref> <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.space.com/12187-nasa-budget-bill-cancels-space-telescope-house.html|title=Proposed NASA Budget Bill Would Cancel Major Space Telescope|publisher=Space.com|date=6 July 2011}}</ref> అప్పటికే 3 బిలియన్లు ఖర్చు చేసారు. దానికి అవసరమైన హార్డ్వేరులో 75% ఆసరికే ఉత్పత్తిలో ఉంది. <ref>{{వెబ్ మూలము|title=James Webb Space Telescope hardware entering key test phase|url=http://www.nasaspaceflight.com/2015/01/jwst-hardware-entering-test-phase/}}</ref> ఈ బడ్జెట్ ప్రతిపాదనను మరుసటి రోజు ఉప కమిటీ ఆమోదించింది. ఈ ప్రాజెక్టు "అనుకున్న బడ్జెట్టు కంటే బిలియన్ల డాలర్లు ఎక్కువగా ఉంది, ప్రాజెక్టు నిర్వహణ పేలవంగా ఉంది" అని కమిటీ ఆరోపించింది. దీనికి స్పందనగా, అమెరికన్ ఆస్ట్రోనామికల్ సొసైటీ జేమ్స్ వెబ్ కి మద్దతుగా ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://aas.org/media/press-releases/aas-issues-statement-proposed-cancellation-james-webb-space-telescope|title=AAS Issues Statement on Proposed Cancellation of James Webb Space Telescope|date=7 July 2011|publisher=American Astronomical Society|access-date=3 మార్చి 2020|archive-date=19 మార్చి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319213552/https://aas.org/media/press-releases/aas-issues-statement-proposed-cancellation-james-webb-space-telescope|url-status=dead}}</ref> మేరీల్యాండ్ సెనేటర్ బార్బరా మికుల్స్కి కూడా ప్రాజెక్టుకు మద్దతు ఇచ్చింది. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=34063|title=Mikulski Statement On House Appropriations Subcommittee Termination of James Webb Telescope|date=11 July 2011|publisher=SpaceRef Interactive Inc.|access-date=3 మార్చి 2020|archive-date=15 జూలై 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715144441/https://spaceref.com/press-release/mikulski-statement-on-house-appropriations-subcommittee-termination-of-james-webb-space-telescope/|url-status=dead}}</ref> జేమ్స్ వెబ్ కి మద్దతుగా అనేక సంపాదకీయాలు కూడా 2011 లో అంతర్జాతీయ పత్రికలలో వచ్చాయి. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/07/10/opinion/sunday/10sun2.html?ref=opinion|title=Way Above the Shuttle Flight|last=|first=|date=9 July 2011|work=The New York Times|access-date=|publisher=}}</ref> <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://vancouversun.com/technology/space-shuttle/news+Canada+could+scrap+space+telescope/5067942/story.html|title=Bad news for Canada: U.S. could scrap new space telescope|date=7 July 2011|publisher=[[The Vancouver Sun]]}}</ref> 2011 నవంబరులో, జెడబ్ల్యుఎస్టిని రద్దు చేయాలనే ప్రతిపాదనను కాంగ్రెస్ తిరస్కరించింది. బదులుగా ఈ ప్రాజెక్టును 8 బిలియన్ డాలర్లకు పూర్తి చేయాలని చెప్తూ, అదనపు నిధులపై పరిమితి విధించింది. <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/2011/11/16/us-usa-space-budget-idUSTRE7AF06320111116|title=NASA budget plan saves telescope, cuts space taxis|date=16 November 2011|work=Reuters|access-date=3 మార్చి 2020|archive-date=24 సెప్టెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924160524/http://www.reuters.com/article/2011/11/16/us-usa-space-budget-idUSTRE7AF06320111116|url-status=dead}}</ref> వెబ్ టెలిస్కోపుపై పెరుగుతున్న ఖర్చుల పైన, షెడ్యూల్లో జరుగుతున్న ఆలస్యం పైనా కొంతమంది శాస్త్రవేత్తలు ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు, అసలే అరకొరగా ఉన్న బడ్జెట్టు కోసం పోటీపడడం ద్వారా ఇది ఇతర అంతరిక్ష శాస్త్ర కార్యక్రమాలకు నిధులను అందనీయడం లేదు. <ref name="SpaceNov12">{{Cite news|url=http://www.space.com/13528-nasa-jwst-telescope-funding-delay-science-missions.html|title=NASA Acknowledges James Webb Telescope Costs Will Delay Other Science Missions|last=Leone|first=Dan|date=7 November 2012|publisher=Space News}}</ref> ఉన్న బడ్జెటును మింగేస్తూ, ఇతర పరిశోధనల నుండి నిధులను మళ్లిస్తున్నందున, 2010 లో నేచర్ పత్రిక, జేమ్స్ వెబ్ ను "ఖగోళ శాస్త్రాన్ని మింగేస్తున్న టెలిస్కోపు"గా అభివర్ణించింది. <ref>{{Cite journal|last=Billings|first=Lee|date=27 October 2010|title=The telescope that ate astronomy|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-10-28_467_7319/page/1028|journal=Nature|volume=467|issue=7319|pages=1028–1030|doi=10.1038/4671028a|pmid=20981068}}</ref> ఇలాంటి ప్రాజెక్టు అభివృద్ధికి ఎంత ఖర్చవుతుందో అంచనాలు వేయడం కష్టం. ప్రారంభంలో వ్యయం పెరుగుదలకు ఇది ఒక కారణం. ప్రారంభ అభివృద్ధి మైలురాళ్ళు సాధించినప్పుడు బడ్జెట్ అంచనా సామర్థ్యం కొంత మెరుగుపడింది. <ref name="sciam15"/> 2010 ల మధ్య నాటికి, అమెరికా వాటాగా 8.8 బిలియను డాలర్ల వ్యయం అవుతుందని అంచనా వేసారు. 2007 లో, ESA సహకారం సుమారు 350 మిలియను యూరోలు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://www.space.com/3535-esa-solicit-bids-science-missions.html|title=ESA to Solicit Bids for Two New Science Missions|author=Choi|date=5 March 2007|accessdate=4 June 2018}}</ref> ప్రాజెక్టు పూర్తయ్యేనాటికి విస్తరించిన కార్యకలాపాలతో సహా మొత్తం ఖర్చు 10 బిలియను డాలర్లకు పైగా ఉంటుందని అంచనా వేసారు. <ref name="spaceflightnow.com">{{వెబ్ మూలము|url=https://spaceflightnow.com/2016/12/20/engineers-examine-unexpected-readings-from-jwst-shake-test/|title=Engineers examine unexpected readings from JWST shake test|author=Clark, Stephen|date=20 December 2016|accessdate=29 January 2017}}</ref> 2018 మార్చి 27 న, నాసా అధికారులు జెడబ్ల్యుఎస్టి ప్రయోగాన్ని 2020 మేలో గానీ, ఆ తరువాత గానీ జరుపుతామని ప్రకటించారు. ప్రాజెక్టు ఖర్చులు 8.8 బిలియన్లను మించవచ్చని కూడా అంగీకరించారు. <ref name=":0"/> తాజా ఆలస్యాన్ని ప్రకటించిన మార్చి 27 నాటి పత్రికా ప్రకటనలో, ESA తో చర్చించి కొత్త ప్రయోగ విండో నిర్ణయించిన తర్వాత సవరించిన వ్యయ అంచనాను విడుదల చేస్తామని నాసా తెలిపింది. <ref name="NASA-20180327">{{Cite news|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-s-webb-observatory-requires-more-time-for-testing-and-evaluation-new-launch|title=NASA's Webb Observatory Requires More Time for Testing and Evaluation|last=Wang|first=Jen Rae|date=27 March 2018|work=[[NASA]]|access-date=27 March 2018|last2=Cole|first2=Steve|language=en|last3=Northon|first3=Karen}}</ref> ఈ వ్యయ అంచనా 2011 లో కాంగ్రెస్ నిర్ణయించిన 8 బిలియన్ల పరిమితిని మించి ఉంటే, నాసా తిరిగి శాసనసభ ఆమోదం పొందాల్సి ఉంటుంది. <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-43559980|title=Hubble 'successor' faces new delay|last=Amos|first=Jonathan|date=27 March 2018|work=BBC News|access-date=27 March 2018|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nature.com/articles/d41586-018-03863-5|title=NASA reveals major delay for $8-billion Hubble successor|last=Witze|first=Alexandra|date=27 March 2018|access-date=27 March 2018|language=EN|bibcode=2018Natur.556...11W|doi=10.1038/d41586-018-03863-5}}</ref> 2019 ఫిబ్రవరిలో, వ్యయ వృద్ధిపై విమర్శలు వ్యక్తం చేస్తూనే, కాంగ్రెస్ ఖర్చు పరిమితిని 800 మిలియన్లు పెంచింది. <ref>{{Cite news|url=http://www.planetary.org/blogs/casey-dreier/2019/0215-fy2019-nasa-gets-its-best-budget-in-decades.html|title=NASA just got its best budget in a decade|last=Dreier|first=Casey|date=15 February 2019|language=EN}}</ref> 2019 అక్టోబరులో, ఈ ప్రాజెక్టు కోసం మొత్తం వ్యయ అంచనా 10 బిలియను డాలర్లకు చేరుకుంది. <ref name="Laura Mallonee 2019, p 24">Laura Mallonee. "Golden Eye". ''Wired'' magazine. November 2019, p 24.</ref> === భాగస్వామ్యం === 1996 నుండి నాసా, (యూరపియన్ సైన్స్ ఏజెన్సీ) ఇఎస్‌ఎ, (కెనడియన్ సైన్స్ ఏజన్సీ) సిఎస్ఎలు టెలిస్కోప్ కార్యక్రమంలో సహకరించుకుంటున్నాయి. నిర్మాణం, ప్రయోగంలో ఇఎస్‌ఎ పాల్గొనడాన్ని 2003 లో దాని సభ్యులు ఆమోదించారు, 2007 లో ఇఎస్‌ఎ, నాసా ల మధ్య ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. కార్యక్రమంలో పూర్తి భాగస్వామ్యం, ప్రాతినిధ్యం, దాని ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు అబ్జర్వేటరీకి సమయం కేటాయింపుకు ప్రతిగా, ఇఎస్‌ఎ NIRSpec పరికరం, MIRI పరికరం లోని ఆప్టికల్ బెంచ్ అసెంబ్లీ, టెలిస్కోపును అంతరిక్షం లోకి పంపించేందుకు ఏరియేన్ 5 ECA రాకెట్టు, కార్యక్రమంలో పని చేసేందుకు మానవశక్తినీ అందిస్తోంది. <ref>{{Cite web |url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=45728 |title=ESA Science & Technology: Europe's Contributions to the JWST Mission |website= |access-date=2020-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518063426/http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=45728 |archive-date=2013-05-18 |url-status=dead }}</ref> సిఎస్ఎ ఫైన్ గైడెన్స్ సెన్సర్, నియర్-ఇన్ఫ్రారెడ్ ఇమేజర్ స్లిట్‌లెస్ స్పెక్ట్రోగ్రాఫ్‌లతో పాటు, మానవ వనరులను కూడా అందిస్తుంది. <ref>[https://web.archive.org/web/20130412124143/http://www.asc-csa.gc.ca/eng/media/news_releases/2012/0730.asp Canadian Space Agency "Eyes" Hubble's Successor: Canada Delivers its Contribution to the World's Most Powerful Space Telescope – Canadian Space Agency]</ref> ; పాల్గొనే దేశాలు {{Div col|colwidth=22em}} * {{Flagcountry|Austria}} * {{Flagcountry|Belgium|state}} * {{Flagcountry|Canada}} * {{Flagcountry|Czech Republic}} * {{Flagcountry|Denmark}} * {{Flagcountry|Finland}} * {{Flagcountry|France}} * {{Flagcountry|Germany}} * {{Flagcountry|Greece}} * {{Flagcountry|Ireland}} * {{Flagcountry|Italy}} * {{Flagcountry|Luxembourg}} * {{Flagcountry|Netherlands}} * {{Flagcountry|Norway}} * {{Flagcountry|Portugal}} * {{Flagcountry|Spain}} * {{Flagcountry|Sweden}} * {{Flagcountry|Switzerland}} * {{Flagcountry|United Kingdom}} * {{Flagcountry|United States}} {{Div col end}} == మిషన్ == జేమ్స్ వెబ్ కి నాలుగు ముఖ్యమైన లక్ష్యాలున్నాయి. [[బిగ్ బ్యాంగ్]] తరువాత ఏర్పడ్డ తొట్టతొలి [[నక్షత్రము (ఖగోళశాస్త్రం)|నక్షత్రాలు]], [[గేలక్సీ|గాలక్సీల]] నుండి వెలువడ్డ [[కాంతి]] కోసం వెతకడం. గెలాక్సీల నిర్మాణం, పరిణామాలను అధ్యయనం చెయ్యడం, నక్షత్ర, గ్రహ వ్యవస్థల ఏర్పాటు అధ్యయనం, జీవావిర్భావాన్ని అధ్యయనం చెయ్యడం ఇతర లక్ష్యాలు. <ref>{{వెబ్ మూలము|last=Maggie Masetti|url=http://www.jwst.nasa.gov/science.html|title=JWST Science|publisher=NASA|date=2009}}</ref> ఈ లక్ష్యాలను సమర్థవంతంగా సాధించాలంటే, కంటికి కనిపించే కాంతిని కాకుండా సమీప-పరారుణ కాంతిని పరిశీలించాలి. ఈ కారణంగా, జేమ్స్ వెబ్ సాధనాలు హబుల్ టెలిస్కోప్ లాగా కంటికి కనిపించే కాంతిని, లేదా అతినీలలోహిత కాంతిని కొలవదు; పరారుణ కిరణాలను పరిశీలిస్తుంది. జేమ్స్ వెబ్ 0.6 (ఆరెంజ్ లైట్) నుండి 28 మైక్రోమీటర్ల వరకు ఉండే తరంగదైర్ఘ్యాలను ({{Convert|100|K|sigfig=2}}) ఇది సమర్ధంగా పరిశీలిస్తుంది === ప్రయోగం, మిషన్ కాలం === జేమ్స్ వెబ్‌ను 2021 మార్చి 30 న ఫ్రెంచ్ గయానా నుండి ఏరియాన్ 5 రాకెట్‌పై ప్రయోగించాలని 2019 అక్టోబరు నాటి ప్రణాళిక. <ref name="Laura Mallonee 2019, p 24">Laura Mallonee. "Golden Eye". ''Wired'' magazine. November 2019, p 24.</ref> ఒక అడాప్టర్ రింగుతో అబ్జర్వేటరీని అరియాన్ 5 రాకెట్‌కు బిగిస్తారు. భవిష్యత్తులో దీన్ని మోహరించేటపుడు ఇబ్బందులేమైనా ఎదురైతే, వాటిని పరిష్కరించడానికి అంతరిక్ష నౌక అబ్జర్వేటరీని ఈ రింగు ద్వారానే పట్టుకుంటుంది. అయితే, టెలిస్కోపులో మరమ్మతులేమైనా అవసరమైతే చేసే వీలు లేదు. హబుల్ మాదిరిగా దీనిలోని పరికరాలను మార్చడం లాంటివి చేసే వీలు లేదు. దీని ఆయుష్షు ఐదేళ్ళు. దాన్ని పది సంవత్సరాల వరకు పొడిగించాలనే లక్ష్యం పెట్టుకున్నారు. <ref name="About the Webb">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.jwst.nasa.gov/about.html|title=About the Webb|publisher=NASA James Webb Space Telescope|date=2017}}</ref> L2 చుట్టూ J2ST తిరిగే హేలో కక్ష్య నుండి పక్కకు పోనీకుండా నిర్వహించడానికి ప్రొపెల్లెంట్‌ను ఉపయోగించాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇది దాని జీవితకాలాన్ని పరిమితిస్తుంది. పదేళ్లపాటు నిర్వహించడానికి సరిపడేంత ఇంధనాన్ని అందులో అమరుస్తున్నారు. <ref name="HowLong">{{వెబ్ మూలము|url=http://jwst.nasa.gov/faq.html#howlong|title=Frequently asked questions: How long will the Webb mission last?|publisher=NASA James Webb Space Telescope|date=2017}}</ref> ప్రణాళికాబద్ధమైన ఐదేళ్ల సైన్స్ పరిశీలనలు 6 నెలల కమిషన్ దశ తర్వాత ప్రారంభమవుతాయి. L2 కక్ష్య మెటా-స్థిరంగా మాత్రమే ఉంటుంది కాబట్టి టెలిస్కోపు [[స్టేషన్ కీపింగ్|కక్ష్యకు స్టేషన్-కీపింగ్]] చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. లేదంటే అది ఈ కక్ష్య నుండి బయటికి పోతుంది. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://jwst.nasa.gov/orbit.html|title=JWST orbit|publisher=NASA James Webb Space Telescope|date=2017}}</ref> === కక్ష్య === [[దస్త్రం:L2_rendering.jpg|కుడి|thumb| జేమ్స్ వెబ్ కచ్చితంగా L2 బిందువు వద్దనే ఉండదు, ఆ బిందువు చుట్టూ ఒక హేలో కక్ష్యలో భ్రమిస్తూ ఉంటుంది. ]] [[దస్త్రం:Carina_Nebula_in_Visible_and_Infrared.jpg|thumb| కారినా నిహారిక రెండు చిత్రాలు - [[హబుల్ అంతరిక్ష టెలిస్కోపు|హబుల్ స్పేస్ టెలిస్కోప్]] చూసే అతినీలలోహిత, దృగ్గోచర వీక్షణ (ఎగువ), పరారుణ వీక్షణ (దిగువ). రెండో చిత్రంలో చాలా ఎక్కువ నక్షత్రాలు కనిపిస్తాయి. ]] జేమ్స్ వెబ్ భూమి నుండి 15,00,000 కిలోమీటర్ల దూరంలోని, భూమి-సూర్యుల వ్యవస్థ లోని రెండవ [[లాగ్రాంజియన్ బిందువు|లాగ్రాంజ్ బిందువు]] ( L2 ) వద్ద సూర్యుడికి నేరుగా ఎదురుగా ఉంటుంది. సాధారణంగా సూర్యుని నుండి భూమి కంటే ఎక్కువ దూరంలో నున్న వస్తువుకు సూర్యుని చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసేందుకు ఒక సంవత్సరం కన్నా ఎక్కువ సమయం పడుతుంది. అయితే L2 బిందువు దగ్గర ఉన్న వస్తువుపై భూమి, సూర్యుల గురుత్వాకర్షణ శక్తుల కారణంగా సూర్యుని చుట్టూ తిరిగేందుకు, భూమికి పట్టే సమయమే దానికి కూడా పడుతుంది. జేమ్స్ వెబ్, L2 పాయింట్ చుట్టూ ఒక హేలో కక్ష్యలో ప్రదక్షిణ చేస్తుంది. ఈ కక్ష్య [[జ్యోతిశ్చక్రం|జ్యోతిశ్చక్రానికి]] (ఎక్లిప్టిక్) కొంత కోణంలో వాలుగా ఉంటుంది. దీని వ్యాసార్థం 8,00,000 కి.మీ. ఉండి, ఒక ప్రదక్షిణకు అర్ధ సంవత్సరం తీసుకుంటుంది. L2 అనేది గురుత్వాకర్షణ శక్తులు ఎటు వైపునకూ లాగని ఒక సమతౌల్య బిందువు కాబట్టి, హేలో కక్ష్య అనేది మామూలు అర్థంలో కక్ష్య కాదు: అంతరిక్ష నౌక వాస్తవానికి సూర్యుని చుట్టూ కక్ష్యలో తిరుగుతూ ఉంటుంది, హేలో కక్ష్యను L2 పాయింట్ సమీపంలో జరిగే నియంత్రిత చలనంగా భావించవచ్చు. దీనికి కొంత [[స్టేషన్ కీపింగ్]] అవసరం: ఇందు కోసం సంవత్సరానికి సుమారు 2–4 &nbsp;మీ/సే థ్రస్టు అవసరమౌతుంది. మొత్తం స్టేషన్ కీపింగ్ బడ్జెట్ 150 మీ/సె. అబ్జర్వేటరీ ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్‌లో రెండు సెట్ల థ్రస్టర్‌లు ఉంటాయి. <ref>"[https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20140008868 James Webb Space Telescope Initial Mid-Course Correction Monte Carlo Implementation using Task Parallelism]." 3.1 Propulsion System Overview. J. Petersen et al. (PDF)</ref> === పరారుణ ఖగోళ శాస్త్రం === [[దస్త్రం:HUDF-JD2.jpg|కుడి|thumb| దృగ్గోచర కాంతిలో కనిపించని HUDF-JD2 వంటి వస్తువులను పరారుణ పరిశీలనల్లో చూడవచ్చు. ]] జేమ్స్ వెబ్ [[హబుల్ అంతరిక్ష టెలిస్కోపు|హబుల్ స్పేస్ టెలిస్కోపుకు (HST)]]కు అధికారికంగా వారసురాలు. జేమ్స్ వెబ్ ప్రాథమికంగా పరారుణ కాంతిలో పరిశీలనలు చేస్తుంది కాబట్టి దీన్ని స్పిట్జర్ అంతరిక్ష టెలిస్కోపుకు కూడా వారసురాలేనని చెప్పవచ్చు. జేమ్స్ వెబ్ ఆ రెండు టెలిస్కోపుల కంటే ఎక్కువ దూరం చూడగలుగుతుంది. వాటి కంటే ఎక్కువ, వాటి కంటే చాలా పురాతన నక్షత్రాలు, గెలాక్సీలను చూడగలదు. <ref name="RHowardJWST">Howard, Rick, [https://www.nasa.gov/pdf/629955main_RHoward_JWST_3_6_12.pdf "James Webb Space Telescope (JWST)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211221150840/https://www.nasa.gov/pdf/629955main_RHoward_JWST_3_6_12.pdf |date=2021-12-21 }}, ''nasa.gov'', 6 March 2012.</ref> పరారుణంలో పరిశీలించడం అనేది దీనికి ముఖ్య కారణం.దీనికి, కాస్మోలాజికల్ రెడ్‌షిఫ్ట్ ఒక కారణం కాగా, ఇది అస్పష్టమైన దుమ్ము, వాయువుల గుండా బాగా చొచ్చుకుపోవడం రెండో కారణం. మసగ్గా ఉండే, చల్లటి వస్తువులను పరిశీలించడానికి దీని వలన వీలు కలుగుతుంది. భూ వాతావరణంలోని నీటి ఆవిరి, కార్బన్ డయాక్సైడ్లు పరారుణాన్ని చాలా వరకూపీల్చేస్తాయి కాబట్టి, భూ-స్థిత పరారుణ పరిశీలనలు చిన్న తరంగదైర్ఘ్యాలకే పరిమితంగా ఉందటాయి పైపెచ్చు స్వయంగా భూవాతావరణం కూడా పరారుణం వికిరణాన్ని ప్రసరిస్తుంది, అంతరిక్షం నుండి వచ్చే వికిరణాన్ని ఇది మింగేస్తుంది. ఈ కారణాన, పరారుణ పరిశీలనకు అంతరిక్ష టెలిస్కోపే ఉత్తమం. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/ir_tutorial/irwindows.html|title=Infrared Atmospheric Windows|accessdate=28 August 2016|publisher=Cool Cosmos|archive-date=11 అక్టోబరు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011101051/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/ir_tutorial/irwindows.html|url-status=dead}}</ref> ఒక ఖగోళ వస్తువు ఎంత ఎక్కువ దూరంలో ఉంటే, అంత తక్కువ వయసులో ఉన్నప్పటి దాని రూపాన్ని చూడవచ్చు. ఎందుకంటే దాని కాంతి పరిశీలకులను చేరుకోవడానికి ఎక్కువ సమయం పడుతుంది కాబట్టి. విశ్వం విస్తరిస్తోంది కాబట్టి, కాంతి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు అది ఎరుపు రంగులోకి మారుతుంది (రెడ్ షిఫ్ట్). అంచేత చాలా దూరాల్లోని వస్తువులను పరారుణంలో చూడటం సులభం. <ref name="ir_astronomy">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/importance.html|title=Infrared Astronomy: Overview|publisher=NASA Infrared Astronomy and Processing Center|accessdate=30 October 2006|archive-date=8 డిసెంబరు 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061208151300/http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/importance.html|url-status=dead}}</ref> జేమ్స్ వెబ్ పరారుణ సామర్థ్యం [[బిగ్ బ్యాంగ్]] అనంతరం కొన్ని పదుల కోట్ల సంవత్సరాల తరువాత ఏర్పడిన తొలి గెలాక్సీలను చూడటానికి వీలు కల్పిస్తుంది. <ref name="firstlight">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.jwst.nasa.gov/firstlight.html|title=Webb Science: The End of the Dark Ages: First Light and Reionization|publisher=NASA|accessdate=9 June 2011}}</ref> కనిపించే కాంతిని చెదరగొట్టే విశ్వం లోని ధూళి ధూసరిత ప్రాంతాల గుండా పరారుణ వికిరణం మరింత స్వేచ్ఛగా ప్రయాణిస్తుంది. కనిపించే స్పెక్ట్రంలో వాయువు, ధూళి ద్వారా అస్పష్టంగా కనబడే మోలిక్యులర్ మేఘాల (నక్షత్రాలు పుట్టిన పరమాణు మేఘాలు, [[గ్రహం|గ్రహాలు]] ఏర్పడే చక్రాలు, కోట్లాది క్రియాశీల గెలాక్సీలు ) వంటి వస్తువులు, ప్రాంతాలను పరారుణంలో అధ్యయనం చేయడానికి వీలు కలుగుతుంది. <ref name="ir_astronomy"/> ప్లాంక్ సూత్రం వివరించిన విధంగా సాపేక్షంగా చల్లని వస్తువులు ప్రధానంగా పరారుణంలో రేడియేషన్‌ను విడుదల చేస్తాయి. తత్ఫలితంగా, నక్షత్రాల కంటే చల్లగా ఉండే చాలా వస్తువులను పరారుణంలో బాగా అధ్యయనం చేయవచ్చు. <ref name="ir_astronomy"/> ఇందులో ఇంటర్స్టెల్లార్ మాధ్యమం, బ్రౌన్ మరుగుజ్జు నక్షత్రాలు, మన స్వంత సౌర వ్యవస్థ, ఇతర సౌర వ్యవస్థలలోని [[గ్రహం|గ్రహాలు]], [[తోకచుక్క|తోకచుక్కలు]], [[కైపర్ బెల్ట్|కైపర్ బెల్ట్ వస్తువులు]] ఉన్నాయి. వీటిని మిడ్-ఇన్ఫ్రారెడ్ ఇన్స్ట్రుమెంట్ (MIRI) తో గమనించవచ్చు. దీని కోసం అదనపు క్రయోకూలర్ అవసరం అవుతుంది. <ref name="miri"/> <ref name="firstlight"/> స్పిట్జర్, WMAP ప్రోబ్ ల వంటి మిషన్లలో వచ్చిన ఫలితాలు జేమ్స్ వెబ్ ప్రాజెక్టును చేపట్టేందుకు దారితీసాయి. <ref name="jwst.nasa.gov">[https://jwst.nasa.gov/resources/ssb_2006/mather_sciencesummary.pdf]</ref> స్పిట్జర్, నక్షత్రాల చుట్టూ ఉన్న ధూళి చక్రాలను గమనించడంతో మిడ్-ఇన్ఫ్రారెడ్ ప్రాముఖ్యత వెలుగులోకి వచ్చింది. అలాగే, WMAP ప్రోబ్ రెడ్‌షిఫ్ట్ 17 వద్ద విశ్వపు "వెలుగును" చూపించింది. ఇది మిడ్-ఇన్‌ఫ్రారెడ్ ప్రాముఖ్యతను మరింతగా నొక్కి చెప్పింది. ఈ రెండు మిషన్లు 2000 ల ప్రారంభంలో మొదలై, జేమ్స్ వెబ్ అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసాయి. == ప్రయోగించిన తర్వాత మోహరింపు == ప్రయోగించిన అనంతరం దాదాపు ఒక నెల తరువాత, జేమ్స్ వెబ్‌ను L2 [[లాగ్రాంజియన్ బిందువు|లాగ్రాంజియన్ పాయింట్]] వద్ద ఒక హేలో కక్ష్యలోకి పంపించేందుకు పథాన్ని సరిదిద్దే క్రమాన్ని ప్రారంభిస్తారు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://www.newsledge.com/james-webb-space-telescope-first-30-days/|title=James Webb Space Telescope – The First 30 Days After Launch|last=|first=|date=3 March 2017|access-date=3 మార్చి 2020|archive-date=21 డిసెంబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221134252/https://www.newsledge.com/james-webb-space-telescope-first-30-days/|url-status=dead}}</ref> <gallery align="left" mode="packed" heights="300"> దస్త్రం:JWSTDeployment.jpg|JWST ప్రయోగానంతర మోహరింపు కాలక్రమం <ref name="howBig" /> </gallery>{{Multiple image}} == ఖగోళ పరిశీలనలకు సమయం కేటాయింపు == డైరెక్టర్స్ డిస్క్రెషనరీ ఎర్లీ రిలీస్ సైన్సే (డిడి-ఇఆర్ఎస్) కార్యక్రమం, గ్యారెంటీడ్ టైమ్ అబ్జర్వేషన్స్ (జిటిఓ) కార్యక్రమం, జనరల్ అబ్జర్వర్స్ (జిఓ) కార్యక్రమాల ద్వారా జెడబ్ల్యుఎస్టిని వాడుకుని ఖగోళ పరిశీలన సమయాన్ని కేటాయిస్తారు. <ref>{{వెబ్ మూలము|title=Calls for Proposals & Policy|url=https://jwst.stsci.edu/science-planning/calls-for-proposals-and-policy}}</ref> అబ్జర్వేటరీ కోసం హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ భాగాలను అభివృద్ధి చేసిన శాస్త్రవేత్తలకు జిటిఓ కార్యక్రమం ద్వారా సమయాన్ని హామీగా ఇస్తారు. జిఓ కార్యక్రమం ద్వారా ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలందరూ పరిశీలన సమయం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. [[హబుల్ అంతరిక్ష టెలిస్కోపు|హబుల్ స్పేస్ టెలిస్కోప్]] కోసం వాడుతున్న ప్రతిపాదన సమీక్షా ప్రక్రియ మాదిరిగానే సమయం కేటాయింపు కమిటీ (టిఎసి) వారు పీర్ సమీక్ష ద్వారా జిఓ కార్యక్రమాలను ఎంపిక చేస్తారు. జెడబ్ల్యుఎస్టి పరిశీలనా సమయం అధిక సబ్‌స్క్రయిబ్ అవుతుందని భావిస్తున్నారు. === ఎర్లీ రిలీస్ సైన్స్ కార్యక్రమం === స్పేస్ టెలిస్కోప్ సైన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్, డైరెక్టర్స్ డిస్క్రిషనరీ ఎర్లీ రిలీజ్ సైన్స్ (డిడి-ఇఆర్ఎస్) కార్యక్రమాలు పదమూడింటిని ఎంపిక చేసినట్లు 2017 నవంబరులో ప్రకటించింది. దీనిని పోటీ ప్రతిపాదన ప్రక్రియ ద్వారా ఎంపిక చేశారు. <ref>{{వెబ్ మూలము|title=Selections Made for the JWST Director's Discretionary Early Release Science Program|url=https://jwst.stsci.edu/news-events/news/News%20items/selections-made-for-the-jwst-directors-discretionary-early-release-science-program|accessdate=13 November 2017|archive-date=8 ఆగస్టు 2018|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20180808190059/https://jwst.stsci.edu/news-events/news/News%2520items/selections-made-for-the-jwst-directors-discretionary-early-release-science-program|url-status=dead}}</ref> జెడబ్ల్యుఎస్టి ఆరంభ మోహరింపు కాలం ముగిసిన తరువాత మొదటి ఐదు నెలల్లో ఈ కార్యక్రమంలో పరిశీలనా సమయం కేటాయిస్తారు. [[సౌర కుటుంబం|సౌర వ్యవస్థ]], ఎక్సోప్లానెట్స్, [[నక్షత్రము (ఖగోళశాస్త్రం)|నక్షత్రాలు]], నక్షత్రాల ఉద్భవం, సమీప, సుదూర [[గేలక్సీ|గెలాక్సీలు]], గురుత్వాకర్షణ లెన్సులు, క్వాసార్లతో సహా సైన్స్ విషయాల పరిశీలనల కోసం కేటాయించిన ఈ 13 కార్యక్రమాలకు మొత్తం 460 గంటల పరిశీలనా సమయం లభిస్తుంది. == ప్రయోగం, ప్రక్షేపణ == అనేక సంవత్సరాల ఆలస్యం తరువాత, 2021 డిసెంబరు 25 న, 12:20 UTC కి జేమ్స్ వెబ్ టెలిస్కోపును ఏరియేన్ విఏ256 వాహనం ద్వారా అంతరిక్షం లోకి విజయవంతంగా ప్రయోగించారు.<ref name="AS-20211225">{{cite press release|url=https://www.arianespace.com/press-release/ariane-5-successful-launch-webb-space-telescope/|title=Ariane 5 goes down in history with successful launch of Webb|work=[[Arianespace]]|date=25 December 2021|access-date=25 December 2021}}</ref><ref name="NASA-20211227">{{cite news|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasas-webb-telescope-launches-to-see-first-galaxies-distant-worlds|title=NASA's Webb Telescope Launches to See First Galaxies, Distant Worlds - NASA's James Webb Space Telescope launched at 7:20 a.m. EST Saturday [Dec. 25, 2021] on an Ariane 5 rocket from Europe's Spaceport in French Guiana, South America.|last1=Pinoi|first1=Natasha|date=27 December 2021|work=[[NASA]]|accessdate=28 December 2021|last2=Fiser|first2=Alise|last3=Betz|first3=Laura|archive-date=12 ఏప్రిల్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412131658/https://www.nasa.gov/press-release/nasas-webb-telescope-launches-to-see-first-galaxies-distant-worlds/|url-status=dead}}</ref> == తొలి చిత్రాలు == [[దస్త్రం:Webb's_First_Deep_Field.jpg|thumb|153x153px|వెబ్ నుండి వచ్చిన తొలి అధికారిక చిత్రం – SMACS J0723.3-7327 అనే గాలక్సీ క్లస్టరు (2022 జూలై 11)<ref name="NASA-20220711">{{cite news|url=https://www.nasa.gov/image-feature/goddard/2022/nasa-s-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet|title=NASA's Webb Delivers Deepest Infrared Image of Universe Yet|last=Garner|first=Rob|date=11 July 2022|work=[[NASA]]|accessdate=12 July 2022}}</ref><ref name="NYT-20220711">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/11/science/nasa-webb-telescope-images-livestream.html|title=Biden and NASA Share First Webb Space Telescope Image – From the White House on Monday, humanity got its first glimpse of what the observatory in space has been seeing: a cluster of early galaxies.|last1=Overbye|first1=Dennis|date=11 July 2022|work=[[The New York Times]]|accessdate=12 July 2022|last2=Chang|first2=Kenneth|last3=Tankersley|first3=Jim}}</ref>]] 2022 జూలై 12 న మొదటి పూర్తి-రంగు చిత్రాలను, స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ డేటాను విడుదల చేసారు. దీంతో వెబ్ అధికారికంగా తన సైన్స్ కార్యకలాపాలను మొదలుపెట్టినట్లైంది; అమెరికా అధ్యక్షుడు జో బిడెన్ 2022 జూలై 11 న నెబ్బ్ పంపించిన "డీప్ ఫీల్డ్" అనే మొట్ట మొదటి చిత్రాన్ని విడుదల చేసాడు. <ref name=":1">{{Cite web|title=ఈనాడు : Eenadu Telugu News Paper {{!}} Eenadu ePaper {{!}} Eenadu Andhra Pradesh {{!}} Eenadu Telangana {{!}} Eenadu Hyderabad|url=https://epaper.eenadu.net/Login/LandingPage?ReturnUrl=%2fHome%2fIndex%3fdate%3d13%2f07%2f2022%26eid%3d2%26pid%3d1853302&date=13/07/2022&eid=2&pid=1853302|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713055902/https://epaper.eenadu.net/Home/Index?date=13/07/2022&eid=2&pid=1853302|archive-date=2022-07-13|access-date=2022-07-13|website=epaper.eenadu.net}}</ref><ref name="NASA-20220711" /><ref name="NYT-20220711" /><ref name=":1" /> జూలై 12 న నాసా మరిన్ని చిత్రాలను విడుదల చేసింది. ఆ చిత్రాలు ఇవి: * కారినా నెబ్యులా {{ndash}} NGC 3324 అనే నక్షత్రాలకు జన్మనిస్తున్న యువ ప్రాంతం. భూమి నుండి 8,500 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉన్న ఈ ప్రాంతం లోని "ఖగోళ పర్వత శిఖరాలను" ఈ చిత్రంలో చూపించింది.<ref name="first">{{Cite web|date=2022-07-08|title=First Images from the James Webb Space Telescope|url=https://www.nasa.gov/webbfirstimages|access-date=2022-07-08|website=NASA}}</ref> * WASP-96b {{ndash}} భూమి నుండి 1120 కాంతొఇ సంవత్సరాల దూరంలో ఉన్న నక్షత్రం చుట్టూ పరిభ్రమిస్తున్న ఒక పెద్ద వాయు గ్రహపు వాతావారణ విశ్లేషణను, అక్కడ నీటి ఉనికినీ చూపించే చిత్రం.<ref name="first" /> * సదరన్ రింగ్ నెబ్యులా {{ndash}} భూమి నుండీ 2500 కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉన్న, అంతరించే దశలో ఉన్న నక్షత్రం వెదజల్లుతున్న వాయు, ధూళి మేఘాలను చూపించింది.<ref name="first" /> * స్టెఫాన్‌స్ క్వింటెట్ {{ndash}} ఐదు గాలక్సీ లున్న చిత్రం. ఇందులో వాయు, ధూళి మేఘాలు ఢీకొంటూ, నక్షత్రాలు జన్మిస్తున్న దృశ్యం ఉంది. మధ్యలో ఉన్న నాలుగు గాలక్సీలు భూమి నుండీ 29 కోట్ల కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉన్నాయి.<ref name="first" /> * SMACS J0723.3-7327 {{ndash}} వెబ్ తొలి డీప్ ఫీల్డ్ చిత్రం. ఇది భూమి నుండి 460 కోట్ల కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉన్న ప్రాంతపు చిత్రం. ఇంకా దూరంగా 1310 కోట్ల కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఉన్న గాలక్సీలు కూడా ఇందులో కనిపిస్తున్నాయి.<ref name="first" /> <gallery mode="packed" heights="200" caption="జేమ్స్ వెబ్ పంపించిన తొలి చిత్రాలు"> దస్త్రం:WASP-96b spectrum (JWST).jpg|alt=Spectrum of WASP-96b|WASP-96b యొక్క స్పెక్ట్రమ్‌ దస్త్రం:NASA’s Webb Reveals Cosmic Cliffs, Glittering Landscape of Star Birth.jpg|alt=Cosmic Cliffs of Carina Nebula|కారినా నెబ్యులా లోని ఖగోళ శిఖరాలు దస్త్రం:NASA’s Webb Captures Dying Star’s Final ‘Performance’ in Fine Detail.png|NGC 3132 దస్త్రం:Stephan's Quintet taken by James Webb Space Telescope.jpg|alt=Stephan's Quintet|స్టెఫాన్‌స్ క్వింటెట్ దస్త్రం:NASA’s Webb Sheds Light on Galaxy Evolution, Black Holes.png|alt=Stephan's Quintet|స్టెఫాన్‌స్ క్వింటెట్ </gallery> == గమనికలు == <references group="నోట్స్" /> {{Reflist|group=Note}} == మూలాలు == {{Reflist|30em}} [[వర్గం:అంతరిక్ష కార్యక్రమాలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 9usua4it27aiaapbafd7g4agcdelnkl 0 300226 4957004 4795957 2026-09-13T03:27:00Z Pavan santhosh.s 33622 /* సాహిత్య ప్రచురణ */ 4957004 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: # తెలుగు బోధనా పద్ధతులు (సహరచయితగా) <br>ప్రచురణ : మాస్టరైమైండ్స్, గుంటూరు, 2005. # హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్ (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ) ప్రచురణ : తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాద్, 2012 # దీపస్తంభాలు <br>ప్రచురణ : అనల్ప బుక్ కంపెనీ, హైద్రాబాద్, 2021 # మనసు పలుకులు<br>ప్రచురణ : అనల్ప బుక్ కంపెనీ, హైద్రాబాద్, 2021 # ఒక్కమాట చెప్పనా! <br>ప్రచురణ : అనల్ప బుక్ కంపెనీ, హైద్రాబాద్, 2021 # చరిత్రదారుల్లో...<br>ప్రచురణ : అనల్ప బుక్ కంపెనీ, హైద్రాబాద్, 2022 # కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు<br>ప్రచురణ : అనల్ప బుక్ కంపెనీ, హైద్రాబాద్, 2022 # సామెత కథలు <br>ప్రచురణ: అమరావతి పబ్లికేషన్స్, గుంటూరు # మహాకవి జాషువా రచించిన మధుర కావ్యం "ఫిరదౌసి" కి వ్యాఖ్య. <br>ప్రచురణ: ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===సంపాదకునిగా=== సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు : 44 1) నా యెఱుక: హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు స్వీయచరిత్ర, 2012 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2021 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] n3aawpw2u1cvy996sb126vplgzu0b2r 4957010 4957004 2026-09-13T03:56:37Z Pavan santhosh.s 33622 /* రచయితగా */ 4957010 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # తెలుగు బోధనా పద్ధతులు (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్ (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # దీపస్తంభాలు ప్రచురణ : అనల్ప బుక్ కంపెనీ, హైద్రాబాద్, 2021 # మనసు పలుకులు, ప్రచురణ : అనల్ప బుక్ కంపెనీ, హైద్రాబాద్, 2021 # ఒక్కమాట చెప్పనా!, ప్రచురణ : అనల్ప బుక్ కంపెనీ, హైద్రాబాద్, 2021 # చరిత్రదారుల్లో..., ప్రచురణ : అనల్ప బుక్ కంపెనీ, హైద్రాబాద్, 2022 # కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు, ప్రచురణ : అనల్ప బుక్ కంపెనీ, హైద్రాబాద్, 2022 # సామెత కథలు, ప్రచురణ: అమరావతి పబ్లికేషన్స్, గుంటూరు # మహాకవి జాషువా రచించిన మధుర కావ్యం "ఫిరదౌసి" కి వ్యాఖ్య, ప్రచురణ: ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===సంపాదకునిగా=== సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు : 44 1) నా యెఱుక: హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు స్వీయచరిత్ర, 2012 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2021 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] ajng7gimeqhi2gv5oa8m4s89oubkk2e 4957014 4957010 2026-09-13T04:05:54Z Pavan santhosh.s 33622 /* రచయితగా */ 4957014 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # తెలుగు బోధనా పద్ధతులు (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్ (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # దీపస్తంభాలు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాల్లో ఇదొకటి</ref> # మనసు పలుకులు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # ఒక్కమాట చెప్పనా!, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # చరిత్రదారుల్లో..., అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "ఫిరదౌసి" కావ్యానికి టీకా తాత్పర్యాలు, ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # సామెత కథలు, అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు : 44 1) నా యెఱుక: హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు స్వీయచరిత్ర, 2012 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2021 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] 516uimut10wu7q7j8x6kxiztydse91x 4957015 4957014 2026-09-13T04:06:32Z Pavan santhosh.s 33622 /* మూలాలు */ 4957015 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # తెలుగు బోధనా పద్ధతులు (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్ (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # దీపస్తంభాలు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాలు ఇవి</ref> # మనసు పలుకులు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # ఒక్కమాట చెప్పనా!, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # చరిత్రదారుల్లో..., అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "ఫిరదౌసి" కావ్యానికి టీకా తాత్పర్యాలు, ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # సామెత కథలు, అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు : 44 1) నా యెఱుక: హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు స్వీయచరిత్ర, 2012 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2021 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] 23sk69zt1hz1x73vfwzct888gxm87y6 4957018 4957015 2026-09-13T04:10:04Z Pavan santhosh.s 33622 /* సంపాదకునిగా */ 4957018 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # తెలుగు బోధనా పద్ధతులు (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్ (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # దీపస్తంభాలు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాలు ఇవి</ref> # మనసు పలుకులు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # ఒక్కమాట చెప్పనా!, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # చరిత్రదారుల్లో..., అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "ఫిరదౌసి" కావ్యానికి టీకా తాత్పర్యాలు, ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # సామెత కథలు, అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ కృషిలో ఎక్కువ భాగం ఒకప్పటి తెలుగు సాహిత్యంలోని ఉత్తమ రచనలను సంపాదకత్వం వహించి కొత్తగా నోట్స్ చేర్చి పునర్ముద్రించి పాఠకులకు అందించడంలోనే సాగింది. అతని సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ రచనలు: # 1) నా యెఱుక: హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు స్వీయచరిత్ర, 2012 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2021 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] avur1b18fsm5gy4b7820g0qjy23xpc6 4957019 4957018 2026-09-13T04:24:12Z Pavan santhosh.s 33622 /* సంపాదకునిగా */ 4957019 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # తెలుగు బోధనా పద్ధతులు (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్ (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # దీపస్తంభాలు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాలు ఇవి</ref> # మనసు పలుకులు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # ఒక్కమాట చెప్పనా!, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # చరిత్రదారుల్లో..., అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు, అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "ఫిరదౌసి" కావ్యానికి టీకా తాత్పర్యాలు, ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # సామెత కథలు, అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ కృషిలో ఎక్కువ భాగం ఒకప్పటి తెలుగు సాహిత్యంలోని ఉత్తమ రచనలను సంపాదకత్వం వహించి కొత్తగా నోట్స్ చేర్చి పునర్ముద్రించి పాఠకులకు అందించడంలోనే సాగింది. అతని సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ రచనలు: ;స్వీయచరిత్రలు # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''కాశీయాత్ర''': [[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి]] స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; 2017; అస్త్ర పబ్లిషర్స్ ప్రచురణ, సికిందరాబాద్, 2025. # '''దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు''', సంస్కృతి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2016. # '''నాలో మార్పు''': తల్లావజ్ఝల శివశంకరశాస్త్రి రచించిన పాక్షిక స్వీయచరిత్ర. వివిఐటియు ప్రచురణ, నంబూరు, 2026. 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] p0tfce0y0f8loq7adgqjoevtlcw2g5j 4957021 4957019 2026-09-13T04:25:43Z Pavan santhosh.s 33622 /* రచయితగా */ 4957021 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # '''తెలుగు బోధనా పద్ధతులు''' (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # '''హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్''' (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # '''దీపస్తంభాలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాలు ఇవి</ref> # '''మనసు పలుకులు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''ఒక్కమాట చెప్పనా!''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''చరిత్రదారుల్లో...''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "'''ఫిరదౌసి'''" కావ్యానికి '''టీకా తాత్పర్యాలు''', ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # '''సామెత కథలు''', అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ కృషిలో ఎక్కువ భాగం ఒకప్పటి తెలుగు సాహిత్యంలోని ఉత్తమ రచనలను సంపాదకత్వం వహించి కొత్తగా నోట్స్ చేర్చి పునర్ముద్రించి పాఠకులకు అందించడంలోనే సాగింది. అతని సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ రచనలు: ;స్వీయచరిత్రలు # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''కాశీయాత్ర''': [[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి]] స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; 2017; అస్త్ర పబ్లిషర్స్ ప్రచురణ, సికిందరాబాద్, 2025. # '''దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు''', సంస్కృతి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2016. # '''నాలో మార్పు''': తల్లావజ్ఝల శివశంకరశాస్త్రి రచించిన పాక్షిక స్వీయచరిత్ర. వివిఐటియు ప్రచురణ, నంబూరు, 2026. 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] 831ra42p17zwvbcoawrjz4e2em021ut 4957022 4957021 2026-09-13T04:31:18Z Pavan santhosh.s 33622 /* సంపాదకునిగా */ 4957022 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # '''తెలుగు బోధనా పద్ధతులు''' (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # '''హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్''' (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # '''దీపస్తంభాలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాలు ఇవి</ref> # '''మనసు పలుకులు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''ఒక్కమాట చెప్పనా!''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''చరిత్రదారుల్లో...''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "'''ఫిరదౌసి'''" కావ్యానికి '''టీకా తాత్పర్యాలు''', ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # '''సామెత కథలు''', అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ కృషిలో ఎక్కువ భాగం ఒకప్పటి తెలుగు సాహిత్యంలోని ఉత్తమ రచనలను సంపాదకత్వం వహించి కొత్తగా నోట్స్ చేర్చి పునర్ముద్రించి పాఠకులకు అందించడంలోనే సాగింది. అతని సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ రచనలు: ;చరిత్ర ;స్వీయచరిత్రలు # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''కాశీయాత్ర''': [[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి]] స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; 2017; అస్త్ర పబ్లిషర్స్ ప్రచురణ, సికిందరాబాద్, 2025. # '''దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు''', సంస్కృతి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2016. # '''నాలో మార్పు''': తల్లావజ్ఝల శివశంకరశాస్త్రి రచించిన పాక్షిక స్వీయచరిత్ర. వివిఐటియు ప్రచురణ, నంబూరు, 2026. ;కవిత్వం, కథలు, ఇతరాలు ;ప్రత్యేకసంచికలు ;బాలసాహిత్యం ;భక్తిసాహిత్యం ;సంగీతం, నాట్యం, నాటకం ;తెలుగులిపిలో సంస్కృతగ్రంథాలు 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] 1m9u5637uidsa9qcq35doclg5b9v4uy 4957031 4957022 2026-09-13T04:39:38Z Pavan santhosh.s 33622 /* సంపాదకునిగా */ 4957031 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # '''తెలుగు బోధనా పద్ధతులు''' (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # '''హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్''' (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # '''దీపస్తంభాలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాలు ఇవి</ref> # '''మనసు పలుకులు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''ఒక్కమాట చెప్పనా!''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''చరిత్రదారుల్లో...''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "'''ఫిరదౌసి'''" కావ్యానికి '''టీకా తాత్పర్యాలు''', ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # '''సామెత కథలు''', అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ కృషిలో ఎక్కువ భాగం ఒకప్పటి తెలుగు సాహిత్యంలోని ఉత్తమ రచనలను సంపాదకత్వం వహించి కొత్తగా నోట్స్ చేర్చి పునర్ముద్రించి పాఠకులకు అందించడంలోనే సాగింది. అతని సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ రచనలు: ;చరిత్ర # '''వనమాల''': శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక, స్వధర్మ సేవాసంస్థ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2010 # '''చారిత్రక వ్యాసమంజరి''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] చరిత్ర వ్యాసాలు, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2011 # '''మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు''', రాయపాటి వెంకట రంగారావు విద్యా కళాశాల ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012 # '''రాయవాచకము''': విశ్వనాథ నాయనయ్యరు స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) ;స్వీయచరిత్రలు # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''కాశీయాత్ర''': [[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి]] స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; 2017; అస్త్ర పబ్లిషర్స్ ప్రచురణ, సికిందరాబాద్, 2025. # '''దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు''', సంస్కృతి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2016. # '''నాలో మార్పు''': తల్లావజ్ఝల శివశంకరశాస్త్రి రచించిన పాక్షిక స్వీయచరిత్ర. వివిఐటియు ప్రచురణ, నంబూరు, 2026. ;కవిత్వం, కథలు, ఇతరాలు ;ప్రత్యేకసంచికలు ;బాలసాహిత్యం ;భక్తిసాహిత్యం ;సంగీతం, నాట్యం, నాటకం ;తెలుగులిపిలో సంస్కృతగ్రంథాలు 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] sch9y08sq4dmw841svmf5os7zi6029b 4957032 4957031 2026-09-13T04:43:17Z Pavan santhosh.s 33622 /* సంపాదకునిగా */ 4957032 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # '''తెలుగు బోధనా పద్ధతులు''' (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # '''హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్''' (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # '''దీపస్తంభాలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాలు ఇవి</ref> # '''మనసు పలుకులు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''ఒక్కమాట చెప్పనా!''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''చరిత్రదారుల్లో...''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "'''ఫిరదౌసి'''" కావ్యానికి '''టీకా తాత్పర్యాలు''', ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # '''సామెత కథలు''', అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ కృషిలో ఎక్కువ భాగం ఒకప్పటి తెలుగు సాహిత్యంలోని ఉత్తమ రచనలను సంపాదకత్వం వహించి కొత్తగా నోట్స్ చేర్చి పునర్ముద్రించి పాఠకులకు అందించడంలోనే సాగింది. అతని సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ రచనలు: ;చరిత్ర # '''వనమాల''': శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక, స్వధర్మ సేవాసంస్థ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2010 # '''చారిత్రక వ్యాసమంజరి''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] చరిత్ర వ్యాసాలు, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2011 # '''మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు''', రాయపాటి వెంకట రంగారావు విద్యా కళాశాల ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012 # '''రాయవాచకము''': శ్రీకృష్ణదేవరాయలు విశేషాలను తెలిపేలా విశ్వనాథ నాయనయ్యరు 16వ శతాబ్దిలో రాసిన వచన రచన, # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) ;స్వీయచరిత్రలు # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''కాశీయాత్ర''': [[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి]] స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; 2017; అస్త్ర పబ్లిషర్స్ ప్రచురణ, సికిందరాబాద్, 2025. # '''దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు''', సంస్కృతి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2016. # '''నాలో మార్పు''': తల్లావజ్ఝల శివశంకరశాస్త్రి రచించిన పాక్షిక స్వీయచరిత్ర. వివిఐటియు ప్రచురణ, నంబూరు, 2026. ;కవిత్వం, కథలు, ఇతరాలు ;ప్రత్యేకసంచికలు ;బాలసాహిత్యం ;భక్తిసాహిత్యం ;సంగీతం, నాట్యం, నాటకం ;తెలుగులిపిలో సంస్కృతగ్రంథాలు 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] gffbxxgvejznd01qda30ll2ge5mzqev 4957038 4957032 2026-09-13T04:58:00Z Pavan santhosh.s 33622 /* సంపాదకునిగా */ 4957038 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # '''తెలుగు బోధనా పద్ధతులు''' (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # '''హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్''' (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # '''దీపస్తంభాలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాలు ఇవి</ref> # '''మనసు పలుకులు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''ఒక్కమాట చెప్పనా!''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''చరిత్రదారుల్లో...''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "'''ఫిరదౌసి'''" కావ్యానికి '''టీకా తాత్పర్యాలు''', ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # '''సామెత కథలు''', అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ కృషిలో ఎక్కువ భాగం ఒకప్పటి తెలుగు సాహిత్యంలోని ఉత్తమ రచనలను సంపాదకత్వం వహించి కొత్తగా నోట్స్ చేర్చి పునర్ముద్రించి పాఠకులకు అందించడంలోనే సాగింది. అతని సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ రచనలు: ;చరిత్ర # '''వనమాల''': శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక, స్వధర్మ సేవాసంస్థ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2010 # '''చారిత్రక వ్యాసమంజరి''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] చరిత్ర వ్యాసాలు, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2011 # '''మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు''', రాయపాటి వెంకట రంగారావు విద్యా కళాశాల ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012 # '''రాయవాచకము''': శ్రీకృష్ణదేవరాయలు విశేషాలను తెలిపేలా విశ్వనాథ నాయనయ్యరు 16వ శతాబ్దిలో రాసిన వచన రచన, అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2013, 2017 # '''సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ''': శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2013 # '''రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక''': [[భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు]] సంపాదకత్వంలో 20వ శతాబ్ది మొదటి దశకాల్లో ప్రచురితమైన చారిత్రక రచన, బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2015 # '''కొండవీడు కైఫియతు''' వివిఐటీ ప్రచురణ, నంబూరు, 2020 # '''కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు''': కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటీ ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2021 # '''భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం ఉజ్జ్వల ఘట్టాలు''': [[వకుళాభరణం రామకృష్ణ]] వ్యాస సంకలనం, బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2022 # '''మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ వ్యాసాలు - 1 (సహసంపాదకునిగా)''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] వ్యాస సంకలనం, ఎమెస్కో ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2023 # '''మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ వ్యాసాలు - 2 (సహసంపాదకునిగా)''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] వ్యాస సంకలనం, ఎమెస్కో ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2023 # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) ;స్వీయచరిత్రలు # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''కాశీయాత్ర''': [[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి]] స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; 2017; అస్త్ర పబ్లిషర్స్ ప్రచురణ, సికిందరాబాద్, 2025. # '''దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు''', సంస్కృతి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2016. # '''నాలో మార్పు''': తల్లావజ్ఝల శివశంకరశాస్త్రి రచించిన పాక్షిక స్వీయచరిత్ర. వివిఐటియు ప్రచురణ, నంబూరు, 2026. ;కవిత్వం, కథలు, ఇతరాలు ;ప్రత్యేకసంచికలు ;బాలసాహిత్యం ;భక్తిసాహిత్యం ;సంగీతం, నాట్యం, నాటకం ;తెలుగులిపిలో సంస్కృతగ్రంథాలు 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] 299l3hxr3er8xzs9rh9osje6v5kjeka 4957040 4957038 2026-09-13T04:58:35Z Pavan santhosh.s 33622 /* సంపాదకునిగా */ 4957040 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # '''తెలుగు బోధనా పద్ధతులు''' (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # '''హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్''' (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # '''దీపస్తంభాలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాలు ఇవి</ref> # '''మనసు పలుకులు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''ఒక్కమాట చెప్పనా!''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''చరిత్రదారుల్లో...''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "'''ఫిరదౌసి'''" కావ్యానికి '''టీకా తాత్పర్యాలు''', ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # '''సామెత కథలు''', అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ కృషిలో ఎక్కువ భాగం ఒకప్పటి తెలుగు సాహిత్యంలోని ఉత్తమ రచనలను సంపాదకత్వం వహించి కొత్తగా నోట్స్ చేర్చి పునర్ముద్రించి పాఠకులకు అందించడంలోనే సాగింది. అతని సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ రచనలు: ;చరిత్ర # '''వనమాల''': శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక, స్వధర్మ సేవాసంస్థ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2010 # '''చారిత్రక వ్యాసమంజరి''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] చరిత్ర వ్యాసాలు, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2011 # '''మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు''', రాయపాటి వెంకట రంగారావు విద్యా కళాశాల ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012 # '''రాయవాచకము''': శ్రీకృష్ణదేవరాయలు విశేషాలను తెలిపేలా విశ్వనాథ నాయనయ్యరు 16వ శతాబ్దిలో రాసిన వచన రచన, అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2013, 2017 # '''సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ''': శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2013 # '''రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక''': [[భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు]] సంపాదకత్వంలో 20వ శతాబ్ది మొదటి దశకాల్లో ప్రచురితమైన చారిత్రక రచన, బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2015 # '''కొండవీడు కైఫియతు''' వివిఐటీ ప్రచురణ, నంబూరు, 2020 # '''కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు''': కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటీ ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2021 # '''భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం ఉజ్జ్వల ఘట్టాలు''': [[వకుళాభరణం రామకృష్ణ]] వ్యాస సంకలనం, బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2022 # '''మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ వ్యాసాలు - 1 (సహసంపాదకునిగా)''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] వ్యాస సంకలనం, ఎమెస్కో ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2023 # '''మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ వ్యాసాలు - 2 (సహసంపాదకునిగా)''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] వ్యాస సంకలనం, ఎమెస్కో ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2023 ;స్వీయచరిత్రలు # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''కాశీయాత్ర''': [[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి]] స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; 2017; అస్త్ర పబ్లిషర్స్ ప్రచురణ, సికిందరాబాద్, 2025. # '''దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు''', సంస్కృతి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2016. # '''నాలో మార్పు''': తల్లావజ్ఝల శివశంకరశాస్త్రి రచించిన పాక్షిక స్వీయచరిత్ర. వివిఐటియు ప్రచురణ, నంబూరు, 2026. ;కవిత్వం, కథలు, ఇతరాలు ;ప్రత్యేకసంచికలు ;బాలసాహిత్యం ;భక్తిసాహిత్యం ;సంగీతం, నాట్యం, నాటకం ;తెలుగులిపిలో సంస్కృతగ్రంథాలు 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] 4627xvwkkkayahifphhgtc8o0a1a3r5 4957043 4957040 2026-09-13T05:03:42Z Pavan santhosh.s 33622 /* సంపాదకునిగా */ 4957043 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # '''తెలుగు బోధనా పద్ధతులు''' (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # '''హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్''' (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # '''దీపస్తంభాలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాలు ఇవి</ref> # '''మనసు పలుకులు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''ఒక్కమాట చెప్పనా!''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''చరిత్రదారుల్లో...''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "'''ఫిరదౌసి'''" కావ్యానికి '''టీకా తాత్పర్యాలు''', ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # '''సామెత కథలు''', అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ కృషిలో ఎక్కువ భాగం ఒకప్పటి తెలుగు సాహిత్యంలోని ఉత్తమ రచనలను సంపాదకత్వం వహించి కొత్తగా నోట్స్ చేర్చి పునర్ముద్రించి పాఠకులకు అందించడంలోనే సాగింది. అతని సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ రచనలు: ;చరిత్ర # '''వనమాల''': శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక, స్వధర్మ సేవాసంస్థ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2010 # '''చారిత్రక వ్యాసమంజరి''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] చరిత్ర వ్యాసాలు, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2011 # '''మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు''', రాయపాటి వెంకట రంగారావు విద్యా కళాశాల ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012 # '''రాయవాచకము''': శ్రీకృష్ణదేవరాయలు విశేషాలను తెలిపేలా విశ్వనాథ నాయనయ్యరు 16వ శతాబ్దిలో రాసిన వచన రచన, అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2013, 2017 # '''సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ''': శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2013 # '''రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక''': [[భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు]] సంపాదకత్వంలో 20వ శతాబ్ది మొదటి దశకాల్లో ప్రచురితమైన చారిత్రక రచన, బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2015 # '''కొండవీడు కైఫియతు''' వివిఐటీ ప్రచురణ, నంబూరు, 2020 # '''కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు''': కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటీ ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2021 # '''భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం ఉజ్జ్వల ఘట్టాలు''': [[వకుళాభరణం రామకృష్ణ]] వ్యాస సంకలనం, బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2022 # '''మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ వ్యాసాలు - 1 (సహసంపాదకునిగా)''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] వ్యాస సంకలనం, ఎమెస్కో ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2023 # '''మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ వ్యాసాలు - 2 (సహసంపాదకునిగా)''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] వ్యాస సంకలనం, ఎమెస్కో ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2023 # '''పూసపాటి రాజులయొక్క పూర్వోత్తరం, హాకీకత్తు పూసపాటి విజయరామరాజు''' వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2024 # '''రెడ్డి సంచిక''': వడ్డాది అప్పారావు సంపాదకత్వంలో 1947లో వెలువడ్డ చారిత్రక సంచిక తాలూకు పునర్ముద్రణ, కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2026 ;స్వీయచరిత్రలు # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''కాశీయాత్ర''': [[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి]] స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; 2017; అస్త్ర పబ్లిషర్స్ ప్రచురణ, సికిందరాబాద్, 2025. # '''దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు''', సంస్కృతి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2016. # '''నాలో మార్పు''': తల్లావజ్ఝల శివశంకరశాస్త్రి రచించిన పాక్షిక స్వీయచరిత్ర. వివిఐటియు ప్రచురణ, నంబూరు, 2026. ;కవిత్వం, కథలు, ఇతరాలు ;ప్రత్యేకసంచికలు ;బాలసాహిత్యం ;భక్తిసాహిత్యం ;సంగీతం, నాట్యం, నాటకం ;తెలుగులిపిలో సంస్కృతగ్రంథాలు 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] b2gkm0xibus288b45a7q7ia7anik8vu 4957051 4957043 2026-09-13T05:32:34Z Pavan santhosh.s 33622 /* సంపాదకునిగా */ 4957051 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = మోదుగుల రవికృష్ణ | honorific_suffix = | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1973|05|15}} | birth_place = | occupation = [[ఉపాధ్యాయుడు]] | language = [[తెలుగు]] | residence = [[గుంటూరు]] | nationality = [[భారత దేశం]] | citizenship = [[భారత దేశం]] | education = | alma_mater = | home_town = | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం<br/>గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం<br/>యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''మోదుగుల రవికృష్ణ''' [[తెలుగు భాష|తెలుగు భాషా]] [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత|పుస్తక రచయిత]], [[సంపాదకుడు]], [[ప్రచురణ|ప్రచురణకర్త]].<ref>[http://www.prajasakti.com/Article/Guntur/1997576 మోదుగుల రవికృష్ణ అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక కార్యక్రమ వివరాలు]{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==బాల్యం, విద్య== రవికృష్ణ [[మే 15]] , [[1973]]న గుంటూరు జిల్లాలోని బాపట్లలో పుట్టాడు. మోదుగుల రామలక్ష్మి, జయరామిరెడ్డి ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతను పాఠశాల విద్య, డిగ్రీ బాపట్లలోనే పూర్తి చేసాడు. బి.ఎడ్, ఎం.ఎడ్ గుంటూరు ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ బి.ఎడ్. కళాశాలలో, ఎం.ఎ. దూరవిద్యా విధానంలో [[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి, ఎం.ఫిల్. ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయం, తమిళనాడు నుండి పూర్తి చేసాడు. ==ఉద్యోగం== తెలుగు బోధనా పద్ధతులు అధ్యాపకునిగా గుంటూరులోని ఆర్‌వీఆర్‌ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా 2002 నుండి 2019 వరకు పని చేసాడు. 2019 నుండి 2023 వరకూ లో వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి ఇన్‍స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీకి అనుబంధ సంస్థ అయిన వివా పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయునిగా పని చేశారు. అదే సమయంలో అదే సంస్థకు చెందిన పబ్లికేషన్ డివిజన్ కి సమన్వయకర్తగా ఉంటూ, ఆ విద్యాసంస్థ తరఫున 30 గ్రంథాలను వెలువరించారు. ప్రస్తుతం MTS 1998 టీచర్ గా పిడుగురాళ్ల మండలం, జానపాడు ఉన్నత పాఠశాలలో కొనసాగుతున్నాడు. ==సాహిత్య ప్రచురణ== రవికృష్ణ ఇప్పటివరకు రచయితగా తొమ్మిది పుస్తకాలు, సంపాదకునిగా 44 పుస్తకాలను అందించారు. మూడు నిఘంటువుల ప్రచురణలో తోడ్పడ్డారు. ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి తలమానికగా ఉండి, ప్రస్తుతం ముద్రణలో లేని పుస్తకాలను సేకరించి, విపులమైన పాదసూచికలు, బొమ్మలు చేర్చి, ప్రచురించడం రవికృష్ణ చేపట్టిన పని.<ref>{{Cite web |url=https://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |title=కినిగె లో మోదుగుల రవికృష్ణ ప్రచురించిన కొన్ని పుస్తకాలు |access-date=2020-04-20 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222045437/http://kinige.com/author/Ravi+Krishna+Modugula |url-status=dead }}</ref><ref>[https://archive.org/download/modugula-ravikrishna-biodata/Ravi%20Krishna%20BIO-DATA%20-NEW.pdf మోదుగుల రవికృష్ణ పరిచయపత్రము]</ref> ===రచయితగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ రచయితగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు: ;విద్యా సంబంధ గ్రంథాలు, పాఠ్యాంశాలు # '''తెలుగు బోధనా పద్ధతులు''' (సహరచయిత) మాస్టర్ మైండ్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2005. # డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ బి.ఎ. రెండవ సంవత్సరం, నాలుగో సెమిస్టర్, Part XI, Part - XII. # డా॥ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ B.A. మూడవ సంవత్సరం, ఐదవ సెమిస్టర్, Part - XIII. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం రెండవ సెమిస్టర్. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యపుస్తకం మూడవ సెమిస్టర్, నాలుగో యూనిట్. ;సాహిత్యం # '''హరికథా పితామహ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు మోనోగ్రాఫ్''' (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా ప్రచురణ), తెలుగు అకాడమి ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2012 # '''దీపస్తంభాలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్">మోదుగుల రవికృష్ణ వివిధ గ్రంథాలకు రాసిన పీఠికలు, వివిధ పత్రికల్లో రాసిన వ్యాసాల సంకలనాలు ఇవి</ref> # '''మనసు పలుకులు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''ఒక్కమాట చెప్పనా!''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2021<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''చరిత్రదారుల్లో...''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # '''కొన్ని సమయాలు కొందరు పెద్దలు''', అనల్ప బుక్స్ ప్రచురణ, హైద్రాబాద్, 2022<ref name=":1" group="నోట్స్" /> # జాషువా "'''ఫిరదౌసి'''" కావ్యానికి '''టీకా తాత్పర్యాలు''', ఎమెస్కో, హైదరాబాద్, 2023 # '''సామెత కథలు''', అమరావతి పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2025 ===సంపాదకునిగా=== మోదుగుల రవికృష్ణ కృషిలో ఎక్కువ భాగం ఒకప్పటి తెలుగు సాహిత్యంలోని ఉత్తమ రచనలను సంపాదకత్వం వహించి కొత్తగా నోట్స్ చేర్చి పునర్ముద్రించి పాఠకులకు అందించడంలోనే సాగింది. అతని సంపాదకత్వంలో వెలువడ్డ రచనలు: ;చరిత్ర # '''వనమాల''': శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక, స్వధర్మ సేవాసంస్థ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2010 # '''చారిత్రక వ్యాసమంజరి''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] చరిత్ర వ్యాసాలు, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2011 # '''మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు''', రాయపాటి వెంకట రంగారావు విద్యా కళాశాల ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012 # '''రాయవాచకము''': శ్రీకృష్ణదేవరాయలు విశేషాలను తెలిపేలా విశ్వనాథ నాయనయ్యరు 16వ శతాబ్దిలో రాసిన వచన రచన, అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2013, 2017 # '''సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ''': శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం, మిత్రమండలి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2013 # '''రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక''': [[భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు]] సంపాదకత్వంలో 20వ శతాబ్ది మొదటి దశకాల్లో ప్రచురితమైన చారిత్రక రచన, బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2015 # '''కొండవీడు కైఫియతు''' వివిఐటీ ప్రచురణ, నంబూరు, 2020 # '''కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు''': కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటీ ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2021 # '''భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం ఉజ్జ్వల ఘట్టాలు''': [[వకుళాభరణం రామకృష్ణ]] వ్యాస సంకలనం, బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ ప్రచురణ, గుంటూరు, 2022 # '''మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ వ్యాసాలు - 1 (సహసంపాదకునిగా)''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] వ్యాస సంకలనం, ఎమెస్కో ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2023 # '''మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ వ్యాసాలు - 2 (సహసంపాదకునిగా)''': [[మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ]] వ్యాస సంకలనం, ఎమెస్కో ప్రచురణ, హైదరాబాద్, 2023 # '''పూసపాటి రాజులయొక్క పూర్వోత్తరం, హాకీకత్తు పూసపాటి విజయరామరాజు''' వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2024 # '''రెడ్డి సంచిక''': వడ్డాది అప్పారావు సంపాదకత్వంలో 1947లో వెలువడ్డ చారిత్రక సంచిక తాలూకు పునర్ముద్రణ, కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2026 ;స్వీయచరిత్రలు # '''నా యెఱుక''': [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] స్వీయచరిత్ర, మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2012; వివిఐటీ ప్రచురణలు, నంబూరు, 2021 (విస్తరించిన ముద్రణ) # '''కాశీయాత్ర''': [[చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి]] స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. అన్నమయ్య గ్రంథాలయం ప్రచురణ, గుంటూరు, 2012; 2017; అస్త్ర పబ్లిషర్స్ ప్రచురణ, సికిందరాబాద్, 2025. # '''దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు''', సంస్కృతి ప్రచురణ, గుంటూరు, 2016. # '''నాలో మార్పు''': తల్లావజ్ఝల శివశంకరశాస్త్రి రచించిన పాక్షిక స్వీయచరిత్ర. వివిఐటియు ప్రచురణ, నంబూరు, 2026. ;కవిత్వం, కథలు # '''నివేదన''': రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాల సంకలనం, సంస్కృతి ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2014 # '''ఏకాంతసేవ''': [[వేంకట పార్వతీశ్వర కవులు]] రచించిన కావ్యం సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్ ప్రచురణ, కావలి, 2016. # '''తొలి మలితరం తెలుగు కథలు (సహ సంపాదకునిగా)''', బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018. # '''అమరావతి పట్టణనిర్మాత రాజా వాసిరెడ్డి వేంకటాద్రినాయుడి కథలు''', వివిఐటి ప్రచురణ, నంబూరు, 2019. ;ప్రత్యేకసంచికలు ;బాలసాహిత్యం ;భక్తిసాహిత్యం ;సంగీతం, నాట్యం, నాటకం ;తెలుగులిపిలో సంస్కృతగ్రంథాలు 2) రాయవాచకము : శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశేషాలను తెలిపే 16వ శతాబ్దపు చారిత్రక వచనరచన - ప్రథమముద్రణ 2013 పరివర్థిత ద్వితీయముద్రణ, 2017. 3) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం 'హంపీ స్మృతులు', 2009. 4) కళాశాల విద్యార్థుల యాత్రాస్మృతుల సంకలనం “అదిగో భద్రాద్రి...” 2010. 5) వనమాల : శ్రీకృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక పంచశతాబ్ది ఉత్సవ ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : స్వధర్మ సేవా సంస్థ, గుంటూరు - 2010. 6) మన పురావస్తు ప్రదర్శనశాలలు, 2012 (ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పురావస్తు ప్రదర్శనశాలల విశేషాలను తెలియజేసే సంచిక). 7) చారిత్రక వ్యాసమంజరి : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారి చరిత్ర వ్యాసాలు (2011) 8) బౌద్ధయుగము : సుప్రసిద్ధ చరిత్ర పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గారి బౌద్ధ సంబంధ వ్యాసాలు (2011) 9) సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌమ : శ్రీకృష్ణదేవరాయల ప్రశస్తి వ్యాసాల సంకలనం - 2013, ISBN: 978-81-923183-1-8 10) కాశీయాత్ర : శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారి స్వీయచరిత్రలో ఒక ఘట్టం. ప్రథమ ముద్రణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు. - 2012. ద్వితీయ ముద్రణ : 2017. 11) గుంటూరు జిల్లా ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : గుంటూరు జిల్లా పరిషత్, 2012. 12) మహామంజీరనాదం - నాట్యంపై ప్రత్యేక సంచిక ప్రచురణ : శ్రీసాయిమంజీర కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ, గుంటూరు 2013. 13) స్వాభిమాన ప్రతీక బెంగుళూరు నాగరత్నమ్మ జీవితం - కొన్ని రచనలు ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు - 2014. 14) నివేదన (రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'Where the mind is without fear' కవితా ఖండికకు నూరు తెలుగు అనువాదాలు). ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు, 2014. 15) రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (తెలుగులో తొలి చరిత్ర వ్యాస సంకలనం) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2015 16) దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య స్వీయచరిత్ర, కొన్ని రచనలు. ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 17) వైష్ణవసాక్షి (పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి వ్యాసాలలోని వైష్ణవ వ్యాస సంకలనం), ప్రచురణ : సంస్కృతి, గుంటూరు, 2016. 18) విశాలాంధ్రము (తెలుగులో మొదటి లేఖినీ చిత్రాల సంపుటి, రచన ఆవటపల్లి నారాయణరావు) ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 19) ఏకాంతసేవ (వేంకట పార్వతీశ్వరకవుల మధురభక్తికావ్యం) ప్రచురణ : సొసైటీ ఫర్ సోషల్ ఛేంజ్, కావలి, 2016 20) రజని (లలిత సంగీత పితామహుడు బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు సత్కార సంచిక), ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2016 21) జావళీలు ప్రథమభాగం ప్రచురణ : అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు, 2017 22) ఫిడేలు నాయుడుగారు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 23) కొండవీడు కైఫియతు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 24) పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2020 25) కొండవీడు చరిత్ర వ్యాసాలు ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2021 26) విప్రనారాయణ చరిత్ర 17వ శతాబ్ది నాయకరాజు విజయరాఘవ నాయకుని రచన ప్రచురణ : విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి, 2023 27-30) అజో-విభొ- కందాళం ఫౌండేషన్ వారి ప్రతిభావైజయంతి సంచికలు నాలుగు (లంకా సూర్యనారాయణ, మొదలి నాగభూషణశర్మ, నగ్నముని, గిరిధర్ గౌడ్) 31) మా బడి రచయిత: తెన్నేటి కోదండరామయ్య. తెలుగులో మొదటిసారిగా బడి ఙ్ఞాపకాలు. 32) శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి ఎంపిక చేసిన కథలు 33) భరణి - సుప్రసిద్ధ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి అభినందన సంచిక 34) గురుస్మరణ - గురువుల గురించి శిష్యులు రాసిన వ్యాసాలు 35) పలుకులమ్మ తోటమాలి అపురూప గ్రంథసేకర్త లంకా సూర్యనారాయణ అభినందన సంచిక 36) మానవీయ విశ్వనాథ కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ జీవితంలో మానవీయ సంఘటనలు ప్రచురణ: సంస్కృతి, గుంటూరు 37) ప్రహ్లాద భక్తివిజయం త్యాగయ్య రచించిన యక్షగానం ప్రచురణ: విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమి 38) యువనాటికలు సంస్కృతి సంస్థ నిర్వహించిన నాటిక పోటీలలో గెలుపొందిన నాటికల సంకలనం 39) కూచిపూడి మంజీరరవళి కూచిపూడి నాట్యం, వివిధ భారతీయ నాట్యాల గురించి వ్యాస సంకలనం 40) హాకీకత్ పూసపాటి విజయరామరాజు పూసపాటి రాజుల పుట్టుపూర్వోత్తరం తెలుగులిపిలో సంస్కృత గ్రంథాలు : 4: 41) కాశీశతకము - ఆదిభట్ల నారాయణదాసు ప్రచురణ : వివిఐటి, నంబూరు, 2019 42) సప్తశతీసారము (సంస్కృతము) హాలుని గాథాసప్తశతిలో వంద గాథలకు పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 43) అమరుకావ్యము (సంస్కృతము) పెదకోమటి వేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో... ప్రచురణ : కొండవీడు హెరిటేజ్ సొసైటి, 2022 44) కాళిదాసు విరచిత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం - కాటయవేమారెడ్డి వ్యాఖ్యతో ===సహ సంపాదకునిగా=== సహ సంపాదకునిగా ప్రచురితమైన పుస్తకాలు 3 # తొలి మలితరం తెలుగు కథలు <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2018 # రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ సంగీత సాహిత్య వ్యాసాలు<br>ప్రచురణ : ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. # మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ చారిత్రిక, శాసన వ్యాసాలు<br>ఎమెస్కో, హైదరాబాద్. ===నిఘంటు నిర్మాణ సహకారం=== రవికృష్ణ సహకారంతో ప్రచురించిన నిఘంటువులు 3 # శంకరనారాయణ ఇంగ్లీషు - ఇంగ్లీషు, తెలుగు నిఘంటువు <br>సంపాదకులు : శ్రీ పెద్ది సాంబశివరావు <br>ప్రచురణ : విక్రమ్ మోడరన్ సిరీస్, విజయవాడ, 2010 # 'శబ్దరత్నాకరం' పరిష్కృత ప్రచురణలో సహకర్తగా సహాయాన్ని అందించడం <br>సంపాదకులు : డాక్టరు వెలగా వెంకటప్పయ్య, <br>ప్రచురణ : నవరత్న బుక్ హౌస్, విజయవాడ, జనవరి 2013 # ఆంధ్రదీపిక తెలుగులో మొదటి అకారాది నిఘంటువు, 1806 <br>ప్రచురణ : బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు, 2014 ===మౌఖిక వాఙ్మయ పరిరక్షణ=== బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్ సహకారంతో రెండు బృందాలతో పల్నాటి వీరగాధ - 12 గంటల వీడియో చిత్రీకరణ చేయించడం, అక్టోబర్, 2012. ==ఇతర రంగాలలో కృషి== రవికృష్ణ గుంటూరులో అన్నమయ్య గ్రంథాలయం వ్యవస్థాపనలో పాలుపంచుకున్నారు. 2017 నుండి [[విశ్వనాథ సాహిత్య అకాడమీ]] (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారు. 2024 నుండి ఈశ్వర వరప్రసాద పరిషత్తు (గుంటూరు) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. హైదరాబాదులోని కల్వెన్ ఎంటెర్‌ప్రైజెస్ సహకారంతో గుంటూరు జిల్లా వట్టిచెరుకూరు మండలం లేమల్లెపాడు గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో మౌలిక వసతులను ఏర్పరిచారు. ==గుర్తింపు== # నాగభైరవ స్ఫూర్తి పురస్కారం, నెల్లూరు. 2015. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రప్రభుత్వంచే గిడుగు రామమూర్తి మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2017. # ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక విభాగంవారిచే అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవ పురస్కారం, 2018. # సంస్కృతి సంస్థ (గుంటూరు) వారిచే యశస్వీ సాహితీ పురస్కారం, 2019. # అధికార భాషా సంఘం వారిచే భాషా పురస్కారం, 2022. # తెలుగు సంస్కృత అకాడమి వారిచే భాషాసేవా పురస్కారం, 2023. # జాతీయకవి నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం, గుంటూరు. == నోట్స్ == <references group="నోట్స్" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:పుస్తక ప్రచురణకర్తలు]] [[వర్గం:అధ్యాపకులు]] 6sx3gjywmqnxaz7nylvveulk3t5uf71 0 309330 4956937 4937662 2026-09-12T19:08:49Z SAMALETI ROHITH Historian 141029 /* పురస్కారాలు */ లింకులు చేర్చబడ్డాయి 4956937 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = చరణ్ అర్జున్ | other_names = | residence = [[హైదరాబాదు]] | image = Charan Arjun at a Event in Ravindra Bharathi (cropped).jpg | imagesize = 200px | caption = చరణ్ అర్జున్ | birth_name = చిన్ని చరణ్ | birth_date = [[అక్టోబరు 23]] | birth_place = [[మేద్ల దుప్పల పల్లె|మేళ్ళదుప్పలపల్లి]], [[నల్లగొండ జిల్లా]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = [[తెలుగు సినిమా]] సంగీత దర్శకుడు, పాటల రచయిత, [[గాయకుడు]] | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | mother = గోపమ్మ | father = కొండేటి మల్లేష్ | spouse= | partner = | children = | education = సంగీతం | website = [https://youtube.com/@charanarjungmc?si=87-iOnGj3J0dVXNp YouTube] | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''చరణ్ అర్జున్''' [[తెలుగు సినిమా]] సంగీత దర్శకుడు, పాటల రచయిత, [[గాయకుడు]].<ref name="Chinni Charan">{{cite news |last1=Times of India |first1=Movies |title=Chinni Charan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Chinni-Charan |accessdate=25 July 2020 |work=timesofindia.indiatimes.com |date=9 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200725115758/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Chinni-Charan |archivedate=25 July 2020}}</ref> 2003లో వచ్చిన [[ఆయుధం (2003 సినిమా)|ఆయుధం]] సినిమాలోని ''ఇదేమిటమ్మా మాయా మాయా'' పాటతో పాటల రచయితగా తెలుగు సినిమారంగంలోకి ప్రవేశించాడు.<ref name="Chinni Charan (Charan Rajun) ">{{cite web |last1=FilmiBeat |first1=Celebrity |title=Chinni Charan (Charan Rajun) |url=https://www.filmibeat.com/celebs/chinni-charan.html |website=www.filmibeat.com |accessdate=25 July 2020 |language=en}}</ref><ref name="తెలంగాణ సినిమా కవులు పదునైన పాటల ప్రవాహం">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=బతుకమ్మ ఆదివారం సంచిక |title=తెలంగాణ సినిమా కవులు పదునైన పాటల ప్రవాహం |url=https://www.ntnews.com/sunday/తెలంగాణ-సినిమా-కవులు-పదు-10658/ |accessdate=8 November 2021 |work=Namasthe Telangana |publisher=తిరునగరి శరత్‌ చంద్ర |date=15 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211108125509/https://www.ntnews.com/sunday/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3-%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE-%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81-%E0%B0%AA%E0%B0%A6%E0%B1%81-10658/ |archivedate=8 November 2021 |url-status=live }}</ref> == జీవిత విషయాలు == చరణ్ అర్జున్ అక్టోబర్ 23న కొండేటి మల్లేష్, గోపమ్మ దంపతులకు [[నల్లగొండ జిల్లా]], [[మేద్ల దుప్పల పల్లె|మేళ్ళదుప్పలపల్లి]] గ్రామంలో జన్మించాడు. పాఠశాల విద్యను ఊరిలోనే పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్ తరువాత [[హైదరాబాదు]] [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]లోని సంగీత శాఖలో డిగ్రీ డిప్లొమా కోర్సులో చేరి, మధ్యలోనే వదిలేసి ప్రాక్టికల్ మ్యూజిక్ కు వెళ్ళాడు.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=గుండె గోడు పాటయ్యింది! |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/charan-arjun-dedicates-a-song-for-migrant-labour-2020072111121469 |accessdate=25 July 2020 |work=www.andhrajyothy.com |publisher=హనుమా |date=22 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723101348/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/charan-arjun-dedicates-a-song-for-migrant-labour-2020072111121469 |archivedate=23 July 2020}}</ref> == పాటల రచయితగా == === తొలి సినిమా === చరణ్ స్కూల్లో ఉన్నప్పటి నుంచే పాటలు రాస్తుండేవాడు. ఆ పాటలు చూసిన అరుణ మేడం చరణ్ ను ప్రోత్సహించి, స్కూల్లో జరిగే కార్యక్రమాలకు పాటలు రాయించింది. అలా చరణ్ రాసిన ఒక పాటకు ‘జన్మభూమి’ రాష్ట్రస్థాయి అవార్డు వచ్చింది. సినీ దర్శకుడు [[ఎన్.శంకర్]] చరణ్ పాటల గురించి తెలుసుకొని సంగీత దర్శకుడు [[వందేమాతరం శ్రీనివాస్‌]] కు పరిచయం చేశాడు. అలా 2003లో [[రాజశేఖర్ (నటుడు)|రాజశేఖర్‌]] హీరోగా వచ్చిన [[ఆయుధం (2003 సినిమా)|ఆయుధం]] సినిమాలో ''ఇదేమిటమ్మా మాయా మాయా'' అనే పాటను రాసి 18 ఏళ్ల వయసులోనే చిన్ని చరణ్‌గా సినిమా రంగంలో అడుగు పెట్టాడు.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!" /> === తరువాతి అవకాశాలు === మొదటి పాటతోనే మంచి గుర్తింపు రావడంతో డిగ్రీ చదువును మధ్యలోనే ఆపేసి [[చెన్నై]] వెళ్లి [[మణిశర్మ]], [[యువన్ శంకర్ రాజా]] తదితర సంగీత దర్శకుల దగ్గర కొంతకాలం పనిచేశాడు. ఆ సమయంలో [[లారెన్స్ రాఘవ|లారెన్స్‌]] పరిచయమై, [[స్టైల్]] సినిమాలో ''మెరుపై సాగరా ఆ గెలుపే నీదిరా'', ''తడవ తడవకు'', ''రా రా రమ్మంటుంన్నా'' పాటలు రాయించాడు. ఆ తరువాత 2006లో [[అక్కినేని నాగార్జున]] హీరోగా వచ్చిన [[డాన్ (2007 సినిమా)|డాన్‌]] సినిమాలో అన్ని పాటలు రాయడంతోపాటు సంగీత దర్శకత్వ పర్యవేక్షణ బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. డాన్‌ సినిమా తరువాత సంగీత దర్శకుడిగా పరిచయం చేస్తానని లారెన్స్‌ మాట ఇచ్చాడు, కానీ అది కార్యరూపం దాల్చలేదు. చరణ్ దాదాపు వంద సినిమాలకు పాటలు రాశాడు, అనధికారికంగా ఎన్నో పాటలకు సంగీతాన్ని సమకూర్చాడు.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!" /> == యూట్యూబ్‌ ఛానల్‌ == సినిమా పాటలు మాత్రమేకాకుండా ప్రైవేటు పాటలు రూపొందించాలన్న ఉద్ధేశ్యంతో 2019లో ''జీఎంసీ టెలివిజన్‌'' పేరుతో ఒక [[యూట్యూబ్]] ఛానల్‌ ప్రారంభించాడు. తాను పెరిగిన ఊరు, అక్కడి పరిస్థితులపై ''ఎట్టుండెరా ఊరు ఎట్టుండెరా'' అనే పాటను రూపొందించి యూట్యూబ్‌లో అప్‌లోడ్‌ చేయడంతో ఆ పాటకు మంచి స్పందన వచ్చింది. ఆ తరువాత ఇతర పాటలను రూపొందించి తన ఛానల్ ద్వారా వీక్షకులకు అందిస్తున్నాడు. వాటిల్లో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]] రాసిన ''పండగొత్తాందంటే సాలు'' పాట, ''కేసీఆర్‌ కథాగానం'' పాట, ''ఎవలు రమ్మన్నారు కొడుకా... నిన్ను ఎవలు పొమ్మన్నారు కొడుకా'' మొదలైన పాటలు ప్రజాదరణ పొందాయి.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!" /> ==రాసిన/పాడిన పాటలు == చరణ్ అర్జున్ రాసిన/పాడిన పాటలు<ref name="Chinni Charan movies and filmography">{{cite web |last1=Cinestaan |first1=People |title=Chinni Charan movies and filmography |url=https://www.cinestaan.com/people/chinni-charan-92586/filmography |website=www.cinestaan.com |accessdate=25 July 2020 |archive-date=25 జూలై 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725133406/https://www.cinestaan.com/people/chinni-charan-92586/filmography |url-status=dead }}</ref><ref name="చిన్ని చరణ్" /> {{refbegin|2}} # 2003 - [[ఆయుధం (2003 సినిమా)|ఆయుధం]]: ఇదేమిటమ్మా మాయా మాయా (మొదటి పాట) # 2003 - [[తొలిచూపులోనే]]: పగడాల పెదవిపై # 2004 - [[సఖియా]]: # 2005 - [[అతనొక్కడే]]: నాటీ గర్ల్ # 2005 - [[వీరభద్ర (సినిమా)|వీరభద్ర]]: బొప్పాయి బొప్పాయి # 2005 - [[నాయకుడు (2005 సినిమా)|నాయకుడు]]: నీ నడుమే న్యూజిలాండ్ # 2006 - [[స్టైల్]]: మెరుపై సాగరా ఆ గెలుపే నీదిరా, తడవ తడవకు, రా రా రమ్మంటుంన్నా # 2006 - [[రారాజు (2006 సినిమా)|రారాజు]]: ముద్దు ముద్దుగా # 2006 - [[రామ్]]: షాక్ # 2007 - [[డాన్ (2007 సినిమా)|డాన్‌]]: అన్ని పాటలు # 2007 - [[లక్ష్మీ కళ్యాణం]]: అవ్వా అవ్వా # 2009 - [[కొంచెం ఇష్టం కొంచెం కష్టం (సినిమా)|కొంచెం ఇష్టం కొంచెం కష్టం]]: ఎవడే సుబ్రహ్మణ్యం # 2009 - [[బంగారు బాబు (2009 సినిమా)|బంగారు బాబు]]: నింగిలోని, 16వ ఏట # 2010 - [[శంభో శివ శంభో]]: ఎవరేమైన ప్రేమ, ఆడిండిరా బాబు, కనుపాపలో ప్రేమ, శంభో శివ శంభో, జగడం # 2010 - [[కేడి]]: కేడిగాడు, నువ్వే నా నువ్వే నా, ఎందుఓ ఎంతకి, రేలారే, నీలో ఏమున్నదో, ముద్దంటే # 2010 - [[స్నేహగీతం]]: గల గల, సరిగమ పదని, వసంతమేది # 2010 - [[చుక్కలాంటి అమ్మాయి చక్కనైన అబ్బాయి]]: చెలి చెలి # 2011 - [[సాధ్యం]]: అన్ని పాటలు # 2011 - నేను నాన్న అబద్ధం: మన్నులో # 2012 - [[రచ్చ]]: ఢిల్లకు ఢిల్లకు # 2013 - [[వసూల్ రాజా]]: ముద్దొస్తున్నావ్ నానా # 2013 - [[యాక్షన్ 3D]]: డింగ్ డాంగ్ (గానం) # 2014 - [[నేను నా ఫ్రెండ్స్]]: గోలీలాట, బ్రేకప్, బిర్యానీ, ఇదంతా ఏమిటో, సాప్ట్‌వేర్ # 2014 - మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్: అన్ని పాటలు # 2014 - అదిలెక్క: అన్ని పాటలు # 2017 - [[నివాసి]] (2019) # 2019 - [[జార్జ్ రెడ్డి (సినిమా)|జార్జ్ రెడ్డి]]: నాలాగే అన్నీ నాలాగే (రచన, గానం) # 2025 - [[బద్మాషులు]]: జిందగీ బిలాలే (గానం) {{refend}} == సంగీతం అందించిన చిత్రాలు == చరణ్ అర్జున్ సంగీతం అందించిన చిత్రాలు<ref name="Chinni Charan movies and filmography" /><ref name="చిన్ని చరణ్">{{cite web |last1=తెలుగు ఫిల్మీబీట్ |first1=చిత్రాలు |title=చిన్ని చరణ్ |url=https://telugu.filmibeat.com/celebs/chinni-charan/filmography.html |website=www.telugu.filmibeat.com |accessdate=25 July 2020 |language=te}}</ref> {{Div col|colwidth=20em|gap=2em}} # 2009: బ్యాంక్ # 2011: [[సాధ్యం]] # 2011: నేను నాన్న అబద్ధం # 2012: మా అబ్బాయి ఇంజనీరింగ్ స్టూడెంట్ # 2013: [[కెవ్వు కేక (2013 సినిమా)|కెవ్వు కేక]]<ref>{{cite web|title=Allari Naresh’s Kevvu Keka to go on floors soon|url=http://www.123telugu.com/mnews/allari-nareshs-kevvu-keka-to-go-on-floors-soon-hm.html|publisher=123 Telugu|accessdate=25 July 2020}}</ref> # 2013: మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ # 2014: నేను నా ఫ్రెండ్స్ # 2014: అదిలెక్క # 2014: కరెన్సీ రాజా # 2015: లొడ్డె # 2015: నేను నా ప్రేమకథ # 2015: ఫుల్ గ్యారెంటి # జయహే # పయనం # 2019: అశ్వమేధం #[[అసలు ఏం జరిగిందంటే]] (2021) # [[భీమదేవరపల్లి బ్రాంచి]] (2023) # [[విమానం (2023 సినిమా)|విమానం]] (2023) # [[సీతా కళ్యాణ వైభోగమే]] (2024) # [[భవనమ్]] (2024) # [[లగ్గం]] (2024) # [[కేసీఆర్ (కేశవ చంద్ర రమావత్)|కేసీఆర్]] (2024) # [[మోతెవరి లవ్ స్టోరీ]] (2025) # [[గరివిడి లక్ష్మీ]] (2025) # హే చికీతా (2025) # హుషారు పిట్టలు (2025) # కొత్త సినిమా (2026) # [[వెంకట్రామయ్య గారి తాలూకా]] (2026) {{div col end}} == నిర్మించిన చిత్రాలు == # 2014: అదిలెక్క == చరణ్ అర్జున్ గారు ప్రముఖులతో భేటీ == [[File:శ్రీ కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు గారితో చరణ్ అర్జున్ గారు.jpg|thumb|శ్రీ కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు గారితో చరణ్ అర్జున్ గారు]] చరణ్ అర్జున్ గారు మన [[తెలంగాణ]] ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] ([[కేసీఆర్]]) గారిని కలిసిన సందర్భంలో తీసిన చిత్రం. ఈ సన్నివేశం ''తెలంగాణ తేజం'' పాట విడుదల కార్యక్రమానికి సంబంధించినది. ఈ చిత్రంలోని ''తెలంగాణ తేజం'' పాటను మన శ్రీ [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] గారు విడుదల చేశారు.<ref>{{cite web |title=KCR: తెలంగాణ తేజం పాట |url=https://www.ntnews.com/telangana/kcr-releases-telangana-tejam-song-from-movie-kcr-1605523 |publisher=నమస్తే తెలంగాణ |language=te |date=2024 }}</ref> == పురస్కారాలు == [[File:విజయవాడలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకుంటున్న చరణ్ అర్జున్ గారు..jpg|thumb|చరణ్ అర్జున్ 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకున్న దృశ్యం.]] 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో GB Entertainments ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన అవార్డు కార్యక్రమంలో చరణ్ అర్జున్‌ గారికి బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు లభించింది. ''మోతేవారి లవ్ స్టోరీ'' సినిమాలోని ‘ఎలాదరియా’ పాటకు అందించిన సంగీతానికి గాను ఈ పురస్కారం అందుకున్నారు.<ref>{{cite web |title=చరణ్ అర్జున్‌కు బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు |url=https://shuru.co.in/dl/xSFo77 |website=Shuru |access-date=2026-08-19 }}</ref> 2026 - సెప్టెంబర్ 13 న చరణ్ అర్జున్‌ గారికి **సినీ కళారంగ పురస్కారం** లభించింది. అన్నమాచార్య కళాసమితి ఫౌండేషన్ నిర్వహించిన 11వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా 2026 సెప్టెంబర్ 13న హైదరాబాద్ నాంపల్లిలోని NTR ఆడిటోరియంలో జరిగిన కార్యక్రమంలో ఆయన ఈ పురస్కారాన్ని స్వీకరించారు..<ref>{{cite web |title=చరణ్ అర్జున్ సినీ కళారంగ పురస్కారం |url=https://shuru.co.in/dl/oFY855 |website=Shuru |access-date=2026-09-13 }}</ref> == ఉపన్యాసాలు == చరణ్ అర్జున్ గారు కేవలం సంగీత దర్శకుడిగానే కాకుండా, తన విలక్షణమైన ప్రసంగాల ద్వారా యువతలో స్ఫూర్తిని నింపుతుంటారు. [[File:రెండవ తెలుగు సాహిత్య మహాసభలో చరణ్ అర్జున్ గారి ఉపన్యాసం.jpg|thumb|ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో రెండవ తెలుగు సాహిత్య మహాసభలో చరణ్ అర్జున్ గారి ఉపన్యాసం]] * '''[[ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ]] ప్రసంగం:''' ఫిబ్రవరి 2026లో ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలో జరిగిన రెండవ తెలుగు సాహిత్య మహాసభ కార్యక్రమంలో ఆయన ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు. ఈ సందర్భంగా విద్యార్థులను ఉద్దేశించి మాట్లాడుతూ, పల్లెటూరి నేపథ్యం నుండి వచ్చిన తన జీవిత ప్రయాణాన్ని వివరించారు. తన ప్రసిద్ధ గీతం "మెరుపై సాగరా.. గెలుపే నీదిరా" స్ఫూర్తితో, ఓటమికి కుంగిపోకుండా లక్ష్యం వైపు ఎలా సాగాలో ఆయన చేసిన ప్రసంగం సోషల్ మీడియాలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * {{imdb name|11229555}} * {{imdb name|3955488}} (చిన్ని చరణ్) [[వర్గం:నల్గొండ జిల్లా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:నల్గొండ జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:నల్గొండ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటల రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా గాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు]] [[వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] 00fe6otn34ekp7q1c849bsxdzu9onwb 4956939 4956937 2026-09-12T19:11:49Z SAMALETI ROHITH Historian 141029 /* పురస్కారాలు */ లింకులు చేర్చబడ్డాయి 4956939 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = చరణ్ అర్జున్ | other_names = | residence = [[హైదరాబాదు]] | image = Charan Arjun at a Event in Ravindra Bharathi (cropped).jpg | imagesize = 200px | caption = చరణ్ అర్జున్ | birth_name = చిన్ని చరణ్ | birth_date = [[అక్టోబరు 23]] | birth_place = [[మేద్ల దుప్పల పల్లె|మేళ్ళదుప్పలపల్లి]], [[నల్లగొండ జిల్లా]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = [[తెలుగు సినిమా]] సంగీత దర్శకుడు, పాటల రచయిత, [[గాయకుడు]] | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | mother = గోపమ్మ | father = కొండేటి మల్లేష్ | spouse= | partner = | children = | education = సంగీతం | website = [https://youtube.com/@charanarjungmc?si=87-iOnGj3J0dVXNp YouTube] | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''చరణ్ అర్జున్''' [[తెలుగు సినిమా]] సంగీత దర్శకుడు, పాటల రచయిత, [[గాయకుడు]].<ref name="Chinni Charan">{{cite news |last1=Times of India |first1=Movies |title=Chinni Charan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Chinni-Charan |accessdate=25 July 2020 |work=timesofindia.indiatimes.com |date=9 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200725115758/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Chinni-Charan |archivedate=25 July 2020}}</ref> 2003లో వచ్చిన [[ఆయుధం (2003 సినిమా)|ఆయుధం]] సినిమాలోని ''ఇదేమిటమ్మా మాయా మాయా'' పాటతో పాటల రచయితగా తెలుగు సినిమారంగంలోకి ప్రవేశించాడు.<ref name="Chinni Charan (Charan Rajun) ">{{cite web |last1=FilmiBeat |first1=Celebrity |title=Chinni Charan (Charan Rajun) |url=https://www.filmibeat.com/celebs/chinni-charan.html |website=www.filmibeat.com |accessdate=25 July 2020 |language=en}}</ref><ref name="తెలంగాణ సినిమా కవులు పదునైన పాటల ప్రవాహం">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=బతుకమ్మ ఆదివారం సంచిక |title=తెలంగాణ సినిమా కవులు పదునైన పాటల ప్రవాహం |url=https://www.ntnews.com/sunday/తెలంగాణ-సినిమా-కవులు-పదు-10658/ |accessdate=8 November 2021 |work=Namasthe Telangana |publisher=తిరునగరి శరత్‌ చంద్ర |date=15 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211108125509/https://www.ntnews.com/sunday/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3-%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE-%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81-%E0%B0%AA%E0%B0%A6%E0%B1%81-10658/ |archivedate=8 November 2021 |url-status=live }}</ref> == జీవిత విషయాలు == చరణ్ అర్జున్ అక్టోబర్ 23న కొండేటి మల్లేష్, గోపమ్మ దంపతులకు [[నల్లగొండ జిల్లా]], [[మేద్ల దుప్పల పల్లె|మేళ్ళదుప్పలపల్లి]] గ్రామంలో జన్మించాడు. పాఠశాల విద్యను ఊరిలోనే పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్ తరువాత [[హైదరాబాదు]] [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]లోని సంగీత శాఖలో డిగ్రీ డిప్లొమా కోర్సులో చేరి, మధ్యలోనే వదిలేసి ప్రాక్టికల్ మ్యూజిక్ కు వెళ్ళాడు.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=గుండె గోడు పాటయ్యింది! |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/charan-arjun-dedicates-a-song-for-migrant-labour-2020072111121469 |accessdate=25 July 2020 |work=www.andhrajyothy.com |publisher=హనుమా |date=22 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723101348/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/charan-arjun-dedicates-a-song-for-migrant-labour-2020072111121469 |archivedate=23 July 2020}}</ref> == పాటల రచయితగా == === తొలి సినిమా === చరణ్ స్కూల్లో ఉన్నప్పటి నుంచే పాటలు రాస్తుండేవాడు. ఆ పాటలు చూసిన అరుణ మేడం చరణ్ ను ప్రోత్సహించి, స్కూల్లో జరిగే కార్యక్రమాలకు పాటలు రాయించింది. అలా చరణ్ రాసిన ఒక పాటకు ‘జన్మభూమి’ రాష్ట్రస్థాయి అవార్డు వచ్చింది. సినీ దర్శకుడు [[ఎన్.శంకర్]] చరణ్ పాటల గురించి తెలుసుకొని సంగీత దర్శకుడు [[వందేమాతరం శ్రీనివాస్‌]] కు పరిచయం చేశాడు. అలా 2003లో [[రాజశేఖర్ (నటుడు)|రాజశేఖర్‌]] హీరోగా వచ్చిన [[ఆయుధం (2003 సినిమా)|ఆయుధం]] సినిమాలో ''ఇదేమిటమ్మా మాయా మాయా'' అనే పాటను రాసి 18 ఏళ్ల వయసులోనే చిన్ని చరణ్‌గా సినిమా రంగంలో అడుగు పెట్టాడు.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!" /> === తరువాతి అవకాశాలు === మొదటి పాటతోనే మంచి గుర్తింపు రావడంతో డిగ్రీ చదువును మధ్యలోనే ఆపేసి [[చెన్నై]] వెళ్లి [[మణిశర్మ]], [[యువన్ శంకర్ రాజా]] తదితర సంగీత దర్శకుల దగ్గర కొంతకాలం పనిచేశాడు. ఆ సమయంలో [[లారెన్స్ రాఘవ|లారెన్స్‌]] పరిచయమై, [[స్టైల్]] సినిమాలో ''మెరుపై సాగరా ఆ గెలుపే నీదిరా'', ''తడవ తడవకు'', ''రా రా రమ్మంటుంన్నా'' పాటలు రాయించాడు. ఆ తరువాత 2006లో [[అక్కినేని నాగార్జున]] హీరోగా వచ్చిన [[డాన్ (2007 సినిమా)|డాన్‌]] సినిమాలో అన్ని పాటలు రాయడంతోపాటు సంగీత దర్శకత్వ పర్యవేక్షణ బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. డాన్‌ సినిమా తరువాత సంగీత దర్శకుడిగా పరిచయం చేస్తానని లారెన్స్‌ మాట ఇచ్చాడు, కానీ అది కార్యరూపం దాల్చలేదు. చరణ్ దాదాపు వంద సినిమాలకు పాటలు రాశాడు, అనధికారికంగా ఎన్నో పాటలకు సంగీతాన్ని సమకూర్చాడు.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!" /> == యూట్యూబ్‌ ఛానల్‌ == సినిమా పాటలు మాత్రమేకాకుండా ప్రైవేటు పాటలు రూపొందించాలన్న ఉద్ధేశ్యంతో 2019లో ''జీఎంసీ టెలివిజన్‌'' పేరుతో ఒక [[యూట్యూబ్]] ఛానల్‌ ప్రారంభించాడు. తాను పెరిగిన ఊరు, అక్కడి పరిస్థితులపై ''ఎట్టుండెరా ఊరు ఎట్టుండెరా'' అనే పాటను రూపొందించి యూట్యూబ్‌లో అప్‌లోడ్‌ చేయడంతో ఆ పాటకు మంచి స్పందన వచ్చింది. ఆ తరువాత ఇతర పాటలను రూపొందించి తన ఛానల్ ద్వారా వీక్షకులకు అందిస్తున్నాడు. వాటిల్లో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]] రాసిన ''పండగొత్తాందంటే సాలు'' పాట, ''కేసీఆర్‌ కథాగానం'' పాట, ''ఎవలు రమ్మన్నారు కొడుకా... నిన్ను ఎవలు పొమ్మన్నారు కొడుకా'' మొదలైన పాటలు ప్రజాదరణ పొందాయి.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!" /> ==రాసిన/పాడిన పాటలు == చరణ్ అర్జున్ రాసిన/పాడిన పాటలు<ref name="Chinni Charan movies and filmography">{{cite web |last1=Cinestaan |first1=People |title=Chinni Charan movies and filmography |url=https://www.cinestaan.com/people/chinni-charan-92586/filmography |website=www.cinestaan.com |accessdate=25 July 2020 |archive-date=25 జూలై 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725133406/https://www.cinestaan.com/people/chinni-charan-92586/filmography |url-status=dead }}</ref><ref name="చిన్ని చరణ్" /> {{refbegin|2}} # 2003 - [[ఆయుధం (2003 సినిమా)|ఆయుధం]]: ఇదేమిటమ్మా మాయా మాయా (మొదటి పాట) # 2003 - [[తొలిచూపులోనే]]: పగడాల పెదవిపై # 2004 - [[సఖియా]]: # 2005 - [[అతనొక్కడే]]: నాటీ గర్ల్ # 2005 - [[వీరభద్ర (సినిమా)|వీరభద్ర]]: బొప్పాయి బొప్పాయి # 2005 - [[నాయకుడు (2005 సినిమా)|నాయకుడు]]: నీ నడుమే న్యూజిలాండ్ # 2006 - [[స్టైల్]]: మెరుపై సాగరా ఆ గెలుపే నీదిరా, తడవ తడవకు, రా రా రమ్మంటుంన్నా # 2006 - [[రారాజు (2006 సినిమా)|రారాజు]]: ముద్దు ముద్దుగా # 2006 - [[రామ్]]: షాక్ # 2007 - [[డాన్ (2007 సినిమా)|డాన్‌]]: అన్ని పాటలు # 2007 - [[లక్ష్మీ కళ్యాణం]]: అవ్వా అవ్వా # 2009 - [[కొంచెం ఇష్టం కొంచెం కష్టం (సినిమా)|కొంచెం ఇష్టం కొంచెం కష్టం]]: ఎవడే సుబ్రహ్మణ్యం # 2009 - [[బంగారు బాబు (2009 సినిమా)|బంగారు బాబు]]: నింగిలోని, 16వ ఏట # 2010 - [[శంభో శివ శంభో]]: ఎవరేమైన ప్రేమ, ఆడిండిరా బాబు, కనుపాపలో ప్రేమ, శంభో శివ శంభో, జగడం # 2010 - [[కేడి]]: కేడిగాడు, నువ్వే నా నువ్వే నా, ఎందుఓ ఎంతకి, రేలారే, నీలో ఏమున్నదో, ముద్దంటే # 2010 - [[స్నేహగీతం]]: గల గల, సరిగమ పదని, వసంతమేది # 2010 - [[చుక్కలాంటి అమ్మాయి చక్కనైన అబ్బాయి]]: చెలి చెలి # 2011 - [[సాధ్యం]]: అన్ని పాటలు # 2011 - నేను నాన్న అబద్ధం: మన్నులో # 2012 - [[రచ్చ]]: ఢిల్లకు ఢిల్లకు # 2013 - [[వసూల్ రాజా]]: ముద్దొస్తున్నావ్ నానా # 2013 - [[యాక్షన్ 3D]]: డింగ్ డాంగ్ (గానం) # 2014 - [[నేను నా ఫ్రెండ్స్]]: గోలీలాట, బ్రేకప్, బిర్యానీ, ఇదంతా ఏమిటో, సాప్ట్‌వేర్ # 2014 - మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్: అన్ని పాటలు # 2014 - అదిలెక్క: అన్ని పాటలు # 2017 - [[నివాసి]] (2019) # 2019 - [[జార్జ్ రెడ్డి (సినిమా)|జార్జ్ రెడ్డి]]: నాలాగే అన్నీ నాలాగే (రచన, గానం) # 2025 - [[బద్మాషులు]]: జిందగీ బిలాలే (గానం) {{refend}} == సంగీతం అందించిన చిత్రాలు == చరణ్ అర్జున్ సంగీతం అందించిన చిత్రాలు<ref name="Chinni Charan movies and filmography" /><ref name="చిన్ని చరణ్">{{cite web |last1=తెలుగు ఫిల్మీబీట్ |first1=చిత్రాలు |title=చిన్ని చరణ్ |url=https://telugu.filmibeat.com/celebs/chinni-charan/filmography.html |website=www.telugu.filmibeat.com |accessdate=25 July 2020 |language=te}}</ref> {{Div col|colwidth=20em|gap=2em}} # 2009: బ్యాంక్ # 2011: [[సాధ్యం]] # 2011: నేను నాన్న అబద్ధం # 2012: మా అబ్బాయి ఇంజనీరింగ్ స్టూడెంట్ # 2013: [[కెవ్వు కేక (2013 సినిమా)|కెవ్వు కేక]]<ref>{{cite web|title=Allari Naresh’s Kevvu Keka to go on floors soon|url=http://www.123telugu.com/mnews/allari-nareshs-kevvu-keka-to-go-on-floors-soon-hm.html|publisher=123 Telugu|accessdate=25 July 2020}}</ref> # 2013: మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ # 2014: నేను నా ఫ్రెండ్స్ # 2014: అదిలెక్క # 2014: కరెన్సీ రాజా # 2015: లొడ్డె # 2015: నేను నా ప్రేమకథ # 2015: ఫుల్ గ్యారెంటి # జయహే # పయనం # 2019: అశ్వమేధం #[[అసలు ఏం జరిగిందంటే]] (2021) # [[భీమదేవరపల్లి బ్రాంచి]] (2023) # [[విమానం (2023 సినిమా)|విమానం]] (2023) # [[సీతా కళ్యాణ వైభోగమే]] (2024) # [[భవనమ్]] (2024) # [[లగ్గం]] (2024) # [[కేసీఆర్ (కేశవ చంద్ర రమావత్)|కేసీఆర్]] (2024) # [[మోతెవరి లవ్ స్టోరీ]] (2025) # [[గరివిడి లక్ష్మీ]] (2025) # హే చికీతా (2025) # హుషారు పిట్టలు (2025) # కొత్త సినిమా (2026) # [[వెంకట్రామయ్య గారి తాలూకా]] (2026) {{div col end}} == నిర్మించిన చిత్రాలు == # 2014: అదిలెక్క == చరణ్ అర్జున్ గారు ప్రముఖులతో భేటీ == [[File:శ్రీ కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు గారితో చరణ్ అర్జున్ గారు.jpg|thumb|శ్రీ కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు గారితో చరణ్ అర్జున్ గారు]] చరణ్ అర్జున్ గారు మన [[తెలంగాణ]] ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] ([[కేసీఆర్]]) గారిని కలిసిన సందర్భంలో తీసిన చిత్రం. ఈ సన్నివేశం ''తెలంగాణ తేజం'' పాట విడుదల కార్యక్రమానికి సంబంధించినది. ఈ చిత్రంలోని ''తెలంగాణ తేజం'' పాటను మన శ్రీ [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] గారు విడుదల చేశారు.<ref>{{cite web |title=KCR: తెలంగాణ తేజం పాట |url=https://www.ntnews.com/telangana/kcr-releases-telangana-tejam-song-from-movie-kcr-1605523 |publisher=నమస్తే తెలంగాణ |language=te |date=2024 }}</ref> == పురస్కారాలు == [[File:విజయవాడలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకుంటున్న చరణ్ అర్జున్ గారు..jpg|thumb|చరణ్ అర్జున్ 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకున్న దృశ్యం.]] ===ప్రముఖ తెలుగు సినీ సంగీత దర్శకుడు అవార్డు === 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో GB Entertainments ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన అవార్డు కార్యక్రమంలో చరణ్ అర్జున్‌ గారికి బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు లభించింది. ''మోతేవారి లవ్ స్టోరీ'' సినిమాలోని ‘ఎలాదరియా’ పాటకు అందించిన సంగీతానికి గాను ఈ పురస్కారం అందుకున్నారు.<ref>{{cite web |title=చరణ్ అర్జున్‌కు బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు |url=https://shuru.co.in/dl/xSFo77 |website=Shuru |access-date=2026-08-19 }}</ref> ===చరణ్ అర్జున్‌ గారికి సినీ కళారంగ పురస్కారం === 2026 - సెప్టెంబర్ 13 న చరణ్ అర్జున్‌ గారికి **సినీ కళారంగ పురస్కారం** లభించింది. అన్నమాచార్య కళాసమితి ఫౌండేషన్ నిర్వహించిన 11వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా 2026 సెప్టెంబర్ 13న హైదరాబాద్ నాంపల్లిలోని NTR ఆడిటోరియంలో జరిగిన కార్యక్రమంలో ఆయన ఈ పురస్కారాన్ని స్వీకరించారు..<ref>{{cite web |title=చరణ్ అర్జున్ సినీ కళారంగ పురస్కారం |url=https://shuru.co.in/dl/oFY855 |website=Shuru |access-date=2026-09-13 }}</ref> == ఉపన్యాసాలు == చరణ్ అర్జున్ గారు కేవలం సంగీత దర్శకుడిగానే కాకుండా, తన విలక్షణమైన ప్రసంగాల ద్వారా యువతలో స్ఫూర్తిని నింపుతుంటారు. [[File:రెండవ తెలుగు సాహిత్య మహాసభలో చరణ్ అర్జున్ గారి ఉపన్యాసం.jpg|thumb|ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో రెండవ తెలుగు సాహిత్య మహాసభలో చరణ్ అర్జున్ గారి ఉపన్యాసం]] * '''[[ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ]] ప్రసంగం:''' ఫిబ్రవరి 2026లో ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలో జరిగిన రెండవ తెలుగు సాహిత్య మహాసభ కార్యక్రమంలో ఆయన ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు. ఈ సందర్భంగా విద్యార్థులను ఉద్దేశించి మాట్లాడుతూ, పల్లెటూరి నేపథ్యం నుండి వచ్చిన తన జీవిత ప్రయాణాన్ని వివరించారు. తన ప్రసిద్ధ గీతం "మెరుపై సాగరా.. గెలుపే నీదిరా" స్ఫూర్తితో, ఓటమికి కుంగిపోకుండా లక్ష్యం వైపు ఎలా సాగాలో ఆయన చేసిన ప్రసంగం సోషల్ మీడియాలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * {{imdb name|11229555}} * {{imdb name|3955488}} (చిన్ని చరణ్) [[వర్గం:నల్గొండ జిల్లా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:నల్గొండ జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:నల్గొండ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటల రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా గాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు]] [[వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] tvmdpdr7a095q0visflfmbfy0wqpwq2 4956940 4956939 2026-09-12T19:12:35Z SAMALETI ROHITH Historian 141029 /* పురస్కారాలు */ వ్యాకరణం స్థిరం 4956940 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = చరణ్ అర్జున్ | other_names = | residence = [[హైదరాబాదు]] | image = Charan Arjun at a Event in Ravindra Bharathi (cropped).jpg | imagesize = 200px | caption = చరణ్ అర్జున్ | birth_name = చిన్ని చరణ్ | birth_date = [[అక్టోబరు 23]] | birth_place = [[మేద్ల దుప్పల పల్లె|మేళ్ళదుప్పలపల్లి]], [[నల్లగొండ జిల్లా]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = [[తెలుగు సినిమా]] సంగీత దర్శకుడు, పాటల రచయిత, [[గాయకుడు]] | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | mother = గోపమ్మ | father = కొండేటి మల్లేష్ | spouse= | partner = | children = | education = సంగీతం | website = [https://youtube.com/@charanarjungmc?si=87-iOnGj3J0dVXNp YouTube] | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''చరణ్ అర్జున్''' [[తెలుగు సినిమా]] సంగీత దర్శకుడు, పాటల రచయిత, [[గాయకుడు]].<ref name="Chinni Charan">{{cite news |last1=Times of India |first1=Movies |title=Chinni Charan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Chinni-Charan |accessdate=25 July 2020 |work=timesofindia.indiatimes.com |date=9 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200725115758/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Chinni-Charan |archivedate=25 July 2020}}</ref> 2003లో వచ్చిన [[ఆయుధం (2003 సినిమా)|ఆయుధం]] సినిమాలోని ''ఇదేమిటమ్మా మాయా మాయా'' పాటతో పాటల రచయితగా తెలుగు సినిమారంగంలోకి ప్రవేశించాడు.<ref name="Chinni Charan (Charan Rajun) ">{{cite web |last1=FilmiBeat |first1=Celebrity |title=Chinni Charan (Charan Rajun) |url=https://www.filmibeat.com/celebs/chinni-charan.html |website=www.filmibeat.com |accessdate=25 July 2020 |language=en}}</ref><ref name="తెలంగాణ సినిమా కవులు పదునైన పాటల ప్రవాహం">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=బతుకమ్మ ఆదివారం సంచిక |title=తెలంగాణ సినిమా కవులు పదునైన పాటల ప్రవాహం |url=https://www.ntnews.com/sunday/తెలంగాణ-సినిమా-కవులు-పదు-10658/ |accessdate=8 November 2021 |work=Namasthe Telangana |publisher=తిరునగరి శరత్‌ చంద్ర |date=15 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211108125509/https://www.ntnews.com/sunday/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3-%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE-%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81-%E0%B0%AA%E0%B0%A6%E0%B1%81-10658/ |archivedate=8 November 2021 |url-status=live }}</ref> == జీవిత విషయాలు == చరణ్ అర్జున్ అక్టోబర్ 23న కొండేటి మల్లేష్, గోపమ్మ దంపతులకు [[నల్లగొండ జిల్లా]], [[మేద్ల దుప్పల పల్లె|మేళ్ళదుప్పలపల్లి]] గ్రామంలో జన్మించాడు. పాఠశాల విద్యను ఊరిలోనే పూర్తిచేశాడు. ఇంటర్ తరువాత [[హైదరాబాదు]] [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]లోని సంగీత శాఖలో డిగ్రీ డిప్లొమా కోర్సులో చేరి, మధ్యలోనే వదిలేసి ప్రాక్టికల్ మ్యూజిక్ కు వెళ్ళాడు.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=గుండె గోడు పాటయ్యింది! |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/charan-arjun-dedicates-a-song-for-migrant-labour-2020072111121469 |accessdate=25 July 2020 |work=www.andhrajyothy.com |publisher=హనుమా |date=22 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723101348/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/charan-arjun-dedicates-a-song-for-migrant-labour-2020072111121469 |archivedate=23 July 2020}}</ref> == పాటల రచయితగా == === తొలి సినిమా === చరణ్ స్కూల్లో ఉన్నప్పటి నుంచే పాటలు రాస్తుండేవాడు. ఆ పాటలు చూసిన అరుణ మేడం చరణ్ ను ప్రోత్సహించి, స్కూల్లో జరిగే కార్యక్రమాలకు పాటలు రాయించింది. అలా చరణ్ రాసిన ఒక పాటకు ‘జన్మభూమి’ రాష్ట్రస్థాయి అవార్డు వచ్చింది. సినీ దర్శకుడు [[ఎన్.శంకర్]] చరణ్ పాటల గురించి తెలుసుకొని సంగీత దర్శకుడు [[వందేమాతరం శ్రీనివాస్‌]] కు పరిచయం చేశాడు. అలా 2003లో [[రాజశేఖర్ (నటుడు)|రాజశేఖర్‌]] హీరోగా వచ్చిన [[ఆయుధం (2003 సినిమా)|ఆయుధం]] సినిమాలో ''ఇదేమిటమ్మా మాయా మాయా'' అనే పాటను రాసి 18 ఏళ్ల వయసులోనే చిన్ని చరణ్‌గా సినిమా రంగంలో అడుగు పెట్టాడు.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!" /> === తరువాతి అవకాశాలు === మొదటి పాటతోనే మంచి గుర్తింపు రావడంతో డిగ్రీ చదువును మధ్యలోనే ఆపేసి [[చెన్నై]] వెళ్లి [[మణిశర్మ]], [[యువన్ శంకర్ రాజా]] తదితర సంగీత దర్శకుల దగ్గర కొంతకాలం పనిచేశాడు. ఆ సమయంలో [[లారెన్స్ రాఘవ|లారెన్స్‌]] పరిచయమై, [[స్టైల్]] సినిమాలో ''మెరుపై సాగరా ఆ గెలుపే నీదిరా'', ''తడవ తడవకు'', ''రా రా రమ్మంటుంన్నా'' పాటలు రాయించాడు. ఆ తరువాత 2006లో [[అక్కినేని నాగార్జున]] హీరోగా వచ్చిన [[డాన్ (2007 సినిమా)|డాన్‌]] సినిమాలో అన్ని పాటలు రాయడంతోపాటు సంగీత దర్శకత్వ పర్యవేక్షణ బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. డాన్‌ సినిమా తరువాత సంగీత దర్శకుడిగా పరిచయం చేస్తానని లారెన్స్‌ మాట ఇచ్చాడు, కానీ అది కార్యరూపం దాల్చలేదు. చరణ్ దాదాపు వంద సినిమాలకు పాటలు రాశాడు, అనధికారికంగా ఎన్నో పాటలకు సంగీతాన్ని సమకూర్చాడు.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!" /> == యూట్యూబ్‌ ఛానల్‌ == సినిమా పాటలు మాత్రమేకాకుండా ప్రైవేటు పాటలు రూపొందించాలన్న ఉద్ధేశ్యంతో 2019లో ''జీఎంసీ టెలివిజన్‌'' పేరుతో ఒక [[యూట్యూబ్]] ఛానల్‌ ప్రారంభించాడు. తాను పెరిగిన ఊరు, అక్కడి పరిస్థితులపై ''ఎట్టుండెరా ఊరు ఎట్టుండెరా'' అనే పాటను రూపొందించి యూట్యూబ్‌లో అప్‌లోడ్‌ చేయడంతో ఆ పాటకు మంచి స్పందన వచ్చింది. ఆ తరువాత ఇతర పాటలను రూపొందించి తన ఛానల్ ద్వారా వీక్షకులకు అందిస్తున్నాడు. వాటిల్లో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]] రాసిన ''పండగొత్తాందంటే సాలు'' పాట, ''కేసీఆర్‌ కథాగానం'' పాట, ''ఎవలు రమ్మన్నారు కొడుకా... నిన్ను ఎవలు పొమ్మన్నారు కొడుకా'' మొదలైన పాటలు ప్రజాదరణ పొందాయి.<ref name="గుండె గోడు పాటయ్యింది!" /> ==రాసిన/పాడిన పాటలు == చరణ్ అర్జున్ రాసిన/పాడిన పాటలు<ref name="Chinni Charan movies and filmography">{{cite web |last1=Cinestaan |first1=People |title=Chinni Charan movies and filmography |url=https://www.cinestaan.com/people/chinni-charan-92586/filmography |website=www.cinestaan.com |accessdate=25 July 2020 |archive-date=25 జూలై 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725133406/https://www.cinestaan.com/people/chinni-charan-92586/filmography |url-status=dead }}</ref><ref name="చిన్ని చరణ్" /> {{refbegin|2}} # 2003 - [[ఆయుధం (2003 సినిమా)|ఆయుధం]]: ఇదేమిటమ్మా మాయా మాయా (మొదటి పాట) # 2003 - [[తొలిచూపులోనే]]: పగడాల పెదవిపై # 2004 - [[సఖియా]]: # 2005 - [[అతనొక్కడే]]: నాటీ గర్ల్ # 2005 - [[వీరభద్ర (సినిమా)|వీరభద్ర]]: బొప్పాయి బొప్పాయి # 2005 - [[నాయకుడు (2005 సినిమా)|నాయకుడు]]: నీ నడుమే న్యూజిలాండ్ # 2006 - [[స్టైల్]]: మెరుపై సాగరా ఆ గెలుపే నీదిరా, తడవ తడవకు, రా రా రమ్మంటుంన్నా # 2006 - [[రారాజు (2006 సినిమా)|రారాజు]]: ముద్దు ముద్దుగా # 2006 - [[రామ్]]: షాక్ # 2007 - [[డాన్ (2007 సినిమా)|డాన్‌]]: అన్ని పాటలు # 2007 - [[లక్ష్మీ కళ్యాణం]]: అవ్వా అవ్వా # 2009 - [[కొంచెం ఇష్టం కొంచెం కష్టం (సినిమా)|కొంచెం ఇష్టం కొంచెం కష్టం]]: ఎవడే సుబ్రహ్మణ్యం # 2009 - [[బంగారు బాబు (2009 సినిమా)|బంగారు బాబు]]: నింగిలోని, 16వ ఏట # 2010 - [[శంభో శివ శంభో]]: ఎవరేమైన ప్రేమ, ఆడిండిరా బాబు, కనుపాపలో ప్రేమ, శంభో శివ శంభో, జగడం # 2010 - [[కేడి]]: కేడిగాడు, నువ్వే నా నువ్వే నా, ఎందుఓ ఎంతకి, రేలారే, నీలో ఏమున్నదో, ముద్దంటే # 2010 - [[స్నేహగీతం]]: గల గల, సరిగమ పదని, వసంతమేది # 2010 - [[చుక్కలాంటి అమ్మాయి చక్కనైన అబ్బాయి]]: చెలి చెలి # 2011 - [[సాధ్యం]]: అన్ని పాటలు # 2011 - నేను నాన్న అబద్ధం: మన్నులో # 2012 - [[రచ్చ]]: ఢిల్లకు ఢిల్లకు # 2013 - [[వసూల్ రాజా]]: ముద్దొస్తున్నావ్ నానా # 2013 - [[యాక్షన్ 3D]]: డింగ్ డాంగ్ (గానం) # 2014 - [[నేను నా ఫ్రెండ్స్]]: గోలీలాట, బ్రేకప్, బిర్యానీ, ఇదంతా ఏమిటో, సాప్ట్‌వేర్ # 2014 - మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్: అన్ని పాటలు # 2014 - అదిలెక్క: అన్ని పాటలు # 2017 - [[నివాసి]] (2019) # 2019 - [[జార్జ్ రెడ్డి (సినిమా)|జార్జ్ రెడ్డి]]: నాలాగే అన్నీ నాలాగే (రచన, గానం) # 2025 - [[బద్మాషులు]]: జిందగీ బిలాలే (గానం) {{refend}} == సంగీతం అందించిన చిత్రాలు == చరణ్ అర్జున్ సంగీతం అందించిన చిత్రాలు<ref name="Chinni Charan movies and filmography" /><ref name="చిన్ని చరణ్">{{cite web |last1=తెలుగు ఫిల్మీబీట్ |first1=చిత్రాలు |title=చిన్ని చరణ్ |url=https://telugu.filmibeat.com/celebs/chinni-charan/filmography.html |website=www.telugu.filmibeat.com |accessdate=25 July 2020 |language=te}}</ref> {{Div col|colwidth=20em|gap=2em}} # 2009: బ్యాంక్ # 2011: [[సాధ్యం]] # 2011: నేను నాన్న అబద్ధం # 2012: మా అబ్బాయి ఇంజనీరింగ్ స్టూడెంట్ # 2013: [[కెవ్వు కేక (2013 సినిమా)|కెవ్వు కేక]]<ref>{{cite web|title=Allari Naresh’s Kevvu Keka to go on floors soon|url=http://www.123telugu.com/mnews/allari-nareshs-kevvu-keka-to-go-on-floors-soon-hm.html|publisher=123 Telugu|accessdate=25 July 2020}}</ref> # 2013: మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ # 2014: నేను నా ఫ్రెండ్స్ # 2014: అదిలెక్క # 2014: కరెన్సీ రాజా # 2015: లొడ్డె # 2015: నేను నా ప్రేమకథ # 2015: ఫుల్ గ్యారెంటి # జయహే # పయనం # 2019: అశ్వమేధం #[[అసలు ఏం జరిగిందంటే]] (2021) # [[భీమదేవరపల్లి బ్రాంచి]] (2023) # [[విమానం (2023 సినిమా)|విమానం]] (2023) # [[సీతా కళ్యాణ వైభోగమే]] (2024) # [[భవనమ్]] (2024) # [[లగ్గం]] (2024) # [[కేసీఆర్ (కేశవ చంద్ర రమావత్)|కేసీఆర్]] (2024) # [[మోతెవరి లవ్ స్టోరీ]] (2025) # [[గరివిడి లక్ష్మీ]] (2025) # హే చికీతా (2025) # హుషారు పిట్టలు (2025) # కొత్త సినిమా (2026) # [[వెంకట్రామయ్య గారి తాలూకా]] (2026) {{div col end}} == నిర్మించిన చిత్రాలు == # 2014: అదిలెక్క == చరణ్ అర్జున్ గారు ప్రముఖులతో భేటీ == [[File:శ్రీ కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు గారితో చరణ్ అర్జున్ గారు.jpg|thumb|శ్రీ కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు గారితో చరణ్ అర్జున్ గారు]] చరణ్ అర్జున్ గారు మన [[తెలంగాణ]] ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] ([[కేసీఆర్]]) గారిని కలిసిన సందర్భంలో తీసిన చిత్రం. ఈ సన్నివేశం ''తెలంగాణ తేజం'' పాట విడుదల కార్యక్రమానికి సంబంధించినది. ఈ చిత్రంలోని ''తెలంగాణ తేజం'' పాటను మన శ్రీ [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] గారు విడుదల చేశారు.<ref>{{cite web |title=KCR: తెలంగాణ తేజం పాట |url=https://www.ntnews.com/telangana/kcr-releases-telangana-tejam-song-from-movie-kcr-1605523 |publisher=నమస్తే తెలంగాణ |language=te |date=2024 }}</ref> == పురస్కారాలు == [[File:విజయవాడలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకుంటున్న చరణ్ అర్జున్ గారు..jpg|thumb|చరణ్ అర్జున్ 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు అందుకున్న దృశ్యం.]] ===ప్రముఖ తెలుగు సినీ సంగీత దర్శకుడు అవార్డు === 2026లో విజయవాడలోని A Plus Conventionలో GB Entertainments ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన అవార్డు కార్యక్రమంలో చరణ్ అర్జున్‌ గారికి బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు లభించింది. ''మోతేవారి లవ్ స్టోరీ'' సినిమాలోని ‘ఎలాదరియా’ పాటకు అందించిన సంగీతానికి గాను ఈ పురస్కారం అందుకున్నారు.<ref>{{cite web |title=చరణ్ అర్జున్‌కు బెస్ట్ మ్యూజిక్ డైరెక్టర్ అవార్డు |url=https://shuru.co.in/dl/xSFo77 |website=Shuru |access-date=2026-08-19 }}</ref> ===చరణ్ అర్జున్‌ గారికి సినీ కళారంగ పురస్కారం === 2026 - సెప్టెంబర్ 13 న చరణ్ అర్జున్‌ గారికి సినీ కళారంగ పురస్కారం లభించింది. అన్నమాచార్య కళాసమితి ఫౌండేషన్ నిర్వహించిన 11వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా 2026 సెప్టెంబర్ 13న హైదరాబాద్ నాంపల్లిలోని NTR ఆడిటోరియంలో జరిగిన కార్యక్రమంలో ఆయన ఈ పురస్కారాన్ని స్వీకరించారు..<ref>{{cite web |title=చరణ్ అర్జున్ సినీ కళారంగ పురస్కారం |url=https://shuru.co.in/dl/oFY855 |website=Shuru |access-date=2026-09-13 }}</ref> == ఉపన్యాసాలు == చరణ్ అర్జున్ గారు కేవలం సంగీత దర్శకుడిగానే కాకుండా, తన విలక్షణమైన ప్రసంగాల ద్వారా యువతలో స్ఫూర్తిని నింపుతుంటారు. [[File:రెండవ తెలుగు సాహిత్య మహాసభలో చరణ్ అర్జున్ గారి ఉపన్యాసం.jpg|thumb|ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో రెండవ తెలుగు సాహిత్య మహాసభలో చరణ్ అర్జున్ గారి ఉపన్యాసం]] * '''[[ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ]] ప్రసంగం:''' ఫిబ్రవరి 2026లో ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలో జరిగిన రెండవ తెలుగు సాహిత్య మహాసభ కార్యక్రమంలో ఆయన ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు. ఈ సందర్భంగా విద్యార్థులను ఉద్దేశించి మాట్లాడుతూ, పల్లెటూరి నేపథ్యం నుండి వచ్చిన తన జీవిత ప్రయాణాన్ని వివరించారు. తన ప్రసిద్ధ గీతం "మెరుపై సాగరా.. గెలుపే నీదిరా" స్ఫూర్తితో, ఓటమికి కుంగిపోకుండా లక్ష్యం వైపు ఎలా సాగాలో ఆయన చేసిన ప్రసంగం సోషల్ మీడియాలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * {{imdb name|11229555}} * {{imdb name|3955488}} (చిన్ని చరణ్) [[వర్గం:నల్గొండ జిల్లా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:నల్గొండ జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:నల్గొండ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటల రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా గాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు]] [[వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] 4vk1bzm4hd98qw5i53d82fo1ku9g5fg 2 309674 4957088 4954209 2026-09-13T07:07:23Z యర్రా రామారావు 28161 4957088 wikitext text/x-wiki {{Db|ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు.}} డా. జి. వెంకట లాల్ తెలుగు ఉపన్యాసకులు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర స్థాయి ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ అవార్డు గ్రహీత, గురుబ్రహ్మ, ఆచార్య దేవోభవ, ఆణిముత్యం, విద్యా తేజ, విద్యా విశిష్ట, విద్యా రత్న, సేవా జ్యోతి, విశ్వ శాంతి, పద్మ లాంటి జాతీయ స్థాయి అవార్డుల బిరుదాంకితుడు, గ్లోబల్ బెస్ట్ టీచర్ అవార్డు గ్రహీత డా. జి. వెంకట లాల్. డా. జి. వెంకట లాల్ పుట్టిన తేది 12/06/1977. జన్మస్థలం: పెద్ద కిష్టాపురం, గార్ల మండలం, మహబూబాబాద్ జిల్లా, తెలంగాణ రాష్ట్రం. తండ్రి కీ.శే!! బాల్య (లేటు), తల్లి శ్రీమతి తులసి. చిన్నతనంలోనే తండ్రి మరణించడంతో ఉన్న కొంత వ్యవసాయంతో పాటూ, కూలీ పనులు చేేేేసుకుంటూ కష్టపడి చదివి, డిగ్రీ కళాశాల తెలుగు ఉపన్యాసకులుగా ఉద్యోగం సాధించి, ఎంతోమంది విద్యార్ధులను ఉన్నత స్థానాలకు చేర్చి, చాలామంది విద్యార్దులకు ఆదర్శప్రాయంగా నిలుస్తున్నారు. విద్యాభ్యాసం: ప్రాధమిక విద్య స్వగ్రామంలో పెద్ద కిష్టాపురంలోని ప్రాధమిక పాఠశాలలో, ఉన్నత విద్య గార్ల మండలంలోని జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలో పూర్తి చేసారు. ఇంటర్ బయ్యారంలోని ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో, డిగ్రీ ఖమ్మంలోని సిద్ధారెడ్డి కళాశాలలో పూర్తి చేసారు. తరువాత యం.ఏ.(తెలుగు), యం.ఫిల్. కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ లో పూర్తి చేసారు. పిహెచ్.డి.ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం, గుంటూరులో పూర్తి చేసారు. ఉద్యోగం: 1. వి.యస్.ఆర్ & యన్. వి. ఆర్. కళాశాల, తెనాలిలో 2002 నవంబరు నుండి తెలుగు ఉపన్యాసకులుగా పనిచేస్తున్నారు. 2. ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల, ఖమ్మం లో 10 సంవత్సరాలు తెలుగు ఉపన్యాసకులుగా పనిచేసారు. 3. సాంఘిక సంక్షేమ పాఠశాల, జనగామలో కాంట్రాక్టు తెలుగు అధ్యాపకులుగా రెండు సంవత్సరాలు పనిచేసారు. 4. ఛత్రపతి శివాజీ త్రి శతజయంతి ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల జంగారెడ్డిగూడెంలో తెలుగు శాఖాధ్యక్షులుగా పని చేశారు.<ref>{{Cite web|title=Gmail|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&emr=1&followup=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&ifkv=Ab5oB3qkcoobK9N-8qCUr4p6vQn5RpcK9TVdCnnFpzNq7pJddrJB5bwjjOpLTmQ9jGb0VIqBoj-brQ&osid=1&passive=1209600&service=mail&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S1946161236%3A1725907220986888&ddm=0|access-date=2024-09-09|website=accounts.google.com}}</ref> ప్రస్తుతం ప్రభుత్వ స్వయం ప్రతిపత్తి కళాశాల రాజమహేంద్రవరంలో తెలుగు ఉపన్యాసకులుగా పనిచేస్తున్నారు. రచనలు : I. పుస్తకాలు: 1.తెలుగు వ్యాకరణం, 2. తెలుగు నవలల్లో లంబాడీల జీవన చిత్రణ, 3. కొర్రపాటి గంగాధర రావు నవలానుశీలన, 4. ఖమ్మం జిల్లా బంజారా పండుగలు, 5. అడవి పక్షి ఆలాపన (కవిత సంపుటి), 6. కర్త కాదు క్రియ (కవిత సంపుటి). 7. ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో విభిన్న కోణాలు (వ్యాస సంపుటి). 8. తెలుగు సాహిత్యం - సాంకేతికత (వ్యాస సంపుటి). 9. సాహిత్యం - సాంకేతికత (వ్యాస సంచిక). 10. విద్యా కుసుమాలు (కవిత సంపుటి) మొదలైనవి. వీరు రచించిన అడవి పక్షి ఆలాపన కవిత ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, విశాఖ పట్నం MA తెలుగు ద్వితీయ సంవత్సరం విద్యార్థులకు ఒక పాఠ్యాంశంగా బోధిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|title=Gmail|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&emr=1&followup=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&ifkv=Ab5oB3rDIrjnXVzgsQwji-e_KjfaVW62PXJzzz7Jcqphd1PPyRVbFc84QWD_SWoDCergnP-prkAaPQ&osid=1&passive=1209600&service=mail&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S-2027618242%3A1725907846360793&ddm=0|access-date=2024-09-09|website=accounts.google.com}}</ref> సంపాదకత్వం: రెండు అంతర్జాతీయ పత్రికలకు ప్రధాన సంపాదకుడిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.. అవి. 1. సాహిత్య తరంగిణి (తెలుగు పరిశోధన పత్రిక), 2. యునైటెడ్ ఇంటర్నేషనల్ జర్నల్ ఆఫ్ మల్టిడిసిప్లీనరీ రీసెర్చ్ (UIJMR) మొదలైనవి. 3. సంపాదక మండలి సభ్యులుగా 8 అంతర్జాతీయ పత్రికలకు పనిచేస్తున్నారు. II.పరిశోధన పత్రాలు: అంతర్జాతీయ, జాతీయ పత్రికల్లో 60 కి పైగా వ్యాసాలు ప్రచురించబడ్డాయి.అంతర్జాతీయ, జాతీయ సదస్సుల్లో 55 కి పైగా పత్రాలు సమర్పించారు. III. అవార్డులు: 30 కి పైగా జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయి అవార్డులు అందుకున్నారు. వాటిలో కొన్ని.... 1. రాష్ట్రస్థాయి ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ అవార్డు 2013 లో అంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం వారిచే అందుకున్నారు. 2. ఉత్తమ జాతీయ సేవా అధికారి అవార్డు, అంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంచే 2011 లో అందుకున్నారు. 3. ఉత్తమ రక్తదాన శిభిర నిర్వాహక అవార్డు 2010, ఉత్తమ మాస్టర్ ట్రయినింగ్ అధికారి అవార్డు, ఉత్తమ సాంస్కృతిక శాఖ కన్వీనర్ 2011 గా ఖమ్మం జిల్లా కలెక్టర్లల చేతుల మీదుగా అందుకున్నారు. 4. గురు బ్రహ్మ జాతీయ అవార్డు 2015 , ఆచార్య దేవో భవ జాతీయ అవార్డు 2015, ఆణిముత్యం జాతీయ అవార్డు 2015, సేవా జ్యోతి జాతీయ అవార్డు 2017, విద్యా విశిష్ట జాతీయ అవార్డు 2018, విద్యా భూషణ్ జాతీయ అవార్డు 2019, విద్యా తేజ జాతీయ అవార్డు 2020 మొదలైనవి స్వచ్చంధ సంస్థలైనటువంటి మధర్ తెరిస్సా, ప్రియదర్శిని, విన్నర్స్, బాపూజీ, ఆరాధన సంస్థలచే అందుకున్నారు. 5. ప్రతిష్టాత్మకమైన అంతర్జాతీయ స్థాయి గ్లోబల్ టీచరు రోల్ మోడల్ అవార్డు 2017, ప్రైడ్ ఆఫ్ నేషన్ ప్రతిభ సన్మాన అవార్డు 2018 సంవత్సరాలలో యం.వి.యల్.ఏ ట్రస్టు, ముంబాయి వారిచే అందుకున్నారు. 6. పద్మ అవార్డు 2019, 2020 సంవత్సరాలలో క్విజ్ విభాగంలో భారత ప్రభుత్వంచే అందుకున్నారు. 7. మహాత్మా గాంధీ పీస్ అవార్డు, 2020 లో మహాత్మా గాంధీ గ్లోబల్ పీస్ ఫౌండేషన్ భువనేశ్వర్ ఒరిస్సా వారిచే అందుకున్నారు. 8. వరల్డ్ రికార్డ్ సర్టిఫికెట్ 2024 లో జాతీయ యోగా దినోత్సవం పురస్కరించుకొని వరల్డ్ రికార్డ్ యూనియన్ వారిచే అందుకున్నారు. 9. నేషనల్ ఎక్స్లెన్స్ అఛీవర్ అవార్డు 2024 లో వెల్ రెడ్ ఫౌండేషన్, వెస్ట్ బెంగాల్ వారిచే అందుకున్నారు. 10. డా. ఏపీజే అబ్దుల్ కలాం జాతీయ ప్రతిభ అవార్డు 2024 లో సదరన్ టీచర్స్ అండ్ లెక్చరర్స్ ఆర్గనైజేషన్, గుంటూరు వారిచే అందుకున్నారు. jzgtrpkp4crvvjk4krj3f7d1wee3mab 3 318663 4956945 4941083 2026-09-12T20:00:24Z Satya veena mondreti 104377 /* అక్షరం క్షరo కానిది భాషకు భావాన్ని ఇచ్చేది. ప్రతిభాషకు అక్షర లిపి వ్యక్తీకరణకు వరమే అక్షరమే వాగ్దేవి రూపం తిమిర నిర్మూలనము విద్యకుహృదయసంకలనం అక్షర జ్ఞానం ఎరుగని వారు అజ్ఞాన అంధ కారులు విద్యా నిలయంలో పరిమళం వెదజల్లే అక్షర సమూహం... దోచలేని ధనం అక్షరం గ్రంథాలలో నిగూడ నిధి చరిత్రకు సాక్షాత్కారం అక్షర పుస్తకము గ్రంధాలయ భాండాగారం అక్షరాస్యతా దినమై జనులంతా సుశిక్షకులై అక్షర అభిషేకంతో జీవితాలను సుస్థిరంగా మలుచుకుని వాగ్దేవి వరాన్ని పొంది సాంకేతిక జ్ఞాన పరిపక్వతనొంది మీ 4956945 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <center ><font size="+1" color="Black">Satya veena mondreti గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<font color="white">స్వాగతం!</font>]]! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]</font></center></div> Satya veena mondreti గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. * తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట, 2014 (ఈ-పుస్తకం)]], [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం (వికీ వ్యాసాలు)]], [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] చదవండి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు పేరుబరుల్లో ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:సూచిక|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని ప్రతీ ఊరికీ, ప్రతీ మండలానికీ, జిల్లాకీ, ప్రతీ పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], సూపర్‌స్టార్ [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],.. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp; [[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|<font color="Blue"> ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల </font>]]<sup>[[వాడుకరి చర్చ:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|<font color="green"> చర్చ </font>]]</sup> 12:36, 31 జనవరి 2021 (UTC) == అక్షరం క్షరo కానిది భాషకు భావాన్ని ఇచ్చేది. ప్రతిభాషకు అక్షర లిపి వ్యక్తీకరణకు వరమే అక్షరమే వాగ్దేవి రూపం తిమిర నిర్మూలనము విద్యకుహృదయసంకలనం అక్షర జ్ఞానం ఎరుగని వారు అజ్ఞాన అంధ కారులు విద్యా నిలయంలో పరిమళం వెదజల్లే అక్షర సమూహం... దోచలేని ధనం అక్షరం గ్రంథాలలో నిగూడ నిధి చరిత్రకు సాక్షాత్కారం అక్షర పుస్తకము గ్రంధాలయ భాండాగారం అక్షరాస్యతా దినమై జనులంతా సుశిక్షకులై అక్షర అభిషేకంతో జీవితాలను సుస్థిరంగా మలుచుకుని వాగ్దేవి వరాన్ని పొంది సాంకేతిక జ్ఞాన పరిపక్వతనొంది మీసాల విశ్వంలో అక్షర పతాకాన్ని ఎగురవేసి 100% అక్షరాక్షతా దీపాన్ని వెలిగించి ప్రపంచ చరిత్రలో ఉన్నత శిఖరం పై భారతదేశ ప్రగతిని చాటాలి .... నిరక్షరాస్యతను నిర్మూలించాలి... అక్షరమే నాకు నేస్తం అక్షరమే నాకు సమస్తం అక్షరమే నా గుండె గుడిలో దైవం అంటూ నినదించాలి... ప్రపంచ అక్షరాక్షయత దినోత్సవం శుభాకాంక్షలు. == అక్షరం క్షరo కానిది భాషకు భావాన్ని ఇచ్చేది. ప్రతిభాషకు అక్షర లిపి వ్యక్తీకరణకు వరమే అక్షరమే వాగ్దేవి రూపం తిమిర నిర్మూలనము విద్యకుహృదయసంకలనం అక్షర జ్ఞానం ఎరుగని వారు అజ్ఞాన అంధ కారులు విద్యా నిలయంలో పరిమళం వెదజల్లే అక్షర సమూహం... దోచలేని ధనం అక్షరం గ్రంథాలలో నిగూడ నిధి చరిత్రకు సాక్షాత్కారం అక్షర పుస్తకము గ్రంధాలయ భాండాగారం అక్షరాస్యతా దినమై జనులంతా సుశిక్షకులై అక్షర అభిషేకంతో జీవితాలను సుస్థిరంగా మలుచుకుని వాగ్దేవి వరాన్ని పొంది సాంకేతిక జ్ఞాన పరిపక్వతనొంది మీసాల విశ్వంలో అక్షర పతాకాన్ని ఎగురవేసి 100% అక్షరాక్షతా దీపాన్ని వెలిగించి ప్రపంచ చరిత్రలో ఉన్నత శిఖరం పై భారతదేశ ప్రగతిని చాటాలి .... నిరక్షరాస్యతను నిర్మూలించాలి... అక్షరమే నాకు నేస్తం అక్షరమే నాకు సమస్తం అక్షరమే నా గుండె గుడిలో దైవం అంటూ నినదించాలి... ప్రపంచ అక్షరాక్షయత దినోత్సవం శుభాకాంక్షలు. [[వాడుకరి:Satya veena mondreti|Satya veena mondreti]] ([[వాడుకరి చర్చ:Satya veena mondreti|చర్చ]]) 20:00, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) g9z62paong831rhrezuwq5f9oydqtht 4956946 4956945 2026-09-12T20:05:20Z Satya veena mondreti 104377 /* స్వాగతం */ సమాధానం 4956946 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <center ><font size="+1" color="Black">Satya veena mondreti గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<font color="white">స్వాగతం!</font>]]! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]</font></center></div> Satya veena mondreti గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. * తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట, 2014 (ఈ-పుస్తకం)]], [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం (వికీ వ్యాసాలు)]], [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] చదవండి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు పేరుబరుల్లో ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:సూచిక|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని ప్రతీ ఊరికీ, ప్రతీ మండలానికీ, జిల్లాకీ, ప్రతీ పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], సూపర్‌స్టార్ [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],.. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp; [[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|<font color="Blue"> ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల </font>]]<sup>[[వాడుకరి చర్చ:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|<font color="green"> చర్చ </font>]]</sup> 12:36, 31 జనవరి 2021 (UTC) :🙏 [[వాడుకరి:Satya veena mondreti|Satya veena mondreti]] ([[వాడుకరి చర్చ:Satya veena mondreti|చర్చ]]) 20:05, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == అక్షరం క్షరo కానిది భాషకు భావాన్ని ఇచ్చేది. ప్రతిభాషకు అక్షర లిపి వ్యక్తీకరణకు వరమే అక్షరమే వాగ్దేవి రూపం తిమిర నిర్మూలనము విద్యకుహృదయసంకలనం అక్షర జ్ఞానం ఎరుగని వారు అజ్ఞాన అంధ కారులు విద్యా నిలయంలో పరిమళం వెదజల్లే అక్షర సమూహం... దోచలేని ధనం అక్షరం గ్రంథాలలో నిగూడ నిధి చరిత్రకు సాక్షాత్కారం అక్షర పుస్తకము గ్రంధాలయ భాండాగారం అక్షరాస్యతా దినమై జనులంతా సుశిక్షకులై అక్షర అభిషేకంతో జీవితాలను సుస్థిరంగా మలుచుకుని వాగ్దేవి వరాన్ని పొంది సాంకేతిక జ్ఞాన పరిపక్వతనొంది మీసాల విశ్వంలో అక్షర పతాకాన్ని ఎగురవేసి 100% అక్షరాక్షతా దీపాన్ని వెలిగించి ప్రపంచ చరిత్రలో ఉన్నత శిఖరం పై భారతదేశ ప్రగతిని చాటాలి .... నిరక్షరాస్యతను నిర్మూలించాలి... అక్షరమే నాకు నేస్తం అక్షరమే నాకు సమస్తం అక్షరమే నా గుండె గుడిలో దైవం అంటూ నినదించాలి... ప్రపంచ అక్షరాక్షయత దినోత్సవం శుభాకాంక్షలు. == అక్షరం క్షరo కానిది భాషకు భావాన్ని ఇచ్చేది. ప్రతిభాషకు అక్షర లిపి వ్యక్తీకరణకు వరమే అక్షరమే వాగ్దేవి రూపం తిమిర నిర్మూలనము విద్యకుహృదయసంకలనం అక్షర జ్ఞానం ఎరుగని వారు అజ్ఞాన అంధ కారులు విద్యా నిలయంలో పరిమళం వెదజల్లే అక్షర సమూహం... దోచలేని ధనం అక్షరం గ్రంథాలలో నిగూడ నిధి చరిత్రకు సాక్షాత్కారం అక్షర పుస్తకము గ్రంధాలయ భాండాగారం అక్షరాస్యతా దినమై జనులంతా సుశిక్షకులై అక్షర అభిషేకంతో జీవితాలను సుస్థిరంగా మలుచుకుని వాగ్దేవి వరాన్ని పొంది సాంకేతిక జ్ఞాన పరిపక్వతనొంది మీసాల విశ్వంలో అక్షర పతాకాన్ని ఎగురవేసి 100% అక్షరాక్షతా దీపాన్ని వెలిగించి ప్రపంచ చరిత్రలో ఉన్నత శిఖరం పై భారతదేశ ప్రగతిని చాటాలి .... నిరక్షరాస్యతను నిర్మూలించాలి... అక్షరమే నాకు నేస్తం అక్షరమే నాకు సమస్తం అక్షరమే నా గుండె గుడిలో దైవం అంటూ నినదించాలి... ప్రపంచ అక్షరాక్షయత దినోత్సవం శుభాకాంక్షలు. [[వాడుకరి:Satya veena mondreti|Satya veena mondreti]] ([[వాడుకరి చర్చ:Satya veena mondreti|చర్చ]]) 20:00, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 9ra4m0ay4hc1hpk50cd5s9hxkefzbgf 3 322169 4956944 4939343 2026-09-12T19:56:06Z Satya veena mondreti 104377 /* Satya veena mondreti అడుగుతున్న ప్రశ్న (19:56, 12 సెప్టెంబరు 2026) */ కొత్త విభాగం 4956944 wikitext text/x-wiki మునపటి చర్చలు ఇక్కడ ఉన్నయ్ [[వాడుకరి చర్చ:Kasyap/పాతవి2]] == స్వాగతం == {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="line-height: 15px; background: #DDDDEE; border: 1px solid #6688AA;" |- | colspan="4" style="background:#800080;" |<big><span style="color:#F5F5F5 ">'' తెవికీకి స్వాగతం ! మీరూ వికీలో చేరండి. మీ స్నేహితులనూ చేర్పించండి. చరిత్ర సంస్కృతి, , పర్యాటక ప్రదేశాలు , ప్రముఖ వ్యక్తులు, సినిమా, భాష, నగరాలు, ఆహారం, పురాణాలు, సంగీతం, పట్టణాలు, గ్రామాలు, రచయితలు, కంప్యూటర్లు, సైన్సు, రాజ్యాంగ వ్యవస్థ, నదులు..ఇలా ఎన్నో విషయాలపై భావితరాల వారికి ఒక ఉచిత విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని అందించడంలో చేయి కలపండి. '' |- | colspan="4" |" '''తెలుగు వికిపీడియా లో మీ ఆసక్తికి ధన్యవాదాలు, నేను మీ తదుపరి రచనల కోసం ఎదురు చూస్తున్నాము ." "ఈ క్రింది పేజీలు మీకు సహాయపడతాయి, కాబట్టి దయచేసి వాటిని చదవడానికి కొంత సమయం కేటాయించండి.'''" |- | colspan="4" |మీ సవరణలకు సహాయపడేందుకు దిగువ పేజీలు డిజైన్ చేయబడ్డాయి. కాబట్టి వాటిని చదవడానికి కొంత సమయం తీసుకోండి! ఇవి మీ మార్గాన్ని వేగంగా కనుగొనడానికి సహాయపడతాయి. |- | align="right" |వికీపీడియా:ప్రాథమిక సూత్రాలు | width="38%" |[[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|'''1. వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము''']] | align="right" |వికీపీడియా:తెవికీలో వ్యాసాల దిద్దుబాటు |[[వికీపీడియా:పరిచయము 2|6'''.వికీపీడియా:పరిచయము 2''']][[వికీపీడియా:పరిచయము 2|తరచుగా పరిహరించదగ్గ దోషాలు]] |- | align="right" |వికీపీడియా:మార్గదర్శకాలు |[[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|'''2. వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం''']][[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|కమ్యూనిటీ ద్వారా స్వీకరించబడ్డ ప్రమాణాలు, ఆదేశాలు]] | width="8%" align="right" |వికీపీడియా:ప్లేగ్రౌండ్ | width="38%" |[[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|7'''. వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ''']][[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|వికీపీడియా ఎడిటింగ్ విధులను పరీక్షించడానికి]] |- | align="right" |సహాయం:ట్యుటోరియల్ |[[సహాయం:సూచిక|'''3.సహాయం:సూచిక''']][[సహాయం:సూచిక|బిగినర్స్ కొరకు దశలవారీ గైడ్]] | align="right" |వికీపీడియా మెంటారింగ్ ప్రోగ్రాం |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/గ్రోత్ ప్రాజెక్టు|8'''. మెంటారింగ్ ప్రోగ్రాం'''.]][[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/గ్రోత్ ప్రాజెక్టు|మీ మొదటి దశలతో వ్యక్తిగత సాయం]] |- | align="right" |వికీపీడియా సంప్రదింపు |[[వికీపీడియా:ప్రశ్నలు|'''4. వికీపీడియా:ప్రశ్నలు''']] | align="right" |సహాయం:FAQ |[[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|9'''. వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం''']] |- | align="right" |సహాయం:పరిచయం |[[సహాయం:పరిచయం|'''5.సహాయం:పరిచయం''']] | width="8%" align="right" |తెలుగులో టైపింగు సహాయం |[[వికీపీడియా:టైపింగు_సహాయం| '''10.తెలుగులో టైపింగు''']] |} == [[User:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (03:43, 23 జూన్ 2022) == గురువుగారు నమస్కారం. గ్రామ పటం చేర్చడానికి సలహా ఇవ్వండి. రెఫెరెన్స్ నోట్స్ కావాలి. ధన్యవాదాలు --[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 03:43, 23 జూన్ 2022 (UTC) == ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022''' == '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి. [[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం. ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని చూడగలరు. మీ <span style="background:Gainsboro">[[User:Nskjnv|<font color="#FF9933">'''Nsk'''</font><font color="white">'''jnv'''</font> ]][[User Talk:Nskjnv|<font color="#128807"><sub>☚╣✉╠☛</sub></font>]] </span> 18:24, 28 జూన్ 2022 (UTC) == [[User:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (04:17, 4 ఆగస్టు 2022) == హాయ్ సర్.. మీ ఆశీర్వాదం, అందరి సహకారంతో 100 రోజులు 100+ వ్యాసాలు (2022 ఏప్రిల్ 25 నుంచి 2022 ఆగస్టు 3) పూర్తిచేసాను. ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 04:17, 4 ఆగస్టు 2022 (UTC) [[వాడుకరి:Muralikrishna m|మురళీ కృష్ణ]]గారు, అభినందనలు మీ కృషి ఇలాగే కొనసాగించగలరని మనవి: [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 08:28, 4 ఆగస్టు 2022 (UTC) :ధన్యవాదాలు గురువుగారు.. [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:34, 4 ఆగస్టు 2022 (UTC) == [[మతం]] గురించి [[User:Pravallika theeti|Pravallika theeti]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (00:26, 13 సెప్టెంబరు 2022) == Could you please tell me about "kulam matham"? --[[వాడుకరి:Pravallika theeti|Pravallika theeti]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pravallika theeti|చర్చ]]) 00:26, 13 సెప్టెంబరు 2022 (UTC) :@[[వాడుకరి:Pravallika theeti|Pravallika theeti]] గారు ఇక్కడ [[కులం]] , [[మతం]] వికీ వ్యాసాలు చదవగలరు :'''కులం''' అనేది సమాజంలో ఏ వ్యక్తినైనా తేలికగా గుర్తించడానికి ఆర్యులు రూపొందించిన ఒక వ్యవస్థ. తమలో తాము వివాహాలు చేసుకుంటూ, ఒక విధమైన జీవన సరళిని కొనసాగిస్తూ వచ్చిన సామాజిక వర్గాలకు కులాలు అని పేరు. [[వృత్తి]], ఆచారాలు, సామాజిక స్థాయి వంటి అనేకాంశాలు కులాల్లో పరంపరాగతంగా కొనసాగేవి. :'''మతం''' అంటే యేమిటో నిర్వచించటం కష్టం. మతం అంటే ఏమిటో వివరించవచ్చు గాని నిర్వచించటం అసాధ్యం. ఎందుకంటే నిర్వచనం జ్ఞానానికి ఆది, తుది. పైగా అన్ని మతాలకు సమానంగా అనువర్తించే నిర్వచనం అసలు సాధ్యమే కాదు. "అతి ప్రాకృతిక శక్తులపై విశ్వాసం, ఆ విశ్వాసాన్ని ప్రదర్శించే ఆచరణే మతం" అన్నారు కొందరు. ఆ అతి ప్రాకృతిక శక్తులు దేవత కావచ్చు, దయ్యం కావచ్చు, మరేదైనా కావచ్చు. అయితే ఈ దేవత దయ్యాలు అన్ని మతాలకు సామాన్యం కావు. ఉదాహరణకు బౌద్ధానికి, మానవవాద మతానికి ఇది లేదు [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 08:52, 13 సెప్టెంబరు 2022 (UTC) == [[User:Praveenguduri|Praveenguduri]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:00, 13 సెప్టెంబరు 2022) == Hi Kashyap, I see the name I am creating a page is in English, can I change that to Telugu? --[[వాడుకరి:Praveenguduri|Praveenguduri]] ([[వాడుకరి చర్చ:Praveenguduri|చర్చ]]) 10:00, 13 సెప్టెంబరు 2022 (UTC) == [[User:యస్.సెందిల్ కుమార్|యస్.సెందిల్ కుమార్]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:39, 2 నవంబరు 2022) == స్వామి ప్రతి దేవాలయం చిత్తూరు జిల్లా కు సంబంధించినది వివరాలు కావలి --[[వాడుకరి:యస్.సెందిల్ కుమార్|యస్.సెందిల్ కుమార్]] ([[వాడుకరి చర్చ:యస్.సెందిల్ కుమార్|చర్చ]]) 10:39, 2 నవంబరు 2022 (UTC) == WPWPTE ముగింపు వేడుక == నమస్కారం ! [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి ధన్యవాదాలు. నవంబరు 12 (రెండవ శనివారం) నాడు హైద్రాబాద్ రవీంద్ర భారతిలో WPWPTE ముగింపు వేడుక నిర్వహిస్తున్నాము. ఆరోజు పోటీలో గెలుపొందిన వారిని సత్కరించుకుందాం, అలాగే ఇటీవల మన సముదాయం కోల్పోయిన వికీపీడియను ఎల్లంకి భాస్కర్ నాయుడు గారిని స్మరించుకుందాం. కావున మీరు తప్పక హాజరవ్వగలరని నా మనవి. వేడుకకి హాజరయ్యే వారు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022/వేడుక| వేడుక]] పేజీలో పాల్గొనేవారు అనే శీర్షిక కింద మీ సంతకం చేయగలరు. పోటీలో పాల్గొన్న వారందరికీ సావనీర్లు అందించాలని తలుస్తున్నాము, వీటికోసం ఈ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCDfrUhfsynvNUeKCPR2V49fUr1rOwbghR5-t4ML1RWnn69A/viewform?usp=sf_link] ఫారంలో మీ వివరాలు చేర్చగలరు. ధన్యవాదాలు. <span style="background:Gainsboro">[[వాడుకరి:Nskjnv|<font color="green">'''Nsk'''</font><font color="blue">'''Jnv'''</font>]] </span> 05:43, 5 నవంబరు 2022 (UTC) == [[User:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (11:36, 13 నవంబరు 2022) == నమస్కారం గురువుగారు..! 200 రోజులు 200+ వ్యాసాలు (2022 ఏప్రిల్ 25 నుంచి 2022 నవంబరు 7) పూర్తిచేసాను. ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 11:36, 13 నవంబరు 2022 (UTC) :[[వాడుకరి:Muralikrishna m|@Muralikrishna m]] అభినందనలు మురళీకృష్ణ గారు 🙏 [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 12:07, 13 నవంబరు 2022 (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 == Dear Wikimedian, Glad to inform you that CIS-A2K is going to conduct an event, Indic Wiki improve-a-thon 2022, for the Indic language. It will run from 15 December to 5 January 2023. It will be an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon that would also be welcomed. The event has its own theme '''Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. We invite you to plan a short activity under this event and work on the content on your local Wikis. The event is not restricted to a project, anyone can edit any project by following the theme. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. The list is under preparation and will be updated soon. The community can also prepare their list for this improve-a-thon. If you have question or concern please write on [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 07:35, 12 డిసెంబరు 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 has started == Dear Wikimedians, As you already know, Indic Wiki improve-a-thon 2022 has started today. It runs from 15 December (today) to 5 January 2023. This is an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon please let us know at program@cis-india.org. Please note the event has a theme ''' Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. The event is not restricted to a particular project. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]] please add your name in the participant's section. A few lists are there and we will add more. The community can also prepare their list for this improve-a-thon but we suggest you list stub articles from your Wiki. If you have a question or concern please write [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 08:30, 15 డిసెంబరు 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == Scholarship Invitation for Wikimedia Technology Summit (WTS) == Greetings, we would like to announce that Scholarship applications are now being accepted for the 2nd Wikimedia Technology Summit, proposed event dates are the 3rd, and 4th of March 2023 (Friday & Saturday)  at The International Institute of Information Technology - Hyderabad, India. The scholarships will primarily support active Wikimedia Technology developers and other stakeholders to participate in the summit. Wikimedia Technology Summit (WTS) aims to share and discuss state-of-the-art tools, technologies, knowledge, and ongoing research within Wikimedia and its sister projects.   The scholarship applications will be open from 11 December 2022 to 31 December 2022. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for the scholarship '''[[metawiki:2nd_Wikimedia_Technology_Summit/Scholarships|2nd Wikimedia Technology Summit.]]''' Please post a message on the [[metawiki:Talk:2nd_Wikimedia_Technology_Summit/Scholarships|talk page]] [2] for any questions. Thanks in advance, and many greetings, On behalf of the organizing committee, '''2nd Wikimedia Technology Summit.''' [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 06:07, 26 డిసెంబరు 2022 (UTC) == Translations for Wikimania 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi {{ROOTPAGENAME}}, You are receiving this notification because you have listed yourself as a volunteer for Wikimania 2023 either [[m:Wikimania 2023/Volunteers|on Meta]] or [[wikimania:2023:Volunteer|on Wikimania wiki]]. We already have a few pages related to Wikimania 2023 available for translation on Wikimania wiki. Your help with translating these pages in your languages would be highly appreciated. Currently the following pages are available for translation: *[[wikimania:2023:Contact]] *[[wikimania:2023:Expo space]] *[[wikimania:2023:Glossary]] *[[wikimania:2023:Ideas]] *[[wikimania:2023:Ideas/Globe]] *[[wikimania:2023:Organizers]] *[[wikimania:2023:Program]] *[[wikimania:2023:Travel]] *[[wikimania:2023:Updates]] *[[wikimania:2023:Volunteer]] *[[wikimania:2023:Volunteer signup]] *[[wikimania:2023:Wikimania]] *[[wikimania:Template:Wikimania 2023 header]] If you do not want to reiceive further notifications about pages related to Wikimania 2023, which are available for translation, you may remove your name from [[m:Global message delivery/Targets/Wikimania 2023 translations|this list]]. Thanks for your help! --[[User:Ameisenigel|Ameisenigel]] ([[User talk:Ameisenigel|talk]]) <small>This message was delivered through [[<tvar name="mass-delivery">Special:MyLanguage/Global message delivery</tvar>|Global message delivery]]</small> --[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:14, 28 డిసెంబరు 2022 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Ameisenigel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimania_2023_translations&oldid=24285311 --> == Translations for Wikimania 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi {{ROOTPAGENAME}}, You are receiving this notification because you have listed yourself as a volunteer for Wikimania 2023 either [[m:Wikimania 2023/Volunteers|on Meta]] or [[wikimania:2023:Volunteer|on Wikimania wiki]] or because you have [[m:Global message delivery/Targets/Wikimania 2023 translations|subscribed on Meta]]. We already have a few pages related to Wikimania 2023 available for translation on Wikimania wiki. Your help with translating the following pages in your languages would be highly appreciated: *[[wikimania:2023:Health]] *[[wikimania:2023:Scholarship Questions]] *[[wikimania:2023:Scholarships]] *[[wikimania:2023:Scholarships/FAQ]] *[[wikimania:2023:Scholarships/Samples]] *[[wikimania:2023:Scholarships/Travel Scholarship application]] *[[wikimania:2023:Tech Subcommittee]] *[[wikimania:2023:Tech Subcommittee/Request for Proposal]] *[[wikimania:2023:Visas]] If you do not want to reiceive further notifications about pages related to Wikimania 2023, which are available for translation, you may remove your name from [[m:Global message delivery/Targets/Wikimania 2023 translations|this list]]. Thanks for your help! --[[User:Ameisenigel|Ameisenigel]] ([[User talk:Ameisenigel|talk]]) <small>This message was delivered through [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery|Global message delivery]]</small> --[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:50, 22 జనవరి 2023 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Ameisenigel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimania_2023_translations&oldid=24413464 --> == [[User:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (16:31, 24 ఫిబ్రవరి 2023) == హాయ్ సర్.. చిన్న హెల్ప్ చేసి పెట్టండి..! ప్రస్తుతం [[జానపద సాహిత్యం]] వ్యాసం నుంచి [[జానపద గీతాలు]] వ్యాసానికి దారిమార్పు ఉంది. దీంతో [[జానపద సాహిత్యం]] వ్యాసం సృష్టించడం కుదరడం లేదు. పరిశీలించగలరు. --[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 16:31, 24 ఫిబ్రవరి 2023 (UTC) :గురువుగారు.... :దారిమార్పు నేను తొలగించాను.. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 06:49, 25 ఫిబ్రవరి 2023 (UTC) == Translations for Wikimania 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi {{ROOTPAGENAME}}, You are receiving this notification because you have listed yourself as a volunteer for Wikimania 2023 either [[m:Wikimania 2023/Volunteers|on Meta]] or [[wikimania:2023:Volunteer|on Wikimania wiki]] or because you have [[m:Global message delivery/Targets/Wikimania 2023 translations|subscribed on Meta]]. Your help with translating the following pages on Wikimania wiki in your languages would be highly appreciated: *[[wikimania:2023:Attendees]] *[[wikimania:2023:Program Subcommittee]] *[[wikimania:2023:Program/FAQ]] *[[wikimania:2023:Program/Form Questions]] *[[wikimania:2023:Program/Submissions]] *[[wikimania:2023:Satellite events]] *[[wikimania:2023:Scholarship Subcommittee]] *[[wikimania:2023:Socialize]] *[[wikimania:2023:Travel Coordination]] If you do not want to reiceive further notifications about pages related to Wikimania 2023, which are available for translation, you may remove your name from [[m:Global message delivery/Targets/Wikimania 2023 translations|this list]]. Thanks for your help! --[[User:Ameisenigel|Ameisenigel]] ([[User talk:Ameisenigel|talk]]) <small>This message was delivered through [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery|Global message delivery]]</small> --[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:40, 4 మార్చి 2023 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Ameisenigel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimania_2023_translations&oldid=24656834 --> == Women's Month Datathon on Commons == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have planned an online activity for March. The activity will focus on Wikimedia Commons and it will begin on 21 March and end on 31 March 2023. During this campaign, the participants will work on structure data, categories and descriptions of the existing images. We will provide you with the list of the photographs that were uploaded under those campaigns, conducted for Women’s Month. You can find the event page link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event and make it successful. There will be at least one online session to demonstrate the tasks of the event. We will come back to you with the date and time. If you have any questions please write to us at the event [[:m:Talk:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|talk page]] Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:09, 12 మార్చి 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Women's Month Datathon on Commons Online Session == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. As we mentioned in a previous message, CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have been starting an online activity for March from 21 March to 31 March 2023. The activity already started yesterday and will end on 31 March 2023. During this campaign, the participants are working on structure data, categories and descriptions of the existing images. The event page link is [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event. There is an online session to demonstrate the tasks of the event that is going to happen tonight after one hour from 8:00 pm to 9:00 pm. You can find the meeting link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons/Online Session|here]]. We will wait for you. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:38, 22 మార్చి 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == [[తెలుగు వికీపీడియా]] గురించి [[User:నల్లమోతు వసంత కుమార్|నల్లమోతు వసంత కుమార్]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (16:19, 20 జూన్ 2023) == Hiii --[[వాడుకరి:నల్లమోతు వసంత కుమార్|నల్లమోతు వసంత కుమార్]] ([[వాడుకరి చర్చ:నల్లమోతు వసంత కుమార్|చర్చ]]) 16:19, 20 జూన్ 2023 (UTC) == [[User:Vijay.nuthakki|Vijay.nuthakki]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (16:46, 13 జూలై 2023) == Hello sir how are you sir --[[వాడుకరి:Vijay.nuthakki|Vijay.nuthakki]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vijay.nuthakki|చర్చ]]) 16:46, 13 జూలై 2023 (UTC) :@[[వాడుకరి:Vijay.nuthakki|Vijay.nuthakki]] మంచిగున్న, మీరు ఎలా ఉన్నరు వికీపీడియాలో ఎమైనా సందేహాలు వుంటే నాకు తెలియచేయండి. [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 05:22, 14 జూలై 2023 (UTC) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == [[User:Kkkranthi|Kkkranthi]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:50, 10 సెప్టెంబరు 2023) == how add photo to Article --[[వాడుకరి:Kkkranthi|Kkkranthi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kkkranthi|చర్చ]]) 09:50, 10 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) :@[[వాడుకరి:Kkkranthi|Kkkranthi]]<nowiki/>వికీమీడియా కామన్స్‌లో ఖాతాను సృష్టించండి, ఇక్కడ వికీపీడియా లో వాడే చిత్రాలు నిల్వ చేయబడతాయి. మీరు ఈ లింక్‌పై క్లిక్ చేయడం ద్వారా దీన్ని చేయవచ్చు: <nowiki>https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:CreateAccount</nowiki> :మీరు ఖాతాను సృష్టించిన తర్వాత, ఎడమవైపు మెనులోని "ఫైల్‌ను అప్‌లోడ్ చేయి" లింక్‌పై క్లిక్ చేయడం ద్వారా "ఫైల్‌ను అప్‌లోడ్ చేయి" పేజీకి వెళ్లండి. :ఫైల్‌ను అప్‌లోడ్ చేయడానికి సూచనలను అనుసరించండి. ఫైల్ తప్పనిసరిగా JPEG, PNG లేదా SVG వంటి మద్దతు ఉన్న ఫార్మాట్‌లో ఉండాలి.ఫైల్ అప్‌లోడ్ చేయబడిన తర్వాత, మీరు వివరణ ఇంకా లైసెన్సింగ్ సమాచారాన్ని జోడించాలి. వివరణ చిత్రం సంక్షిప్త సారాంశం అయి ఉండాలి ,లైసెన్సింగ్ సమాచారం చిత్రాన్ని ఉపయోగించగల నిబంధనలను సూచించాలి. వికీపీడియా కథనానికి చిత్రాన్ని జోడించడానికి, మీరు వ్యాసంలో క్రింది కోడ్‌ను చొప్పించవలసి ఉంటుంది[[File:Image name.jpg|alt text|శీర్షిక]] [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 04:31, 11 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:09, 10 అక్టోబరు 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == తెలుగు వికీపీడియా 20వ వార్షికోత్సవం గురించిన ఆన్లైన్ సమావేశం నివేదిక == నమస్తే, [[వికీపీడియా:సమావేశం/తెలుగు వికీపీడియా 20వ వార్షికోత్సవం గురించిన ఆన్లైన్ సమావేశం]]<nowiki/>లో పాల్గొన్నందుకు ధన్యవాదాలు. సమావేశంలో మీరు వ్యక్తపరిచిన అభిప్రాయాలు, ఆలోచనలను సారాంశప్రాయంగా నివేదికలో రాశాను. మీరు వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాల సారాంశం మీ ఉద్దేశానికీ, ఆనాడు మీరు మాట్లాడినదానికీ సరిపోలుతున్నదో లేదో పరిశీలించి అవసరమైతే మీ మాటలవరకూ మార్చమని కోరుతున్నాను. నివేదిక చూశాకా మార్చడం పూర్తిచేసినా, మార్చాల్సిన అవసరం కనిపించకపోయినా ఏ సంగతీ ఇక్కడ ప్రతిస్పందనగా నాకు చెప్పండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Pavan (CIS-A2K)|పవన్ సంతోష్ (సీఐఎస్‌-ఎ2కె)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan (CIS-A2K)|చర్చ]]) 14:52, 8 నవంబరు 2023 (UTC) == క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి అభినందనలు == {{Cricket Barnstar|1=[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/క్రికెట్ 2023|క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో]] కృషి చేసి ప్రాజెక్టు విజయంలో పాలుపంచుకున్నందుకు అభినందనలతో__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 14:10, 21 నవంబరు 2023 (UTC)|2=alt}} == తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం == నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 14:28, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ) ==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]== నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]] గారు, స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు. 2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. ధన్యవాదాలు. ఇట్లు [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:26, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC) == నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి == [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసిందిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:33, 25 మార్చి 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]] గారూ పై లింకులోని నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలోని మధ్యంతర ప్రతిపాదనల విభాగంలో కూడా స్పందించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:45, 29 మార్చి 2024 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 22:54, 2 మే 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_3&oldid=26721208 --> == మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. == చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి: * [[అన్నీ డోవ్ డెన్మార్క్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved) * [[తిరుమల రాజమ్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved) ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం. - [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 08:06, 11 జూన్ 2024 (UTC) == మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. == చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి: * [[రాసా క్లోరిండా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved) ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం. - [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 04:00, 15 జూన్ 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> ==[[సుంకర వాసిరెడ్డి]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[సుంకర వాసిరెడ్డి]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&#32; : :'''సుంకర సత్యనారాయణ , వాసిరెడ్డి భాస్కరరావు పేర్లతో రెండు వ్యాసాలున్నందున ఈ వ్యాసం విస్తరించనవసరం లేదని నా అభిప్రాయం. ఆయా వ్యక్తుల వ్యాసాలలో ఈ ద్వయం "సుంకర వాసిరెడ్డి" గా సుపరితులు అని చేర్చితే సరిపోతుంది. కనుక తొలగించాలి.''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సుంకర వాసిరెడ్డి]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:సుంకర వాసిరెడ్డి|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:23, 12 అక్టోబరు 2024 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:23, 12 అక్టోబరు 2024 (UTC) == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:40, 7 నవంబరు 2024 (UTC) == వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 == @[[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి. ఇట్లు ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:56, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == ధన్యవాదాలు సర్ == ధన్యవాదాలు సర్ [[వాడుకరి:RATHOD SRAVAN|RATHOD SRAVAN]] ([[వాడుకరి చర్చ:RATHOD SRAVAN|చర్చ]]) 14:44, 24 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == [[User:Kavya vanga|Kavya vanga]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:13, 18 నవంబరు 2025) == vyasam ela rayali --[[వాడుకరి:Kavya vanga|Kavya vanga]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kavya vanga|చర్చ]]) 15:13, 18 నవంబరు 2025 (UTC) :* మీ ప్రయోగశాలలో ఉపపేజీ సృష్టించండి: <code>వాడుకరి:మీపేరు/ప్రయోగశాల/వ్యాస_పేరు</code> :* "మార్చు" బటన్ క్లిక్ చేసి వ్యాసం రాయడం ప్రారంభించండి :* సూచనలు, మూలాలు, వర్గాలు జోడించండి :* మార్పులను భద్రపరచండి '''తరలించే ముందు తనిఖీ:''' :** వ్యాసం పూర్తయిందా, తగిన సమాచారం ఉందా :** విశ్వసనీయ మూలాలు (references) జోడించారా :** వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉందా :** వర్గాలు, లింకులు సరిగ్గా ఉన్నాయా :* '''విధానం : తరలించు సాధనం (Move tool)''' :*# మీ ప్రయోగశాల పేజీ పైన "మరిన్ని" (More) మెను క్లిక్ చేయండి :*# "తరలించు" (Move) ఎంచుకోండి :*# కొత్త పేరు పెట్టెలో వ్యాసం పేరు టైప్ చేయండి (వాడుకరి: ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) :*# తరలింపు కారణం పేర్కోండి :*# "పేజీని తరలించు" క్లిక్ చేయండి :* '''గమనిక:''' కొత్త వాడుకరులకు పేజీలను తరలించే అనుమతి లేకపోవచ్చు (సాధారణంగా 4 రోజులు, 10 సవరణల తర్వాత లభిస్తుంది) :[[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 04:10, 19 నవంబరు 2025 (UTC) == [[వాడుకరి:Nrgullapalli]] గురించి [[User:Nagaraju ekula|Nagaraju ekula]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (06:59, 27 డిసెంబరు 2025) == గురువుగారు నా ఇన్ఫర్మేషన్ ఎప్పుడు పబ్లిష్ అవుతుంది --[[వాడుకరి:Nagaraju ekula|Nagaraju ekula]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagaraju ekula|చర్చ]]) 06:59, 27 డిసెంబరు 2025 (UTC) :మీరు వికీపీడియా వ్యాసంలో మార్పులు చేర్చి 'Save' లేదా 'Publish changes' నొక్కిన వెంటనే,పబ్లిష్ అవుతుంది [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 09:09, 21 జనవరి 2026 (UTC) == వికీపీడియా @ 25 – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! == స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో, ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం. మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో, స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు— అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ, ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:51, 16 జనవరి 2026 (UTC) == [[వికీమీడియా కామన్స్]] గురించి [[User:Akshaya27|Akshaya27]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (07:11, 21 జనవరి 2026) == photos ala add cheyyali --[[వాడుకరి:Akshaya27|Akshaya27]] ([[వాడుకరి చర్చ:Akshaya27|చర్చ]]) 07:11, 21 జనవరి 2026 (UTC) :కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. :'''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. :స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. :స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. :స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. :స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) :స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. :వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. :[[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 09:07, 21 జనవరి 2026 (UTC) == ఎడిటథాన్-2 ను విజయవంతం చేసినందుకు అభినందనలతో == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | {{SAFESUBST:<noinclude />#ifeq:{{{2|}}}|alt|[[File:Editor_Growth_and_Contribution_Program_keywords.png|100px]]|[[File:Editor_Growth_and_Contribution_Program_keywords.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''2026 జనవరి ఎడిటథాన్-2 ను విజయవంతం చేసినందుకు అభినందనలు''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | {{{1|}}} [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:55, 24 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) |} == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:35, 20 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569740 --> == [[User:Anuragpriyatamg|Anuragpriyatamg]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (07:55, 23 జూన్ 2026) == పది రొజులొ ఒక సారి వస్తె ఎలా గురువు --[[వాడుకరి:Anuragpriyatamg|Anuragpriyatamg]] ([[వాడుకరి చర్చ:Anuragpriyatamg|చర్చ]]) 07:55, 23 జూన్ 2026 (UTC) :గతవారం యమా బిజీగా ఉన్నాను .. మీకు ఏ విధముగా సహాయ శయపడగల? ను చ==ne [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 03:52, 1 జూలై 2026 (UTC) == [[User:Sainani8727|Sainani8727]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (08:47, 6 ఆగస్టు 2026) == “క్రొత్త సభ్యులకు సలహాలు , సహాయాన్ని అందించడం.మొదటి దశలో మీతో కలసి నేర్పుతూ , నేర్చుకోవటానికి నేను సిద్ధం. ” --[[వాడుకరి:Sainani8727|Sainani8727]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 08:47, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [[User:Sainani8727|Sainani8727]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (17:28, 8 ఆగస్టు 2026) == గురువు గారు ఎలా ఉన్నారు నమస్తే. నాకు అనువాదాలు గురించి కొన్ని డౌట్స్ ఉన్నాయి. అది ఎలా ఏంటి అనేది మొదటి నుంచి కొంచెం చెప్పండి నేర్చుకుంటాను. ధన్యవాదములు గురువు గారు --[[వాడుకరి:Sainani8727|Sainani8727]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 17:28, 8 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ఈ [[వికీపీడియా:తెవికీ ప్రాజెక్టుల వీడియో పాఠ్యాంశాలు|వీడియో పాఠ్యాంశాలు]] చూశారా ప్రాధమిక అవగాహనకు ఇవి భలే ఉంటాయి , మన వికీలో అనువాదాలు చేయటానికి [[ప్రత్యేక:ContentTranslation|అనువాద ఉపకరణం]] అనేదోకటుంది , ఇంకొన్ని వివరాలు [[mw:Content_translation/te|ఇక్కడ]] ఉన్నాయి. నెనర్లు ! [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 08:04, 17 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::అవును గురువు గారు, మీరు నాకు ఇచ్చిన ప్రతిస్పందన మరియు గైడెన్స్ కు ధన్యవాదములు 🙏 [[వాడుకరి:Sainani8727|నాని]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sainani8727|చర్చ]]) 18:15, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [[:వికీపీడియా:ఈ వారపు బొమ్మ/2026 34వ వారం|వికీపీడియా:ఈ వారపు బొమ్మ/2026 34వ వారం]] గురించి [[User:Sudagani Harikrishna Goud|Sudagani Harikrishna Goud]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (11:58, 18 ఆగస్టు 2026) == ఫోటోలు తీసుకోగలరు --[[వాడుకరి:Sudagani Harikrishna Goud|Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sudagani Harikrishna Goud|చర్చ]]) 11:58, 18 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [[User:Satya veena mondreti|Satya veena mondreti]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (19:56, 12 సెప్టెంబరు 2026) == నమస్తే గురూజీ.... వ్యాసం గురించి చాలా వివరంగా చెప్పారు... ఇంకా కొన్ని తెలుసుకోవాల్సిన విషయాలను తెలియజేయండి 🙏 --[[వాడుకరి:Satya veena mondreti|Satya veena mondreti]] ([[వాడుకరి చర్చ:Satya veena mondreti|చర్చ]]) 19:56, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) pdzzirj05ebjyk16hvql0mid9mjjucp 0 326454 4956839 4370193 2026-09-12T13:57:53Z Raghurama Raju 1957 146551 /* ఆరోగ్యం పరిస్థితి */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956839 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = పొన్నాంబళం | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1963|11|11}}<ref>{{cite web |url=http://www.nettv4u.com/celebrity/tamil/movie-actor/ponnambalam |title=Tamil Movie Actor Ponnambalam - Nettv4u |access-date=1 October 2016}}</ref> | birth_place = | occupation = సినీ నటుడు, స్టంట్స్ మాన్ ,సినీ దర్శకుడు | yearsactive = 1987– ప్రస్తుతం | height = | spouse = | children = }} '''పొన్నాంబళం''' [[భారత దేశం|భారతదేశానికి]] చెందిన [[సినిమా నటుడు]]. ఆయన [[తమిళం]], [[హిందీ]] , [[మలయాళం]], [[కన్నడ]], [[తెలుగు]] భాషా సినిమాల్లో నటించాడు. ==తెలుగులో నటించిన చిత్రాలు== {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం !! చలన చిత్రం !! పాత్ర !! గమనికలు |- | 1992 || ఘరానా మొగుడు || వీరయ్య || |- | 1993 ||అల్లరి ప్రియుడు || || |- | 1993 ||మెకానిక్ అల్లుడు || || |- | 1994 ||ముగ్గురు మొనగాళ్లు || || |- | 1997 ||హిట్లర్ || రుద్రరాజు తమ్ముడు || |- | 1998 ||పవిత్ర ప్రేమ || ఎమ్మెల్యే రాయుడు || |- | 2000 ||నువ్వు వస్తావని || || |- | 2000 ||చూసొద్దాం రండి || టైగర్ ధర్మ || |- | 2001 ||ఎదురులేని మనిషి || || |- | 2002 ||చెన్నకేశవ రెడ్డి || || |- | 2003 ||పల్నాటి బ్రహ్మనాయుడు || || |- | 2004 ||పెద్దబాబు || || |- | 2004 || గుడుంబా శంకర్ || || |- | 2004 || [[కొడుకు (సినిమా)|కొడుకు]]|| || |- | 2004 || సూర్యం || || |- | 2005 || అన్నవరం || || |- | 2006 || వీరభద్ర || || |- | 2007 || అందాల అమితాబ్ బచ్చన్ || || |- | 2007 || [[పోలీస్ స్టోరీ 2 (2007 సినిమా)|పోలీస్ స్టోరీ 2]] || || |- | 2008 || బుజ్జిగాడు || || |- | 2005 || అన్నవరం || || |} ==ఆరోగ్యం పరిస్థితి== పొన్నాంబళం కిడ్నీ సమస్యలతో బాధపడుతూ ఆసుపత్రిలో మార్చి 2020లో చేరి చికిత్స తీసుకుంటున్నాడు. తన ఆరోగ్య పరిస్థితి గురించి వీడియో తీసి సోషల్ మీడియాలో పెట్టాడు. ఈ వీడియో చూసిన వెంటనే కమల్ హాసన్ అయన ఆరోగ్య పరిస్థితి తెలుసుకోవడమే కాకుండా ఆయనకు ఆర్థిక సాయం, అతడి పిల్లల చదువు బాధ్యత కూడా తీసుకుంటానని హామీ ఇచ్చాడు. తెలుగు సినీ నటుడు చిరంజీవి రెండు లక్షల రూపాయలు సహాయం చేశాడు. ఆయనకు రజనీకాంత్, రాధిక శ‌ర‌త్ కుమార్, ధనుష్, కె ఎస్‌ రవికుమార్, రాఘవ లారెన్స్‌, ఐసరి గణేష్‌ తదితరులు ఆర్ధిక చేయం చేశారు.<ref name="Ponnambalam: ఆందోళనకరంగా నటుడు పొన్నాంబళం ఆరోగ్యం.. సాయం కోసం అర్థింపు..">{{cite news |last1=News18 Telugu |title=Ponnambalam: ఆందోళనకరంగా నటుడు పొన్నాంబళం ఆరోగ్యం.. సాయం కోసం అర్థింపు.. |url=https://telugu.news18.com/news/movies/south-actor-ponnambalam-health-in-critical-condition-and-need-for-help-from-cinema-industry-pk-797918.html |accessdate=23 May 2021 |work=News18 Telugu |date=13 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210523082012/https://telugu.news18.com/news/movies/south-actor-ponnambalam-health-in-critical-condition-and-need-for-help-from-cinema-industry-pk-797918.html |archivedate=23 May 2021 |language=te}}</ref><ref name="Ponnambalam: 'చిరంజీవి అన్నయ్యా మీ సాయం మరువలేనిది'.. ఎమోషనల్ అయిన నటుడు.. - actor ponnambalam thanks to megastar chiranjeevi">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1=TV9 |title=Ponnambalam: 'చిరంజీవి అన్నయ్యా మీ సాయం మరువలేనిది'.. ఎమోషనల్ అయిన నటుడు.. - actor ponnambalam thanks to megastar chiranjeevi |url=https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/actor-ponnambalam-thanks-to-megastar-chiranjeevi-471926.html |accessdate=23 May 2021 |date=21 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210523082055/https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/actor-ponnambalam-thanks-to-megastar-chiranjeevi-471926.html |archivedate=23 మే 2021 |language=te |work= |url-status=live }}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళ నటులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:1963 జననాలు]] pn6kxkqa6uabd7gszsbmz58gqokkgvv 0 331615 4956927 4687646 2026-09-12T17:55:46Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 2 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956927 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake | name = గధసరు సరస్సు | image =Chamba from across the river, Himachal Pradesh.jpg | caption =చంబా పట్టణం | location = [[చంబా]] జిల్లా | coords = | type = ఎత్తైన సరస్సు | inflow = | outflow = |pushpin_map=India Himachal Pradesh | basin_countries = [[భారతదేశం]] | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|3,470|m|abbr=on}} | islands = | cities = | reference = [http://www.hptdc.gov.in Himachal Pradesh Tourism Dep.] }} '''గధసరు సరస్సు''', [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోగల [[చంబా]] జిల్లాలోని చురా తహసీల్ దేవికోఠి గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న ఒక ఎత్తైన మంచినీటి సరస్సు.<ref>[https://lakesinhimachal.com/ghadasaru-lake/ Lakes in Himachal Pradesh India. The Holy Lake of Gadasaru in Churah District.]{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఇది టిస్సా నుండి 24 కి.మీ దూరంలో ఉంది. టిస్సా చంబా నుండి 72 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ '''గధసరు''' మహాదేవ్ భగవానుడు నెలకొని ఉన్నాడు, ఎగువ చురాకు ఉత్తరాన ఉన్న నోహ్రాదర్ ఎత్తైన పర్వత శ్రేణుల ఒడిలో ఒక సుందరమైన ప్రదేశంలో ఇది ఉంది. ఈ పర్వత శ్రేణులు 20 వేల అడుగుల కంటే ఎక్కువ ఎత్తులో ఉన్నాయి. సరస్సు ఒడ్డున ఉన్న కాళి ఆలయంలో అమ్మవారి దర్శనానికి స్థానిక ప్రజలు వస్తుంటారు. అలాగే, అందమైన సహజ సిద్ధమైన సరస్సు కారణంగా పర్యాటకుల తాకిడి కూడా ఎక్కువగానే ఉంటుంది. ==భౌగోళికం== ఇది టిస్సా నుండి 24 కి.మీ. దూరం లో ఉండి, సముద్ర మట్టానికి 3,470 మీ. ఎత్తులో ఉంది. ఈ సరస్సు విస్తీర్ణం ఒక చదరపు కిలోమీటరు. దీనిని ఆనుకుని రెండు గడ్డి మైదానాలు ఉన్నాయి. దాని ఉత్తరపు అంచున వివిధ పరిమాణాల్లో ఉండే పలకల (టైల్) లాంటి రాళ్ల నేల ఉంది. ==ప్రత్యేకత== రాష్ట్రంలోని అనేక అందమైన, పవిత్రమైన ప్రదేశాలలో గధసరు సరస్సు ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ప్రకృతి ప్రేమికులకు, యాత్రికులకు ఆకర్షణీయమైన గమ్యస్థానం.<ref>{{Cite web|url=http://www.hptdc.gov.in/|title=హిమాచల్ ప్రదేశ్ టూరిజం|website=www.hptdc.gov.in|url-status=bot: unknown|access-date=2021-07-21|archive-date=2019-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190315050915/http://www.hptdc.gov.in/}}</ref> సరస్సు సమీపంలో, [[కాళికాదేవి]]<nowiki/>కి ఒక చిన్న ఆలయం ఉంది. కాళి [[దశమహావిద్యలు|దశమహావిద్యలలో]] ముఖ్యమైంది. ఈ ప్రాంతంలో [[మహాకాళి సరస్సు]]<nowiki/>గా పిలువబడుతుంది. ఈ సరస్సులోని నీరు నవంబరు నుండి ఏప్రిల్ మాసం వరకు 6 నెలల కాలం మంచుతో గడ్డ కట్టుకుని ఉంటుంది.<ref>[https://lakesinhimachal.com/ghadasaru-lake/ Lakes in Himachal Pradesh India. The Holy Lake of Gadasaru in Churah District.]{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఇక్కడ స్వచ్ఛమైన నీటిలోకి చూస్తే, ఈ సరస్సు చుట్టూ కిందికి వెళ్లేందుకు మెట్లు ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ ఉన్న 84 క్షేత్రాలు 84 సిద్ధులు తపస్సు చేసిన ప్రదేశాలుగా చెప్పబడుతున్నాయి. ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:సరస్సులు]] [[వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్]] [[వర్గం:నీటి వనరులు]] 4770s00ik6o0o9507nwa86ekicy6fl0 0 342598 4956978 3565788 2026-09-13T01:48:43Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956978 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = చునిబాలా దేవి | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1872 | birth_place = [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]] | death_date = 1955 | death_place = [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]] | nationality = భారతీయురాలు | other_names = | occupation = నటి | years_active = | known_for = | notable_works = | party = }} '''చునిబాలా దేవి''' (1872–1955), [[బెంగాలీ]] [[సినిమా నటుడు|సినిమా నటి]]. [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] దర్శకత్వం వహించిన ''[[పథేర్ పాంచాలి]]'' సినిమాతో తన నటనకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ సినిమాలో అపు, దుర్గాలకు వృద్ధ అత్త ఇందిర్ ఠాక్రున్‌ పాత్రలో నటించింది.<ref name="BrodieRedfield2002">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TCQGG9n0y2sC&pg=PA156|title=High Anxieties: Cultural Studies in Addiction|last=Janet Farrell Brodie|last2=Marc Redfield|publisher=University of California Press|year=2002|isbn=978-0-520-22751-4|page=156}}</ref> == జననం == చునిబాలా 1872లో [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]]<nowiki/>లో జన్మించింది. == సినిమారంగం == నాటకరంగంలో అనేక నాటకాలలో నటించిన చునిబాలా, 1930లో ''బిగ్రాహా'' సినిమాతో సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టింది. రెండవ చిత్రం ''రిక్తా'' విడుదలయిన తరువాత 1939లో సినిమాలు మానేసింది. తన సినిమాలోని కీలకమైన పాత్రలో నటించడానికి సత్యజిత్ రే, 80 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆమెను ఒప్పించి నటింపజేశాడు. ఇందిర థాక్రున్ పాత్రకు మనీలా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ అనే అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో ఉత్తమ నటుడు/నటి విభాగంలో అవార్డును గెలుచుకున్న మొదటి భారతీయురాలుగా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/In-focus-Ray-and-the-tale-of-an-old-actress/articleshow/43833594.cms|title=In focus: Ray and the tale of an old actress|access-date=2022-01-07|archive-date=2016-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311004434/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/In-focus-Ray-and-the-tale-of-an-old-actress/articleshow/43833594.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/985385/how-satyajit-ray-found-indir-thakrun-the-scene-stealer-of-pather-panchali|title=How Satyajit Ray found Indir Thakrun, the scene-stealer of 'Pather Panchali'|last=Ray|first=Satyajit|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2021-02-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.apnlive.com/remembering-chunibala-devi/|title=Remembering Chunibala Devi|last=Live|first=A. P. N.|date=2017-02-01|website=APN Live|language=en-US|access-date=2021-02-05|archive-date=2022-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107144349/https://www.apnlive.com/remembering-chunibala-devi/|url-status=dead}}</ref> == మరణం == ఇన్‌ఫ్లుఎంజా వ్యాధితో చునిబాలా 1955లో [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతాలో]] (''పథేర్ పాంచాలి'' విడుదలకు ముందు) మరణించింది. అయినప్పటికీ సత్యజిత్ రే ఆమెకు ఒక ప్రొజెక్షన్ చూపించడానికి ఆమె ఇంటికి వెళ్ళాడు. == సినిమాలు == * ''బిగ్రాహ - ది గాడ్ అండ్ ది ఇమేజ్'' (1930) * ''రిక్తా'' (1939) * ''[[పథేర్ పాంచాలి]] - సాంగ్ ఆఫ్ ది రోడ్'' (1955) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} * {{Cite news|title=The Late Chunibala Devi|last=Alva|first=Joachim|date=January 1957|work=Forum: The Indian Monthly Magazine|publisher=Chittaranjan Publishers}} == బయటి లింకులు == * {{ఐఎండీబీ పేరు|0222447}} * [https://web.archive.org/web/20040605113640/http://satyajitray.org/bio/making_pather_panchali.htm ది మేకింగ్ ఆఫ్ పథేర్ పాంచాలి] [[వర్గం:1872 జననాలు]] [[వర్గం:1955 మరణాలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా నటీమణులు]] fobuzgtqbivte1shhdm8euhzih89350 14 349337 4957230 4034928 2026-09-13T11:10:04Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957230 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] oyqekyf9yslf5iv4rfakgdqyvq5v0wz 14 349338 4957234 4034929 2026-09-13T11:17:19Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957234 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:బాపట్ల జిల్లా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] fxcmtoghx6va0ne2v97zeuy104id78f 14 349983 4957219 3554852 2026-09-13T11:07:28Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957219 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] 1efujh44cr7xqe30m1q8m7e9ac54bkt 14 350455 4957227 4390094 2026-09-13T11:09:42Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957227 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ktxymx1wb0pb9k0887mdmwa4b73srhr 14 351735 4957238 4390096 2026-09-13T11:17:54Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957238 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ktxymx1wb0pb9k0887mdmwa4b73srhr 14 353675 4957220 4034925 2026-09-13T11:08:12Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957220 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఏలూరు జిల్లా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] mvmn6jx96goww34122tq87zc6hsz6xp 14 353939 4957222 4034926 2026-09-13T11:08:28Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957222 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:కాకినాడ జిల్లా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] 882ixvvvwdjuguaiv0mnniul9gp5pqv 14 355120 4957224 4033542 2026-09-13T11:09:20Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957224 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] 1efujh44cr7xqe30m1q8m7e9ac54bkt 0 356831 4957126 4353379 2026-09-13T08:12:56Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[బీరేందర్ సింగ్]] పేజీని [[బీరేందర్ సింగ్ (రాజకీయవేత్త, జననం 1946)]] కు తరలించారు 4353379 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | image = The Union Minister for Rural Development, Panchayati Raj, Drinking Water and Sanitation (7).jpg | office = రాజ్యసభ సభ్యుడు | term_start = 2 ఆగష్టు 2016 | term_end = 20 జనవరి 2020 | predecessor = | successor = | constituency = [[హర్యానా]] | term_start1 = 29 నవంబర్ 2014 | term_end1 = 1 ఆగష్టు 2016 | predecessor1 = | successor1 = | constituency1 = [[హర్యానా]] | term_start2 = 2 ఆగష్టు 2010 | term_end2 = 28 ఆగష్టు 2014 | predecessor2 = | successor2 = | constituency2 = [[హర్యానా]] | office3 = కేంద్ర ఉక్కు శాఖ మంత్రి | primeminister3 = [[నరేంద్ర మోదీ]] | term_start3 = 5 జులై 2016 | term_end3 = 14 ఏప్రిల్ 2019 | predecessor3 = [[నరేంద్ర సింగ్ తోమార్]] | successor3 = [[ధర్మేంద్ర ప్రధాన్]] | office4 = [[పంచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ|కేంద్ర పంచాయతీ రాజ్ శాఖ మంత్రి]] | primeminister4 = [[నరేంద్ర మోడీ]] | term_start4 = 9 నవంబర్ 2014 | term_end4 = 5 జులై 2016 | predecessor4 = [[నితిన్ గడ్కరీ]] | successor4 =[[నరేంద్ర సింగ్ తోమార్]] | office5 = కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి | primeminister5 = [[నరేంద్ర మోదీ]] | term_start5 = 9 నవంబర్ 2014 | term_end5 = 5 జులై 2016 | predecessor5 = [[నితిన్ గడ్కరీ]] | successor5 = [[నరేంద్ర సింగ్ తోమార్]] | office6 = మంచినీటి శాఖ & పారిశుధ్యం శాఖ మంత్రి | primeminister6 = [[నరేంద్ర మోదీ]] | term_start6 = 9 నవంబర్ 2014 | term_end6 = 5 జులై 2016 | predecessor6 = [[నితిన్ గడ్కరీ]] | successor6 = [[రమేష్ జిగజినాగి]], [[నరేంద్ర సింగ్ తోమార్]] | office7 = లోక్‌సభ సభ్యుడు | term_start7 = 1984 | term_end7 = 1989 | predecessor7 = మణి రామ్ బాగ్రి | successor7 = జై ప్రకాష్ | constituency7 = [[హిసార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిసార్]] | birth_date = {{birth date and age|1946|3|25|df=y}} | birth_place = రోహతక్, [[పంజాబ్]] | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |కాంగ్రెస్]] (1972–2014) (2024<ref name="Ex-Minister Chaudhary Birender Singh returns to Congress after 10 years with BJP">{{cite news |last1=The Hindu |first1= |title=Ex-Minister Chaudhary Birender Singh returns to Congress after 10 years with BJP |url=https://www.thehindu.com/news/national/former-union-minister-birender-singh-wife-join-congress/article68045862.ece |accessdate=20 July 2024 |date=9 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240720175959/https://www.thehindu.com/news/national/former-union-minister-birender-singh-wife-join-congress/article68045862.ece |archivedate=20 July 2024 |language=en-IN}}</ref>– ) | otherparty = [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] (2014–2024) | children = [[బ్రిజేంద్ర సింగ్]], సహా 2 | spouse = [[ప్రేమ్‌లతా సింగ్]] }}'''సిహెచ్. బీరేందర్ సింగ్''' (జననం 25 మార్చి 1946) [[భారతదేశం|భారతదేశానికి]] చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన 2014 నుండి 2016 వరకు [[నరేంద్ర మోడీ మొదటి మంత్రివర్గం]]లో గ్రామీణాభివృద్ధి, పంచాయితీ రాజ్, పారిశుధ్యం & త్రాగునీటి మంత్రిగా, 2016 నుండి 2019 వరకు కేంద్ర ఉక్కు మంత్రిగా పని చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Haryana abuzz after Birender Singh's name dropped from Union Cabinet &#124; Chandigarh News|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-17/chandigarh/40027133_1_union-cabinet-uchana-birender-singh|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630224429/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-17/chandigarh/40027133_1_union-cabinet-uchana-birender-singh|archive-date=2013-06-30|website=[[The Times of India]]}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== బీరేందర్ సింగ్ [[ఉచన కలాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉచానా]] శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి (1977–82, 1982–84, 1991–96, 1996–2000, 2005–09) ఐదుసార్లు శాసనసభ్యుడిగా గెలిచాడు. ఆయన హర్యానాలో ప్రభుత్వంలో 1982 నుండి 1984 వరకు సహకార & పాడిపరిశ్రమ అభివృద్ధి శాఖ మంత్రిగా, 1991 నుండి 1992 వరకు రెవెన్యూ & ప్రణాళిక శాఖ మంత్రిగా, 2005 నుండి 2009 వరకు ఆర్థిక, కార్మిక & ఉపాధి శాఖ మంత్రిగా, 2007 నుండి 2009 వరకు ఎక్సైజ్ & పన్నుల శాఖ మంత్రిగా పని చేశాడు. బీరేందర్ సింగ్ 1984లో [[హిసార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిసార్ నియోజకవర్గం]] నుండి [[లోక్‌సభ]] సభ్యుడిగా ఎన్నికై పార్లమెంటు అంచనాల కమిటీ (1984-86), కాన్సులేటివ్ కమిటీ ఆన్ డిఫెన్స్ (1986-88), కన్సల్టేటివ్ కమిటీ ఆన్ పవర్ (1988-89)లో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. ఆయన 2010లో హర్యానా [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] నుండి [[రాజ్యసభ]] ఎంపీగా ఎన్నికై సెప్టెంబర్ 2013 నుండి ఏప్రిల్ 2014 వరకు మానవ వనరులు, మహిళలు & శిశు అభివృద్ధి, యువజన & క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖపై పార్లమెంట్ స్టాండింగ్ కమిటీ ఛైర్మన్‌గా పని చేశాడు. బీరేందర్ సింగ్ 28 ఆగస్టు 2014న రాజ్యసభ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేసి 29 ఆగస్టు 2014న భారతీయ జనతా పార్టీలో చేరాడు. ఆయన ఆ తరువాత తిరిగి రాజ్యసభకు ఎన్నికై నవంబర్ 2014లో గ్రామీణాభివృద్ధి, పంచాయితీ రాజ్, త్రాగునీరు, పారిశుద్ధ్య శాఖ మంత్రిగా భాద్యతలు చేపట్టాడు. ఆయన జూలై 2016లో మూడవసారి రాజ్యసభకు తిరిగి ఎన్నికై నరేంద్ర మోడీ రెండవ మంత్రివర్గ పునర్వ్యవస్థీకరణలో [[ఉక్కు మంత్రిత్వ శాఖ|ఉక్కు శాఖ మంత్రిగా]] భాద్యతలు చేపట్టాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1946 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] r2lar7aqhsfb4i31cqycwtrs6l1hapx 0 357143 4957182 4741546 2026-09-13T10:30:43Z Mallepally Bhavani 152461 4957182 wikitext text/x-wiki '''కోదాడ రెవెన్యూ డివిజను,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట జిల్లాలో]] ఉన్న ఒక [[పరిపాలనా విభాగం]]. సూర్యాపేట జిల్లాలోని 3 [[తెలంగాణ రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా|రెవెన్యూ డివిజన్లలో]] ఇది ఒకటి. దీని పరిపాలనలో గతంలో 9 మండలాలు ఉండేవి. దీని నుండి 4 మండలాలు కొత్తగా ఏర్పడిన [[హుజూర్‌నగర్ రెవెన్యూ డివిజను|హుజూర్‌నగర్ రెవెన్యూ డివిజనులో]] విలీనం చేసారు.అవి పోను ప్రస్తుతం ఈ డివిజనులో 5 [[మండలం|మండలాలు]] ఉన్నాయి.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 224 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఈ డివిజను ప్రధాన కార్యాలయం [[కోదాడ]] పట్టణంలో ఉంది.<ref name="district">{{Cite web|title=Suryapet district|url=http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130644554246.Suryapet.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011225153/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130644554246.Suryapet.pdf|archive-date=11 October 2016|access-date=2022-09-02|website=New Districts Formation Portal}}</ref> 2016, అక్టోబరు 11న రాష్ట్రంలోని జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ ఆధారంగా రెవెన్యూ డివిజను పరిధి సవరించబడింది.<ref>{{Cite web|title=District Census Handbook - Krishna|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2810_PART_B_DCHB_KHAMMAM.pdf|access-date=2022-09-02|website=Census of India|pages=14–17|format=PDF}}</ref> ఇది [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలోని]], [[కోదాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. == వివరాలు == ఐఏఎస్ క్యాడర్‌లో సబ్ కలెక్టర్ లేదా డిప్యూటి కలెక్టర్ హోదాలో ఉన్న రెవెన్యూ డివిజనల్ అధికారి ఈ రెవెన్యూ విభాగానికి ఆఫీసర్ గా ఉంటాడు. తహశీల్దార్ కేడర్‌లోని అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ఆఫీసర్ పరిపాలనలో సహాయం చేస్తాడు. కలెక్టరేట్‌, మండల రెవెన్యూ విభాగాల మధ్య అనుసంధానంగా ఈ డివిజను పరిపాలనా వ్యవహారాలలో పనిచేస్తుంటుంది. == పరిపాలన == కోదాడ డివిజన్‌లోని మండలాలు:<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2022-09-02|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> {| class="wikitable" ! క్ర.సం ! '''కోదాడ రెవెన్యూ డివిజను''' ! మండలంలోని రెవెన్యూ గ్రామాల సంఖ్య |- | 1 | [[చిలుకూరు మండలం]] |4 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- |2 | [[కోదాడ మండలం]] |12 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- |3 | [[మునగాల మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|మునగాల మండలం]] |11 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- |4 | [[నడిగూడెం మండలం]] |11 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- |5 | [[అనంతగిరి మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|అనంతగిరి మండలం]] |10 రెవెన్యూ గ్రామాలు |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{సూర్యాపేట జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:సూర్యాపేట జిల్లా]] [[వర్గం:సూర్యాపేట జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2016లో ఏర్పడిన తెలంగాణ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] qc3aznjtlxsm5jnk0sm8omdxbi1xkzz 0 365422 4956981 3750334 2026-09-13T02:01:05Z Muralikrishna m 106628 4956981 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కార్తీక్ సుబ్బరాజ్ | image = Karthik Subbaraj at Iraivi Press Meet.jpg | caption = | years_active = 2012–ప్రస్తుతం | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1983|03|19}}<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Karthik-Subbaraj|title=Karthik Subbaraj: Movies, Photos, Videos, News & Biography - eTimes|website=timesofindia.indiatimes.com|access-date=9 December 2018}}</ref> | birth_place = [[మదురై]], [[తమిళనాడు]], [[భారతదేశం]] | occupation = {{hlist|దర్శకుడు|రచయిత|నిర్మాత}} | alma mater = | spouse = {{marriage|సత్యప్రేమ |2011}}<ref>{{cite web|title=Kadhalil Sodhapathathu Eppadi - Kadhalil Sodhapathathu Eppadi - (Karthik Subbaraj & Sathya Prema) - (23/03/2014).|url=https://www.youtube.com/watch?v=AXIx9zv22io|publisher= YouTube |access-date=10 December 2017}}</ref> }}'''కార్తీక్ సుబ్బరాజ్''' భారతదేశానికి చెందిన [[దర్శకుడు]], [[రచయిత]], నిర్మాత. ఆయన 2012లో [[పిజ్జా (2012 సినిమా)|పిజ్జా]] సినిమా ద్వారా దర్శకుడిగా సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టాడు. ==పని చేసిన సినిమాలు== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |సంవత్సరం ! scope="col" |పేరు ! width="65" scope="col" |దర్శకుడు ! width="65" scope="col" |రచయిత ! width="65" scope="col" |నిర్మాత ! scope="col" class="unsortable" |గమనికలు ! scope="col" class="unsortable" |మూలాలు |- |2012 |''[[పిజ్జా (2012 సినిమా)|పిజ్జా]]''|| {{అవును}} || {{అవును}} || {{కాదు}}|| || |- |2014 |''జిగర్తాండ''|| {{అవును}} || {{అవును}} || {{కాదు}} || || |- |2015 |''బెంచ్ టాకీస్'' ||{{అవును}} || {{అవును}} || {{కాదు}} || విభాగం: ''నీర్''|| |- | rowspan="2" |2016 |''ఇరైవి''|| {{అవును}} || {{అవును}} || {{కాదు}} || || |- |''అవియల్''|| {{కాదు}} || {{కాదు}} || {{అవును}} || || |- |2017 |''మేయాద మాన్''|| {{కాదు}} || {{కాదు}} || {{అవును}} || ||<ref name="Karthik Subbaraj goes full throttle as producer">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |first1= |title=Karthik Subbaraj goes full throttle as producer |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/250617/karthik-subbaraj-goes-full-throttle-as-producer.html |accessdate=25 November 2022 |date=25 June 2017 |archivedate=25 November 2022 |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2018 |''మెర్క్యురీ''|| {{అవును}} || {{అవును}} || {{కాదు}} || || |- |''కల్లచిరిప్పు''|| {{కాదు}} || {{కాదు}} || {{అవును}} || జీ5 ఒరిజినల్ సిరీస్ || |- |2019 |''[[పేట (2019 సినిమా)|పేట]]''|| {{అవును}} || {{అవును}} || {{కాదు}} || || |- | rowspan="3" |2020 |''[[పెంగ్విన్ (సినిమా)|పెంగ్విన్]]''|| {{కాదు}} || {{కాదు}} || {{అవును}} || [[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో|అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియోలో]] విడుదలైంది|| |- |''పుతం పుదు కాళై''|| {{అవును}} || {{అవును}} || {{కాదు}} || విభాగం: ''మిరకిల్'' [[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో|అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియోలో]] విడుదలైంది |- |''ట్రిపుల్స్''|| {{కాదు}} || {{కాదు}} || {{అవును}} ||[[డిస్నీ+ హాట్‌స్టార్|హాట్‌స్టార్]] ఒరిజినల్ సిరీస్ || |- | rowspan="3" |2021 |''[[జగమే తంత్రం|జగమే తంధీరం]]''|| {{అవును}} || {{అవును}} || {{కాదు}} || నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో విడుదలైంది|| |- |''[[నవరస (వెబ్‌సిరీస్‌)|నవరస]]''|| {{అవును}} || {{అవును}} || {{కాదు}} || నెట్‌ఫ్లిక్స్ ఒరిజినల్ సిరీస్; విభాగం: ''పీస్'' || |- |''[[భూమిక (2021 సినిమా)|భూమిక]]''|| {{కాదు}} || {{కాదు}} || {{అవును}} || స్టార్ విజయ్ & నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో విడుదలైంది|| |- | rowspan="3" |2022 |''[[మహాన్]]''|| {{అవును}} || {{అవును}} || {{కాదు}} || [[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో|అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియోలో]] విడుదలైంది |- |''బఫూన్''|| {{కాదు}} || {{కాదు}} || {{అవును}} || || |- |''[[అమ్ము (2022 సినిమా)|అమ్ము]]'' || {{కాదు}} || {{కాదు}} || {{అవును}} || ||<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/aishwarya-lekshmis-telugu-movie-ammu-to-premiere-on-prime-video-on-october-19/article65975184.ece|title=Aishwarya Lekshmi’s Telugu movie ‘Ammu’ to premiere on Prime Video on October 19|last=PTI|date=2022-10-06|work=The Hindu|access-date=2022-10-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |- |2023 |రాంచరణ్ 15 చిత్రీకరణ || {{కాదు}} || కథ || {{కాదు}} || నిర్మాణంలో ఉంది; తెలుగు సినిమా || |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[2026 టొరంటో అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name |5366274}} [[వర్గం:తమిళ సినిమా దర్శకులు]] s7qgofz8zx0fjjzt9f1epnyz6dwv71x 14 367282 4957016 3783396 2026-09-13T04:08:17Z యర్రా రామారావు 28161 4957016 wikitext text/x-wiki {{Maintenance category|hidden=yes}} {{Empty category}} {{cat main|WP:Short description}} This is a tracking category that contains articles with short descriptions that do not have a corresponding description field on Wikidata. {{u|Pi bot}} regularly copies suitable short descriptions to Wikidata based on this tracking category. {{CatAutoTOC}} <inputbox> type=fulltext width=25 namespaces=** searchbuttonlabel=Search Category namespace break=no incategory:"Short description with empty Wikidata description" placeholder=i.e. Wikipedia books‏‎ </inputbox> [[Category:Articles with short description|empty Wikidata description]] [[Category:Wikipedia categories tracking data not in Wikidata]] [[Category:WikiProject Short descriptions]] lkp1lvr7d7bm6vfza85i1h0hyqmkwqg 2 367681 4956848 4943331 2026-09-12T14:17:34Z Vjsuseela 35888 4956848 wikitext text/x-wiki {| style="border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6 ; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;" |- | FFCC00 dark orange FFF9E6 light orange {{Infobox monument|name=జైమ్ మఠం|monument_name=జైమ్ మోనాస్ట్రీ|type=మఠం|open=1458|image=Zimnee.jpg|caption=జైమ్ మఠం|coordinates={{Coord|50.8016666767|N|24.32750001|E|source:ruwiki_region:UA|format=dms|display=it}}|location=జైమ్ గ్రామం; వొలోదిమిర్ నగరం; వోలిన్ ఓబ్లాస్ట్; ఉక్రెయిన్|native_name={{langx|uk|Святогірський Успенський Зимненський ставропігійний монастир}}|native_name_lang=ఉక్రెయిన్}}{{Infobox | title = మహిళల గ్రంథాలయాలు | image = [[File:Glasgow Women's Library exterior.JPG|250px]] | caption = గ్లాస్గో మహిళా గ్రంథాలయం | label1 = స్పెయిన్ | data1 = [https://ajuntament.barcelona.cat/biblioteques/es/bibfbonnemaison బిబ్లియోధికా ఫ్రాన్సిస్కా బోన్నెమైసన్, బార్సిలోనా] | label2 = స్కాట్లాండ్ | data2 = [https://womenslibrary.org.uk/ గ్లాస్గో మహిళా గ్రంథాలయం] | label3 = ఇంగ్లాండ్ | data3 = [https://www.lse.ac.uk/library లండన్‌ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ మహిళా గ్రంథాలయం] | label4 = ఫ్రాన్స్ | data4 = [https://www.paris.fr/lieux/bibliotheque-marguerite-durand-bmd-1756 బిబ్లియోథెక్ మార్గరెత్ దురాండ్, పారిస్] | label5 = నెదర్లాండ్స్ | data5 = [https://atria.nl/en అట్రియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆన్ జెండర్ ఈక్వాలిటీ అండ్ విమెన్'స్ హిస్టరీ, ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌] | label6 = ఇటలీ | data6 =[https://women.it/en/homepage/ బిబ్లియోధిక దేలె దోన్నె, బోలోగ్న్] | label7 = ఆస్ట్రేలియా | data7 =[https://nationalwomenslibrary.org.au/ జెస్సీ స్ట్రీట్ జాతీయ మహిళా గ్రంథాలయం,సిడ్నీ,ఆస్ట్రేలియా] | label8 = భారతదేశం | data8 = తమిళనాడు, బీహార్, మహారాష్ట్ర,ఢిల్లీ, జార్ఖండ్ }} |} {{Infobox | title = డబ్ల్యూహెచ్ఓ అవసరమైన ఔషధాల </br> జాబితా నమూనా | image = [[File:World Health Organization emblem (cropped).svg| 250px]] | caption = ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ చిహ్నం | label1 = జాబితాలు | data1 = WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ (EML)</br> WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ (EMLc) | label2 = మొదటి జాబితా (సంచిక ) | data2 = 1977 (208 మందులు) | label3 = నవీకరణలు | data3 = '''సం..... సంచిక .....మందులు''' 2005 ...14 ....... 306</br> 2015 ...19 ....... 410</br> 2017 ... 20 ...... 433 </br> 2019 ... 21....... 460 </br> 2021 ... 22 ...... 479 </br> 2025 ... 24 ....... 523 </br> | label4 = | data4 = | label5 = | data5 = | label6 = | data6 = | label7 = | data7 = | label8 = | data8 = }} {{Infobox | title = భారతదేశంలో మహిళల గ్రంథాలయాలు | image = [[250px]] | caption = గ్లాస్గో మహిళా గ్రంథాలయం | label1 = తమిళనాడు | data1 = [https://ajuntament.barcelona.cat/biblioteques/es/bibfbonnemaison బిబ్లియోధికా ఫ్రాన్సిస్కా బోన్నెమైసన్, బార్సిలోనా] | label2 = ఢిల్లీ | data2 = [https://womenslibrary.org.uk/ గ్లాస్గో మహిళా గ్రంథాలయం] | label3 = బీహార్ | data3 = [https://www.lse.ac.uk/library లండన్‌ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ మహిళా గ్రంథాలయం] | label4 = జార్ఖండ్ | data4 = [https://www.paris.fr/lieux/bibliotheque-marguerite-durand-bmd-1756 బిబ్లియోథెక్ మార్గరెత్ దురాండ్, పారిస్] | label5 = మహారాష్ట్ర | data5 = [https://atria.nl/en అట్రియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆన్ జెండర్ ఈక్వాలిటీ అండ్ విమెన్'స్ హిస్టరీ, ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌] | label6 = ఇటలీ | data6 = [https://women.it/en/homepage/ బిబ్లియోధిక దేలె దోన్నె, బోలోగ్న్] | label7 = ఆస్ట్రేలియా | data7 = [https://nationalwomenslibrary.org.au/ జెస్సీ స్ట్రీట్ జాతీయ మహిళా గ్రంథాలయం,సిడ్నీ,ఆస్ట్రేలియా] | label8 = భారతదేశం | data8 = చెన్నై,పెంగల్ నూలగం (చెపాక్, పుదుపేట) }} {{Infobox | title = భారతదేశంలో మహిళల గ్రంథాలయాలు | image = [[250px]] | caption = గ్లాస్గో మహిళా గ్రంథాలయం | label1 = తమిళనాడు | data1 = [https://ajuntament.barcelona.cat/biblioteques/es/bibfbonnemaison బిబ్లియోధికా ఫ్రాన్సిస్కా బోన్నెమైసన్, బార్సిలోనా] | label2 = ఢిల్లీ | data2 = [https://womenslibrary.org.uk/ గ్లాస్గో మహిళా గ్రంథాలయం] | label3 = బీహార్ | data3 = [https://www.lse.ac.uk/library లండన్‌ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ మహిళా గ్రంథాలయం] | label4 = జార్ఖండ్ | data4 = [https://www.paris.fr/lieux/bibliotheque-marguerite-durand-bmd-1756 బిబ్లియోథెక్ మార్గరెత్ దురాండ్, పారిస్] | label5 = మహారాష్ట్ర | data5 = [https://atria.nl/en అట్రియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆన్ జెండర్ ఈక్వాలిటీ అండ్ విమెన్'స్ హిస్టరీ, ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌] | label6 = ఇటలీ | data6 =[https://women.it/en/homepage/ బిబ్లియోధిక దేలె దోన్నె, బోలోగ్న్] | label7 = ఆస్ట్రేలియా | data7 =[https://nationalwomenslibrary.org.au/ జెస్సీ స్ట్రీట్ జాతీయ మహిళా గ్రంథాలయం,సిడ్నీ,ఆస్ట్రేలియా] | label8 = భారతదేశం | data8 = చెన్నై,పెంగల్ నూలగం (చెపాక్, పుదుపేట) }} {{Infobox | title = గ్రంథచౌర్యం | image = [[File: Plagiarism signature.jpg|250px]] | caption = ఇతరుల పని గుర్తింపు తొలగించి తన పనిగా ప్రకటించుకోవడం | label1 = శబ్దవ్యుత్పత్తి | data1 = (మూలం: లాటిన్) ప్లేజియారియస్ అపహరించువాడు (కిడ్నాపర్), ప్లాజియం (plagium) అంటే అపహరించడం. | label2 = రంగాలు | data2 = జర్నలిజం, కళలు, కావ్యాలు, సాహిత్యం, సినిమా, విద్య, పరిశోధన | label3 = ప్రభావితం చేసే అంశాలు | data3 = సమయాభావం, నిపుణత లోపించడం, అంతర్జాలంలో సమాచారం అందుబాటులో ఉండడం, నకలు చేయగలిగే సౌకర్యం, సోమరితనం | label4 = రకాలు | data4 = ఇతరుల పని తనకి ఆపాదించుకోవడం;తాము చేసిన పనిని ఇతరులకు ఆపాదించడం; స్వీయ-గ్రంథచౌర్యం | label5 = గ్రంథచౌర్యం గుర్తించే సాధనాలు | data5 = టర్నిటిన్, ఊర్కుండ్, ఐథెన్టికేట్, గ్రామర్లీ }} 2d9wbodtx0f95s4w0j4r2lhagvlujay 14 368330 4957218 4855087 2026-09-13T11:07:10Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957218 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:దేవాలయాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ox1iarvdexqfxayh6u9kxg16r8sefe0 14 369032 4957229 4390095 2026-09-13T11:09:57Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957229 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా హిందూ దేవాలయాలు]] ktxymx1wb0pb9k0887mdmwa4b73srhr 0 371721 4956883 4329198 2026-09-12T15:27:47Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అమెరికన్ వ్యాపారవేత్తలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956883 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మడోన్నా | image = Madonna Rebel Heart Tour 2015 - Stockholm (23051472299) (cropped).jpg | caption = 2015లో మడోన్నా రెబెల్ హార్ట్ టూర్ ప్రదర్శన | birth_name = మడోన్నా లూయిస్ సికోన్ | birth_date = {{Birth date and age|1958|8|16}} | birth_place = బే సిటీ, మిచిగాన్, యు.ఎస్. | occupation = {{hlist|సింగర్-గేయరచయిత|నటి|నర్తకి|రికార్డ్ నిర్మాత|దర్శకురాలు|రచయిత|వ్యాపారవేత్త}} | years_active = 1979 – ప్రస్తుతం | organization = {{hlist|రే ఆఫ్ లైట్ ఫౌండేషన్|రైజింగ్ మలావి}} | known_for = ప్రముఖ పాప్‌ సింగర్‌‌ | works = {{flatlist| * ఆల్బమ్స్ డిస్కోగ్రఫీ * పాటలు ** సింగిల్స్ డిస్కోగ్రఫీ * వీడియోగ్రఫీ * కచేరీలు * ఫిల్మోగ్రఫీ * బిబ్లియోగ్రఫీ * ఫ్యాషన్ బ్రాండ్లు }} | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|సీన్ పెన్|1985|1989|end=divorced}} * {{marriage|గై రిచీ|2000|2008|end=divorced}} }} | partner = Carlos Leon (1995–1997) | children = 6 | relatives = క్రిస్టోఫర్ సికోన్ (సోదరుడు) | website = {{URL|madonna.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | origin = New York City, U.S. | genre = {{hlist|Pop music|electronica|Dance music}} | instruments = {{hlist|Vocals|guitar}}<!--- If you think an instrument should be listed or removed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument---> | label = {{hlist|Sire Records|Warner Records}}|Maverick (company)|Interscope Records}}<!--Listed in chronological order --> | past_member_of = {{hlist|Breakfast Club (band)|Emmy}}| signature = Madonna's signature.svg }} '''మడోన్నా లూయిస్ సికోన్''' (ఆంగ్లం:Madonna Louise Ciccone; 1958 ఆగస్టు 16) అమెరికన్ గాయని, పాటల రచయిత, నటి.<ref name="RockHall">{{cite web|year=2008|title=Madonna Biography|url=https://rockhall.com/inductees/madonna/bio/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100329062011/https://rockhall.com/inductees/madonna/bio/|archive-date=March 29, 2010|access-date=April 15, 2015|publisher=[[Rock and Roll Hall of Fame]]}}</ref> ''క్వీన్ ఆఫ్ పాప్''గా పిలువబడే మడోన్నా సంగీత నిర్మాణం, పాటల రచన, దృశ్య ప్రదర్శనలతో తన బహుముఖ ప్రజ్ఞకు ప్రసిద్ధి చెందింది. సామాజిక, రాజకీయ, లైంగిక, మతపరమైన ఇతివృత్తాలతో ఆమె రచనలు వివాదం, విమర్శకుల ప్రశంసలు రెండింటినీ కలిగిఉంటాయి.<ref name="McGregor">{{cite news|url=https://labri.org/england/resources/05052008/JM01_Madonna.pdf|title=Madonna: Icon of Postmodernity|last=McGregor|first=Jock|access-date=March 29, 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101207061754/https://labri.org/england/resources/05052008/JM01_Madonna.pdf|archive-date=2010-12-07|publisher=[[L'Abri]]|year=2008|pages=1–8}}</ref> ఆల్బమ్స్, బిజినెస్ వెంచర్స్, రియల్ ఎస్టేట్, తన పేరిట అమ్ముడయ్యే వస్తువులు, ప్రకటనలు.. వెరసి ఆమె మహిళా పాప్ సింగర్స్‌లో మొట్టమొదటి బిలియనీర్‌గా ఎదిగింది. దీనికి తెలివైన పెట్టుబడి నిర్ణయాలూ సహకరించాయి.<ref>{{Cite web|date=2023-03-05|title=Greater revenue .. Madonna - Sakshi|url=https://www.sakshi.com/news/family/greater-revenue-madonna-125183|access-date=2023-03-05|website=web.archive.org|archive-date=2023-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305123556/https://www.sakshi.com/news/family/greater-revenue-madonna-125183|url-status=bot: unknown}}</ref> 2000లో [[గిన్నీస్ ప్రపంచ రికార్డులు|గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్స్]] మడోన్నాను ఎప్పటికప్పుడు గొప్ప మహిళా కళాకారిణిగా పేర్కొంది. ఆమె ప్రపంచవ్యాప్తంగా 30 కోట్ల ఆల్బమ్ అమ్మకాలతో అత్యధికంగా అమ్ముడైన మహిళా కళాకారిణి.<ref name="guinnessworldrecords.com">http://www.guinnessworldrecords.com/content_pages/record.asp?recordid=55387 ''Guinnessworldrecords.com''</ref> 2007 గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్, బిల్‌బోర్డ్ మ్యాగజైన్ రెండు కూడా అత్యధికంగా సంపాదిస్తున్న గాయకురాలుగా మడోన్నాను పేర్కొన్నాయి.<ref>[http://www.forbes.com/2007/01/17/richest-women-entertainment-tech-media-cz_lg_richwomen07_0118womenstars_slide_5.html In Pictures: The Richest 20 Women In Entertainment], ''Forbes'' magazine</ref> ఫోర్బ్స్ మడోన్నా నికర విలువ $80 మిలియన్లు అని తేల్చింది. మడోన్నా కన్ఫెషన్స్ టూర్ $200 మిలియన్ డాలర్లు వసూలు చేసి రికార్డు సృష్టించింది.<ref>Waddell, Ray. [http://billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1003521640 "Stones' Bigger Bang Is Top-Grossing Tour Of 2006"], ''[[Billboard (magazine)|]]'', [[14 December]] [[2006]]</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == మడోన్నా లూయిస్ సికోన్ 1958 ఆగస్టు 16న బే సిటీ, మిచిగాన్‌లో కాథలిక్ తల్లిదండ్రులు మడోన్నా లూయిస్ (నీ ఫోర్టిన్), సిల్వియో ఆంథోనీ (టోనీ) సికోన్‌లకు జన్మించింది. ఆమె పూర్వీకులు ఇటాలియన్ వలసదారులు కాగా ఆమె తల్లి ఫ్రెంచ్-కెనడియన్ సంతతికి చెందినది. ఆమె కుటుంబ సభ్యులు మడోన్నాను ''లిటిల్ నానీ'' అని ముద్దుగా పిలుచుకుంటారు. మడోన్నా ఐదేళ్ల ప్రాయంలో ఆమె తల్లి రొమ్ము క్యాన్సర్‌తో మరణించింది. మడోన్నాకు ఇద్దరు అన్నలు ఆంథోనీ, మార్టిన్; ముగ్గురు తమ్ముళ్లు పౌలా, క్రిస్టోఫర్, మెలానీలతో మడోన్నా డెట్రాయిట్ శివారు ప్రాంతాలైన పోంటియాక్, అవాన్ టౌన్‌షిప్‌లో పెరిగింది.<ref name="thechild">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1400097/The-child-who-became-a-star.html|title=The Child Who Became a Star: Madonna Timeline|date=July 26, 2006|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|access-date=June 9, 2008|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/1400097/The-child-who-became-a-star.html|archive-date=January 10, 2022|url-access=subscription}}{{cbignore}}</ref> 1966లో టోనీ హౌస్ కీపర్ జోన్ గుస్టాఫ్సన్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. వారికి ఇద్దరు పిల్లలు, జెన్నిఫర్, మారియో. మళ్లీ పెళ్లి చేసుకున్నందుకు తన తండ్రిపై మడోన్నా ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసింది. ఇది వారి బంధాన్ని దెబ్బతీసింది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1958 జననాలు]] [[వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ గాయకులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ కాస్మెటిక్స్ వ్యాపారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ ఫ్యాషన్ వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పాప్ గిటారిస్టులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పాప్ రాక్ గాయకులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ మహిళా చలనచిత్ర దర్శకులు]] [[వర్గం:బ్రిట్ అవార్డు విజేతలు]] [[వర్గం:డ్యాన్స్-పాప్ సంగీతకారులు]] [[వర్గం:స్త్రీవాద సంగీతకారులు]] [[వర్గం:గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు గెలుచుకున్న సంగీతకారులు]] [[వర్గం:గ్రామీ అవార్డు విజేతలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ LGBT హక్కుల కార్యకర్తలు]] [[వర్గం:సజీవులు]] [[వర్గం:సెక్స్-పాజిటివ్ ఫెమినిస్టులు]] [[వర్గం:మహిళా మానవతావాదులు]] [[వర్గం:వరల్డ్ మ్యూజిక్ అవార్డ్స్ విజేతలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ రికార్డు హోల్డర్లు]] 7md8tozkhn2t2ud9u0mswbeqt0wzsnf 0 375414 4956882 4835283 2026-09-12T15:27:41Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అమెరికన్ వ్యాపారవేత్తలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956882 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=అజయ్ బంగా|image=The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Shri Ajaypal Singh Banga, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 28, 2016 (cropped).jpg|office=ప్రపంచ బ్యాంక్ గ్రూప్ ప్రెసిడెంట్|status=నియమించారు|1blankname={{nowrap|చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్}}|1namedata=అన్షులా కాంత్|term_start=జూన్ 2, 2023|term_end=|succeeding=డేవిడ్ మాల్పాస్|predecessor=డేవిడ్ మాల్పాస్|successor=|birth_name=అజయ్‌పాల్ సింగ్ బంగా|birth_date={{birth date and age|1959|11|10}}|birth_place=[[పూణే]], [[భారతదేశం]]|death_date=|death_place=|relatives=ఎం. ఎస్. బంగా (సోదరుడు)|education=సెయింట్. స్టీఫెన్స్ కాలేజ్, [[ఢిల్లీ]] నుంచి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ (BA) <br/> ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ [[అహ్మదాబాద్]] నుండి మాస్టర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (MBA)}}'''అజయ్‌పాల్ సింగ్ బంగా''' (జననం 1959 నవంబరు 10) భారతీయ సంతతికి చెందిన అమెరికన్ బిజినెస్ ఎగ్జిక్యూటివ్.<ref name="ledger-enquirer">{{cite web|title=MasterCard CEO discusses diversity, technology, unpredictable world and personal incidents|url=https://www.ledger-enquirer.com/news/business/article101425582.html}}</ref> ఆయన ప్రస్తుతం జనరల్ అట్లాంటిక్‌లో వైస్ ఛైర్మన్‌గా ఉన్నాడు.<ref name=":1">{{Cite web|date=2021-12-01|title=Ajay Banga Joins General Atlantic as Vice Chairman|url=https://www.businesswire.com/news/home/20211201005403/en/Ajay-Banga-Joins-General-Atlantic-as-Vice-Chairman|access-date=2022-08-05|website=www.businesswire.com|language=en}}</ref> ఆయన గతంలో 2010 జూలై నుండి 2020 డిసెంబరు 31 వరకు కంపెనీకి ప్రెసిడెంట్, చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్ గా పనిచేసిన తర్వాత మాస్టర్ కార్డ్‌కి ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరించాడు.<ref name="indiorg">{{cite news|url=http://www.southreport.com/these-ceos-of-indian-origin-will-make-you-feel-proud/|title=These CEOs of Indian Origin will make you feel proud|last1=Reshmanth|date=April 6, 2015|access-date=May 22, 2017|publisher=South Report|archive-date=2019-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015082549/http://www.southreport.com/these-ceos-of-indian-origin-will-make-you-feel-proud/|url-status=dead}}</ref><ref name="mastercard.com">{{cite web|title=About Mastercard - Smart & Secure Payment Solutions|url=http://www.mastercard.com/us/company/en/newsroom/ceo_transition_announcement.html|website=www.mastercard.com}}</ref> ఆయన జనరల్ అట్లాంటిక్‌లో చేరడానికి 2021 డిసెంబరు 31న దీనికి పదవీ విరమణ చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Longtime Mastercard executive Banga to retire at year's end|url=https://www.bankingdive.com/news/longtime-mastercard-executive-banga-to-retire-at-years-end/607019/|access-date=2021-10-14|website=Banking Dive|language=en-US}}</ref> ఆయన నెదర్లాండ్స్-ఆధారిత ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ హోల్డింగ్ కంపెనీ ఎక్సోర్‌కు ఛైర్మన్, అమెరికా వైస్ ప్రెసిడెంట్ [[కమల హారిస్|కమలా హారిస్‌]]తో సెంట్రల్ అమెరికా కోసం పబ్లిక్-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యానికి ఛైర్మన్‌గా కూడా ఉన్నాడు.<ref name="auto3">{{Cite web|last=|first=|title=Partnership for Central America - Ajay Banga|url=https://www.centampartnership.org/ajaybanga|url-status=dead|access-date=2023-02-23|website=Partnership for Central America|language=en|archive-date=2023-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223162204/https://www.centampartnership.org/ajaybanga}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=23 February 2023|title=President Biden Announces U.S. Nomination of Ajay Banga to Lead World Bank|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2023/02/23/president-biden-announces-u-s-nomination-of-ajay-banga-to-lead-world-bank/|url-status=dead|access-date=2023-02-23|website=The White House|language=en|archive-date=2023-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223150319/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2023/02/23/president-biden-announces-u-s-nomination-of-ajay-banga-to-lead-world-bank/}}</ref> అజయ్ బంగా యు.ఎస్.-ఇండియా బిజినెస్ కౌన్సిల్ (USIBC) మాజీ ఛైర్మన్, భారతదేశంలో పెట్టుబడులు పెట్టే 300 కంటే ఎక్కువ అతిపెద్ద అంతర్జాతీయ కంపెనీలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాడు, ఇంటర్నేషనల్ ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ ఛైర్మన్ కూడా.<ref>{{Cite web|date=23 June 2020|title=ICC elects Mastercard CEO Ajay Banga as new Chair|url=https://iccwbo.org/media-wall/news-speeches/icc-elects-mastercard-ceo-ajay-banga-as-new-chair/|website=International Chamber of Commerce}}</ref> [[ప్రపంచ బ్యాంకు|ప్రపంచ బ్యాంక్‌]] కొత్త అధ్యక్షుడిగా అజయ్‌ బంగా 2023 మే 3న ఎన్నికయ్యాడు, 2023 ఫిబ్రవరిలో [[జో బైడెన్]] పరిపాలనలో ఈ స్థానానికి ఆయన నామినేట్ చేయబడ్డాడు. దీంతో ప్రపంచబ్యాంక్‌కు నాయకత్వం వహించనున్న తొలి భారతీయ అమెరికన్‌గా ఆయన నిలిచాడు. ప్రస్తుతం అధ్యక్షుడిగా ఉన్న డేవిడ్ మాల్‌పాస్ పదవీ కాలం 2023 జూన్ 1తో ముగుస్తుంది. ఆ తరువాత రోజు జూన్‌ 2 నుంచి అయిదేళ్ల పాటు అజయ్ బంగా పదవిలో కొనసాగనున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=2023-05-04|title=ప్రపంచ బ్యాంక్‌ అధిపతిగా అజయ్‌ బంగా {{!}}|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/world/general/0800/123080404|access-date=2023-05-04|website=web.archive.org|archive-date=2023-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504050333/https://www.eenadu.net/telugu-news/world/general/0800/123080404|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="wbg">{{cite news|url=https://www.reuters.com/business/finance/world-bank-board-poised-elect-us-nominee-ajay-banga-president-2023-05-03/|title=World Bank board elects US nominee Ajay Banga as president|last1=Shalal|first1=Andrea|date=May 3, 2023|publisher=Reuters|last2=Lawder|first2=David}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/02/23/business/world-bank-president-nomination.html|title=U.S. Nominates Ajay Banga to Lead World Bank|last1=Rappeport|first1=Alan|date=February 23, 2023|work=The New York Times|last2=Davenport|first2=Coral|via=NYTimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=House|first=The White|date=February 23, 2023|title=President Biden Announces U.S. Nomination of Ajay Banga to Lead World Bank|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2023/02/23/president-biden-announces-u-s-nomination-of-ajay-banga-to-lead-world-bank/|website=The White House|access-date=2023-05-04|archive-date=2023-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223150319/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2023/02/23/president-biden-announces-u-s-nomination-of-ajay-banga-to-lead-world-bank/|url-status=dead}}</ref> ఆయన 2007లో [[:en:Citizenship of the United States|యునైటెడ్ స్టేట్ పౌరసత్వం]] పొందాడు.<ref>[https://www.devex.com/news/biden-nominates-ex-mastercard-ceo-ajay-banga-to-lead-world-bank-105015 Biden nominates ex-Mastercard CEO Ajay Banga to lead World Bank] Devex</ref> == జననం == అజయ్ బంగా 1959 నవంబరు 10న భారతదేశంలోని మహారాష్ట్రలోని [[పూణే]]లోని [[ఖడ్కీ]] కంటోన్మెంట్‌లో ఒక సిక్కు కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి హర్భజన్ సింగ్ బంగా ఆర్మీ అధికారి కాగా వారి కుటుంబం పంజాబ్‌లోని [[జలంధర్|జలంధర్‌]]కు చెందినది.<ref name="auto2">Aime Williams, Camilla Hodgson and Anjli Raval (25 February 2023), [https://www.ft.com/content/097b3d80-5b46-4604-a5ce-9726819d9b8a Ajay Banga, World Bank nominee must swap finance for climate] ''[[Financial Times]]''.</ref> == విద్యాభ్యాసం == అజయ్ బంగా [[సిమ్లా]]లోని సెయింట్ ఎడ్వర్డ్ స్కూల్‌లో, <ref>{{Cite web|title=World Bank prez nominee studied at St Edward's : The Tribune India|url=https://www.tribuneindia.com/news/himachal/world-bank-prez-nominee-studied-at-st-edwards-482940|accessdate=5 March 2023}}</ref> [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌]]లోని [[హైదరాబాద్ పబ్లిక్ స్కూల్|హైదరాబాద్ పబ్లిక్ స్కూల్‌]]లో చదువుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=2023-05-04|title=Biden nominates Indian American Ajay Banga for World Bank president news in telugu|url=https://education.sakshi.com/current-affairs/persons/biden-nominates-indian-american-ajay-banga-world-bank-president-125807|access-date=2023-05-04|website=web.archive.org|archive-date=2023-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504055142/https://education.sakshi.com/current-affairs/persons/biden-nominates-indian-american-ajay-banga-world-bank-president-125807|url-status=bot: unknown}}</ref> ఆయన [[ఢిల్లీ]]లోని సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కాలేజీ నుండి ఎకనామిక్స్‌లో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ (ఆనర్స్) డిగ్రీతో పట్టభద్రుడయ్యాడు. ఆ తర్వాత [[అహ్మదాబాద్|అహ్మదాబాద్‌]]లోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ నుండి మేనేజ్‌మెంట్‌లో PGP (MBAకి సమానం) పొందాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=Bloomberg - Executive Profile|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=23673920&privcapId=6477196|access-date=2019-06-16|website=www.bloomberg.com}}</ref> == గుర్తింపు == 2014 మే 22న జరిగిన NYU స్టెర్న్ 2014 (న్యూయార్క్ యూనివర్సిటీ స్టెర్న్ స్కూల్ ఆఫ్ బిజినెస్) గ్రాడ్యుయేట్ కాన్వొకేషన్‌లో అజయ్ బంగా ముఖ్య వక్తగా ఉన్నాడు, <ref>{{cite web|title=Press Release - Ajay Banga, President & CEO of MasterCard, to Keynote 2014 Graduate Convocation - NYU Stern|url=http://www.stern.nyu.edu/experience-stern/news-events/banga-keynote-convocation-14|website=www.stern.nyu.edu}}</ref> 2015 క్లాస్ కాన్వకేషన్ సమయంలో ఆయన తన అల్మా మేటర్, [[:en:Indian Institute of Management Ahmedabad|ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ అహ్మదాబాద్‌]]<nowiki/>కు ముఖ్య వక్తగా కూడా ఉన్నాడు.<ref>{{cite web|date=8 April 2015|title=MasterCard CEO Ajay Banga's six lessons on leadership—as told to the IIM-A class of 2015 — Quartz|url=https://qz.com/377104/ajay-bangas-six-lessons-on-leadership-as-told-to-the-iim-a-class-of-2015/|website=qz.com}}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="peng_ALea">{{Cite web|author=Ajay Banga|title=A Leader Listens|url=https://penguin.co.in/book/a-leader-listens/|access-date=25 November 2020|work=Penguin Random House India}}</ref> ఆయన వివిధ [[:en:Fintech|ఫిన్‌టెక్]] సమావేశాలు, వివిధ నాయకత్వ సమావేశాలలో సాధారణంగా వక్తగా వ్యవహరించాడు. ఆయన 2014 నవంబరు 6న [[:en:Jim Cramer|జిమ్ క్రామెర్]] హోస్ట్ చేసిన [[:en:Mad Money|మ్యాడ్ మనీ]] షోలో కూడా కనిపించాడు.<ref>{{cite web|last=Allen|first=Karma|date=6 November 2014|title=Cramer, MasterCard CEO talk radical banking moves|url=https://www.cnbc.com/id/102161792#.|website=[[CNBC]]}}</ref> భారత ప్రభుత్వం 2016లో బంగాకు [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] పౌర గౌరవాన్ని అందించింది.<ref>{{Cite web|title=Padma Awards 2016|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=135783}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:1960 జననాలు]] [[వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌లు]] [[వర్గం:ఫార్చ్యూన్ 500 కంపెనీల అమెరికన్ చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌లు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చీఫ్ ఆపరేటింగ్ ఆఫీసర్లు]] [[వర్గం:భారత సంతతికి చెందిన అమెరికన్ ప్రజలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ సిక్కులు]] [[వర్గం:పూణే వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:డౌ ఇంక్ డైరెక్టర్లు.]] [[వర్గం:యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు భారతీయ వలసదారులు]] [[వర్గం:ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ అహ్మదాబాద్ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:భారతీయ సిక్కులు]] [[వర్గం:పీటర్సన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఇంటర్నేషనల్ ఎకనామిక్స్]] [[వర్గం:ప్రపంచ బ్యాంక్ గ్రూప్ అధ్యక్షులు]] [[వర్గం:వాణిజ్యం , పరిశ్రమలలో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] fbx5n992c5nckydy7y2pq4o1f2geern 0 379707 4957081 4610267 2026-09-13T06:19:20Z Muralikrishna m 106628 4957081 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = గుడ్ నైట్ | image = | caption = | director = వినాయక్ చంద్రశేఖరన్ | writer = వినాయక్ చంద్రశేఖరన్ | producer = {{Ubl| యువరాజ్ గణేశన్ | మహేశ్ రాజ్ పసిలన్ | నజీరత్ పసిలన్}} | starring = {{plainlist| * [[కె. మణికంఠన్]] * మీతా రఘునాథ్ * రమేశ్ తిలక్ * రేచల్ రెబకా * బాలాజీ శక్తివేల్ }} | cinematography = జయంత్ సేతుమాధవన్ | editing = భరత్ విక్రమన్ | music = సీన్ రోల్డన్ | studio = మిలియన్ డాలర్ స్టూడియోస్ <br/> ఎమ్మార్పీ ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్ | distributor = శక్తి ఫిలిం ఫ్యాక్టరీ | released = {{film date|2023|5|12|df=yes}} | runtime = | country = భారతదేశం | language = తమిళ్ }}'''గుడ్ నైట్''' 2023లో విడుదలైన తమిళ సినిమా. మిలియన్ డాలర్ స్టూడియోస్,ఎమ్మార్పీ ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్ బ్యానర్‌లపై యువరాజ్ గణేశన్, మహేశ్ రాజ్ పసిలన్, నజీరత్ పసిలన్ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు వినాయక్ చంద్రశేఖరన్ దర్శకత్వం వహించాడు. [[కె. మణికంఠన్]], [[మీతా రఘునాథ్]], రమేశ్ తిలక్, రేచల్ రెబకా, బాలాజీ శక్తివేల్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా మే 12న విడుదలై, జులై 3 నుండి [[డిస్నీ+ హాట్‌స్టార్|డిస్నీ+హాట్‌స్టార్‌లో]] నుంచి తమిళం, తెలుగు, హిందీ, మలయాళం, కన్నడ భాషల్లో స్ట్రీమింగ్ ప్రారంభమైంది.<ref name="కడుపుబ్బా నవ్వించే గురక.. ఓటీటీలోకి వచ్చేసిన 'గుడ్‌ నైట్‌'.. తెలుగు వెర్షన్‌ ఎక్కడ చూడొచ్చంటే?">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=కడుపుబ్బా నవ్వించే గురక.. ఓటీటీలోకి వచ్చేసిన 'గుడ్‌ నైట్‌'.. తెలుగు వెర్షన్‌ ఎక్కడ చూడొచ్చంటే? |url=https://tv9telugu.com/entertainment/ott/latest-super-hit-movie-good-night-now-streaming-on-disney-plus-hotstar-ott-in-telugu-996376.html |accessdate=12 July 2023 |date=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230712161947/https://tv9telugu.com/entertainment/ott/latest-super-hit-movie-good-night-now-streaming-on-disney-plus-hotstar-ott-in-telugu-996376.html |archivedate=12 July 2023 |language=te}}</ref><ref name="నవ్వించే గురక - ఓటీటీలోకి వచ్చేస్తున్న తమిళ మూవీ ‘గుడ్ నైట్’, తెలుగులోనూ స్ట్రీమింగ్!">{{cite news |last1=A. B. P. Desam |first1= |title=నవ్వించే గురక - ఓటీటీలోకి వచ్చేస్తున్న తమిళ మూవీ ‘గుడ్ నైట్’, తెలుగులోనూ స్ట్రీమింగ్! |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/tamil-hit-movie-good-night-locks-its-ott-release-date-99886 |accessdate=12 July 2023 |work= |date=22 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230712162228/https://telugu.abplive.com/entertainment/tamil-hit-movie-good-night-locks-its-ott-release-date-99886 |archivedate=12 July 2023 |language=te}}</ref> ==కథ== మోహన్  సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఇంజినీర్‌గా ఉద్యోగం చేస్తుంటాడు. అతడిది నిద్రపోయాడంటే గురక పెట్టె అలవాటుంది. ఒక రోజు తన బావతో కలిసి పని మీద ఓ ఇంటికి వెళ్లగా అక్కడ అను (మీతా రఘునాథ్)ను చూసి ఇష్టపడి ఆ తరువాత ఇద్దరూ పెళ్లి చేసుకుంటారు. అయితే పెళ్ళైన తరువాత మెుదటి రాత్రి రోజు అనుకు మోహన్ గురకం విషయం అర్థమవుతుంది. ఈ క్రమంలో మోహన్ పెట్టే గురకకు అనుకు నిద్రపట్టక ఆరోగ్యం కూడా పాడవుతుంది. గురక సమస్య తగ్గించుకేనేందుకు మోహన్ ఏం చేశాడు? గురక సమస్యతో మోహన్ కు వచ్చిన కష్టాలేంటి ? ఆ తరువాత ఏమి జరిగింది అనేదే మిగతా సినిమా కథ.<ref name="రివ్యూ: గుడ్‌నైట్‌.. హీరో గురక.. ఎలాంటి సమస్యలు తెచ్చింది?">{{cite news |last1=Eenadu |title=రివ్యూ: గుడ్‌నైట్‌.. హీరో గురక.. ఎలాంటి సమస్యలు తెచ్చింది? |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/good-night-movie-review-in-telugu/0203/123117194 |accessdate=12 July 2023 |date=3 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230712162942/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/good-night-movie-review-in-telugu/0203/123117194 |archivedate=12 July 2023 |language=te}}</ref> ==నటీనటులు== {{refbegin|2}} * [[కె. మణికంఠన్]] * మీతా రఘునాథ్ * రమేశ్ తిలక్ * రేచల్ రెబకా * బాలాజీ శక్తివేల్ * భగవతి పెరుమాళ్ * రైచల్ రెబెకా * కౌసల్య నటరాజన్ * ఉమా రామచంద్రన్ * నిఖిల శంకర్ * జగన్ కృష్ణన్ * ప్రియలయ * శ్రీ ఆర్తీ * శైవం కల * వినాయక్ చంద్రశేఖరన్ (అతిధి పాత్ర) {{refend}} ==సాంకేతిక నిపుణులు== *బ్యానర్: మిలియన్ డాలర్ స్టూడియోస్,ఎమ్మార్పీ ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్ *నిర్మాత: యువరాజ్ గణేశన్, మహేశ్ రాజ్ పసిలన్, నజీరత్ పసిలన్ *కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకత్వం: వినాయక్ చంద్రశేఖరన్ *సంగీతం: సీన్ రోల్డన్ *సినిమాటోగ్రఫీ: జయంత్ సేతుమాధవన్ *ఎడిటింగ్ : భారత్ విక్రమన్ ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title |26691319}} [[వర్గం:తమిళ సినిమాలు]] im9ez6hiwelg2tr6d8rucpkk00ok7r6 0 385490 4956846 4746263 2026-09-12T14:11:23Z యర్రా రామారావు 28161 4956846 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కల్లేశ్వర దేవాలయం (కర్ణాటక) | other_name = | nickname = | settlement_type = దేవాలయం | image_skyline = View of Kalleshvara Temple at Bagali from an elevation.JPG | image_alt = | image_caption = [[విజయనగర జిల్లా]] బాగళి కాళేశ్వర దేవాలయం (నిర్మాణం సా.శ. 987) | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|14|50|38|N|75|58|58|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[కర్ణాటక]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశపు జిల్లా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[విజయనగర జిల్లా]] | subdivision_type3 = [[తాలూకా|తాలూకా]] | subdivision_name3 = [[హర్పనహళ్లి]] | subdivision_type4 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల జాబితా|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | subdivision_name4 = [[హర్పనహళ్లి లోకసభ నియోజక వర్గం|హర్పనహళ్లి]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = కన్నడ | demographics1_title1 = [[అధికార భాష| అధికార]] | demographics1_info1 = [[Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = | registration_plate = KA-35 | website = | footnotes = | official_name = బాగళి కల్లేశ్వర దేవాలయం }} '''కల్లేశ్వరదేవాలయం,''' (కళ్ళేశ్వర లేదా కళ్లేశ్వర అని కూడా పిలుస్తారు) ఇది [[భారతదేశం]], [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రం, [[విజయనగర జిల్లా]], [[హర్పనహళ్లి]] నగరానికి 9 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న బాగళి (ప్రాచీన శాసనాలలో బల్గాలి అని పిలుస్తారు) గ్రామంలో ఉంది. == నిర్మాణం == ఆలయ నిర్మాణc సా.శ. 987లో రాజు తైలప II (అహవమల్లా అని కూడా పిలుస్తారు) స్థాపించిన కాలంలో (కళ్యాణి చాళుక్య అని కూడా పిలుస్తారు). సా.శ. 10వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో రాష్ట్రకూట రాజవంశం, పశ్చిమ [[చాళుక్యులు|చాళుక్య సామ్రాజ్యం]], రెండు కన్నడ రాజవంశాల పాలనలో విస్తరించింది. దుగ్గిమయ్య అనే వ్యక్తి ద్వారా ఆలయ సంప్రోక్షణ జరిగింది.కళాచరిత్రకారుడు ఆడమ్ హార్డీ ఆలయ నిర్మాణశైలిని "శృంగార శిల్పాలతో కూడిన దివంగత రాష్ట్రకూట విమానం (పుణ్యక్షేత్రం, గోపురం), తరువాతి ప్రధానస్రవంతి కాని బహిరంగ మంటపానికి ఎదురుగా మూసి ఉన్న మంటపం (హాల్)గా చాళుక్య వర్గీకరించాడు. 10వ, 11వ శతాబ్దాల నుండి ముప్పై-ఆరు పాతకన్నడ శాసనాలు (దాన శాసన విరాళాలను వివరించేవి) అందించింది.ఈ ఆలయం, [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ|భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణచే]] జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నంగా రక్షించబడుతుంది == ఆలయ ప్రణాళిక, అలంకరణ == [[File:Chelu sundari cp Nataraj kv.jpg|thumb|Relief of ''Chelu Sundari'' curved on the pillar base in the Kalleshvara temple at Bagali]] [[దస్త్రం:Open_mantapa_(hall)_in_Kalleshvara_temple_at_Bagali.JPG|alt=Open mantapa (hall) in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|కుడి|220x220px]] [[దస్త్రం:Open_mantapa_(hall)_in_Kalleshvara_temple_at_Bagali.JPG|alt=Open mantapa (hall) in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|కుడి|220x220px]] ఆలయ నిర్మాణంలో హిందూదేవుడు [[శివుడు|శివుని]] కోసం ఒక ప్రధాన మందిరం, తూర్పు వైపున ఉన్న [[గర్భగుడి]], వాస్తుశిల్పం ప్రకారం (పూర్వ గది లేదా ''అంతరాల''), దక్షిణం, తూర్పున ప్రవేశంతో కూడిన ప్రధాన మూసి ఉన్న వరండా (''మహా మంటపం'') ఉన్నాయి. ఈ నిర్మాణాలు 10వ శతాబ్దపు రాష్ట్రకూట పాలనకు సంబంధించినవి. వరండా ముందు ఒక పెద్ద, బహిరంగ సభామందిరం (''సభామండప'') ఉంది. ఇందులో అలంకరించబడిన యాభై అత్యంత నునుపు కలిగిన స్తంభాలు అలంకార పైకప్పుకు మద్దతుగా ఉంటాయి. తూర్పు- పడమర దిశలోఒక వరండా (''ముఖమండప'')తో [[సూర్యుడు|సూర్య దేవుడు]] కోసం ఒక మందిరం, సమావేశ మందిరానికి ఉత్తరాన [[నరసింహావతారం|నరసింహ]] [[దేవుడు|దేవత]] (హిందూదేవుడు [[విష్ణువు|విష్ణు]]<nowiki/>రూపం) కోసం ఒక చిన్నమందిరంతో ఆలయ నిర్మాణం ఉంది.ఈ నిర్మాణాలు పశ్చిమ చాళుక్యుల పాలనకు సంబంధించినవి. <ref name="bagali">{{Cite web|title=Kallesvara Temple|url=http://asibengalurucircle.in/kalleswara-swami-temple-bagali|access-date=15 July 2012|website=Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle|publisher=ASI Bengaluru Circle|archive-date=10 ఆగస్టు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810071842/http://asibengalurucircle.in/kalleswara-swami-temple-bagali|url-status=dead}}</ref> <ref name="nonmainstream">Hardy (1995), p 323</ref> మొత్తం మీద, ప్రధాన మందిరం చుట్టూ ఎనిమిది చిన్న ఆలయాలు ఉన్నాయి. యాభై స్తంభాలలో, పై అంతస్థులో కూర్చొనే (''కక్షాసనం)'' తో అందించబడిన ఇరవై నాలుగు స్తంభాలుతో (''జగతి'') ఆలయ నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. [[నంది]] (ఎద్దు, హిందూ దేవుడు[[శివుడు|శివుని]] సహచరుడు) ఎదురుగా ఉన్న తూర్పు ద్వారం తలుపు మార్గాలు దగ్గరగా హాలులోకి ప్రవేశించే దక్షిణ ద్వారం చాలా అందంగా అలంకరించబడ్డాయి. మూసి ఉన్న హాలులో చాళుక్యుల కాలంనాటి కొన్ని స్వతంత్ర శిల్పాలు కనిపిస్తాయి. వీటిలో [[శివుడు]], [[ఈశ్వరుడు|ఉమామహేశ్వరుడు]] (శివుడు తన భార్య పార్వతితో), [[వినాయకుడు|గణేశుడు]], [[షణ్ముఖుడు|కార్తికేయుడు]], [[సూర్యుడు]], అనంత శయన (పాముపై కూర్చున్న [[విష్ణువు]]), [[సరస్వతి]], [[దుర్గ|మహిషమర్దిని]] ([[దుర్గ|దుర్గాదేవి]] రూపం) ఉన్నాయి. <ref name="bagali" /> == ఇది కూడ చూడు == * [[కల్లేశ్వర దేవాలయం, హైర్ హడగలి]] * [[కాళేశ్వర ఆలయం, అంబలి|కాళేశ్వర ఆలయం (అంబలి]]) ==చిత్రమాల== <gallery> దస్త్రం:Kalleshvara temple (987 AD) at Bagali 1.JPG|ఆలయం వద్ద మందిరం, మూసి ఉన్న మంటపం వెలుపలి గోడ దస్త్రం:View of Kalleshvara temple (987 AD) at Bagali.JPG|దూరం నుండి కాళేశ్వర ఆలయ దృశ్యం దస్త్రం:Hero stone (virgal) with Kannada inscription in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|10వ - 11వ శతాబ్దపు పాత కన్నడ శాసనం.ఇది కాళేశ్వర ఆలయంలో పశువుల దొంగలతో యుద్ధాన్ని వర్ణిస్తుంది దస్త్రం:Entrance to closed mantapa from open mantapa in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|సభామంటపం నుండి మూసి ఉన్న మహామంటపం వరకు అలంకరించబడిన తూర్పు ద్వారం దస్త్రం:Close up of lintel over mantapa entrance in Kalleshvara Temple at Bagali.jpg|కాళేశ్వర దేవాలయ మంటప ప్రవేశ ద్వారం మీద శిల్పకళ దస్త్రం:Entrance to sanctum in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|గర్భగుడిలోకి అలంకరించబడిన వసారా తూర్పు ద్వారం ప్రవేశం దస్త్రం:Old Kannada inscription (10th-11th century) in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|10వ - 11వ శతాబ్దానికి చెందిన పాత కన్నడ శాసనం దస్త్రం:Open mantapa (hall) in Kalleshvara temple at Bagali 1.JPG|దగ్గరగా ఉన్న హాల్‌కి తూర్పు ద్వారంలోకి చూస్తున్న ఓపెన్ హాల్ దృశ్యం దస్త్రం:Ornate door jamb in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|ఆలయంలో అలంకరించబడిన ద్వారబంధం దస్త్రం:Pillar base relief in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|బహిరంగ హాలులో స్తంభ పీఠం దస్త్రం:Pillar pedestal relief in the open hall in Kalleshvara temple at Bagali 2.JPG|బహిరంగ హాలులో స్తంభ పీఠం దస్త్రం:Pillar pedestal relief in the open hall in Kalleshvara temple at Bagali 1.JPG|బహిరంగ హాలులో స్తంభ పీఠం దస్త్రం:Ornate entrance to closed mantapa in Kalleshvara temple at Bagali.JPG|దక్షిణం నుండి మూసివేసిన హాలుకు అలంకరించబడిన ప్రవేశ ద్వారం దస్త్రం:Shrine wall erotic sculptures in Kalleshvara temple at Bagali 2.JPG|రాష్ట్రకూట కాలం నాటి పుణ్యక్షేత్రం గోడ శృంగార శిల్పాలు దస్త్రం:Shrine wall erotic sculptures in Kalleshvara temple at Bagali 1.JPG|రాష్ట్రకూట కాలం నాటి పుణ్యక్షేత్రం గోడ శృంగార శిల్పాలు దస్త్రం:Shrine wall erotic sculptures in Kalleshvara temple at Bagali 3.JPG|రాష్ట్రకూట కాలం నాటి పుణ్యక్షేత్రం గోడ శృంగార శిల్పాలు దస్త్రం:Shrine wall erotic sculptures in Kalleshvara temple at Bagali 4.JPG|రాష్ట్రకూట కాలం నాటి పుణ్యక్షేత్రం గోడ శృంగార శిల్పాలు </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{commons category|Kalleshvara Temple, Bagali}} [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:శివుడు]] [[వర్గం:విజయనగర జిల్లా]] [[వర్గం:కర్ణాటక]] [[వర్గం:కర్ణాటక దర్శనీయస్థలాలు]] 8ibataqtyhaayvefjne9o09d8uei36b 0 393299 4956957 4898128 2026-09-13T01:00:46Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956957 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు లేవు}} {{Infobox officeholder|||name=బసవ రాజేశ్వరి|birth_name=|caption=|image=|birth_date=1921|birth_place=[[రాయదుర్గం]] [[అనంతపురం జిల్లా]] [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[భారతదేశం ]]|residence=|death_date=2008 ఫిబ్రవరి 19|death_place=[[బళ్లారి]] [[కర్ణాటక]] [[భారతదేశం]]|office=లోక్సభ సభ్యురాలు|constituency=[[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]|termstart=1984|termend=1996|predecessor=గంగప్ప|successor=కేసి కొండయ్య|office1=భారత స్త్రీ శిశు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి|constituency1=[[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]|termstart1=1994|termend1=1996|predecessor1=|successor1=|office2=|constituency2=|termstart2=|predecessor2=|successor2=|party=భారతీయ జనతా పార్టీ|religion=|otherparty=[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ]]|spouse=|children=|website=|footnotes=|date=|year=|source=http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/2982.htm|parents=వీరారెడ్డి|profession=వ్యవసాయ వేత్త, [[విద్యావేత్త]], వ్యాపారవేత్త సామాజిక కార్యకర్త}} '''బసవరాజేశ్వరి''' ఒక భారతీయ రాజకీయవేత్త 3 సార్లు [[పార్లమెంట్ సభ్యుడు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]]గా ఎన్నికయ్యారు. (MP), [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ|లోక్‌సభలో]] [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గానికి]] ప్రాతినిధ్యం వహించారు. బసవ రాజేశ్వరి 1991 నుండి 1996 వరకు భారతదేశ మహిళా శిశు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు. == బాల్యం == బసవ రాజేశ్వరి 1928లో [[అనంతపురం జిల్లా]] ( [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని ) [[రాయదుర్గం|రాయదుర్గంలో]] జన్మించారు. బసవ రాజేశ్వరి తన విద్యను [[బళ్లారి]] (కర్ణాటక) లోని ప్రభుత్వ బాలికల ఉన్నత పాఠశాలలో పూర్తి చేసింది. == వ్యక్తిగత జీవితం == బసవ రాజేశ్వరి 1948 మే 22న శరణ బసవరాజ్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు ఈ దంపతులకు నలుగురు కుమారులు నలుగురు కూతుళ్లు ఉన్నారు. కర్నాటక ప్రదేశం కృషిక సమాజ బిల్డింగ్ బెంగళూరు ఇక్కడ ఉన్న బిల్డింగ్ బసవ రాజేశ్వరి పేరుతో పెట్టారు [[File:Basavarajeshwari Bhavan building karnataka pradesha krushika samaaja hudson circle bengaluru.jpg|thumb|basavarajeshwari Bhavan building karnataka pradesha krushika samaaja hudson circle bengaluru]] == రాజకీయ జీవితం == బసవ రాజేశ్వరి, పివి నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో కేంద్ర మహిళా శిశు అభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రిగా పనిచేశారు. బసవ రాజేశ్వరి 1962 నుంచి 1967 వరకు కర్ణాటక రాష్ట్ర మంత్రిగా పనిచేశారు. ఒక పర్యాయం కర్ణాటక శాసనమండలి సభ్యుజాగా పనిచేశారు. [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి లోక్‌సభ]] స్థానం నుంచి బసవ రాజేశ్వరి ఎంపిగా వరుసగా మూడుసార్లు గెలిచారు. బసవ రాజేశ్వరి 1957లో [[రాయచూర్ జిల్లా|రాయచూర్ జిల్లాలోని]] లింగసుగూర్ నుండి శాసనసభ సభ్యురాలిగా తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించింది. 1977 నుంచి 1984 వరకు బసవ రాజేశ్వరి కర్ణాటక రాష్ట్ర శాసనమండలి సభ్యురాలుగా పనిచేశారు. బసవ రాజేశ్వరి 1984, 1989 1991లో మూడుసార్లు బళ్లారి లోక్‌సభ స్థానం నుంచి గెలుపొంది పివి నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో మంత్రిగా పనిచేశారు. చైనాలోని బీజింగ్‌లో జరిగిన ప్రపంచ మహిళా సదస్సుకు కేంద్ర మంత్రిగా బసవరాజేశ్వరి భారతదేశం తరపున హాజరయ్యారు.<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19941130-bluster-all-around-755221-1994-11-30 BLUSTER ALL AROUND]</ref> 2004లో బసవరాజేశ్వరి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీలో]] చేరి బళ్లారిలోనే కాకుండా పొరుగు జిల్లాల్లో కూడా పార్టీ తరపున ప్రచారం చేశారు.<ref>[https://www.thehindu.com/2004/02/29/stories/2004022907810300.htm Congress leaders made me quit: Basavarajeshwari]{{Broken|date=April 2021}}</ref> kvf8qtkzj6bpprd8c50by1oauwtzios 4956958 4956957 2026-09-13T01:01:13Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* రాజకీయ జీవితం */ 4956958 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు లేవు}} {{Infobox officeholder|||name=బసవ రాజేశ్వరి|birth_name=|caption=|image=|birth_date=1921|birth_place=[[రాయదుర్గం]] [[అనంతపురం జిల్లా]] [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[భారతదేశం ]]|residence=|death_date=2008 ఫిబ్రవరి 19|death_place=[[బళ్లారి]] [[కర్ణాటక]] [[భారతదేశం]]|office=లోక్సభ సభ్యురాలు|constituency=[[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]|termstart=1984|termend=1996|predecessor=గంగప్ప|successor=కేసి కొండయ్య|office1=భారత స్త్రీ శిశు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి|constituency1=[[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]|termstart1=1994|termend1=1996|predecessor1=|successor1=|office2=|constituency2=|termstart2=|predecessor2=|successor2=|party=భారతీయ జనతా పార్టీ|religion=|otherparty=[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ]]|spouse=|children=|website=|footnotes=|date=|year=|source=http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/2982.htm|parents=వీరారెడ్డి|profession=వ్యవసాయ వేత్త, [[విద్యావేత్త]], వ్యాపారవేత్త సామాజిక కార్యకర్త}} '''బసవరాజేశ్వరి''' ఒక భారతీయ రాజకీయవేత్త 3 సార్లు [[పార్లమెంట్ సభ్యుడు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]]గా ఎన్నికయ్యారు. (MP), [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ|లోక్‌సభలో]] [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గానికి]] ప్రాతినిధ్యం వహించారు. బసవ రాజేశ్వరి 1991 నుండి 1996 వరకు భారతదేశ మహిళా శిశు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు. == బాల్యం == బసవ రాజేశ్వరి 1928లో [[అనంతపురం జిల్లా]] ( [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని ) [[రాయదుర్గం|రాయదుర్గంలో]] జన్మించారు. బసవ రాజేశ్వరి తన విద్యను [[బళ్లారి]] (కర్ణాటక) లోని ప్రభుత్వ బాలికల ఉన్నత పాఠశాలలో పూర్తి చేసింది. == వ్యక్తిగత జీవితం == బసవ రాజేశ్వరి 1948 మే 22న శరణ బసవరాజ్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు ఈ దంపతులకు నలుగురు కుమారులు నలుగురు కూతుళ్లు ఉన్నారు. కర్నాటక ప్రదేశం కృషిక సమాజ బిల్డింగ్ బెంగళూరు ఇక్కడ ఉన్న బిల్డింగ్ బసవ రాజేశ్వరి పేరుతో పెట్టారు [[File:Basavarajeshwari Bhavan building karnataka pradesha krushika samaaja hudson circle bengaluru.jpg|thumb|basavarajeshwari Bhavan building karnataka pradesha krushika samaaja hudson circle bengaluru]] == రాజకీయ జీవితం == బసవ రాజేశ్వరి, పివి నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో కేంద్ర మహిళా శిశు అభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రిగా పనిచేశారు. బసవ రాజేశ్వరి 1962 నుంచి 1967 వరకు కర్ణాటక రాష్ట్ర మంత్రిగా పనిచేశారు. ఒక పర్యాయం కర్ణాటక శాసనమండలి సభ్యురాలిగా పనిచేశారు. [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి లోక్‌సభ]] స్థానం నుంచి బసవ రాజేశ్వరి ఎంపిగా వరుసగా మూడుసార్లు గెలిచారు. బసవ రాజేశ్వరి 1957లో [[రాయచూర్ జిల్లా|రాయచూర్ జిల్లాలోని]] లింగసుగూర్ నుండి శాసనసభ సభ్యురాలిగా తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించింది. 1977 నుంచి 1984 వరకు బసవ రాజేశ్వరి కర్ణాటక రాష్ట్ర శాసనమండలి సభ్యురాలుగా పనిచేశారు. బసవ రాజేశ్వరి 1984, 1989 1991లో మూడుసార్లు బళ్లారి లోక్‌సభ స్థానం నుంచి గెలుపొంది పివి నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో మంత్రిగా పనిచేశారు. చైనాలోని బీజింగ్‌లో జరిగిన ప్రపంచ మహిళా సదస్సుకు కేంద్ర మంత్రిగా బసవరాజేశ్వరి భారతదేశం తరపున హాజరయ్యారు.<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19941130-bluster-all-around-755221-1994-11-30 BLUSTER ALL AROUND]</ref> 2004లో బసవరాజేశ్వరి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీలో]] చేరి బళ్లారిలోనే కాకుండా పొరుగు జిల్లాల్లో కూడా పార్టీ తరపున ప్రచారం చేశారు.<ref>[https://www.thehindu.com/2004/02/29/stories/2004022907810300.htm Congress leaders made me quit: Basavarajeshwari]{{Broken|date=April 2021}}</ref> 339em7iv1mk8r51wog0ztdxvkc4zr3o 4956959 4956958 2026-09-13T01:05:11Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 వ్యాసం విస్తరణ 4956959 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు}} {{more citations needed|date=August 2021}} {{Use dmy dates|date=June 2015}} {{Use Indian English|date=June 2015}} {{Infobox officeholder | name = బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్ | birth_name = బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్ | caption = | image = Basavarajeshwari Lok Sabha photo.jpg | birth_date = {{birth date|1923|02|17|df=y}}<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | birth_place = హనుమాపుర, రాయగడ, [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|2008|02|19|1923|02|17|df=y}}<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | death_place = [[బళ్లారి]], [[కర్ణాటక]], ఇండియా<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|లోక్‌సభ సభ్యురాలు]] | constituency = [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] | term_start = 1984 | term_end = 1996 | predecessor = [[ఆర్. వై. ఘోర్పడే]] | successor = [[కె. సి. కొండయ్య]] | office1 = మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖా మంత్రి | constituency1 = [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] | term_start1 = 1994 | term_end1 = 1996 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = | constituency2 = | term_start2 = | predecessor2 = | successor2 = | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (2004–2008) | other_party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (1954–2004) | spouse = {{marriage|శరణ బసవరాజ్|22 May 1948}} | children = 1 | website = | source = http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/2982.htm | profession = [[వ్యవసాయదారు]], [[విద్యావేత్త]], [[పారిశ్రామికవేత్త]], [[సామాజిక కార్యకర్త]] }} '''బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్''' (17 ఫిబ్రవరి 1923 – 19 ఫిబ్రవరి 2008) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు. ఆమె [[భారత పార్లమెంటు]] దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ]]లో [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]]కి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ మూడుసార్లు [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలిగా]] పనిచేశారు. ఆమె 1991 నుండి 1996 వరకు మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రిగా కూడా సేవలందించారు. == తొలి జీవితం, నేపథ్యం == బసవరాజేశ్వరి 1923 ఫిబ్రవరి 17న [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]లోని అప్పటి [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] (ప్రస్తుత [[కర్ణాటక]]లో ఉంది) పరిధిలో గల బళ్లారి జిల్లా రాయగడ [[తాలూకా]]లోని హనుమాపుర అనే గ్రామంలో జన్మించారు. [[జమీందార్లు|జమీందార్ల]] కుటుంబంలో జన్మించిన ఆమె వీరారెడ్డి, తిమ్మమ్మల ఎనిమిది మంది సంతానంలో పెద్దవారు. ఆమె [[బళ్లారి]]లోని ప్రభుత్వ బాలికల ఉన్నత పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం చేశారు. ఆ తర్వాత [[ప్రీ-యూనివర్శిటీ కోర్సు]]తో తన చదువును ముగించారు.<ref>{{cite book |title=ಬಸವರಾಜೇಶ್ವರಿ |date=2006 |url=https://kla.kar.nic.in/assembly/elib/pdf/eresources/Basavarajeshwari.pdf |language=kn |access-date=13 May 2025}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == బసవరాజేశ్వరి 1948 మే 22న శరణ బసవరాజ్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు నలుగురు కుమారులు, నలుగురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. == నిర్వహించిన పదవులు == * రెండు పర్యాయాలు [[అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ]] (ఏఐసిసి) సభ్యురాలు. * [[రాయచూర్]] జిల్లా కాంగ్రెస్ కమిటీ కార్యదర్శి. {| class="wikitable" |+ !# !నుండి !వరకు !పదవి |- | |1957 |1977 |[[కర్ణాటక శాసనసభ]] సభ్యురాలు. * కర్ణాటక రాష్ట్ర సాంఘిక సంక్షేమ, చిన్న నీటిపారుదల శాఖ ఉప మంత్రి (సుమారు 5 సంవత్సరాలు). |- | |1977 |1984 |[[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యురాలు. * 1980లో [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] ఛైర్మన్ (సుమారు 3 సంవత్సరాలు). |- | |1984 |1989 |[[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[8వ లోక్‌సభ]]. * ఉక్కు, గనుల సలహా కమిటీ సభ్యురాలు (5 సంవత్సరాలు). * [[8వ లోక్‌సభ]]లో ప్యానెల్ ఆఫ్ చైర్‌మెన్ సభ్యురాలు. * హౌస్ కమిటీ సభ్యురాలు (1986 నుండి 1989 వరకు). |- | |1989 |1991 |[[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[9వ లోక్‌సభ]]. |- | |1991 |1996 |[[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[10వ లోక్‌సభ]]. |} ==రాజకీయ జీవితం== 40 ఏళ్ల సుదీర్ఘ రాజకీయ జీవితం గల బసవరాజేశ్వరి, [[పి. వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గం|పి.వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో]] కేంద్ర మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రిగా పనిచేశారు. ఆమె 1962 - 1967 మధ్యకాలంలో ఉప మంత్రిగా సేవలు అందించారు. ఒక పర్యాయం [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యురాలిగా కూడా ఉన్నారు. ఆమె [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి లోక్‌సభ]] స్థానం నుంచి వరుసగా మూడుసార్లు గెలుపొందారు. 1957లో [[రాయచూర్ జిల్లా]] లింగసుగూర్ నుండి శాసనసభ సభ్యురాలిగా ఆమె తన రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత రెండవసారి కూడా ఎన్నికై ఐదేళ్లపాటు ఉప మంత్రి పదవిని చేపట్టారు. అనంతరం ఆమె శాసనమండలి సభ్యురాలిగా (1977–84) ఎన్నికయ్యారు. 1984, 1989, 1991 సంవత్సరాల్లో ఆమె బళ్లారి లోక్‌సభ స్థానం నుండి మూడుసార్లు గెలుపొంది [[పి. వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గం|పి.వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో]] చేరారు. కేంద్ర మంత్రి హోదాలో బసవరాజేశ్వరి చైనాలోని బీజింగ్‌లో జరిగిన ప్రపంచ మహిళా సదస్సులో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు.<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19941130-bluster-all-around-755221-1994-11-30 BLUSTER ALL AROUND]</ref> 1996లో బళ్లారి నుంచి లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసేందుకు కాంగ్రెస్ టికెట్ నిరాకరించడంతో ఆమె కొంతకాలం క్రియాశీల రాజకీయాలకు దూరంగా ఉన్నారు. ఆ సమయంలో ఒక ట్రస్ట్‌ను స్థాపించి దానికి చైర్‌పర్సన్‌గా వ్యవహరించారు. ఈ ట్రస్ట్ ఆధ్వర్యంలో ఒక ఇంజినీరింగ్ కళాశాల, పాఠశాలలు, పాలిటెక్నిక్, ఐటీఐ వంటి పలు విద్యాసంస్థలను ప్రారంభించారు. 2004లో బసవరాజేశ్వరి [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరారు. బళ్లారితో పాటు పొరుగు జిల్లాల్లో కూడా పార్టీ తరఫున ప్రచారం చేశారు.<ref>[https://www.thehindu.com/2004/02/29/stories/2004022907810300.htm Congress leaders made me quit: Basavarajeshwari]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> బెంగళూరులోని హడ్సన్ సర్కిల్ వద్ద ఉన్న కర్ణాటక ప్రదేశ్ కృషిక సమాజ భవనానికి ఆమె గౌరవార్థం పేరు పెట్టారు. [[File:Basavarajeshwari Bhavan building karnataka pradesha krushika samaaja hudson circle bengaluru.jpg|thumb|బెంగళూరులోని హడ్సన్ సర్కిల్ వద్ద ఉన్న బసవరాజేశ్వరి భవన్ కర్ణాటక ప్రదేశ్ కృషిక సమాజ భవనం]] ==మూలాలు== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:బసవరాజేశ్వరి}} [[Category:1923 జననాలు]] [[Category:2008 మరణాలు]] [[Category:1984–1989 భారత ఎంపీలు]] [[Category:1989–1991 భారత ఎంపీలు]] [[Category:1991–1996 భారత ఎంపీలు]] [[Category:కర్ణాటక నుండి లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[Category:బళ్లారి జిల్లా వ్యక్తులు]] [[Category:కర్ణాటకకు చెందిన భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:కర్ణాటకకు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:మైసూరు ఎమ్మెల్యేలు 1957–1962]] [[Category:మైసూరు ఎమ్మెల్యేలు 1962–1967]] [[Category:మైసూరు ఎమ్మెల్యేలు 1967–1972]] [[Category:మైసూరు ఎమ్మెల్యేలు 1972–1977]] [[Category:లోక్‌సభ మహిళా సభ్యులు]] [[Category:కర్ణాటక శాసనమండలి సభ్యులు]] 1072k9kyaei4lyrxpx7l0votasux19x 4956960 4956959 2026-09-13T01:06:11Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* మూలాలు */ 4956960 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు}} {{more citations needed|date=August 2021}} {{Use dmy dates|date=June 2015}} {{Use Indian English|date=June 2015}} {{Infobox officeholder | name = బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్ | birth_name = బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్ | caption = | image = Basavarajeshwari Lok Sabha photo.jpg | birth_date = {{birth date|1923|02|17|df=y}}<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | birth_place = హనుమాపుర, రాయగడ, [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|2008|02|19|1923|02|17|df=y}}<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | death_place = [[బళ్లారి]], [[కర్ణాటక]], ఇండియా<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|లోక్‌సభ సభ్యురాలు]] | constituency = [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] | term_start = 1984 | term_end = 1996 | predecessor = [[ఆర్. వై. ఘోర్పడే]] | successor = [[కె. సి. కొండయ్య]] | office1 = మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖా మంత్రి | constituency1 = [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] | term_start1 = 1994 | term_end1 = 1996 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = | constituency2 = | term_start2 = | predecessor2 = | successor2 = | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (2004–2008) | other_party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (1954–2004) | spouse = {{marriage|శరణ బసవరాజ్|22 May 1948}} | children = 1 | website = | source = http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/2982.htm | profession = [[వ్యవసాయదారు]], [[విద్యావేత్త]], [[పారిశ్రామికవేత్త]], [[సామాజిక కార్యకర్త]] }} '''బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్''' (17 ఫిబ్రవరి 1923 – 19 ఫిబ్రవరి 2008) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు. ఆమె [[భారత పార్లమెంటు]] దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ]]లో [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]]కి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ మూడుసార్లు [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలిగా]] పనిచేశారు. ఆమె 1991 నుండి 1996 వరకు మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రిగా కూడా సేవలందించారు. == తొలి జీవితం, నేపథ్యం == బసవరాజేశ్వరి 1923 ఫిబ్రవరి 17న [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]లోని అప్పటి [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] (ప్రస్తుత [[కర్ణాటక]]లో ఉంది) పరిధిలో గల బళ్లారి జిల్లా రాయగడ [[తాలూకా]]లోని హనుమాపుర అనే గ్రామంలో జన్మించారు. [[జమీందార్లు|జమీందార్ల]] కుటుంబంలో జన్మించిన ఆమె వీరారెడ్డి, తిమ్మమ్మల ఎనిమిది మంది సంతానంలో పెద్దవారు. ఆమె [[బళ్లారి]]లోని ప్రభుత్వ బాలికల ఉన్నత పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం చేశారు. ఆ తర్వాత [[ప్రీ-యూనివర్శిటీ కోర్సు]]తో తన చదువును ముగించారు.<ref>{{cite book |title=ಬಸವರಾಜೇಶ್ವರಿ |date=2006 |url=https://kla.kar.nic.in/assembly/elib/pdf/eresources/Basavarajeshwari.pdf |language=kn |access-date=13 May 2025}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == బసవరాజేశ్వరి 1948 మే 22న శరణ బసవరాజ్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు నలుగురు కుమారులు, నలుగురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. == నిర్వహించిన పదవులు == * రెండు పర్యాయాలు [[అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ]] (ఏఐసిసి) సభ్యురాలు. * [[రాయచూర్]] జిల్లా కాంగ్రెస్ కమిటీ కార్యదర్శి. {| class="wikitable" |+ !# !నుండి !వరకు !పదవి |- | |1957 |1977 |[[కర్ణాటక శాసనసభ]] సభ్యురాలు. * కర్ణాటక రాష్ట్ర సాంఘిక సంక్షేమ, చిన్న నీటిపారుదల శాఖ ఉప మంత్రి (సుమారు 5 సంవత్సరాలు). |- | |1977 |1984 |[[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యురాలు. * 1980లో [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] ఛైర్మన్ (సుమారు 3 సంవత్సరాలు). |- | |1984 |1989 |[[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[8వ లోక్‌సభ]]. * ఉక్కు, గనుల సలహా కమిటీ సభ్యురాలు (5 సంవత్సరాలు). * [[8వ లోక్‌సభ]]లో ప్యానెల్ ఆఫ్ చైర్‌మెన్ సభ్యురాలు. * హౌస్ కమిటీ సభ్యురాలు (1986 నుండి 1989 వరకు). |- | |1989 |1991 |[[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[9వ లోక్‌సభ]]. |- | |1991 |1996 |[[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[10వ లోక్‌సభ]]. |} ==రాజకీయ జీవితం== 40 ఏళ్ల సుదీర్ఘ రాజకీయ జీవితం గల బసవరాజేశ్వరి, [[పి. వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గం|పి.వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో]] కేంద్ర మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రిగా పనిచేశారు. ఆమె 1962 - 1967 మధ్యకాలంలో ఉప మంత్రిగా సేవలు అందించారు. ఒక పర్యాయం [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యురాలిగా కూడా ఉన్నారు. ఆమె [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి లోక్‌సభ]] స్థానం నుంచి వరుసగా మూడుసార్లు గెలుపొందారు. 1957లో [[రాయచూర్ జిల్లా]] లింగసుగూర్ నుండి శాసనసభ సభ్యురాలిగా ఆమె తన రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత రెండవసారి కూడా ఎన్నికై ఐదేళ్లపాటు ఉప మంత్రి పదవిని చేపట్టారు. అనంతరం ఆమె శాసనమండలి సభ్యురాలిగా (1977–84) ఎన్నికయ్యారు. 1984, 1989, 1991 సంవత్సరాల్లో ఆమె బళ్లారి లోక్‌సభ స్థానం నుండి మూడుసార్లు గెలుపొంది [[పి. వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గం|పి.వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో]] చేరారు. కేంద్ర మంత్రి హోదాలో బసవరాజేశ్వరి చైనాలోని బీజింగ్‌లో జరిగిన ప్రపంచ మహిళా సదస్సులో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు.<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19941130-bluster-all-around-755221-1994-11-30 BLUSTER ALL AROUND]</ref> 1996లో బళ్లారి నుంచి లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసేందుకు కాంగ్రెస్ టికెట్ నిరాకరించడంతో ఆమె కొంతకాలం క్రియాశీల రాజకీయాలకు దూరంగా ఉన్నారు. ఆ సమయంలో ఒక ట్రస్ట్‌ను స్థాపించి దానికి చైర్‌పర్సన్‌గా వ్యవహరించారు. ఈ ట్రస్ట్ ఆధ్వర్యంలో ఒక ఇంజినీరింగ్ కళాశాల, పాఠశాలలు, పాలిటెక్నిక్, ఐటీఐ వంటి పలు విద్యాసంస్థలను ప్రారంభించారు. 2004లో బసవరాజేశ్వరి [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరారు. బళ్లారితో పాటు పొరుగు జిల్లాల్లో కూడా పార్టీ తరఫున ప్రచారం చేశారు.<ref>[https://www.thehindu.com/2004/02/29/stories/2004022907810300.htm Congress leaders made me quit: Basavarajeshwari]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> బెంగళూరులోని హడ్సన్ సర్కిల్ వద్ద ఉన్న కర్ణాటక ప్రదేశ్ కృషిక సమాజ భవనానికి ఆమె గౌరవార్థం పేరు పెట్టారు. [[File:Basavarajeshwari Bhavan building karnataka pradesha krushika samaaja hudson circle bengaluru.jpg|thumb|బెంగళూరులోని హడ్సన్ సర్కిల్ వద్ద ఉన్న బసవరాజేశ్వరి భవన్ కర్ణాటక ప్రదేశ్ కృషిక సమాజ భవనం]] ==మూలాలు== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:బసవరాజేశ్వరి}} [[Category:1923 జననాలు]] [[Category:2008 మరణాలు]] 8wrcrcvcje36dnf14yb9nghlul40bjg 4956961 4956960 2026-09-13T01:08:39Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956961 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు}} {{Use dmy dates|date=June 2015}} {{Use Indian English|date=June 2015}} {{Infobox officeholder | name = బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్ | birth_name = బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్ | caption = | image = Basavarajeshwari Lok Sabha photo.jpg | birth_date = {{birth date|1923|02|17|df=y}}<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | birth_place = హనుమాపుర, రాయగడ, [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|2008|02|19|1923|02|17|df=y}}<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | death_place = [[బళ్లారి]], [[కర్ణాటక]], ఇండియా<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|లోక్‌సభ సభ్యురాలు]] | constituency = [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] | term_start = 1984 | term_end = 1996 | predecessor = [[ఆర్. వై. ఘోర్పడే]] | successor = [[కె. సి. కొండయ్య]] | office1 = మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖా మంత్రి | constituency1 = [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] | term_start1 = 1994 | term_end1 = 1996 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = | constituency2 = | term_start2 = | predecessor2 = | successor2 = | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (2004–2008) | other_party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (1954–2004) | spouse = {{marriage|శరణ బసవరాజ్|22 May 1948}} | children = 1 | website = | source = http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/2982.htm | profession = [[వ్యవసాయదారు]], [[విద్యావేత్త]], [[పారిశ్రామికవేత్త]], [[సామాజిక కార్యకర్త]] }} '''బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్''' (17 ఫిబ్రవరి 1923 – 19 ఫిబ్రవరి 2008) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు. ఆమె [[భారత పార్లమెంటు]] దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ]]లో బళ్లారికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ మూడుసార్లు [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలిగా]] పనిచేశారు. ఆమె 1991 నుండి 1996 వరకు మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రిగా కూడా సేవలందించారు. == తొలి జీవితం, నేపథ్యం == బసవరాజేశ్వరి 1923 ఫిబ్రవరి 17న [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]లోని అప్పటి [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] (ప్రస్తుత [[కర్ణాటక]]లో ఉంది) పరిధిలో గల బళ్లారి జిల్లా రాయగడ [[తాలూకా]]లోని హనుమాపుర అనే గ్రామంలో జన్మించారు. జమీందార్ల కుటుంబంలో జన్మించిన ఆమె వీరారెడ్డి, తిమ్మమ్మల ఎనిమిది మంది సంతానంలో పెద్దవారు. ఆమె [[బళ్లారి]]లోని ప్రభుత్వ బాలికల ఉన్నత పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం చేశారు. ఆ తర్వాత ప్రీ-యూనివర్శిటీ కోర్సుతో తన చదువును ముగించారు.<ref>{{cite book |title=ಬಸವರಾಜೇಶ್ವರಿ |date=2006 |url=https://kla.kar.nic.in/assembly/elib/pdf/eresources/Basavarajeshwari.pdf |language=kn |access-date=13 May 2025}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == బసవరాజేశ్వరి 1948 మే 22న శరణ బసవరాజ్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు నలుగురు కుమారులు, నలుగురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. == నిర్వహించిన పదవులు == * రెండు పర్యాయాలు [[అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ]] (ఏఐసిసి) సభ్యురాలు. * [[రాయచూర్]] జిల్లా కాంగ్రెస్ కమిటీ కార్యదర్శి. {| class="wikitable" |+ !# !నుండి !వరకు !పదవి |- | |1957 |1977 |[[కర్ణాటక శాసనసభ]] సభ్యురాలు. * కర్ణాటక రాష్ట్ర సాంఘిక సంక్షేమ, చిన్న నీటిపారుదల శాఖ ఉప మంత్రి (సుమారు 5 సంవత్సరాలు). |- | |1977 |1984 |[[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యురాలు. * 1980లో [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] ఛైర్మన్ (సుమారు 3 సంవత్సరాలు). |- | |1984 |1989 |బళ్లారి నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[8వ లోక్‌సభ]]. * ఉక్కు, గనుల సలహా కమిటీ సభ్యురాలు (5 సంవత్సరాలు). * [[8వ లోక్‌సభ]]లో ప్యానెల్ ఆఫ్ చైర్‌మెన్ సభ్యురాలు. * హౌస్ కమిటీ సభ్యురాలు (1986 నుండి 1989 వరకు). |- | |1989 |1991 |బళ్లారి నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[9వ లోక్‌సభ]]. |- | |1991 |1996 |బళ్లారి నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[10వ లోక్‌సభ]]. |} ==రాజకీయ జీవితం== 40 ఏళ్ల సుదీర్ఘ రాజకీయ జీవితం గల బసవరాజేశ్వరి, పి.వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో కేంద్ర మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రిగా పనిచేశారు. ఆమె 1962 - 1967 మధ్యకాలంలో ఉప మంత్రిగా సేవలు అందించారు. ఒక పర్యాయం [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యురాలిగా కూడా ఉన్నారు. ఆమె బళ్లారి లోక్‌సభ స్థానం నుంచి వరుసగా మూడుసార్లు గెలుపొందారు. 1957లో [[రాయచూర్ జిల్లా]] లింగసుగూర్ నుండి శాసనసభ సభ్యురాలిగా ఆమె తన రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత రెండవసారి కూడా ఎన్నికై ఐదేళ్లపాటు ఉప మంత్రి పదవిని చేపట్టారు. అనంతరం ఆమె శాసనమండలి సభ్యురాలిగా (1977–84) ఎన్నికయ్యారు. 1984, 1989, 1991 సంవత్సరాల్లో ఆమె బళ్లారి లోక్‌సభ స్థానం నుండి మూడుసార్లు గెలుపొంది పి.వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో చేరారు. కేంద్ర మంత్రి హోదాలో బసవరాజేశ్వరి చైనాలోని బీజింగ్‌లో జరిగిన ప్రపంచ మహిళా సదస్సులో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు.<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19941130-bluster-all-around-755221-1994-11-30 BLUSTER ALL AROUND]</ref> 1996లో బళ్లారి నుంచి లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసేందుకు కాంగ్రెస్ టికెట్ నిరాకరించడంతో ఆమె కొంతకాలం క్రియాశీల రాజకీయాలకు దూరంగా ఉన్నారు. ఆ సమయంలో ఒక ట్రస్ట్‌ను స్థాపించి దానికి చైర్‌పర్సన్‌గా వ్యవహరించారు. ఈ ట్రస్ట్ ఆధ్వర్యంలో ఒక ఇంజినీరింగ్ కళాశాల, పాఠశాలలు, పాలిటెక్నిక్, ఐటీఐ వంటి పలు విద్యాసంస్థలను ప్రారంభించారు. 2004లో బసవరాజేశ్వరి [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరారు. బళ్లారితో పాటు పొరుగు జిల్లాల్లో కూడా పార్టీ తరఫున ప్రచారం చేశారు.<ref>[https://www.thehindu.com/2004/02/29/stories/2004022907810300.htm Congress leaders made me quit: Basavarajeshwari]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> బెంగళూరులోని హడ్సన్ సర్కిల్ వద్ద ఉన్న కర్ణాటక ప్రదేశ్ కృషిక సమాజ భవనానికి ఆమె గౌరవార్థం పేరు పెట్టారు. [[File:Basavarajeshwari Bhavan building karnataka pradesha krushika samaaja hudson circle bengaluru.jpg|thumb|బెంగళూరులోని హడ్సన్ సర్కిల్ వద్ద ఉన్న బసవరాజేశ్వరి భవన్ కర్ణాటక ప్రదేశ్ కృషిక సమాజ భవనం]] ==మూలాలు== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:బసవరాజేశ్వరి}} [[Category:1923 జననాలు]] [[Category:2008 మరణాలు]] gphvxwexf5l2huijzvr6o79h59whebv 4956962 4956961 2026-09-13T01:10:22Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956962 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు}} {{Use dmy dates|date=June 2015}} {{Use Indian English|date=June 2015}} {{Infobox officeholder | name = బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్ | birth_name = బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్ | caption = | image = Basavarajeshwari Lok Sabha photo.jpg | birth_date = {{birth date|1923|02|17|df=y}}<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | birth_place = హనుమాపుర, రాయగడ, [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|2008|02|19|1923|02|17|df=y}}<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | death_place = [[బళ్లారి]], [[కర్ణాటక]], ఇండియా<ref>{{Cite web|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2982.htm|title=Members Bioprofile}}</ref> | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|లోక్‌సభ సభ్యురాలు]] | constituency = [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | term_start = 1984 | term_end = 1996 | predecessor = ఆర్. వై. ఘోర్పడే | successor = కె. సి. కొండయ్య | office1 = మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖా మంత్రి | constituency1 = [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] | term_start1 = 1994 | term_end1 = 1996 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = | constituency2 = | term_start2 = | predecessor2 = | successor2 = | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (2004–2008) | other_party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (1954–2004) | spouse = {{marriage|శరణ బసవరాజ్|22 May 1948}} | children = 1 | website = | source = http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/2982.htm | profession = [[వ్యవసాయదారు]], [[విద్యావేత్త]], [[పారిశ్రామికవేత్త]], [[సామాజిక కార్యకర్త]] }} '''బసవరాజేశ్వరి జహగీర్దార్''' (17 ఫిబ్రవరి 1923 – 19 ఫిబ్రవరి 2008) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు. ఆమె [[భారత పార్లమెంటు]] దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ]]లో బళ్లారికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ మూడుసార్లు [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలిగా]] పనిచేశారు. ఆమె 1991 నుండి 1996 వరకు మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రిగా కూడా సేవలందించారు. == తొలి జీవితం, నేపథ్యం == బసవరాజేశ్వరి 1923 ఫిబ్రవరి 17న [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]లోని అప్పటి [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] (ప్రస్తుత [[కర్ణాటక]]లో ఉంది) పరిధిలో గల బళ్లారి జిల్లా రాయగడ [[తాలూకా]]లోని హనుమాపుర అనే గ్రామంలో జన్మించారు. జమీందార్ల కుటుంబంలో జన్మించిన ఆమె వీరారెడ్డి, తిమ్మమ్మల ఎనిమిది మంది సంతానంలో పెద్దవారు. ఆమె [[బళ్లారి]]లోని ప్రభుత్వ బాలికల ఉన్నత పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం చేశారు. ఆ తర్వాత ప్రీ-యూనివర్శిటీ కోర్సుతో తన చదువును ముగించారు.<ref>{{cite book |title=ಬಸವರಾಜೇಶ್ವರಿ |date=2006 |url=https://kla.kar.nic.in/assembly/elib/pdf/eresources/Basavarajeshwari.pdf |language=kn |access-date=13 May 2025}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == బసవరాజేశ్వరి 1948 మే 22న శరణ బసవరాజ్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు నలుగురు కుమారులు, నలుగురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. == నిర్వహించిన పదవులు == * రెండు పర్యాయాలు [[అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ]] (ఏఐసిసి) సభ్యురాలు. * [[రాయచూర్]] జిల్లా కాంగ్రెస్ కమిటీ కార్యదర్శి. {| class="wikitable" |+ !# !నుండి !వరకు !పదవి |- | |1957 |1977 |[[కర్ణాటక శాసనసభ]] సభ్యురాలు. * కర్ణాటక రాష్ట్ర సాంఘిక సంక్షేమ, చిన్న నీటిపారుదల శాఖ ఉప మంత్రి (సుమారు 5 సంవత్సరాలు). |- | |1977 |1984 |[[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యురాలు. * 1980లో [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] ఛైర్మన్ (సుమారు 3 సంవత్సరాలు). |- | |1984 |1989 |బళ్లారి నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[8వ లోక్‌సభ]]. * ఉక్కు, గనుల సలహా కమిటీ సభ్యురాలు (5 సంవత్సరాలు). * [[8వ లోక్‌సభ]]లో ప్యానెల్ ఆఫ్ చైర్‌మెన్ సభ్యురాలు. * హౌస్ కమిటీ సభ్యురాలు (1986 నుండి 1989 వరకు). |- | |1989 |1991 |బళ్లారి నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[9వ లోక్‌సభ]]. |- | |1991 |1996 |బళ్లారి నుండి [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యురాలు]] - [[10వ లోక్‌సభ]]. |} ==రాజకీయ జీవితం== 40 ఏళ్ల సుదీర్ఘ రాజకీయ జీవితం గల బసవరాజేశ్వరి, పి.వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో కేంద్ర మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖ సహాయ మంత్రిగా పనిచేశారు. ఆమె 1962 - 1967 మధ్యకాలంలో ఉప మంత్రిగా సేవలు అందించారు. ఒక పర్యాయం [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యురాలిగా కూడా ఉన్నారు. ఆమె బళ్లారి లోక్‌సభ స్థానం నుంచి వరుసగా మూడుసార్లు గెలుపొందారు. 1957లో [[రాయచూర్ జిల్లా]] లింగసుగూర్ నుండి శాసనసభ సభ్యురాలిగా ఆమె తన రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత రెండవసారి కూడా ఎన్నికై ఐదేళ్లపాటు ఉప మంత్రి పదవిని చేపట్టారు. అనంతరం ఆమె శాసనమండలి సభ్యురాలిగా (1977–84) ఎన్నికయ్యారు. 1984, 1989, 1991 సంవత్సరాల్లో ఆమె బళ్లారి లోక్‌సభ స్థానం నుండి మూడుసార్లు గెలుపొంది పి.వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గంలో చేరారు. కేంద్ర మంత్రి హోదాలో బసవరాజేశ్వరి చైనాలోని బీజింగ్‌లో జరిగిన ప్రపంచ మహిళా సదస్సులో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు.<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19941130-bluster-all-around-755221-1994-11-30 BLUSTER ALL AROUND]</ref> 1996లో బళ్లారి నుంచి లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసేందుకు కాంగ్రెస్ టికెట్ నిరాకరించడంతో ఆమె కొంతకాలం క్రియాశీల రాజకీయాలకు దూరంగా ఉన్నారు. ఆ సమయంలో ఒక ట్రస్ట్‌ను స్థాపించి దానికి చైర్‌పర్సన్‌గా వ్యవహరించారు. ఈ ట్రస్ట్ ఆధ్వర్యంలో ఒక ఇంజినీరింగ్ కళాశాల, పాఠశాలలు, పాలిటెక్నిక్, ఐటీఐ వంటి పలు విద్యాసంస్థలను ప్రారంభించారు. 2004లో బసవరాజేశ్వరి [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరారు. బళ్లారితో పాటు పొరుగు జిల్లాల్లో కూడా పార్టీ తరఫున ప్రచారం చేశారు.<ref>[https://www.thehindu.com/2004/02/29/stories/2004022907810300.htm Congress leaders made me quit: Basavarajeshwari]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> బెంగళూరులోని హడ్సన్ సర్కిల్ వద్ద ఉన్న కర్ణాటక ప్రదేశ్ కృషిక సమాజ భవనానికి ఆమె గౌరవార్థం పేరు పెట్టారు. [[File:Basavarajeshwari Bhavan building karnataka pradesha krushika samaaja hudson circle bengaluru.jpg|thumb|బెంగళూరులోని హడ్సన్ సర్కిల్ వద్ద ఉన్న బసవరాజేశ్వరి భవన్ కర్ణాటక ప్రదేశ్ కృషిక సమాజ భవనం]] ==మూలాలు== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:బసవరాజేశ్వరి}} [[Category:1923 జననాలు]] [[Category:2008 మరణాలు]] llwte2mz7esk938kumbbx2yk5eo1pn0 0 397208 4956936 4830139 2026-09-12T19:05:41Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956936 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=గీత హరిహరన్<!-- include middle initial, if not specified in birth_name -->|image=Keralaliteraturefestival 08775.JPG|alt=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth year and age|1954}}<!-- {{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|df=yes|Month DD, YYYY}} -->|birth_place=[[కోయంబత్తూరు]], [[తమిళనాడు]]|death_date=<!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|df=yes|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->|death_place=|death_cause=|nationality=|other_names=|known_for=''ది థౌజండ్ ఫేసెస్ ఆఫ్ నైట్''<br/>''ఐ హావ్ బికమ్ ది టైడ్''|occupation=రచయిత్రి, పాత్రికేయురాలు, నవలా రచయిత్రి|website={{url|https://githahariharan.com/}}}} గీతా హరిహరన్ (జననం 1954) న్యూఢిల్లీకి చెందిన ఒక భారతీయ రచయిత్రి, పాత్రికేయురాలు, నవలా రచయిత్రి. ఆమె మొదటి నవల, ది థౌజండ్ ఫేస్స్ ఆఫ్ నైట్, 1993 లో ఉత్తమ మొదటి నవలగా కామన్వెల్త్ రైటర్స్ ప్రైజ్ గెలుచుకుంది.<ref name="Mukherjee 20152">{{cite news|url=https://www.livemint.com/Leisure/niyjWR5JElOTjaNkFcm9jM/Nonfiction-a-fiction-writers-gift.html|title=Non-fiction: a fiction writer's gift|last1=Mukherjee|first1=Sumana|date=February 21, 2015|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|access-date=30 August 2022}}</ref> ఆమె ఇతర రచనలలో ది ఆర్ట్ ఆఫ్ డైయింగ్ (1993), ది నొవెల్స్ ది గాస్ట్స్ ఆఫ్ వాసు మాస్టర్ (1994), వెన్ డ్రీమ్స్ ట్రావెల్ (1999), ఇన్ టైమ్స్ ఆఫ్ సీజ్ (2003), ఫ్యూజిటివ్ హిస్టరీస్ (2009) , ఐ హావ్ బీమ్ ది టైడ్ (2019) , ఏ కలెక్షన్ ఆఫ్ ఎస్సేస్ ఎంటైటిల్డ్ ఆల్మోస్ట్ హోమ్: సిటీస్ అండ్ అదర్ ప్లేసెస్ (2014) అనే వ్యాసాల సంకలనం ఉన్నాయి. హరిహరన్ పిల్లల కథలు రాయడంతో పాటు సారీ, బెస్ట్ ఫ్రెండ్ అనే పిల్లల సంకలనానికి సహ సంపాదకత్వం వహించారు. (1997). ఆమె అనువదించిన లఘు కాల్పనిక సంకలనం, ఎ సదరన్ హార్వెస్ట్ (1993), వ్యాస సంకలనం ఫ్రమ్ ఇండియా టు పాలస్తీనా: ఎస్సేస్ ఇన్ సాలిడారిటీ (2014) , ఫైటింగ్ ఫర్ ఇండియా: ఎ సిటిజన్స్ రీడర్ (2019) కు సహ సంపాదకత్వం వహించింది. == జీవిత చరిత్ర == గీత హరిహరన్ భారతదేశంలోని [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూరులో]] 1954లో జన్మించింది.<ref name="Oxford 1996">{{Cite book|title=The Oxford Companion to Twentieth-Century Literature in English|url=https://archive.org/details/isbn_9780192122711|date=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=9780192122711|chapter=Hariharan, Githa|via=Oxford Reference}}</ref> ఆమె ఇద్దరు తోబుట్టువులతో బొంబాయి మనీలా <ref>{{Cite book|url=https://search.credoreference.com/content/entry/routpcl/hariharan_githa_1954/0|title=Encyclopedia of Post-Colonial Literatures in English|last=Meenakshi|first=Bharat|date=2005|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-27885-0|chapter=Hariharan, Githa (1954-)|access-date=30 August 2022}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> లోని ఒక తమిళ బ్రాహ్మణ గృహంలో పెరిగారు.<ref name="Bharat 20032">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qlpKOzsOc-IC|title=South Asian Novelists in English: An A-to-Z Guide|author1=Meenakshi Bharat|date=2003|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313318856|editor1-last=Sanga|editor1-first=Jaina C.|pages=111–114|chapter=Githa Hariharan 1957|access-date=31 August 2022|editor2-last=Nelson|editor2-first=Emmanuel Sampath}}</ref> {{Rp|111}}ఆమె తండ్రి ''[[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా|టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' <ref name="Bharat 20032" /> లో జర్నలిస్టు {{Rp|111}}'',ది ఎకనామిక్ టైమ్స్'' వ్యవస్థాపకురాలు, ప్రచురణకర్త.<ref name="Atlantic 2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A_YatfLrgnMC|title=The Atlantic Companion to Literature in English|date=2007|publisher=Atlantic Publishers & Distributors (P) Limited|isbn=9788126908325|editor-last=Ray|editor-first=Mohit K.|page=230-232|access-date=1 September 2022}}</ref> ఆమె చిన్నతనంలో, ఆమె చదవడానికి ప్రోత్సహించబడింది, ఆమె [[కర్ణాటక సంగీతం|కర్ణాటక సంగీతాన్ని]] అభ్యసించింది.<ref name="Bharat 20032" /> {{Rp|111}} 1974లో బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఆంగ్ల సాహిత్యంలో బీఏ, 1977లో కనెక్టికట్ లోని ఫెయిర్ ఫీల్డ్ యూనివర్సిటీ నుంచి కమ్యూనికేషన్స్ లో ఎంఏ పూర్తి చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.jstor.org/stable/40149846|title=The 1994 Neustadt International Prize for Literature: jurors and candidates.|last1=Riggan|first1=William|date=Winter 1994|work=[[World Literature Today]]|access-date=30 August 2022|jstor=40149846}}</ref><ref name="Gao bio3">{{cite web|title=EGO 127 Reading and Writing Conflict ( 1 credit course- 15 hours) By Githa Hariharan, Visiting Chair Professor, Kavivarya Bakibaab Borkar Chair in Literature, Goa University|url=https://vrpp.unigoa.ac.in/eg-127-ego-127-reading-and-writing-conflict-1-credit-course-15-hours-by-ms-githa-hariharan-visiting-chair-professor-kavivarya-bakibaab-borkar-chair-in-literature-goa-university/|access-date=30 August 2022|website=Visiting Research Professors Programme|publisher=[[Goa University]]}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1979 నుండి 1984 వరకు హరిహరన్ ఓరియంట్ లాంగ్ మాన్ యొక్క ముంబై, చెన్నై, న్యూఢిల్లీ కార్యాలయాలలో సంపాదకురాలిగా పనిచేసింది.<ref name="Gao bio3" /> 1985 నుంచి 2005 వరకు ఫ్రీలాన్స్ ఎడిటర్ గా పనిచేశారు.<ref name="Gao bio3" /> డార్ట్ మౌత్ కాలేజ్,<ref name="Dartmouth bio2">{{cite web|date=6 June 2016|title=Githa Hariharan|url=https://montgomery.dartmouth.edu/githa-hariharan|access-date=30 August 2022|website=The Montgomery Fellows Program|publisher=[[Dartmouth College]]|archive-date=31 జనవరి 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131092120/https://montgomery.dartmouth.edu/githa-hariharan|url-status=dead}}</ref> జార్జ్ వాషింగ్టన్ యూనివర్సిటీ, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కెంట్, నాన్యాంగ్ టెక్నలాజికల్ యూనివర్సిటీ, జామియా మిలియా ఇస్లామియా, గోవా యూనివర్సిటీల్లో విజిటింగ్ ప్రొఫెసర్ లేదా రైటర్ ఇన్ రెసిడెన్సీగా పనిచేశారు.<ref name="Gao bio3" /> హరిహరన్ ఇండియన్ రైటర్స్ ఫోరమ్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు కూడా.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/profile/columnist/githa-hariharan/|title=Githa Hariharan|work=[[The Indian Express]]|access-date=30 August 2022|quote=The writer is a founder member of the Indian Writers’ Forum}}</ref> == రచనా వృత్తి == ది అట్లాంటిక్ కంపానియన్ టు లిటరేచర్ ప్రకారం, "గీతా హరిహరన్ రచనలు ఇండో-ఇంగ్లీష్ సాహిత్య పునరుజ్జీవనానికి చెందినవి, ఇది 1980 ల ప్రారంభంలో సల్మాన్ రష్దీ నవల మిడ్ నైట్స్ చిల్డ్రన్ కనిపించినప్పుడు ప్రారంభమైంది."<ref name="Atlantic 2007"/> హరిహరన్ తన మొదటి నవల ది థౌజండ్ ఫేసెస్ ఆఫ్ నైట్ ను 1992 లో ప్రచురించింది,<ref name="Bharat 20032" />{{rp|112}}<ref>{{Cite book|title=A Concise History Indian Literature in English|last=Mehrotra|first=Arvind|publisher=Permanent Black|year=2008|isbn=978-8178243023|location=Ranikhet}}</ref>, ఇది పని నుండి ప్రసూతి సెలవులో ఉన్నప్పుడు ఆమె రాసింది. మీనాక్షి భరత్ ప్రకారం, ఈ పుస్తకం "పితృస్వామ్యం యొక్క పరిమిత నియమావళిని ప్రశ్నిస్తుంది, మూడు తరాల మహిళల మనుగడ వ్యూహాలను వెలుగులోకి తెస్తుంది", హరిహరన్ "నిజమైన" ప్రజల, ముఖ్యంగా మహిళల జీవితాల స్థలాన్ని విస్తరించడానికి పురాణం, జానపద కథలను సమిష్టిగా ఉపయోగిస్తాడు."<ref name="Bharat 20032" />{{rp|112}} ఆమె ది ఆర్ట్ ఆఫ్ డైయింగ్ అనే చిన్న కథల సంకలనాన్ని ప్రచురించింది.  1993 లో.<ref name="Bharat 20032" />{{rp|112}}  ది ఘోస్ట్ ఆఫ్ వాసు మాస్టర్ (1994)లో, విశ్రాంత పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడు, వాసు మాస్టర్, "మాట్లాడలేని లేదా మాట్లాడలేని" విద్యార్థినికి మద్దతు ఇవ్వడానికి కథనాన్ని ఉపయోగిస్తాడు, ఇతర మహిళా రచయితలతో సెక్యులరిజం ఉద్యమాన్ని స్థాపించిన తరువాత, ఆమె పిల్లల కథలు రాసింది, షామా ఫుతేహల్లీతో కలిసి సారీ, బెస్ట్ ఫ్రెండ్ (1997) అనే సంకలనానికి సహ సంపాదకత్వం వహించింది. ఆమె నవల వెన్ డ్రీమ్స్ ట్రావెల్ (1999) లో,  హరిహరన్ అరేబియన్ నైట్స్ ను షెహెరాజాదే, ఆమె సోదరి దునియాజాద్ కథానాయకులుగా తిరిగి చెపింది.<ref>{{cite news|url=https://www.sentinelassam.com/saturday-fare/when-dreams-travel-by-githa-hariharan/|title=When Dreams Travel (By Githa Hariharan)|date=October 6, 2018|work=[[The Sentinel (Guwahati)|The Sentinel]]|access-date=1 September 2022}}</ref> హరిహరన్ ప్రకారం, ఒక రచయితగా ఆమె ఆసక్తి "1001 రాత్రులు ఎలా ప్రారంభమయ్యాయి లేదా జరిగింది అనే కథలో కాదు, కానీ ఆ కథ ఎక్కడ ముగుస్తుంది. ప్రజలు సంతోషంగా జీవించే క్షణం తర్వాత కథల్లో ఏం జరుగుతుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/the-cerebral-erotica-was-fun/206903|title='The Cerebral Erotica Was Fun'|last1=Kang|first1=Bhavdeep|date=February 1, 1999|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422075302/https://www.outlookindia.com/magazine/story/the-cerebral-erotica-was-fun/206903|archive-date=April 22, 2019}}</ref> హరిహరన్ టైమ్స్ ఆఫ్ సీజ్ (2003) ను తన "మొదటి బహిరంగ రాజకీయ నవల"గా వర్ణించారు.<ref name="Chakrabarti 20192">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/there-is-no-such-thing-as-an-objective-fiction-writer/|title='There is no such thing as an objective fiction writer'|last1=Chakrabarti|first1=Paromita|date=March 10, 2019|work=[[The Indian Express]]|access-date=30 August 2022}}</ref> ది అట్లాంటిక్ కంపానియన్ టు లిటరేచర్ ప్రకారం, ఇది "వాస్తవానికి చరిత్రను తిరగరాసే అధికార రాజకీయ పార్టీల ప్రయత్నాన్ని చర్చించే రాడికల్ పుస్తకం [...] విద్యావ్యవస్థకు హిందూ ముద్ర వేయడానికి. 2019 లో ది ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో, "నా ఇతర పుస్తకాలు కూడా అధికార నిర్మాణాన్ని చూశాయి, కానీ నేను ఎక్కడ నివసిస్తున్నానో దాని గురించి రాయడానికి నాకు ఆత్మవిశ్వాసం, కోపం ఉందని నేను చివరికి నిర్ణయించుకున్నాను" అని ఆమె పేర్కొంది. 'టైమ్స్ ఆఫ్ సీజ్'లో గౌరీ రాంనారాయణ్ 'దేశాన్ని తీర్చిదిద్దిన లౌకికవాద దృక్పథానికి ద్రోహం చేయడం, సమకాలీన భారతదేశంలో చర్చకు, అసమ్మతికి, బహుళత్వం, మైనారిటీలు, సంస్కృతుల సహజీవనానికి స్థలం కుంచించుకుపోవడం' గురించి ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/22/stories/2003042200060100.htm|title=Plea for pluralism|last1=Ramnarayan|first1=Gowri|date=April 22, 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20030821155147/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/22/stories/2003042200060100.htm|archive-date=August 21, 2003}}</ref> 2014 లో, ఆమె సంపాదకత్వం వహించిన నాన్ ఫిక్షన్ వ్యాసాల సంపుటి ఫ్రమ్ ఇండియా టు పాలస్తీనా: ఎస్సేస్ ఇన్ సాలిడారిటీ ప్రచురించబడింది ,<ref name="Dundoo 20142">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/my-voice-is-a-medley/article5623104.ece|title='My voice is a medley'|last1=Dundoo|first1=Sangeetha Devi|date=January 27, 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=30 August 2022}}</ref> ఇందులో ఆమె, [[మీనా అలెగ్జాండర్]], ఐజాజ్ అహ్మద్, [[రీతూ మీనన్]] , నయనతార సెహగల్ వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఆమె 2016 సంకలనం దాదాపు హోమ్ ను కిర్కస్ రివ్యూస్ "వర్తమానంలో గుర్తింపు, ప్రదేశం , గతం యొక్క విస్తృతిపై వ్యాసాలు, ఒక ప్రపంచ సాహిత్య పౌరుడు" , "ఒక అసమాన సంకలనం-కేవలం ప్రయాణ రచన లేదా రాజకీయ విశ్లేషణ కాదు- అయినప్పటికీ దాని స్వంత కొత్త భూభాగాన్ని మ్యాప్ చేస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/githa-hariharan/almost-home-cities/|title=Almost Home|date=January 15, 2016|work=[[Kirkus Reviews]]|access-date=1 September 2022}}</ref>" ది హిందూ పత్రిక సమీక్షలో లతా అనంతరామన్ ఇలా రాశారు "అల్జీరియాపై వ్యాసం [...] హరిహరన్ వలసవాదం యొక్క మనస్తత్వాన్ని చర్చిస్తాడు, మీరు వారి భూమిని ఆక్రమించి, ఫ్రెంచ్ మాట్లాడమని బలవంతం చేసినప్పుడు, ఫ్రెంచ్ భాషలో ఆలోచించినప్పుడు , ఫ్రెంచ్ లాగా దుస్తులు ధరించమని బలవంతం చేసినప్పుడు వారి గుర్తింపుకు ఏమి జరుగుతుంది, మీరు వారికి ఫ్రెంచ్ సూత్రాలు , తత్వశాస్త్రంలో బోధించినప్పుడు , వారు ఫ్రెంచ్ అని తిరస్కరించినప్పుడు ఏమి జరుగుతుంది" , "హరిహరన్ పాలస్తీనాపై తన వ్యాసంలో సజీవ స్వరాన్ని ఉత్తమంగా ప్రేరేపిస్తాడు" అని పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-reviews/home-is-where-the-heart-is/article7067756.ece|title=Home is where the heart is|last1=Anantharaman|first1=Latha|date=April 4, 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=1 September 2022}}</ref> ఆమె ఆరవ నవల ఐ హావ్ బియామ్ ది టైడ్ 2019 లో ప్రచురించబడింది, సమకాలీన భారతదేశంపై దృష్టి సారించిన మూడవ నవల.<ref name="Sharma 20192">{{cite news|url=https://www.firstpost.com/living/githa-hariharan-on-her-latest-novel-i-have-become-the-tide-rohith-vemula-politics-of-her-writing-6184071.html|title=Githa Hariharan on her latest novel I Have Become The Tide, Rohith Vemula, politics of her writing|last1=Sharma|first1=Manik|date=March 6, 2019|work=[[Firstpost]]|access-date=1 September 2022}}</ref> 2020 లో, ఈ నవల యొక్క [[మలయాళం|మలయాళ]] అనువాదాన్ని మాత్రభూమి బుక్స్ ప్రచురించారు. హరిహరన్ 2019 వ్యాస సంకలనం ఫైటింగ్ ఫర్ ఇండియా: ఎ సిటిజన్స్ రీడర్ విత్ సలీం యూసుఫ్జీకి సహ సంపాదకత్వం వహించారు. 'ది వైర్' పత్రికకు రాసిన సమీక్షలో ప్రియాంక త్రిపాఠి ఇలా రాశారు, "అంబేడ్కర్ ప్రజాస్వామ్యం నుండి దాని దార్శనికతను గ్రహించి, సామాజిక (కులం , వయస్సు ఆధారంగా వివక్ష) , ఆర్థిక (భారతీయులందరినీ పేదరికం నుండి విముక్తం చేయడం) ప్రజాస్వామ్యం లేనప్పుడు భారతీయ పౌరుడి రాజకీయ ప్రజాస్వామ్యం (దేశానికి పూర్తి హక్కులు) శూన్యం , శూన్యం అవుతుందని ఈ పుస్తకం పునరుద్ఘాటిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://thewire.in/books/battling-for-india-democracy-sectarianism|title=Review: Battling Hatred and Sectarianism for Indian Democracy|last=Tripathi|first=Priyanka|date=April 10, 2019|work=[[The Wire (India)|The Wire]]|access-date=1 September 2022}}</ref> ఆమె రచనలు డచ్, ఫ్రెంచ్, జర్మన్, గ్రీక్, ఇటాలియన్, స్పానిష్, మలయాళం, ఉర్దూ , వియత్నామీస్ భాషలలోకి అనువదించబడ్డాయి. ఆమె రచన అనేక కల్పనలు , వ్యాసాల సంకలనాల్లో కూడా చేర్చబడింది. ది టెలిగ్రాఫ్ పత్రికలో సంస్కృతిపై ఆమె క్రమం తప్పకుండా ఒక మాస కాలమ్ రాశారు.<ref name="Gao bio3" /> == క్రియాశీలత == 1995లో, ఇందిరా జైసింగ్ , లాయర్స్ కలెక్టివ్ సహాయంతో, హరిహరన్ హిందూ మైనారిటీ , గార్డియన్‌షిప్ చట్టాన్ని సవాలు చేశారు, ఇది ఒక బిడ్డ తల్లిని "తండ్రి తర్వాత" సహజ సంరక్షకురాలిగా ఉంచింది, ఇది ఆర్టికల్స్ క్రింద హామీ ఇవ్వబడిన సమానత్వ హక్కును ఉల్లంఘిస్తుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని 14 , 15.<ref name="LII">{{Cite web|title=Hariharan v. Reserve Bank of India|url=https://www.law.cornell.edu/women-and-justice/resource/githa_hariharan_v_reserve_bank_of_india|access-date=30 August 2022|website=Legal Information Institute|publisher=[[Cornell University]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/all-that-matters/Its-sad-we-needed-the-law-to-tell-us-that-the-mothers-a-natural-guardian-Githa-Hariharan/articleshow/48033836.cms|title=It's sad we needed the law to tell us that the mother's a natural guardian: Githa Hiraharan|last=Fernandes|first=Joeanna Rebello|date=July 12, 2015|work=[[Times of India]]|access-date=30 August 2022}}</ref> ఈ కేసు, ''హరిహరన్ వర్సెస్ రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా'' తన భర్తతో కూడా పిటిషనర్‌గా దాఖలు చేయబడింది , పిల్లల హక్కులను పరిరక్షిస్తూ తల్లి , తండ్రి ఇద్దరూ పిల్లల సహజ సంరక్షకులుగా ఉండవచ్చని [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారతదేశ సుప్రీంకోర్టు]] తీర్పుకు దారితీసింది.<ref name="LII" /><ref>{{Cite web|title=SC redefined Hindu Guardianship Law|url=https://www.indianbarassociation.org/sc-redefined-hindu-guardianship-law/|access-date=2019-04-09|website=Indian National Bar Association|language=en-US}}</ref><ref name="Rajagopal 2019">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/there-is-no-one-single-authority-in-my-stories-githa-hariharan/article26735107.ece|title='There is no one single authority in my stories': Githa Hariharan|last=Rajagopal|first=Bulbul|date=April 6, 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=30 August 2022}}</ref> సర్వోన్నత న్యాయస్థానం ఇలా పేర్కొంది, "[తండ్రి] సంరక్షకత్వం విషయంలో తల్లిపై ప్రాధాన్యత హక్కును కలిగి ఉండకూడదు".<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Politics/3ZthPR7wFkUljODEQlO46N/Five-cases-where-courts-have-given-secular-laws-precedence-o.html|title=Five cases where courts have given secular laws precedence over personal codes|last=Masoodi|first=Ashwaq|date=March 1, 2016|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|access-date=1 September 2022}}</ref> == గ్రంథ పట్టిక == === రచయిత === * ''ది థౌజండ్ ఫేసెస్ ఆఫ్ నైట్'', పెంగ్విన్ బుక్స్, 1992; ఉమెన్స్ ప్రెస్, 1996,{{ISBN|978-0-7043-4465-5}} * ''ది ఆర్ట్ ఆఫ్ డైయింగ్'', పెంగ్విన్ బుక్స్, 1993,{{ISBN|978-0-14-023339-1}} * ''ది గోస్ట్స్ ఆఫ్ వాసు మాస్టర్'', వైకింగ్, పెంగ్విన్ బుక్స్ ఇండియా, 1994; పెంగ్విన్ గ్రూప్, 1998,{{ISBN|978-0-14-024724-4}} * ''వెన్ డ్రీమ్స్ ట్రావెల్'', పికాడార్, 1999,{{ISBN|978-0-330-37236-7}} ; పెంగ్విన్ గ్రూప్ ఆస్ట్రేలియా, 2008,{{ISBN|978-0-14-320428-2}} * ''విజేత బృందం'', చిత్రకారుడు తపోషి ఘోషల్, రూపా & కో., 2004,{{ISBN|978-81-291-0570-7}} * ''టైమ్స్ ఆఫ్ సీజ్'', పాంథియోన్ బుక్స్, 2003,{{ISBN|978-0-375-42239-3}}{{ISBN|978-1-4000-3337-9}} * ''ఫ్యుజిటివ్ హిస్టరీస్'', పెంగ్విన్ గ్రూప్, 2009,{{ISBN|978-0-670-08217-9}} * ''దాదాపు ఇల్లు'', రెస్ట్‌లెస్ బుక్స్, 2014,{{ISBN|978-1-632-06061-7}} * ''ఐ హావ్ బికమ్ ది టైడ్'', సైమన్ అండ్ షుస్టర్ ఇండియా, 2019,{{ISBN|9-386-79738-0|}} * ''Vēliyēt̲t̲amāyi ñān : నోవల్'', మాతృభూమి బుక్స్, 2020{{ISBN|9789389869521}} (జానీ ఎం.ఎల్ [[మలయాళం|మలయాళంలోకి]] అనువదించారు) === ఎడిటర్ === * ''ఎ సదరన్ హార్వెస్ట్'', కాత్, 1993,{{ISBN|978-81-85586-10-6}} * ''క్షమించండి, బెస్ట్ ఫ్రెండ్!'' , ఇలస్ట్రేటెడ్ రంజన్ దే, తులికా పబ్లిషర్స్, 1997,{{ISBN|978-81-86895-00-9}} * ''బాట్లింగ్ ఫర్ ఇండియా: ఎ సిటిజన్స్ రీడర్'', స్పీకింగ్ కో-ఎడిటర్ సలీం యూసుఫ్జీ, 2019, స్పీకింగ్ టైగర్,{{ISBN|9789388874182}} == మూలాలు == <references group="" responsive="1"></references> {{Reflist}} * == బాహ్య లింకులు == * [http://www.githahariharan.com అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [http://www.curledup.com/githaint.htm గీత హరిహరన్ లువాన్ గెయిన్స్‌తో ఒక ఇంటర్వ్యూ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240205223257/https://www.curledup.com/githaint.htm |date=2024-02-05 }}, మంచి పుస్తకంతో వంకరగా, 2003. * [https://www.youtube.com/watch?v=NV7h0jZ712M ''TM కృష్ణతో సంభాషణలో గీతా హరిహరన్, కేరళ లిటరేచర్ ఫెస్టివల్ 2016''], YouTube DC బుక్స్, 22 ఫిబ్రవరి 2016. * ''[https://thetishmanreview.com/wp-content/uploads/2016/09/Hariharan.pdf రచయిత్రి గీతా హరిహరన్‌తో ఒక ఇంటర్వ్యూ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190422075303/https://thetishmanreview.com/wp-content/uploads/2016/09/Hariharan.pdf |date=2019-04-22 }}'', టిష్‌మన్ రివ్యూ, 2016. * ''[http://blog.pshares.org/index.php/indian-authors-femme-fatales-and-political-themes-stir-up-controversy/ గీతా హరిహరన్ భారతీయ స్త్రీ మరణాలు , రాజకీయాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001005836/http://blog.pshares.org/index.php/indian-authors-femme-fatales-and-political-themes-stir-up-controversy/ |date=2020-10-01 }}'', ప్లగ్ షేర్లు, సెప్టెంబర్ 2016 * ''[http://www.governancenow.com/views/interview/freedom-speech-an-index-maturity-a-society-author-githa-hariharan వాక్ స్వేచ్ఛ అనేది సమాజం యొక్క పరిపక్వతకు సూచిక: రచయిత గీత హరిహరన్]'', యోషికా సంగల్ గవర్నెన్స్ నౌ, ఏప్రిల్ 2017. * [https://writersandfreeexpression.com/2017/07/14/we-are-talking-of-more-than-writers-rights-we-are-talking-of-letting-people-live-an-interview-with-githa-hariharan/ ''మేము రచయితల హక్కుల కంటే ఎక్కువ మాట్లాడుతున్నాము; మేము ప్రజలను జీవించనివ్వడం గురించి మాట్లాడుతున్నాము''] గీతా హరిహరన్, లాటిటియా జెచిని రైటర్స్ , ఫ్రీ ఎక్స్‌ప్రెషన్‌తో ఒక ఇంటర్వ్యూ, జూలై 2017. * ''[https://www.newsclick.in/githa-hariharans-response-aniruddhan-vasudevan-declining-sahitya-akademi-prize-translation అనిరుద్ధన్ వాసుదేవన్ అనువాదానికి సాహిత్య అకాడమీ బహుమతిని తిరస్కరించడంపై గీతా హరిహరన్ యొక్క ప్రతిస్పందన]'', Newsclick, ఫిబ్రవరి 2018 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రచయిత్రులు]] [[వర్గం:ముంబై విశ్వవిద్యాలయం పూర్వవిద్యార్థులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1954 జననాలు]] 19omfldz8jecixtd241ue1urojo37yw 0 397746 4956980 4840543 2026-09-13T02:00:27Z Muralikrishna m 106628 4956980 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=దీపా మెహతా|image=Canadian director Deepa Mehta (48198952367).jpg|caption=2005లో దీపా మెహతా|birth_date={{birth date and age|df=yes|1950|09|15}}|birth_place=[[అమృతసర్]], [[పంజాబ్]], భారతదేశం|death_date=|death_place=|nationality=కెనెడియన్|other_names=|citizenship=|education=|alma_mater=|occupation=సినిమా దర్శకురాలు, స్క్రీన్ రైటర్, సినిమా నిర్మాత|employer=|organization=|known_for=మూలకాల త్రయం|notable_works=|children=దేవయాని సాల్ట్జ్‌మన్|parents=|relatives=దిలీప్ మెహతా|website={{URL|https://www.hamiltonmehta.com/}}|yearsactive=1976–ప్రస్తుతం|spouse=డేవిడ్ హామిల్టన్}} దీపా మెహతా (జననం: 15 సెప్టెంబర్ 1950) భారతదేశంలో జన్మించిన కెనడియన్ చలనచిత్ర దర్శకురాలు, స్క్రీన్ రైటర్, ఆమె ఎలిమెంట్స్ త్రయం, [[ఫైర్ (1996 సినిమా)|ఫైర్]] (1996), ఎర్త్ (1998), వాటర్ (2005) లకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ''ఎర్త్'' భారతదేశం ద్వారా ఉత్తమ విదేశీ భాషా చిత్రం కోసం అకాడమీ అవార్డ్‌కు అధికారిక ఎంట్రీగా సమర్పించబడింది, ''వాటర్'' ఉత్తమ విదేశీ భాషా చిత్రం కోసం అకాడమీ అవార్డ్‌కు కెనడా అధికారిక ప్రవేశం, ఇందులో సమర్పించబడిన మూడవ ఫ్రెంచ్-యేతర కెనడియన్ చిత్రంగా నిలిచింది. అట్టిలా బెర్టలాన్ 1990 కనిపెట్టిన-భాషా చిత్రం ''ఎ బుల్లెట్ టు ది హెడ్'', జకారియాస్ కునుక్ 2001 ఇనుక్టిటుట్ -భాషా ఫీచర్ ''అటనార్జుట్: ది ఫాస్ట్ రన్నర్'' తర్వాత వర్గం. ఆమె 1996లో తన భర్త, నిర్మాత డేవిడ్ హామిల్టన్‌తో కలిసి హామిల్టన్-మెహతా ప్రొడక్షన్స్‌ని స్థాపించారు. ''బాలీవుడ్/హాలీవుడ్'' స్క్రీన్ ప్లే కోసం ఆమెకు 2003లో జెనీ అవార్డు లభించింది. <ref name="Can">{{Cite web|title=Deepa Metha|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/deepa-mehta|access-date=3 June 2019|website=[[Canadian Encyclopedia]]}}</ref> మే 2012లో, మెహతా లైఫ్‌టైమ్ ఆర్టిస్టిక్ అచీవ్‌మెంట్ కోసం గవర్నర్ జనరల్స్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ అవార్డును అందుకున్నారు, ఇది కెనడా పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్‌లో అత్యున్నత గౌరవం.<ref>{{Cite web|title=Deepa Mehta biography|url=http://ggpaa.ca/award-recipients/2012/mehta-deepa.aspx|access-date=12 February 2015|publisher=Governor General's Performing Arts Awards Foundation}}</ref> == జీవితం == మెహతా [[పంజాబ్|పంజాబ్‌లోని]] [[అమృత్‌సర్|అమృత్‌సర్‌లో]] జన్మించింది <ref>{{Cite web|title=The Canadian Encyclopedia bio|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0009495|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204022316/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0009495|archive-date=4 December 2008|access-date=6 ఫిబ్రవరి 2024|archivedate=4 డిసెంబర్ 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081204022316/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0009495}}</ref>,పాకిస్తాన్ సైనికీకరించబడిన సరిహద్దు సమీపంలో, [[భారత విభజన|భారతదేశ విభజన]] ద్వారా వచ్చిన ప్రభావాలను ప్రత్యక్షంగా అనుభవించారు. <ref name="Qureshi 80">{{Cite paper|date=1 June 2017|title=ElsewhereThe Discomforting Legacy of Deepa Mehta's Earth|url=https://online.ucpress.edu/fq/article/70/4/77/110012/ElsewhereThe-Discomforting-Legacy-of-Deepa-Mehta-s}}</ref> ఆమె [[లాహోర్]] పౌరుల నుండి యుద్ధం గురించి తెలుసుకున్నట్లు వివరిస్తూ, "నేను అమృత్‌సర్‌లో పెరుగుతున్నప్పుడు కూడా, మేము ప్రతి వారాంతంలో లాహోర్‌కు వెళ్లేవాళ్ళం, కాబట్టి నేను దాని గురించి ఎడతెగకుండా మాట్లాడే వ్యక్తుల చుట్టూ పెరిగాను, ఇది చాలా ఎక్కువ అని భావించాను. వారికి తెలిసిన భయంకరమైన సెక్టారియన్ యుద్ధాలు." <ref name="Qureshi 80" /> ఆమె చిన్నతనంలోనే ఆమె కుటుంబం [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీకి]] వెళ్లింది, ఆమె తండ్రి ఫిల్మ్ డిస్ట్రిబ్యూటర్‌గా పనిచేశారు. తదనంతరం, మెహతా హిమాలయాల దిగువన ఉన్న [[డెహ్రాడూన్|డెహ్రాడూన్‌లోని]] వెల్హామ్ గర్ల్స్ హై స్కూల్, బోర్డింగ్ స్కూల్‌లో చదివారు. <ref>{{Cite web|title=Welham Girls' School|url=http://www.doonschools.com/welhamgirlsschool.html|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20061015235541/http://www.doonschools.com/welhamgirlsschool.html|archive-date=15 October 2006|access-date=1 October 2007|publisher=doonschools.com|archivedate=15 అక్టోబర్ 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061015235541/http://www.doonschools.com/welhamgirlsschool.html}}</ref> [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం|ఢిల్లీ యూనివర్సిటీలోని]] లేడీ శ్రీ రామ్ కాలేజ్ ఫర్ ఉమెన్ నుండి [[తత్వం|ఫిలాసఫీలో]] పట్టభద్రురాలైంది.<ref name="ma">[[Deepa Mehta#Be|Beard. p 270]]</ref> మెహతా సినిమా పట్ల ఆమెకున్న ఆదరణ ఎలా మారిపోయిందో, ఆమె పెద్దయ్యాక, వివిధ రకాల సినిమాలకు గురైనప్పుడు ఎలా మారిందో పేర్కొంది, చివరికి ఆమె స్వయంగా ఫిల్మ్ మేకర్ అయ్యేలా ప్రభావితం చేసింది. ఆమె ఇలా పేర్కొంది: "నేను ఢిల్లీలో పెరుగుతున్నప్పుడు, నేను ఢిల్లీలో విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్ళినప్పుడు, నేను భారతీయ సినిమాలు చూసేదాన్ని. నేను భారతీయ వాణిజ్య సినిమాల చాలా ఆరోగ్యకరమైన మోతాదుతో పెరిగాను. మా నాన్న ఫిల్మ్ డిస్ట్రిబ్యూటర్, కాబట్టి చాలా చిన్నప్పటి నుండి. నేను భారతీయ సినిమాలను కమర్షియల్‌గా చూసాను. కానీ ఒకసారి నేను యూనివర్సిటీకి వెళ్లినప్పుడు లేదా నా చివరి సంవత్సరం పాఠశాలలో కూడా [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]], [[రిత్విక్ ఘటక్|రిత్విక్ ఘటక్‌లను]] నిజంగా చూడటం, ఆనందించడం ప్రారంభించాను, హిందీయేతర సినిమా, హాలీవుడ్ సినిమాలకు పరిచయం కలిగింది. విశ్వవిద్యాలయంలో, నేను ట్రూఫాట్, [[జీన్ లూక్ గొడార్డ్|గొడార్డ్]] వంటి దర్శకులకు కూడా పరిచయం అయ్యాను. == కెరీర్ == మెహతా గ్రాడ్యుయేషన్ తర్వాత, భారత ప్రభుత్వం కోసం డాక్యుమెంటరీ, విద్యాపరమైన చిత్రాలను రూపొందించే నిర్మాణ సంస్థలో పనిచేయడం ప్రారంభించింది. <ref name=":0">{{Cite web|title=Deepa Mehta – Celebrating Women's Achievements|url=https://www.collectionscanada.gc.ca/women/030001-1258-e.html}}</ref> బాల వధువు పని జీవితంపై దృష్టి సారించే ఆమె <ref name=":0" /> ఫీచర్-నిడివి గల డాక్యుమెంటరీ నిర్మాణ సమయంలో, ఆమె కెనడియన్ డాక్యుమెంటరీ చిత్రనిర్మాత పాల్ సాల్ట్‌జ్‌మాన్‌ను కలుసుకుంది, వివాహం చేసుకుంది, అతను భారతదేశంలో సినిమా తీస్తున్నాడు. ఆమె 1973లో తన భర్తతో కలిసి జీవించడానికి టొరంటోకు వలస వెళ్లింది <ref name=":1">{{Cite web|title=Deepa Mehta|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/deepa-mehta/}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. కెనడాలో ఒకసారి, మెహతా, సాల్ట్జ్‌మాన్‌తో కలిసి మెహతా సోదరుడు దిలీప్‌తో కలిసి సన్‌రైజ్ ఫిల్మ్స్ అనే నిర్మాణ సంస్థను ప్రారంభించారు, మొదట్లో డాక్యుమెంటరీలను నిర్మించారు, కానీ టెలివిజన్ నిర్మాణంలో ప్రవేశించి, యువకుల సృజనాత్మక, కళాత్మక పని గురించి టెలివిజన్ సిరీస్ ''స్ప్రెడ్ యువర్ వింగ్స్'' (1977–79)ను రూపొందించారు. ప్రపంచమంతటా. <ref name=":02">{{Cite web|title=Deepa Mehta – Celebrating Women's Achievements|url=https://www.collectionscanada.gc.ca/women/030001-1258-e.html}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Deepa Mehta at the Canadian Women Film Directors Database|url=http://femfilm.ca/director_search.php?director=deepa-mehta&lang=e}}</ref> అదనంగా, మెహతా సిబిసి డ్రామా ''డేంజర్ బే'' (1984-90) నిర్మించిన సాల్ట్జ్‌మన్ అనేక ఎపిసోడ్‌లకు దర్శకత్వం వహించారు.<ref name=":12">{{Cite web|title=Deepa Mehta|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/deepa-mehta/}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> మెహతా ''ఎట్ 99: ఎ పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ లూయిస్ టాండీ ముర్చ్'' (1975) , ''ట్రావెలింగ్ లైట్'' (1986) అనే డాక్యుమెంటరీలకు దర్శకత్వం వహించారు, మెహతా సోదరుడు దిలీప్ ఫోటో జర్నలిస్ట్‌గా చేసిన పనిపై దృష్టి సారించారు. ''ట్రావెలింగ్ లైట్'' మూడు జెమిని అవార్డులకు నామినేట్ అవుతుంది. 1987లో, ఆలిస్ మున్రో, సింథియా ఫ్లడ్, బెట్టీ లాంబెర్ట్ రచనల ఆధారంగా, మెహతా ''మార్తా, రూత్ , ఈడీలను'' నిర్మించి, సహ-దర్శకత్వం వహించారు. కేన్స్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ప్రదర్శించబడింది, 1988లో ఫ్లోరెన్స్‌లో జరిగిన 11వ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ అవార్డును గెలుచుకుంది<ref name=":03">{{Cite web|title=Deepa Mehta – Celebrating Women's Achievements|url=https://www.collectionscanada.gc.ca/women/030001-1258-e.html}}</ref> 1991లో టొరంటో పరిసరాల్లోని పార్క్‌డేల్‌లో ఒక భారతీయ యువకుడికి, ఒక వృద్ధ యూదు పెద్దమనిషికి మధ్య ఉన్న సంబంధానికి సంబంధించిన కథ అయిన ''సామ్ & మీ'' ( [[ఓం పురి|ఓం పూరి]] నటించిన)తో ఆమె తన చలనచిత్ర దర్శకత్వ రంగ ప్రవేశం చేసింది. కెనడాలో ఒక మహిళ దర్శకత్వం వహించిన అత్యధిక బడ్జెట్ చిత్రంగా అప్పట్లో $11 మిలియన్ల రికార్డును బద్దలుకొట్టింది. <ref name=":13">{{Cite web|title=Deepa Mehta|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/deepa-mehta/}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఇది 1991 [[కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్|కేన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్]] కెమెరా డి'ఓర్ విభాగంలో గౌరవ ప్రస్తావనను గెలుచుకుంది. మెహతా 1994లో బ్రిడ్జేట్ ఫోండా, జెస్సికా టాండీ నటించిన ''కెమిల్లా'' చిత్రంతో దీనిని అనుసరించారు. 2002లో, ఆమె ''బాలీవుడ్/హాలీవుడ్‌కి'' దర్శకత్వం వహించింది, దాని కోసం ఆమె ఉత్తమ ఒరిజినల్ స్క్రీన్‌ప్లే కోసం జెనీ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref name="Can2">{{Cite web|title=Deepa Metha|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/deepa-mehta|access-date=3 June 2019|website=[[Canadian Encyclopedia]]}}</ref> [[జార్జ్ లూకాస్]] టెలివిజన్ సిరీస్ ''ది యంగ్ ఇండియానా జోన్స్ క్రానికల్స్'' రెండు ఎపిసోడ్‌లకు మెహతా దర్శకత్వం వహించారు. <ref>{{Cite web|last=Intern|date=27 June 2012|title=A Forbidden Hope|url=http://bostonreview.net/film/forbidden-hope|access-date=11 March 2021|website=Boston Review|language=en}}</ref> మొదటి ఎపిసోడ్, "బెనారస్, జనవరి 1910", 1993లో ప్రసారమైంది. రెండవ ఎపిసోడ్ 1996లో ''యంగ్ ఇండియానా జోన్స్: ట్రావెల్స్ విత్ ఫాదర్ అనే'' టీవీ చలనచిత్రంలో భాగంగా ప్రసారం చేయబడింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[2026 టొరంటో అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం]] == మూలాలు == [[వర్గం:1950 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ప్రవాస భారతీయులు]] [[వర్గం:ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:పంజాబ్ వ్యక్తులు]] 9s25b0ariz70gmawbnkxxil3brh5nh6 0 399125 4956908 4386732 2026-09-12T16:09:26Z ~2026-49393-32 154105 /* */ 4956908 wikitext text/x-wiki [[జార్ఖండ్|జార్ఖండ్‌లో]] 2000లో రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పటి నుండి జార్ఖండ్ విధానసభ సభ్యులను, భారత పార్లమెంటు దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ]] సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి ఎన్నికలు నిర్వహించబడుతున్నాయి. రాష్ట్రంలో 81 విధానసభ నియోజకవర్గాలు, 14 లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Elections in Jharkhand|url=http://www.elections.in/jharkhand/|access-date=2013-05-27|publisher=elections.in}}</ref> == జార్ఖండ్‌లోని ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలు == [[భారతీయ జనతా పార్టీ]], [[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా]] ఏర్పడినప్పటి నుండి రాష్ట్రంలో అత్యంత ఆధిపత్య పార్టీలుగా ఉన్నాయి.[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]], [[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|రాష్ట్రీయ జనతాదళ్]], [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్]], [[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]], ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ మొదలైనవి ఇతర ప్రధాన పార్టీలు ఉన్నాయి. == లోక్‌సభ ఎన్నికలు == 2000 సంవత్సరం వరకు జార్ఖండ్ అవిభాజ్య [[బీహార్]] రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉంది. '''మొత్తం సీట్లు- 14''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !లోక్ సభ ! ఎన్నికల సంవత్సరం ! colspan="2" | 1వ పార్టీ ! colspan="2" | 2వ పార్టీ ! colspan="2" | 3 వ పార్టీ ! colspan="2" | ఇతరులు ! ప్రధాన మంత్రి ! ప్రధాన మంత్రి పార్టీ |- | [[14వ లోక్‌సభ]] | 2004 | style="background-color: {{party color|INC}}" | |'''[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] 6''' | style="background-color: {{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}" | |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జెఎంఎం]] 4 | style="background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | | [[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడి]] 2 | colspan="2" | [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] 1, [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఐ]] 1 | rowspan="2" | '''[[మన్మోహన్ సింగ్]]''' | rowspan="2:" style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | '''కాంగ్రెస్''' |- | [[15వ లోకసభ|15వ లోక్‌సభ]] | 2009 | style="background-color: {{party color|BJP}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] 8 | style="background-color: {{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}" | | [[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జెఎంఎం]] 2 | style="background-color: {{party color|INC}}" | | '''[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] 1''' | colspan="2" | జెవిఎం (పి) 1, [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] 2 |- | [[16వ లోక్‌సభ]] | [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014]] | style="background-color: {{party color|BJP}}" | |'''[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] 12''' | style="background-color: {{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}" | |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జెఎంఎం]] 2 | colspan="4" | | rowspan="2" | '''[[నరేంద్ర మోదీ]]''' | rowspan="2:" style="background-color: {{party color|BJP}}" | '''బీజేపీ''' |- | [[17వ లోక్‌సభ]] | [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు - జార్ఖండ్|2019]] | style="background-color: {{party color|BJP}}" | | '''[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] 11''' | bgcolor="#FF33FF" | | '''ఏ.జె.ఎస్.యు. 1''' | style="background-color: {{party color|INC}}" | | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] 1 | style="background-color: {{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}" | | [[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జెఎంఎం]] 1 |- |} == విధానసభ ఎన్నికలు == === 2024 ఎన్నికలు === [[2024 జార్ఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|జార్ఖండ్‌ 6వ శాసనసభ]] <ref>{{Cite web|title=Latest Jharkhand Assembly Elections 2024 News, Photos, Latest News Headlines about Jharkhand Assembly Elections 2024|url=https://www.thehindu.com/topic/jharkhand-assembly-elections-2024/|access-date=2025-01-11|website=The Hindu}}</ref>, [[జార్ఖండ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]: [[హేమంత్ సోరెన్]] ([[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|JMM]]) {| class="wikitable" | colspan="7" |{{center|[[File:India Jharkhand Legislative Assembly Election 2024.svg]]}} |- ! colspan="2" rowspan="2" |పార్టీ ! colspan="3" |సీట్లు ! colspan="2" |జనాదరణ పొందిన ఓట్లు |- !పోటీ చేసిన సీట్లు !గెలిచిన సీట్లు !''+/−'' !% !± [[శాతం పాయింట్|pps]] |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}" | |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా]] |43 |34 |{{Increase}}4 |23.44% |{{increase}} 4.72% |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |30 |16 |{{steady}} |15.56% |{{Increase}} 1.68% |- | style="background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్]] |7 |4 |{{Increase}}3 |3.44% |{{increase}} 0.69% |- | style="background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}" | |[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఎం.ఎల్)ఎల్]] |4 |2 |{{increase}}1 |1.89% |{{increase}} 0.74% |- | colspan="2" align="center" style="background: #BDFAA7" |మొత్తం |style="background: #BDFAA7" |81 |style="background: #BDFAA7" |56 |style="background: #BDFAA7" |{{Increase}} 8 | style="background: #BDFAA7" |44.33% | style="background: #BDFAA7" |{{Increase}} 8.98% |- | style="background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |68 |21 |{{Decrease}}4 |33.18% |{{decrease}} 0.19% |- | style="background-color: {{party color|All Jharkhand Students Union}}" | |[[ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్]] |10 |1 |{{decrease}}1 |3.54% |{{decrease}} 4.56% |- | style="background-color: {{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[జనతా దళ్ (యునైటెడ్)]] |2 |1 |{{increase}}1 |0.81% |{{increase}} 0.07% |- | style="background-color: {{party color|Lok Janshakti Party (Ram Vilas)}}" | |[[లోక్ జనశక్తి పార్టీ (రామ్ విలాస్)|లోక్ జనశక్తి పార్టీ (RV)]] |1 |1 |{{increase}}1 |0.61% |''New'' |- |colspan="2" align="center" style="background: #FEF3E8" |మొత్తం |style="background: #FEF3E8" |81 |style="background: #FEF3E8" |24 |style="background: #FEF3E8" |{{decrease}} 3 | style="background: #FEF3E8" |38.14% | style="background: #FEF3E8" |{{decrease}} 4.68% |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Loktantrik Krantikari Morcha}}" | |[[జార్ఖండ్ లోక్తాంత్రిక్ క్రాంతికారి మోర్చా]] |68 |1 |{{increase}}1 |6.20% |''New'' |- ! colspan="2" |మొత్తం ! !81 ! ! ! |} === 2019 ఎన్నికలు === [[2019 జార్ఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|జార్ఖండ్‌ 5వ శాసనసభ]],<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/general-election-2019-full-schedule-with-phases-dates-and-state-wise-list-of-seats/article26487747.ece|title=General Election 2019: full schedule with phases, dates and State-wise list of seats|last=Desk|first=The Hindu Net|date=2019-03-10|work=The Hindu|access-date=2025-01-11|issn=0971-751X}}</ref> [[జార్ఖండ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]: [[హేమంత్ సోరెన్]] ([[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|JMM]]) {| class="wikitable" | colspan="7" |{{center|[[File:India_Jharkhand_Legislative_Assembly_election_2019.svg]]}} |- ! colspan="2" rowspan="2" |పార్టీ ! colspan="3" |సీట్లు ! colspan="2" |జనాదరణ ఓట్లు |- !పోటీ చేసినవి !గెలిచినవి !'''+/−''' !% !± [[Percentage point|pp]] |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}" | |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా]] |43 |30 |{{Increase}}11 |18.72% |{{decrease}} 1.71% |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |31 |16 |{{Increase}}10 |13.88% |{{Increase}} 3.42% |- | style="background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|రాష్ట్రీయ జనతా దళ్]] |7 |1 |{{Increase}}1 |2.75% |{{Decrease}} 0.38% |- | colspan="2" align="center" style="background: #BDFAA7" |మొత్తం |style="background: #BDFAA7" |81 |style="background: #BDFAA7" |47 |style="background: #BDFAA7" |{{Increase}} 22 | style="background: #BDFAA7" |35.35% | style="background: #BDFAA7" |{{Increase}} 1.33% |- | style="background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |79 |25 |{{Decrease}}12 |33.37% |{{increase}} 2.11% |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Vikas Morcha (Prajatantrik)}}" | |[[జార్ఖండ్ వికాస్ మోర్చా (ప్రజాతాంత్రిక్)|జార్ఖండ్ వికాస్ మోర్చా]] |81 |3 |{{Decrease}}5 |5.45% |{{Decrease}} 4.54% |- | style="background-color: {{party color|All Jharkhand Students Union}}" | |[[ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్]] |53 |2 |{{Decrease}}3 |8.10% |{{Increase}} 4.42% |- | style="background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}" | |[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఎం.ఎల్)ఎల్]] |14 |1 |{{steady}} |1.15% |{{Decrease}} 0.37% |- | style="background-color: {{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |7 |1 |{{Increase}}1 |0.42% |''New'' |- | style="background-color: {{party color|Independent}}" | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్రులు]] | |2 |{{Increase}}2 |6.55% |{{Decrease}} 0.14% |- ! colspan="2" |మొత్తం ! !81 ! ! ! |} === 2014 === [[2014 జార్ఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|జార్ఖండ్ 4వ శాసనసభ]] [[జార్ఖండ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]: [[రఘుబర్ దాస్|రఘుబర్ దాస్ (బిజెపి)]] {| class="wikitable" | colspan="7" |{{center|[[File:India Jharkhand Legislative Assembly 2014.svg]]}} |- ! colspan="2" rowspan="2" |పార్టీ ! colspan="3" |సీట్లు ! colspan="2" |జనాదరణ సీట్లు |- !పోటీ చేసినవి !గెలిచినవి !'''+/−''' !% !± [[Percentage point|pp]] |- | style="background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |72 |37 |{{Increase}}19 |31.26% |{{Increase}}11.08% |- | style="background-color: {{party color|All Jharkhand Students Union}}" | |[[ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్]] |8 |5 |{{Steady}} |3.68% |{{Decrease}}1.44% |- | colspan="2" align="center" style="background: #BDFAA7" |Total |style="background: #BDFAA7" |80 |style="background: #BDFAA7" |42 |style="background: #BDFAA7" |{{Increase}}19 |style="background: #BDFAA7" |34.94% |style="background: #BDFAA7" |{{Increase}}9.64% |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}" | |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా]] |79 |19 |{{Increase}}1 |20.43% |{{Increase}}5.23% |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Vikas Morcha (Prajatantrik)}}" | |[[జార్ఖండ్ వికాస్ మోర్చా (ప్రజాతాంత్రిక్)|జార్ఖండ్ వికాస్ మోర్చా]] |73 |8 |{{Decrease}}3 |9.99% |{{Increase}}1.00% |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |62 |6 |{{Decrease}}8 |10.46% |{{Decrease}}5.7% |- | style="background-color: {{party color|Bahujan Samaj Party}}" | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] |61 |1 |{{Increase}}1 |1.82% | |- | style="background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}" | |[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఎం.ఎల్)ఎల్]] |39 |1 |{{Steady}} |1.52% | |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Party}}" | |[[జార్ఖండ్ పార్టీ]] |19 |1 |{{Steady}} |1.11% | |- | style="background-color: {{party color|Marxist Co-ordination Committee}}" | |[[మార్క్సిస్ట్ కో-ఆర్డినేషన్ కమిటీ]] |13 |1 |{{Steady}} |1.02% | |- | style="background-color: {{party color|Jai Bharat Samanta Party}}" | |[[జై భారత్ సమంతా పార్టీ|జై భారత్ సమంత పార్టీ]] |19 |1 |{{Steady}} |0.79% | |- | style="background-color: {{party color|Jan Surajya Shakti}}" | |నవ్ జవాన్ సంఘర్ష్ మోర్చా |9 |1 |{{Increase}}1 |0.49% | |- ! colspan="2" |మొత్తం ! !81 ! ! ! |} === 2009 === [[2009 జార్ఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|జార్ఖ్ండ్ 3న శాసనసభ]], [[జార్ఖండ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]: [[శిబు సోరెన్]] (JMM), [[అర్జున్ ముండా]] (BJP), [[హేమంత్ సోరెన్]] (JMM) {| class="wikitable" | colspan="7" |{{center|[[File:India Jharkhand Legislative Assembly 2009.svg]]}} |- ! colspan="2" rowspan="2" |పార్టీ ! colspan="3" |సీట్లు ! colspan="2" |జనాదరణ ఓట్లు |- !పోటీచేసినవి !గెలిచినవి !'''+/−''' !% !± [[Percentage point|pp]] |- | style="background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |67 |18 |{{decrease}}12 |20.18% |{{decrease}} 3.39% |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}" | |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా]] |78 |18 |{{increase}}1 |15.20% |{{increase}}0.91% |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |61 |14 |{{Increase}}5 |16.16% |{{Increase}}4.11% |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Vikas Morcha (Prajatantrik)}}" | |[[జార్ఖండ్ వికాస్ మోర్చా (ప్రజాతాంత్రిక్)|జార్ఖండ్ వికాస్ మోర్చా]] |25 |11 |''New'' |8.99% |''New'' |- | style="background-color: {{party color|All Jharkhand Students Union}}" | |[[ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్]] |54 |5 |{{increase}}3 |5.12% | |- | style="background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|రాష్ట్రీయ జనతాదళ్]] |56 |5 |{{decrease}}2 |5.03% | |- | style="background-color: {{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |14 |2 |{{decrease}}4 |2.78% | |- | style="background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}" | |[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఎం.ఎల్)ఎల్]] |33 |1 |{{steady}} |2.35% | |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Party}}" | |[[జార్ఖండ్ పార్టీ]] |41 |1 |{{steady}} |1.10% | |- | style="background-color: {{party color|Marxist Co-ordination Committee}}" | |[[మార్క్సిస్ట్ కో-ఆర్డినేషన్ కమిటీ]] |6 |1 |{{increase}}1 |1.09% | |- | style="background-color: {{party color|Jai Bharat Samanta Party}}" | |[[జై భారత్ సమంతా పార్టీ]] |9 |1 |{{increase}}1 |0.91% | |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Janadhikar Manch}}" | |జార్ఖండ్ జనాధికార్ మంచ్ |9 |1 |{{increase}}1 |0.72%% | |- | style="background-color: {{party color|Rashtriya Kalyan Paksha}}" | |రాష్ట్రీయ కళ్యాణ్ పక్ష |3 |1 |{{increase}}1 |0.70% | |- | style="background-color: {{party color|Independent (politician)}}" | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్రులు]] |647 |2 |{{decrease}}1 |10.61% | |- ! colspan="2" |మొత్తం ! !81 ! ! ! |} === 2005 === [[2005 జార్ఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|జార్ఖండ్ 2వ శాసనసభ]] - [[జార్ఖండ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]: [[శిబు సోరెన్]] (జేఎంఎం), [[అర్జున్ ముండా]] (బీజేపీ), [[మధు కోడా]] (స్వతంత్ర) {| class="wikitable" |- ! colspan="2" rowspan="2" |పార్టీ ! colspan="3" |సీట్లు ! colspan="2" |జనాదరణ ఓట్లు |- !పోటీ చేసినవి !గెలిచినవి !'''+/−''' !% !± [[Percentage point|pp]] |- | style="background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |63 |30 |{{decrease}}2 |23.57% | |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}" | |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా]] |49 |17 |{{increase}}5 |14.29% | |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |41 |9 |{{Decrease}}2 |12.05% | |- | style="background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|రాష్ట్రీయ జనతాదళ్]] |51 |7 |{{Decrease}}2 |8.48% | |- | style="background-color: {{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |18 |6 |{{Increase}}3 |4.00% | |- | style="background-color: {{party color|All Jharkhand Students Union}}" | |[[ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్]] |40 |2 | |2.81% | |- | style="background-color: {{party color|United Goans Democratic Party}}" | |[[యునైటెడ్ గోన్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ]] |22 |2 |{{steady}} |1.52% | |- | style="background-color: {{party color|All India Forward Bloc}}" | |[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్]] |12 |2 | |1.00% | |- | style="background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}" | |[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఎం.ఎల్)ఎల్]] |28 |1 |{{steady}} |2.46% | |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Party}}" | |[[జార్ఖండ్ పార్టీ]] |27 |1 | |0.97% | |- | style="background-color: {{party color|National Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |13 |1 | |0.43% | |- | style="background-color: {{party color|Independent (politician)}}" | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్రులు]] |662 |3 |{{Increase}}1 |15.31% | |- ! colspan="2" |మొత్తం ! !81 ! ! ! |} === 2000* === [[2000 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|జార్ఖండ్ 1వ శాసనసభ]] -[[జార్ఖండ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]: [[బాబూలాల్ మరాండీ]] (బిజెపి), [[అర్జున్ ముండా]] (బిజెపి) {| class="wikitable" |- ! colspan="2" |పార్టీ !సీట్లు |- | style="background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |32 |- | style="background-color: {{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}" | |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా]] |12 |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |11 |- | style="background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|రాష్ట్రీయ జనతాదళ్]] |9 |- | style="background-color: {{party color|Samata Party}}" | |[[సమతా పార్టీ]] |5 |- | style="background-color: {{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |3 |- | style="background-color: {{party color|Communist Party of India}}" | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |3 |- | style="background-color: {{party color|United Goans Democratic Party}}" | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |2 |- | style="background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}" | |[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఎం.ఎల్)ఎల్]] |1 |- | style="background-color: {{party color|Marxist Co-ordination Committee}}" | |[[మార్క్సిస్ట్ కో-ఆర్డినేషన్ కమిటీ]] |1 |- | style="background-color: {{party color|Independent (politician)}}" | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్రులు]] |2 |- ! colspan="2" |మొత్తం !81 |} * 2000 ఫిబ్రవరిలో జరిగిన బీహార్ రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికల ఆధారంగా జార్ఖండ్ మొదటి శాసనసభ ఏర్పడింది. * 1981, 1983, 1985, 1988, 1989, 1990, 1996, 2002 లో జార్ఖండ్ ఎన్నికలు ఉంది == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{జార్ఖండ్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:జార్ఖండ్‌లో ఎన్నికలు]] [[వర్గం:జార్ఖండ్]] sk23xzw22kno01tjebd4llhgppzdo7y 0 400023 4956952 4794273 2026-09-12T21:44:48Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956952 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = గౌరీ ప్రధాన్ తేజ్వానీ | image = Gauri Pradhan Screening of ‘Thoda Lutf Thoda Ishq’.jpg | caption = 2017లో తేజ్‌వాణి | birth_name = గౌరీ ప్రధాన్ | birth_date = {{birth date and age|1977|09|16|df=yes}} | birth_place = జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్, భారతదేశం | nationality = భారతీయురాలు | occupation = {{hlist|వ్యాపార మహిళ|మోడల్|నటి}} | years active = 2000–2010; 2014–2015; 2017–2019; 2023–present | known for = ''క్యుంకీ సాస్ భీ కభీ బహు థీ''<br>కుటుంబ్<br>ఎడమ కుడి ఎడమ''<br>''తు ఆషికి'' | spouse = {{marriage|[[హితేన్ తేజ్వానీ]]|2004}} | children = 2 | website = | signature = | signature_alt = }} '''గౌరీ ప్రధాన్ తేజ్వానీ''' (జననం 16 సెప్టెంబర్ 1977) ఒక భారతీయ నటి, హిందీ టెలివిజన్‌లో పనిచేస్తున్న మాజీ మోడల్. సోనీ టీవీ ''కుటుంబంలో'' గౌరీ ప్రథమ్ మిట్టల్, స్టార్ ప్లస్ యొక్క క్యుంకీ సాస్ భీ ''కభీ బహు థీలో'' నందిని కరణ్ విరానీ, ''స్పెషల్ స్క్వాడ్‌లో'' డా. దీపికా ఘోష్, కలర్స్ టీవీ ''టులో'' అనితా శర్మ పాత్రలు పోషించినందుకు ఆమె బాగా ప్రసిద్ది చెందింది. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == ప్రధాన్ భారతదేశంలోని [[జమ్మూ]], [[జమ్మూ కాశ్మీరు|జమ్మూ, కాశ్మీర్‌లో]] మరాఠీ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆమె తండ్రి మేజర్ సుభాష్ వాసుదేయో ప్రధాన్ రిటైర్డ్ ఇండియన్ [[అధికారి|ఆర్మీ ఆఫీసర్]], ఆమె తల్లి ఆశా [[గృహిణి]]. ముగ్గురు తోబుట్టువులలో ప్రధాన్ రెండవది ఆమె అన్నయ్య భరత్, పెట్రోకెమికల్ ఇంజనీర్, ఆమె చెల్లెలు గీతాంజలి, [[డాక్టర్ ఆఫ్ మెడిసిన్|MD]] ప్రధాన్ మాత్రమే ఆమె కుటుంబంలో మోడలింగ్, నటనను వృత్తిగా కొనసాగించారు. <ref>{{Cite web|title=Gauri Pradhan Tejwani's Height, Age, Serials, Personal Life, Biography|url=http://www.mazale.in/gauri-pradhan-tejwanis-height-age-serials-personal-life-biography/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730060151/http://www.mazale.in/gauri-pradhan-tejwanis-height-age-serials-personal-life-biography|archive-date=30 July 2019|access-date=17 December 2014}}</ref> తండ్రి ఉద్యోగ స్వభావం కారణంగా ఆమె బాల్యం దేశమంతటా పర్యటించింది. ఫలితంగా, ఆమె వివిధ పాఠశాలల్లో చదువుకుంది, వాటిలో ఒకటి [[ఉధంపూర్|ఉదంపూర్‌లోని]] కార్మెల్ కాన్వెంట్ స్కూల్ . ఆమె తండ్రి పదవీ విరమణ తరువాత, కుటుంబం [[పూణే]] ( [[మహారాష్ట్ర]] )లో స్థిరపడింది, అక్కడ ఆమె BSc ( [[ఎలక్ట్రానిక్స్]] ) కోర్సు కోసం సర్ పరశురాంభౌ కళాశాలలో చేరింది. <ref>{{Cite web|title=Biography of Gauri Pradhan:About Gauri|url=http://www.hiten-gauri.net/flash2/FlashHT.swf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130917113100/http://www.hiten-gauri.net/flash2/FlashHT.swf|archive-date=17 September 2013}}</ref> తర్వాత ఆమె [[లండన్ విశ్వవిద్యాలయం|లండన్ యూనివర్సిటీకి]] అనుబంధంగా ఉన్న ఒక ఇన్‌స్టిట్యూట్ నుండి [[మానసిక శాస్త్రం|సైకాలజీ]] కోర్సు కోసం చేరింది. == వ్యక్తిగత జీవితం == [[దస్త్రం:HitenTejwaniGauriPradhan.jpg|కుడి|thumb|230x230px|ఒక ఈవెంట్‌లో భర్త హితేన్ తేజ్‌వానీతో కలిసి గౌరీ]] [[దస్త్రం:Gauri_Pradhan_Tejwani-_Disney_Princess_Academy.jpg|కుడి|thumb|220x220px|డిస్నీ ప్రిన్సెస్ అకాడమీ ప్రారంభోత్సవంలో కూతురు కాత్యతో కలిసి గౌరీ]] బ్రీజ్ సోప్ కోసం ఒక వాణిజ్య ప్రకటన షూటింగ్‌లో ఉన్నప్పుడు గౌరీ తన భర్త హితేన్ తేజ్వానీని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌లో]] కలిశారు. తరువాత, వారు టెలి-సిరీస్ ''కుటుంబం'' సెట్స్‌లో కలుసుకున్నారు, యాదృచ్ఛికంగా ప్రధాన జంటగా నటించారు. తెరపై కెమిస్ట్రీ వారి మధ్య శృంగారానికి దారితీసింది, వారు డేటింగ్ ప్రారంభించారు. <ref>{{Cite web|last=Keshri|first=Shweta|date=30 October 2020|title=Kutumb turns 19, Hiten Tejwani and Gauri Pradhan thank fans for all the love|url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/kutumb-turns-19-hiten-tejwani-and-gauri-pradhan-thank-fans-for-all-the-love-1736561-2020-10-30|access-date=10 May 2021|website=India Today|language=en}}</ref> మరో డైలీ సోప్ ''క్యుంకీ సాస్ భీ కభీ బహు థీలో'' స్టార్ క్రాస్డ్ లవర్స్ కరణ్, నందిని పాత్రలు పోషిస్తుండగా, వారు పెళ్లి చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు. <ref>{{Cite web|title=Jodi no 1: Gauri Pradhan and Hiten Tejwani|url=http://www.shaaditimes.com/celebrities/celebrity-news/the-tejwani-040802/|publisher=shaaditimes|access-date=2024-02-21|archive-date=2020-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512034901/http://www.shaaditimes.com/celebrities/celebrity-news/the-tejwani-040802/|url-status=dead}}</ref> రెండు సంవత్సరాల కోర్ట్‌షిప్ తర్వాత, వారు మహారాష్ట్ర సంప్రదాయాల ప్రకారం 29 ఏప్రిల్ 2004న పూణేలోని సన్-ఎన్-సాండ్ హోటల్‌లో జరిగిన ప్రైవేట్ వేడుకలో దాదాపు 40–50 మంది అతిథులతో వివాహం చేసుకున్నారు. వెంటనే వారు హనీమూన్ కోసం థాయ్‌లాండ్‌లోని కో సముయ్‌కి వెళ్లారు. వారి రిసెప్షన్ 9 మే 2004న జుహు ఆర్మీ క్లబ్‌లో 400 మంది అతిథులతో జరిగింది. <ref>{{Cite web|title=Celeb Love Story: Gauri & Hiten Tejwani|url=http://idiva.com/news-relationships/celeb-love-story-gauri-hiten-tejwani/2752/|access-date=28 December 2010|publisher=iDiva Trendspotter}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Gauri and Hiten|url=http://www.weddingsutra.com/celeb_wed/featured_gauri.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217225044/http://www.weddingsutra.com/celeb_wed/featured_gauri.asp#.VJHeJdKUezE|archive-date=17 December 2014}}</ref> 11 నవంబర్ 2009న, [[ముంబై|ముంబైలోని]] [[బాంద్రా|బాంద్రాలోని]] లీలావతి హాస్పిటల్‌లో ప్రధాన్ కవలలు, ఒక కొడుకు, ఒక కుమార్తెకు జన్మనిచ్చినప్పుడు వారు తల్లిదండ్రులు అయ్యారు. <ref>{{Cite web|title=Hiten and Gauri blessed with Twins|url=http://entertainment.gaeatimes.com/2009/11/12/hiten-and-gauri-blessed-with-twins-59872/|access-date=11 November 2009|website=Gaea Times|archive-date=6 ఫిబ్రవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206092020/https://entertainment.gaeatimes.com/2009/11/12/hiten-and-gauri-blessed-with-twins-59872/|url-status=dead}}</ref> == కెరీర్ == ప్రధాన్ యొక్క మోడలింగ్ స్టింట్ 18 సంవత్సరాల వయస్సులో ప్రారంభమైంది, ప్రధానంగా పూణేలో. 1998లో, ఆమె BSc కోర్సు రెండవ సంవత్సరంలో ఉండగానే [[ఫెమినా మిస్ ఇండియా|ఫెమినా మిస్ ఇండియాలో]] పాల్గొనేందుకు ముంబైకి వెళ్లింది. [[స్మృతి ఇరాని|స్మృతి ఇరానీతో]] పాటు ఆమె టీవీలో గొప్ప స్టార్‌డమ్‌కు చేరుకున్న పోటీదారులు. [[దీపన్నిత శర్మ]] కూడా పోటీదారుగా ఉన్నారు, టాప్ 5లో నిలిచారు <ref>{{Cite web|title=Saas-bahu on the ramp – Mumbai Mirror –|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Saas-bahu-on-the-ramp/articleshow/15641008.cms|access-date=2024-02-21|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215344/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Saas-bahu-on-the-ramp/articleshow/15641008.cms|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|date=6 June 2009|title=The Hindu : Metro Plus Chennai / Profiles : Life…on her own terms|url=http://www.hindu.com/mp/2009/06/06/stories/2009060651371900.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605051547/http://www.hindu.com/mp/2009/06/06/stories/2009060651371900.htm|archive-date=5 June 2014|access-date=1 June 2014|website=[[The Hindu]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Smriti Irani: From model to Tulsi Virani to HRD minister &#124; Firstpost|url=http://www.firstpost.com/politics/smriti-irani-from-model-to-tvs-favourite-bahu-to-cabinet-minister-1542563.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529000945/http://www.firstpost.com/politics/smriti-irani-from-model-to-tvs-favourite-bahu-to-cabinet-minister-1542563.html|archive-date=29 May 2014|access-date=1 June 2014}}</ref> ఆమె చాలా ర్యాంప్ షోలు చేసింది, స్ప్రైట్, బ్రూ, [[డాబర్]], [[చెరువు|పాండ్స్]], [[సంతూర్]], కోల్గేట్, ఫిలిప్స్, బ్రీజ్ మొదలైన అనేక ప్రసిద్ధ కంపెనీలకు టెలివిజన్ వాణిజ్య ప్రకటనలు చేసింది <ref name="Kapadia">{{Cite news|url=http://specials.rediff.com/getahead/2004/nov/18ga-sld.htm|title=I don't believe in the kind of marriage that changes a person completely|last=Kapadia|first=Arshiya|date=20 May 2005|access-date=11 March 2010|publisher=Rediff}}</ref> 1999లో [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్‌లో]] ప్రసారమైన చారిత్రాత్మక టెలి-సిరీస్ ''నూర్జహాన్‌తో'' ప్రధాన్ తన నటనా రంగ ప్రవేశం చేసింది. ఆమె నటి కావాలని ఎప్పుడూ అనుకోలేదు, కానీ సినీవిస్టాస్ ఆమెకు ''నూర్ జహాన్‌లో'' ప్రధాన పాత్రను ఆఫర్ చేసినప్పుడు, ఆమె దానిని షాట్ చేయాలని నిర్ణయించుకుంది. ఆమె 2000 నుండి 2001 సంవత్సరంలో మూడు మ్యూజిక్ వీడియోలలో (అవి తలత్ అజీజ్ యొక్క ''ఖుబ్సూరత్'', [[హన్స్ రాజ్ హన్స్]] యొక్క ''ఝంజర్'', [[సోను నిగమ్|సోనూ నిగమ్]] యొక్క ''యాద్'' ) లో కూడా కనిపించింది. అక్టోబరు 2001లో, ప్రధాన్ సోనీ టీవీలో టెలి-సిరీస్ ''కుటుంబ్‌తో'' కీర్తిని పొందింది, అక్కడ ఆమె గౌరీ అగర్వాల్ మిట్టల్ ప్రధాన పాత్రను పోషించింది. ప్రదర్శన 2002లో ముగిసింది, కానీ ఛానెల్ & ప్రొడక్షన్ హౌస్ అదే లీడ్‌లతో షో యొక్క రెండవ సీజన్ ''కుటుంబంని'' తీసుకువచ్చింది. వెంటనే 2003లో, ఆమె స్టార్ ప్లస్‌లో ''కృష్ణ అర్జున్‌లో'' శ్వేత పాత్రను పోషించింది, ఆపై ఆమె సోనీ టీవీలో ''నామ్ గమ్ జాయేగా'' అనే మరో కుటుంబ నాటకంలో మహిళా ప్రధాన ప్రియాంక సింగ్‌గా కనిపించింది. 2003లో, ఆమె హర్రర్ టెలి-సిరీస్ ''క్యా హడ్సా క్యా హకీకత్‌లో'' మయూరి/గౌరీగా కూడా కనిపించింది. 2002లో, ఆమె ఇతర టెలివిజన్ నటులతో కలిసి స్టార్ ప్లస్‌లో సింగింగ్ రియాలిటీ షో ''కిస్మే కిత్నా హై దమ్'' యొక్క ఎపిసోడ్‌లలో ఒకదానిలో పాల్గొంది. వరుస అతిధి పాత్రలు, చిన్న సిరీస్ తర్వాత, స్టార్ ప్లస్‌లో ''క్యుంకీ సాస్ భీ కభీ బహు థీలో'' నందిని ఠక్కర్‌గా ప్రధాన పాత్ర పోషించడానికి 2004లో ప్రధాన్‌ను సంప్రదించారు. ఆ పాత్ర ఆమెకు ఎన్నో అవార్డులను తెచ్చిపెట్టింది. అదే సంవత్సరంలో, ఆమె సహారా వన్ ఛానెల్‌లో ప్రసారమైన ''ఇస్సే కెహ్తే హై గోల్‌మాల్ ఘర్‌లో'' [[మానవ్ గోహిల్]] సరసన ప్రధాన పాత్రలో కనిపించింది. ఈ ధారావాహిక 30 అక్టోబర్ 2004న ప్రదర్శించబడింది, ప్రతి శనివారం 8:30కి ప్రసారం చేయబడింది. మార్చి 2005లో, ఆమె ఫోరెన్సిక్ నిపుణురాలు, స్పెషల్ స్క్వాడ్ హెడ్ డా. దీపికా ఘోష్‌గా స్టార్ వన్ షో ''స్పెషల్ స్క్వాడ్‌లోకి'' ప్రవేశించింది. సోనీ టీవీలో ''రిహాయీ'', ''జస్సీ జైస్సీ కోయి నహిన్'' వంటి ఇతర భారతీయ సిరీస్‌లలో కూడా ప్రధాన్ ప్రత్యేక పాత్రలు పోషించారు. 2006లో, ఆమె తన భర్త హితేన్ తేజ్వానీతో కలిసి స్టార్ వన్‌లో ''నాచ్ బలియే 2'' (ఒక ప్రముఖ జంట డాన్స్ రియాలిటీ షో), ''జోడీ కమల్ కి'' (ఒక ప్రముఖ జంట గేమ్ షో) వంటి రియాలిటీ షోలలో పాల్గొంది, కానన్ పాత్రను పోషించింది. రొమాంటిక్ డ్రామా-సిరీస్ ''కైసా యే ప్యార్ హై'' . == మూలాలు == [[వర్గం:1977 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] tj34r0fz49qmcdbryb80hfcy3xqgzot 0 402889 4956884 4495150 2026-09-12T15:28:19Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అమెరికన్ వ్యాపారవేత్తలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956884 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|image=Rupert Murdoch - Flickr - Eva Rinaldi Celebrity and Live Music Photographer.jpg|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date and age|df=yes|1931|3|11}}|birth_place=, , ఆస్ట్రేలియా|death_date=|death_place=|occupation=వ్యాపారవేత్త సినీ నిర్మాత|years active=1952−2023|citizenship=ఆస్ట్రేలియన్|education=బ్యాచిలర్ ఆప్ ఆర్ట్|known_for=|boards=|spouse=5, {{plainlist| *{{marriage|ప్యాట్రిసియా బుకర్|1956|1967|reason=divorced}} *{{marriage|అన్నా మరియా టోర్వ్|1967|1999|reason=divorced}} *{{marriage|వెండి డెంగ్ ముర్డోచ్|1999|2013|reason=divorced}} *{{marriage|జెర్రీ హాల్|2016|2022|reason=divorced}} *{{marriage|ఎలెనా జుకోవా|2024}}}}|children=6, ప్రూడెన్స్, ఎలిసబెత్, లాచ్లాన్, జేమ్స్ లతో సహా|parents=|relatives=|family=|awards=|footnotes=}} '''కీత్ రూపెర్ట్ ముర్డోచ్''' (ఆంగ్లం: Rupert Murdoch; 1931 మార్చి 11) [[ఆస్ట్రేలియా]]<nowiki/>లో జన్మించిన అమెరికన్ [[వ్యాపారవేత్త]], పెట్టుబడిదారుడు మీడియా యజమాని. <ref>{{Cite news|url=http://www.businesspundit.com/10-most-influential-media-moguls-in-history/|title=10 Most Influential Media Moguls in History|date=20 July 2011|work=Business Pundit|access-date=1 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606021540/http://www.businesspundit.com/10-most-influential-media-moguls-in-history/|archive-date=6 June 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2019/04/03/magazine/rupert-murdoch-fox-news-trump.html|title=How Rupert Murdoch's empire of influence remade the world|last=Mahler|first=Jonathan|date=3 April 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=24 March 2022}}</ref> అతను ఆస్ట్రేలియాలో ఎన్నో వార్తాపత్రికలను ఎన్నో వార్తా చానల్లో నిర్వహిస్తున్నాడు. అతను ''న్యూస్ ఆఫ్ ది వరల్డ్‌కి యజమాని.'' {{Spaces}} ''ఫోర్బ్స్'' మ్యాగజైన్ ప్రకారం రూపర్ట్ ముర్డోక్ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 31వ ధనవంతుడు ప్రపంచంలో 71వ ధనవంతుడు. <ref name="Forbes">{{Cite magazine|date=2 March 2022|title=#31 Rupert Murdoch & family|url=https://www.forbes.com/profile/rupert-murdoch/|magazine=[[Forbes]]|issn=0015-6914|access-date=2 March 2022}}</ref> 1952లో తన తండ్రి మరణించిన తర్వాత,రూపర్ట్ ముర్డోక్ తన తండ్రికి చెందిన చిన్న అడిలైడ్ వార్తాపత్రిక అయిన ''ది న్యూస్'' పత్రికను నిర్వహించాడు. 1950లు 1960లలో,రూపర్ట్ ముర్డోక్ 1969లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోకి తనపత్రికలను విస్తరించడానికి ముందు ఆస్ట్రేలియా న్యూజిలాండ్‌లో అనేక వార్తాపత్రికలను ప్రారంభించాడు. 1974లో రూపర్ట్, ముర్డోక్ తన వ్యాపార సామ్రాజ్యాన్ని అమెరికాలో ప్రారంభించడానికి న్యూయార్క్ నగరానికి వెళ్లారు. 1981లో,రూపర్ట్ ముర్డోక్ తన మొదటి పత్రికైన ''టైమ్స్‌ని'' వార్తా పత్రికను ప్రారంభించాడు. 1985లో, అమెరికా టెలివిజన్ నెట్‌వర్క్ యాజమాన్యం కోసం తన ఆస్ట్రేలియన్ పౌరసత్వాన్ని వదులుకుని సహజసిద్ధమైన అమెరికా పౌరసత్వం తీసుకొని అమెరికా పౌరుడు అయ్యాడు. రూపర్ట్ ముర్డోక్ న్యూస్ కార్పొరేషన్ ట్వంటీయత్ సెంచరీ ఫాక్స్ (1985), హార్పర్‌కోలిన్స్ (1989), <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/analysis/61122.stm|title=Rupert Murdoch faces authors' revolt|date=1 March 1998|work=BBC|access-date=24 July 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011234759/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/analysis/61122.stm|archive-date=11 October 2017}}</ref> ''ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్'' (2007) వార్తాపత్రికలకు అధినేత. రూపర్ట్ ముర్డోక్ 1990లో ఒక్క న్యూస్ ఛానల్ ను ప్రారంభించాడు. ఆ న్యూస్ ఛానల్ ను దక్షిణ అమెరికాలో విస్తరించాడు. 2000 నాటికి,రూపర్ట్ ముర్డోక్ యొక్క న్యూస్ కార్పొరేషన్ 50 కంటే ఎక్కువ దేశాలలో 800 కంటే ఎక్కువ కంపెనీలకు ఆయన అధినేతగా ఉన్నాడు . <ref>''[https://theconversation.com/rupert-murdoch-his-fox-news-legacy-is-one-of-lies-with-little-accountability-and-political-power-that-rose-from-the-belief-in-his-power-3-essential-reads-214038 Rupert Murdoch: His Fox News legacy is one of lies, with little accountability, and political power that rose from the belief in his power − 3 essential reads]'', [[The Conversation (website)|The Conversation]], September 21, 2023</ref> జూలై 2011లో,రూపర్ట్ ముర్డోక్ , ప్రముఖులు, రాయల్టీ ప్రజా పౌరుల ఫోన్‌లను హ్యాక్ చేస్తున్నాడని విమర్శలు వచ్చాయి. 21 జూలై 2012న రూపర్ట్, ముర్డోక్ న్యూస్ ఇంటర్నేషనల్ న్యూస్ ఛానల్ డైరెక్టర్ పదవికి రాజీనామా చేశారు. <ref name="resignatiom">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-18940016|title=Rupert Murdoch resigns as News International director|date=21 July 2012|work=[[BBC News]]|access-date=21 July 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160130145552/http://www.bbc.co.uk/news/uk-18940016|archive-date=30 January 2016|location=London}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/07/22/world/europe/murdoch-resigns-from-british-newspaper-boards.html?_r=1|title=Murdoch Resigns From His British Papers' Boards|last=Burns|first=John F.|date=23 July 2012|work=The New York Times|access-date=18 February 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005152350/http://www.nytimes.com/2012/07/22/world/europe/murdoch-resigns-from-british-newspaper-boards.html?_r=1|archive-date=5 October 2017|last2=Somaiya|first2=Ravi}}</ref> == బాల్యం == రూపర్ట్ ముర్డోక్ 1931 మార్చి 11న [[మెల్‌బోర్న్|మెల్బోర్న్‌లో]] , సర్ కీత్ ముర్డోచ్ ఎలిసబెత్ దంపతులకు జన్మించాడు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HZLtCQAAQBAJ&pg=PA1096|title=The Advertising Age Encyclopedia of Advertising|last=McDonough|first=John|last2=Egolf|first2=Karen|date=2015|publisher=Routledge|isbn=9781135949068|page=1096|access-date=20 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611095950/https://books.google.com/books?id=HZLtCQAAQBAJ&pg=PA1096|archive-date=11 June 2020}}</ref> <ref name="tuccille">{{Cite book|url=https://archive.org/details/rupertmurdoch00tucc/|title=Rupert Murdoch|last=Tuccille|first=Jerome|date=1989|publisher=Donald I. Fine, Inc.|isbn=1556111541|location=New York City|author-link=Jerome Tuccille|access-date=17 November 2022}}</ref>ఆయన కుటుంబంలో ఇంగ్లీష్ ఐరీస్ స్పానిష్ భాషలు మాట్లాడే వారు. రూపర్ట్ ముర్డోక్ తల్లిదండ్రులు కూడా మెల్‌బోర్న్‌లో జన్మించారు. రూపర్ట్ ముర్డోక్ తండ్రి వార్త పత్రికలను నిర్వహిస్తుండేవాడు. <ref name="Belfield">{{Cite book|url=https://archive.org/details/murdochdeclineof0000belf/|title=Murdoch: The Decline of an Empire|last=Belfield|first=Richard|last2=Hird|first2=Christopher|last3=Kelly|first3=Sharon|date=1991|publisher=Fulcrum Productions|isbn=0356203395|location=London|access-date=17 November 2022}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == === నివాసం === 2003లో,రూపర్ట్ ముర్డోక్ "", న్యూయార్క్‌లోని సెంటర్ ఐలాండ్‌లోని 5 ఎకరాల వాటర్‌ఫ్రంట్ ఎస్టేట్‌లో 11 ఎకరాల ఇంటిని కొనుగోలు చేశాడు. <ref>[http://www.newsday.com/classifieds/real-estate/rupert-murdoch-lowers-price-of-centre-island-home-1.1948430 "Rupert Murdoch lowers price of Centre Island home"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306130449/http://www.newsday.com/classifieds/real-estate/rupert-murdoch-lowers-price-of-centre-island-home-1.1948430|date=6 March 2016}} ''Newsday''. </ref> === వివాహాలు === [[File:Rupert_Murdoch_Wendi_Murdoch_2011_Shankbone.JPG|thumb|మర్డోక్ తన మూడవ భార్య 2011లో|260x260px]] 1956లో, రూపర్ట్ ముర్డోక్ ప్యాట్రిసియా బుకర్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు; 1958లో ఈ దంపతులకు ఒక కూతురు జన్మించింది. <ref name="Examiner">{{Cite web|date=9 July 2011|title=How safe is the Murdoch empire?|url=https://www.irishexaminer.com/business/arid-20160545.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827040338/http://www.examiner.ie/business/business-features/how-safe-is-the-murdoch-empire-160545.html|archive-date=27 August 2013|access-date=19 July 2011|website=The Irish Examiner}}</ref> <ref name="Wherenow">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/media/so-where-does-rupert-murdoch-go-from-here-500802.html|title=So where does Rupert Murdoch go from here?|date=31 July 2005|work=The Independent|access-date=22 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722215804/http://www.independent.co.uk/news/media/so-where-does-rupert-murdoch-go-from-here-500802.html|archive-date=22 July 2011|location=London}}</ref> రూపర్ట్ ముర్డోక్ దంపతులు 1967లో విడాకులు తీసుకున్నారు <ref name="GuardianWives">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2022/jun/22/the-merry-wives-of-rupert-murdoch-marriage-to-jerry-hall-is-reportedly-over|title=The merry wives of Rupert Murdoch: who has the tycoon been wed to before?|last=Badshah|first=Nadeem|date=23 June 2022|work=The Guardian}}</ref> 1967లో రూపర్ట్ ముర్డోక్, సిడ్నీ వార్తాపత్రిక ''ది డైలీ మిర్రర్‌లో'' పనిచేస్తున్న జర్నలిస్ట్ <ref name="Examiner"/> అన్నా టోర్వ్‌ను రెండవ పెళ్లి చేసుకున్నాడు.<ref name="GuardianWives"/>1998లో ఈ దంపతులు విడిపోయారు. విడిపోయినాటికి రూపర్ట్ ముర్డోక్ దంపతులకు ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు : మొదటి కుమారుడు ఎలిసబెత్ ముర్డోచ్ ( 1968న జన్మించారు) రెండవ కుమారుడు, లచ్‌లాన్ ముర్డోచ్ (8 సెప్టెంబర్1971న లండన్‌లో జన్మించారు, ), మూడవ కుమారుడు జేమ్స్ మర్డోచ్ (13 డిసెంబర్ 1972న లండన్‌లో జన్మించారు). <ref name="Examiner" /> <ref name="Wherenow"/> 1999న, రూపర్ట్ ముర్డోక్ రెండవ భార్యకు విడాకులు ఇచ్చిన 17 రోజుల తర్వాత, రూపర్ట్ ముర్డోక్ ఈ దంపతులకు ఇద్దరు పిల్లలు సంతానం: గ్రేస్ (జననం 2001) క్లో (జననం 2003). రూపర్ట్ ముర్డోక్ మొత్తం ఆరుగురు పిల్లలు సంతానం రూపర్ట్ ముర్డోక్ కు 13 మంది మనవళ్లు మనవరాళ్లు ఉన్నారు.. <ref>{{Cite web|title=The Most Powerful Grandparents in the U.S.|url=http://www.grandparents.com/food-and-leisure/celebrity/most-powerful-grandparents|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307024413/http://www.grandparents.com/food-and-leisure/celebrity/most-powerful-grandparents|archive-date=7 March 2016|access-date=4 March 2016|website=grandparents.com}}</ref> 2024 జూన్ 1న 93 ఏళ్ల వయస్సులో ఆయన ఐదో పెళ్లి చేసుకున్నాడు. వధువు ఎలీనా జుకోవా (Elena Zhukova), రిటైర్డ్‌ పరమాణుజీవ శాస్త్రవేత్త. [[కాలిఫోర్నియా]]<nowiki/>లోని తన ఎస్టేట్‌లో ఈ వివాహం సంప్రదాయబద్ధంగా జరిగింది.<ref>{{Cite web|date=2024-06-03|title=Rupert Murdoch: 93 ఏళ్ల వయస్సులో.. మీడియా దిగ్గజం మర్దోక్‌కు ఐదో పెళ్లి {{!}} media-mogul-rupert-murdoch-marries-for-fifth-time-at-age-of-93|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/world/media-mogul-rupert-murdoch-marries-for-fifth-time-at-age-of-93/0800/124104375|access-date=2024-06-03|website=web.archive.org|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603012837/https://www.eenadu.net/telugu-news/world/media-mogul-rupert-murdoch-marries-for-fifth-time-at-age-of-93/0800/124104375|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="Yang">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/article/2024/jun/02/rupert-murdoch-marries-elena-zhukova|title=Rightwing media mogul Rupert Murdoch marries for fifth time|last=Yang|first=Maya|date=2 June 2024|work=[[The Guardian]]|access-date=2 June 2014}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:1931 జననాలు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియన్ వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:మీడియా పరిశ్రమ]] [[వర్గం:అమెరికన్ మాస్ మీడియా యజమానులు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియన్ వార్తాపత్రిక యజమానులు]] edavcinadq3gkds71571932zs5jsxzy 0 405611 4956907 4592921 2026-09-12T16:05:56Z ~2026-49393-32 154105 /* */ 4956907 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2005 జార్ఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = India | type = legislative | previous_election = 2002 జార్ఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు | previous_year = 2002 | next_election = 2009 జార్ఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 2010 | seats_for_election = జార్ఖండ్ శాసనసభలో 81 సీట్లు | majority_seats = 41 | election_date = 3 - 23 ఫిబ్రవరి 2005 | image1 = [[File:Arjun_Munda_8992.JPG|125px|alt=A photograph of Arjun Munda]] | leader1 = అర్జున్ ముండా | party1 = [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | alliance1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] | leaders_seat1 = [[ఖర్సావాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖర్సావాన్]] | seats1 = 30 | image2 = [[File:Shibu Soren.jpg|125px|alt=A photograph of Shibu Soren]] | leader2 = [[శిబు సోరెన్]] | party2 = [[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] | alliance2 = [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యూపీఏ]] | leaders_seat2 = ''పోటీ చేయలేదు'' | seats2 = 17 | leader_since1 = 1983 | leader_since2 = 1981 }}జార్ఖండ్ శాసనసభలోని 81 మంది సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి '''2005 జార్ఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు''' 3 నుండి 2005 ఫిబ్రవరి 23 వరకు మూడు దశల్లో జరిగాయి. ఇది రెండవ జార్ఖండ్ శాసనసభను ఎన్నుకోవటానికి జార్ఖండ్‌లో జరిగిన మొదటి ఎన్నికలు; మొదటి/మధ్యంతర జార్ఖండ్ శాసనసభ 2000 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికల ఆధారంగా ఏర్పాటు చేయబడింది. 2000 నవంబరు 15న బీహార్‌లోని దక్షిణ జిల్లాలను విభజించడం ద్వారా జార్ఖండ్ సృష్టించబడింది. ఈ ఎన్నికలలో మొదటి అసెంబ్లీ వలె హంగ్ అసెంబ్లీ ఏర్పడింది. ఏ ఒక్క పార్టీకి లేదా ఎన్నికల ముందు కూటమికి మెజారిటీ రాలేదు. భారతీయ జనతా పార్టీ 30 సీట్లు గెలుచుకుని అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించింది. జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చాకు 17 సీట్లు, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు తొమ్మిది సీట్లు వచ్చాయి. == నేపథ్యం == 2000 నవంబరు 15న జార్ఖండ్ ఏర్పడిన తర్వాత కొత్తగా ఏర్పడిన జార్ఖండ్‌లోని నియోజకవర్గాలు 2000 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలలో ఎన్నికైన ఎమ్మెల్యేలచే జార్ఖండ్ మొదటి శాసనసభను ఏర్పాటు చేశారు. జార్ఖండ్‌లో 2005 ఎన్నికలను నిర్వహించడం మొదటిది.<ref>{{cite web|last=Chaudhuri|first=Kalyan|date=1 September 2000|title=Jharkhand, at last|url=https://frontline.thehindu.com/static/html/fl1717/17170390.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724114939/https://frontline.thehindu.com/static/html/fl1717/17170390.htm|archive-date=24 July 2019|website=Frontline|accessdate=4 August 2019}}</ref><ref>{{cite web|date=3 February 2005|title=First-ever assembly election in Jharkhand|url=https://rediff.com/election/2005/feb/03jhar1.htm|website=[[Rediff]]|accessdate=25 September 2019}}</ref> == ఫలితాలు == === పార్టీల వారీగా === {| class="wikitable" | colspan="7" | |- ! colspan="2" rowspan="2" |కూటమి ! colspan="2" rowspan="2" |పార్టీ ! rowspan="2" |జనాదరణ పొందిన ఓటు ! colspan="2" |సీట్లు |- !పోటీ చేశారు !గెలిచింది |- | rowspan="3" | ! rowspan="3" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |23.57% |63 |30 |- | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |4.00% |18 |6 |- | |'''మొత్తం''' |'''27.57%''' |'''81''' |'''36''' |- | rowspan="3" | ! rowspan="3" |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యూ.పీ.ఏ]] | |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా]] |14.29% |49 |17 |- | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |12.05% |41 |9 |- | |'''మొత్తం''' |'''26.34%''' |'''81''' |'''26''' |- ! colspan="2" rowspan="8" |''ఏదీ లేదు'' | |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్]] |8.48% |51 |7 |- | |ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ |2.81% |40 |2 |- | |యునైటెడ్ గోన్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |1.52% |22 |2 |- | |[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్]] |1.00% |12 |2 |- | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) |2.46% |28 |1 |- | |జార్ఖండ్ పార్టీ |0.97% |27 |1 |- | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |0.43% |13 |1 |- | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]] |15.31% |662 |3 |- ! colspan="4" |మొత్తం !100% ! !81 |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |నియోజకవర్గం ! colspan="4" |విజేత ! colspan="4" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మార్జిన్ |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు |- ! colspan="11" |సాహెబ్‌గంజ్ జిల్లా |- |1 |రాజమహల్ |థామస్ హన్స్డా |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36472 |అరుణ్ మండలం |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |25296 |11176 |- |2 |బోరియో (ST) |తల మారండి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |44546 |లోబిన్ హెంబ్రమ్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |38227 |6319 |- |3 |బర్హైత్ (ST) |థామస్ సోరెన్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |42332 |సైమన్ మాల్టో |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |28593 |13739 |- ! colspan="11" |పాకుర్ జిల్లా |- |4 |లితిపారా (ST) |సుశీల హన్స్‌దక్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |29661 |సోమి మరాండీ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |22464 |7197 |- |5 |పాకుర్ |[[అలంగీర్ ఆలం]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |71736 |బేణి ప్రసాద్ గుప్తా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46000 |25736 |- |6 |మహేశ్‌పూర్ (ST) |సుఫాల్ మరాండీ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |45520 |దేబిధాన్ బెస్రా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |32704 |12816 |- ! colspan="11" |దుమ్కా జిల్లా |- |7 |సికరిపర (ST) |[[నలిన్ సోరెన్]] |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |27723 |రాజా మరాండీ |{{party color cell|Janata Dal (United)}} |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |24641 |3082 |- |8 |నల |రవీంద్ర నాథ్ మహతో |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |30847 |సత్యానంద్ ఝా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |29725 |1122 |- |9 |జమ్తారా |బిష్ణు ప్రసాద్ భయ్యా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |49387 |ఇర్ఫాన్ అన్సారీ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45895 |3492 |- |10 |దుమ్కా (ST) |స్టీఫెన్ మరాండి |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |41340 |మోహ్రిల్ ముర్ము |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35993 |5347 |- |11 |జామా (ST) |సునీల్ సోరెన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |44073 |[[దుర్గా సోరెన్]] |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |37443 |6630 |- |12 |జర్ముండి |హరి నారాయణ్ రే |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |28480 |దేవేంద్ర కున్వర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |22171 |6309 |- ! colspan="11" |డియోఘర్ జిల్లా |- |13 |మధుపూర్ |రాజ్ పలివార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |48756 |హాజీ హుస్సేన్ అన్సారీ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |42089 |6667 |- |14 |శరత్ |ఉదయ్ శంకర్ సింగ్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |66335 |శశాంక్ శేఖర్ భోక్తా |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |51429 |14906 |- |15 |డియోఘర్ (SC) |కామేశ్వర్ నాథ్ దాస్ |{{party color cell|Janata Dal (United)}} |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |43065 |సురేష్ పాశ్వాన్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |33442 |9623 |- ! colspan="11" |గొడ్డ జిల్లా |- |16 |పోరేయహత్ |ప్రదీప్ యాదవ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |72342 |ప్రశాంత్ కుమార్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |48050 |24292 |- |17 |గొడ్డ |మనోహర్ కుమార్ టేకారివాల్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43728 |సంజయ్ ప్రసాద్ యాదవ్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |30639 |13089 |- |18 |మహాగమ |అశోక్ కుమార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46253 |అతౌర్ రెహ్మాన్ సిద్ధిక్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |39825 |6428 |- ! colspan="11" |కోడెర్మా జిల్లా |- |19 |కోడర్మ |అన్నపూర్ణ యాదవ్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |46452 |సాజిద్ హుస్సేన్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |19998 |26454 |- ! colspan="11" |హజారీబాగ్ జిల్లా |- |20 |బర్కత |చిత్రాంజన్ యాదవ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |37052 |దిగంబర్ మెహతా |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |30129 |6923 |- |21 |బర్హి |మనోజ్ యాదవ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |58313 |ఉమాశంకర్ అకెల |{{party color cell|Samajwadi Party}} |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]] |49990 |8323 |- ! colspan="11" |రామ్‌ఘర్ జిల్లా |- |22 |బర్కగావ్ |లోక్‌నాథ్ మహతో |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |47283 |యోగేంద్ర సావో |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |30902 |16381 |- |23 |రామ్‌ఘర్ |చంద్ర ప్రకాష్ చౌదరి |{{party color cell|All Jharkhand Students Union}} |ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ |51249 |నాద్రా బేగం |{{party color cell|Communist Party of India}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సిపిఐ]] |28970 |22279 |- ! colspan="11" |హజారీబాగ్ జిల్లా |- |24 |మందు |ఖిరు మహతో |{{party color cell|Janata Dal (United)}} |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |33350 |రామ్ ప్రకాష్ పటేల్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |23522 |9828 |- |25 |హజారీబాగ్ |సౌరభ్ నారాయణ్ సింగ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39431 |బ్రిజ్ కిషోర్ జైస్వాల్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |36366 |3065 |- ! colspan="11" |చత్రా జిల్లా |- |26 |సిమారియా (SC) |ఉపేంద్ర నాథ్ దాస్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |31858 |రామ్ చంద్ర రామ్ |{{party color cell|Communist Party of India}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సిపిఐ]] |24438 |7420 |- |27 |చత్ర (SC) |సత్యానంద్ భోగ్తా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |50332 |జనార్దన్ పాశ్వాన్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |45650 |4682 |- ! colspan="11" |గిరిదిహ్ జిల్లా |- |28 |ధన్వర్ |రవీంద్ర కుమార్ రే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |42357 |రాజ్ కుమార్ యాదవ్ |{{party color cell|Communist Party of India (Marxist–Leninist)}} |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) |39023 |3334 |- |29 |బాగోదర్ |వినోద్ కుమార్ సింగ్ |{{party color cell|Communist Party of India (Marxist–Leninist)}} |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) |68752 |నాగేంద్ర మహతో |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |44272 |24480 |- |30 |జమువా (SC) |[[కేదార్ హజ్రా]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |49336 |చంద్రికా మెహతా |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |44202 |5134 |- |31 |గాండే |సల్ఖాన్ సోరెన్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |36849 |సర్ఫరాజ్ అహ్మద్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |35337 |1512 |- |32 |గిరిదిః |మున్నా లాల్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |31895 |చంద్రమోహన్ ప్రసాద్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |24920 |6975 |- |33 |డుమ్రీ |జగర్నాథ్ మహతో |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |41784 |లాల్‌చంద్ మహతో |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |23774 |18010 |- ! colspan="11" |బొకారో జిల్లా |- |34 |గోమియా |చత్తు రామ్ మహతో |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |34669 |మాధవ్‌లాల్ సింగ్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |31227 |3442 |- |35 |బెర్మో |యోగేశ్వర్ మహతో |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |47569 |రాజేంద్ర ప్రసాద్ సింగ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38108 |9461 |- |36 |బొకారో |ఇజ్రైల్ అన్సారీ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44939 |అశోక్ చౌదరి |{{party color cell|Janata Dal (United)}} |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |39898 |5041 |- |37 |చందన్కియారి (SC) |హరు రాజ్వర్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |17823 |ఉమాకాంత్ రజక్ | |ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ |13706 |4117 |- ! colspan="11" |ధన్‌బాద్ జిల్లా |- |38 |సింద్రీ |రాజ్ కిషోర్ మహతో |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |41361 |ఆనంద్ మహతో |{{party color cell|Marxist Co-ordination Committee}} |మార్క్సిస్ట్ కో-ఆర్డినేషన్ కమిటీ |34358 |7003 |- |39 |నిర్సా |అపర్ణా సేన్‌గుప్తా |{{party color cell|All India Forward Bloc}} |[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్]] |50533 |అరూప్ ఛటర్జీ |{{party color cell|Marxist Co-ordination Committee}} |మార్క్సిస్ట్ కో-ఆర్డినేషన్ కమిటీ |48196 |2337 |- |40 |ధన్‌బాద్ |[[పశుపతి నాథ్ సింగ్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |83692 |మన్నన్ మల్లిక్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |62012 |21680 |- |41 |ఝరియా |కుంతీ సింగ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |62900 |సురేష్ సింగ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |31312 |31588 |- |42 |తుండి |మధుర ప్రసాద్ మహతో |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |52112 |సబా అహ్మద్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |26175 |25937 |- |43 |బాగ్మారా |జలేశ్వర్ మహతో |{{party color cell|Janata Dal (United)}} |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |54206 |ఓం ప్రకాష్ లాల్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |43955 |10251 |- ! colspan="11" |తూర్పు సింగ్‌భూమ్ జిల్లా |- |44 |బహరగోర |దినేష్ సారంగి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |51753 |[[బిద్యుత్ బరన్ మహతో]] |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |48441 |3312 |- |45 |ఘట్శిల (ST) |ప్రదీప్ కుమార్ బల్ముచు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50936 |రాందాస్ సోరెన్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |34489 |16447 |- |46 |పొట్కా (ST) |అమూల్య సర్దార్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |53760 |మేనకా సర్దార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |40001 |13759 |- |47 |జుగ్సాలై (SC) |దులాల్ భూయాన్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |59649 |హరధన్ దాస్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |56995 |2654 |- |48 |జంషెడ్‌పూర్ తూర్పు |రఘుబర్ దాస్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |65116 |రామాశ్రయ్ ప్రసాద్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |46718 |18398 |- |49 |జంషెడ్‌పూర్ వెస్ట్ |సరయూ రాయ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |47428 |బన్నా గుప్తా |{{party color cell|Samajwadi Party}} |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]] |34733 |12695 |- ! colspan="11" |సెరైకెలా ఖర్సావాన్ జిల్లా |- |50 |ఇచాఘర్ |సుధీర్ మహతో |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |56244 |అరవింద్ కుమార్ సింగ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |45166 |11078 |- |51 |సెరైకెల్ల (ST) |చంపై సోరెన్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |61112 |లక్ష్మణ్ తుడు |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |60230 |882 |- ! colspan="11" |పశ్చిమ సింగ్‌భూమ్ జిల్లా |- |52 |చైబాసా (ST) |పుట్కర్ హెంబ్రోమ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |23448 |దీపక్ బిరువా |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |18383 |5065 |- |53 |మజ్‌గావ్ (ST) |నిరల్ పూర్తి |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |38827 |బార్కువార్ గార్గై |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |33626 |5201 |- |54 |జగన్నాథ్‌పూర్ (ST) |[[మధు కోడా]] |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |26882 |మంగళ్ సింగ్ సింకు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |12095 |14787 |- |55 |మనోహర్‌పూర్ (ST) |[[జోబా మాఝీ]] |{{party color cell|United Goans Democratic Party}} |యునైటెడ్ గోన్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |26810 |గురు చరణ్ నాయక్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |25213 |1597 |- |56 |చక్రధర్‌పూర్ (ST) |సుఖరామ్ ఒరాన్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |41807 |లక్ష్మణ్ గిలువా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |21835 |19972 |- ! colspan="11" |సెరైకెలా ఖర్సావాన్ జిల్లా |- |57 |ఖర్సవాన్ (ST) |[[అర్జున్ ముండా]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |74797 |కుంతీ సోయ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |19543 |55344 |- ! colspan="11" |రాంచీ జిల్లా |- |58 |తమర్ (ST) |రమేష్ సింగ్ ముండా |{{party color cell|Janata Dal (United)}} |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |22195 |గోపాల్ కృష్ణ పటార్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |16295 |5900 |- |59 |టోర్పా (ST) |కొచ్చే ముండా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |28965 |నిరల్ ఎనెమ్ హోరో |{{party color cell|Jharkhand Party}} |జార్ఖండ్ పార్టీ |20833 |8132 |- |60 |కుంతి (ST) |నీలకాంత్ సింగ్ ముండా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43663 |రోషన్ కుమార్ సూరిన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |27963 |15700 |- |61 |సిల్లి |సుదేష్ మహతో |{{party color cell|All Jharkhand Students Union}} |ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ |39281 |అమిత్ కుమార్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |19969 |19312 |- |62 |ఖిజ్రీ (ST) |కరియా ముండా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46101 |సావ్నా లక్రా |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |43473 |2628 |- |63 |రాంచీ |చంద్రేశ్వర ప్రసాద్ సింగ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |74239 |గోపాల్ ప్రసాద్ సాహు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |48119 |26120 |- |64 |హతియా |గోపాల్ శరణ్ నాథ్ షాహదేవ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |46104 |క్రిష కుమార్ పొద్దార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |40897 |5207 |- |65 |కాంకే (SC) |రామ్ చందర్ బైతా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |61502 |సమ్మరి లాల్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46443 |15059 |- |66 |మందర్ (ST) |బంధు టిర్కీ |{{party color cell|United Goans Democratic Party}} |యునైటెడ్ గోన్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |56597 |దేవ్ కుమార్ ధన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36365 |20232 |- ! colspan="11" |గుమ్లా జిల్లా |- |67 |సిసాయి (ST) |సమీర్ ఒరాన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |34217 |శశికాంత్ భగత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |33574 |643 |- |68 |గుమ్లా (ST) |భూషణ్ టిర్కీ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |36266 |సుదర్శన్ భగత్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35397 |869 |- |69 |బిషున్‌పూర్ (ST) |చంద్రేష్ ఒరాన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |24099 |చమ్ర లిండా |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |23530 |569 |- ! colspan="11" |సిమ్డేగా జిల్లా |- |70 |సిమ్డేగా (ST) |నీల్ టిర్కీ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |47230 |నిర్మల్ కుమార్ బెస్రా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |38119 |9111 |- |71 |కొలెబిరా (ST) |ఎనోస్ ఎక్కా | |జార్ఖండ్ పార్టీ |34067 |థియోడర్ కిరో |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |29781 |4286 |- ! colspan="11" |లోహర్దగా జిల్లా |- |72 |లోహర్దగా (ST) |సుఖదేవ్ భగత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |35023 |సాధ్ను భగత్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |28243 |6780 |- ! colspan="11" |లతేహర్ జిల్లా |- |73 |మణిక (ఎస్టీ) |రామచంద్ర సింగ్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |26460 |దీపక్ ఒరాన్ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |16577 |9883 |- |74 |లతేహర్ (SC) |ప్రకాష్ రామ్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |18819 |రామ్‌దేవ్ గంఝూ |{{party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}} |[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|జేఎంఎం]] |13421 |5398 |- ! colspan="11" |పాలము జిల్లా |- |75 |పంకి |బిదేశ్ సింగ్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |43350 |విశ్వనాథ్ సింగ్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) |22928 |20422 |- |76 |డాల్టన్‌గంజ్ |ఇందర్ సింగ్ నామ్ధారి |{{party color cell|Janata Dal (United)}} |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |45386 |అనిల్ చౌరాసియా |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |41625 |3761 |- |77 |బిష్రాంపూర్ |రామచంద్ర చంద్రవంశీ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |40658 |అజయ్ కుమార్ దూబే |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |22046 |18612 |- |78 |ఛతర్‌పూర్ (SC) |రాధా కృష్ణ కిషోర్ |{{party color cell|Janata Dal (United)}} |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |39667 |పుష్పా దేవి |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |23234 |16433 |- |79 |హుస్సేనాబాద్ |కమలేష్ కుమార్ సింగ్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |21661 |సంజయ్ యాదవ్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |21626 |35 |- ! colspan="11" |గర్వా జిల్లా |- |80 |గర్హ్వా |గిరి నాథ్ సింగ్ |{{party color cell|Rashtriya Janata Dal}} |[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్జేడీ]] |34374 |సిరా అహ్మద్ అన్సారీ |{{party color cell|Janata Dal (United)}} |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |25841 |8533 |- |81 |భవననాథ్‌పూర్ |భాను ప్రతాప్ సాహి |{{party color cell|All India Forward Bloc}} |[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్]] |38090 |అనంత్ ప్రతాప్ డియో |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |33040 |5050 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{జార్ఖండ్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:జార్ఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] fh9jxqk8jtiurpa9jlnzd5fumnjy8h8 0 407393 4956849 4835147 2026-09-12T14:17:52Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అండమాన్ నికోబార్ దీవులలో ఎన్నికలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956849 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | country = భారతదేశం | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = అండమాన్ నికోబార్ దీవుల్లో 2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు | previous_year = 2019 | election_date = 2024 ఏప్రిల్ 19 | next_year = 2029 | seats_for_election = అండమాన్ నికోబార్ దీవుల నుండి [[లోక్‌సభ]] లోని ఏకైక స్థానం | turnout = | ongoing = yes | next_election = అండమాన్ నికోబార్ దీవుల్లో 2029 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు | outgoing_members = 17వ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా#అండమాన్ నికోబార్ దీవులు | elected_members = <!--List of members of the 18th Lok Sabha#Andaman and Nicobar Islands--> | opinion_polls = అండమాన్ నికోబార్ దీవులలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు#Opinion polls | image_size = 100px <!--INC-->| image1 = {{CSS image crop|Image=Hand_INC.svg|bSize=135|cWidth=110|cHeight=120|oLeft=10|oTop=3}} | leader1 = [[కుల్దీప్ రాయ్ శర్మ]] | party1 = Indian National Congress | alliance1 = [[ఇండియా కూటమి|.IN.D.I.A.]] | leader_since1 = 2024 | leaders_seat1 = [[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]] | last_election1 = 45.98%, 1 seat | seats_before1 = <!--BJP--> | image2 = {{CSS image crop|Image=Shri Bishnu Pada Ray, MP of Andaman & Nicobar Islands, addressing at the inauguration of the Public Information Campaign, at Ferrargunj, South Andaman on January 03, 2016.jpg|bSize=400|cWidth=110|cHeight=120|oLeft=225|oTop=50}} | leader2 = [[బిష్ణు పద రే]] | party2 = Bharatiya Janata Party | alliance2 = National Democratic Alliance | leader_since2 = 2019 | leaders_seat2 = [[అండమాన్ నికోబార్ దీవుల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]] | last_election2 = 45.30%, 0 seat | seats_before2 = <!--Map--> | map_image = File:Andamanen & Nikobaren Wahlkreise Lok Sabha.svg | map_caption = అండమాన్ నికోబార్ దీవుల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం }} అండమాన్ నికోబార్ దీవుల నుండి [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|18వ లోక్‌సభకు]] ఏకైక సభ్యుడిని ఎన్నుకోవడానికి అండమాన్ నికోబార్ దీవులలో [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2024 భారత సాధారణ ఎన్నికలు]] 2024 ఏప్రిల్ 19న జరిగాయి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/andaman-nicobar-islands-lok-sabha-elections-2024-total-seats-schedule-candidates-list-date-of-voting-result-main-parties/articleshow/109123247.cms|title=Andaman & Nicobar Islands Lok Sabha Elections 2024: Total seats, schedule, candidates list, date of voting, result, main parties|date=2024-04-08|work=The Times of India|access-date=2024-04-13|issn=0971-8257}}</ref> == ఎన్నికల షెడ్యూలు == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |పోల్ ఈవెంట్ ! దశ |- | bgcolor="#FFFACD" | I |- ! నోటిఫికేషన్ తేదీ | 2024 మార్చి 20 |- ! నామినేషన్ దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2024 మార్చి 27 |- ! నామినేషన్ పరిశీలన | 2024 మార్చి 28 |- ! నామినేషన్ ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2024 మార్చి 30 |- ! పోల్ తేదీ | ''' 2024 ఏప్రిల్ 19''' |- ! ఓట్ల లెక్కింపు తేదీ/ఫలితం | ''' 2024 జూన్ 4''' |- ! '''''నియోజకవర్గాల సంఖ్య''''' | 1 |} == పార్టీలు పొత్తులు == ==={{legend2|{{Party color|Indian National Developmental Inclusive Alliance}}|[[ఇండియా కూటమి]]}}=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! పోటీ చేసే సీట్లు |- |{{Party color cell|Indian National Congress}} | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |[[దస్త్రం:Indian_National_Congress_Flag.svg|50x50px]] |[[దస్త్రం:Hand_INC.svg|50x50px]] | [[కులదీప్ రాయ్ శర్మ]] | 1 |- |} ==={{legend2|{{party color|National Democratic Alliance}}|[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]]}}=== {| class="wikitable" style="text-align:center" width="60%" ! colspan="2" |పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! పోటీ చేసే సీట్లు |- |{{Party color cell|Bharatiya Janata Party}} | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | |[[దస్త్రం:Lotus_flower_symbol.svg|50x50px]] | [[బిష్ణు పద రే]] | 1 |- |} === ఇతరులు === {| class="wikitable" style="text-align:center" width="60%" ! colspan="2" |పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! పోటీ చేసే సీట్లు |- |{{Party color cell|Bahujan Samaj Party}} | [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] |[[దస్త్రం:Elephant_Bahujan_Samaj_Party.svg|50x50px]] |[[దస్త్రం:Indian_Election_Symbol_Elephant.png|50x50px]] | అరుణ్ కుమార్ మల్లిక్ | 1 |- |{{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}} | [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |[[దస్త్రం:CPI-M-flag.svg|center|50x50px]] |[[దస్త్రం:CPI(M)_election_symbol_-_Hammer_Sickle_and_Star.svg|center|50x50px]] | డి. అయ్యప్పన్ | 1 |- |{{Party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | |[[దస్త్రం:Indian_election_symbol_two_leaves.svg|50x50px]] | వి. ఎస్. బాస్కరన్ | 1 |- |{{Party color cell|Socialist Unity Centre of India (Communist)}} | [[సోషలిస్ట్ యూనిటీ సెంటర్ ఆఫ్ ఇండియా (కమ్యూనిస్టు)|సోషలిస్ట్ యూనిటీ సెంటర్ ఆఫ్ ఇండియా (కమ్యూనిస్ట్)]] |[[దస్త్రం:SUCI_flag.svg|50x50px]] |[[దస్త్రం:Indian_Election_Symbol_Battery_Torch.svg|50x50px]] | సల్మాన్ ముస్తఫా మండల్ | 1 |- |{{Party color cell|Other}} | అండమాన్ నికోబార్ డెమోక్రటిక్ కాంగ్రెస్ |{{Ndash}} |{{Ndash}} | మనోజ్ పాల్ | 1 |- |} == అభ్యర్థులు == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px" ! colspan="2" rowspan="2" |నియోజకవర్గం |colspan="3" bgcolor={{party color|Indian National Developmental Inclusive Alliance}}| |colspan="3" bgcolor={{party color|National Democratic Alliance}}| | bgcolor="{{party color|Other}}" colspan="3" | |- ! colspan="3" | [[ఇండియా కూటమి|భారతదేశం]] ! colspan="3" | [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! colspan="3" | ఇతరులు |- ! rowspan="3" | 1. | rowspan="3" | [[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]] |rowspan=3 {{Party color cell|Indian National Congress}} | rowspan="3" | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] | rowspan="3" | కులదీప్ రాయ్ శర్మ |rowspan=3 {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}} | rowspan="3" | [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | rowspan="3" | బిష్ణు పద రే |{{Party color cell|Bahujan Samaj Party}} | [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|BSP]] | అరుణ్ కుమార్ మల్లిక్ |- |{{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}} | [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ(ఎం)]] | డి. అయ్యప్పన్ |- |{{Party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] | కెజెబి సెల్వరాజ్ |- |} == సర్వేలు, పోల్సు == === అభిప్రాయ సేకరణ === {{#section-h:2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల కోసం జరిపిన ప్రజాభిప్రాయ సర్వేలు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు (01)}} == ఫలితాలు == === పార్టీల వారీగా ఫలితాలు === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="4" rowspan="2" |కూటమి/పార్టీ ! colspan="3" | జనాదరణ పొందిన ఓటు ! colspan="3" | సీట్లు |- ! ఓట్లు ! % ! ± pp ! పోటీ చేశారు ! గెలిచింది ! '''+/-''' |- |{{Party color cell|Indian National Developmental Inclusive Alliance}} ! style="background:#E5F8FF" | [[ఇండియా కూటమి|భారతదేశం]] |{{Party color cell|Indian National Congress}} | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] |1,02,182 |52.17% |{{increase}}6.79% | 1 |1 |{{increase}}1 |- |{{Party color cell|National Democratic Alliance}} | style="background:#fef3e8" | '''[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]''' |{{Party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |77,829 |38.53% |{{decrease}}7.44% | 1 |0 |{{decrease}}1 |- |{{Party color cell|Other}} | colspan="3" | ఇతరులు |16,255 |8.03% | | 5 | | |- |{{Party color cell|Independent (politician)}} | colspan="3" | [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|IND]] |3,974 |1.96% | | 5 | | |- | bgcolor="Black" | | colspan="3" | నోటా |1089 |0.89% | ! colspan="3" style="background-color:#E9E9E9" | |- ! colspan="4" | మొత్తం !202,514 ! 100% ! - ! 12 ! 1 ! - |- |} ===నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు=== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !colspan="2" rowspan="2"|నియోజకవర్గం ! rowspan="2" |ఓటింగ్ శాతం ! colspan="7" |విజేత !colspan="7"|రన్నర్ అప్ !rowspan="2"|మార్జిన్ |- !colspan="2"|పార్టీ !colspan="2"|కూటమి !అభ్యర్థి !ఓట్లు !% !colspan="2"|పార్టీ !colspan="2"|కూటమి !అభ్యర్థి !ఓట్లు !% |- !1 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]] |64.10% |{{Party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |{{Party color cell|National Democratic Alliance}} |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] |[[బిష్ణు పద రే]] |1,02,182 |52.17% |{{Party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] |{{Party color cell|Indian National Developmental Inclusive Alliance}} |[[ఇండియా కూటమి|INDIA]] |[[కులదీప్ రాయ్ శర్మ]] |77,829 |38.53% |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;"|24,396 |- |} == ఇవి కూడ చూడు == * [[చండీగఢ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] * [[లడఖ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] * [[లక్షద్వీప్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} {{అండమాన్ నికోబార్ దీవుల ఎన్నికలు}} {{భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు, 2024}} [[వర్గం:2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] [[వర్గం:అండమాన్ నికోబార్ దీవుల్లో జరిగిన సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] [[వర్గం:రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వారీగా 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] cbgw8afwh7fl73r4a2a105plku7fumw 2 419075 4957186 4955778 2026-09-13T10:35:23Z యర్రా రామారావు 28161 4957186 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/EnPipeLinkFinder.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ // తెలుగు వికీపీడియాలో పాఠయంలోని ఆంగ్ల పైప్ లింకులను పక్కాగా గుర్తించే స్క్రిప్ట్ (function () { function detectEnLinks() { var action = mw.config.get('wgAction'); var namespace = mw.config.get('wgNamespaceNumber'); // కేవలం వ్యాసం వ్యూ మోడ్‌లో ఉన్నప్పుడు మాత్రమే if (action !== 'view' || namespace !== 0) return; // వికీపీడియాలోని అన్ని బయటి/ఇంటర్వికీ లింకులను సరి చూసుకోవడం var $allLinks = $('#mw-content-text .mw-parser-output a'); var bodyLinks = []; $allLinks.each(function () { var $link = $(this); var href = $link.attr('href') || ''; // ఆంగ్ల వికీపీడియాకు వెళ్లే లింక్ అవునా కాదా అనేది కచ్చితంగా తనిఖీ చేయడం var isEnWiki = $link.hasClass('extiw') && (href.indexOf('/en:') !== -1 || href.indexOf('%65%6E:') !== -1 || href.indexOf('en.wikipedia.org') !== -1); if (!isEnWiki && href.indexOf('en.wikipedia.org/wiki/') !== -1) { isEnWiki = true; } if (isEnWiki) { // ఫైళ్లు, వర్గాలు, మూలాలు, ఇన్ఫోబాక్స్, సైడ్‌బార్లను మినహాయించడం var isSpecial = href.indexOf('/File:') !== -1 || href.indexOf('/Image:') !== -1 || href.indexOf('/Category:') !== -1 || href.indexOf('/Special:') !== -1; var isInExcludedArea = $link.closest('.infobox, .reflist, .references, .navbox, #catlinks, .thumb, .image, .ext-related-articles-card').length > 0; if (!isSpecial && !isInExcludedArea) { bodyLinks.push($link); } } }); if (bodyLinks.length > 0) { // ఆంగ్ల లింకులను వ్యాసంలో ఎరుపు రంగు బోర్డర్‌తో స్పష్టంగా చూపిస్తుంది $.each(bodyLinks, function() { $(this).css({ 'background-color': '#ffe6e6', 'border': '1px solid #ff0000', 'padding': '1px 3px', 'border-radius': '3px' }); }); var noticeContainer = $('<div id="en-link-notice" style="background: #fff3cd; color: #856404; padding: 12px; border: 1px solid #ffeeba; margin-bottom: 15px; border-radius: 4px; font-size: 14px;">' + '<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి. (తెలుగు వ్యాసాల కోసం వెతుకుతోంది...)' + '</div>'); // పేజీ శీర్షిక కింద బాక్స్ ఉంచడం if ($('#firstHeading').length) { $('#firstHeading').after(noticeContainer); } else { $('#mw-content-text').before(noticeContainer); } var titleListHtml = '<ol style="margin-top: 8px; margin-bottom: 0; padding-left: 20px;">'; var linkData = []; $.each(bodyLinks, function(index, $link) { var linkText = $link.text() || '(శీర్షిక లేదు)'; var href = $link.attr('href') || ''; var enTitle = ''; if (href.indexOf('/en:') !== -1) { enTitle = href.split('/en:')[1]; } else if (href.indexOf('%65%6E:') !== -1) { enTitle = href.split('%65%6E:')[1]; } else if (href.indexOf('/wiki/') !== -1) { enTitle = href.split('/wiki/')[1]; } if (enTitle) { enTitle = decodeURIComponent(enTitle).replace(/_/g, ' ').split('#')[0]; } var listItemId = 'en-link-item-' + index; titleListHtml += '<li id="' + listItemId + '"><b>' + linkText + '</b> (ఆంగ్ల శీర్షిక: <i>' + enTitle + '</i>) - <span class="te-status">తెలుగు వ్యాసం తనిఖీ చేస్తోంది...</span></li>'; linkData.push({ id: listItemId, enTitle: enTitle }); }); titleListHtml += '</ol>'; noticeContainer.html('<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి:' + titleListHtml); // ఆంగ్ల శీర్షికలకు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు ఉన్నాయో లేదో తనిఖీ చేయడం $.each(linkData, function(i, item) { if (!item.enTitle) return; $.ajax({ url: 'https://en.wikipedia.org/w/api.php', data: { action: 'query', prop: 'langlinks', titles: item.enTitle, lllang: 'te', format: 'json', origin: '*' }, dataType: 'json', success: function(data) { var pages = data.query ? data.query.pages : {}; var teTitle = null; for (var id in pages) { if (pages[id].langlinks && pages[id].langlinks.length > 0) { teTitle = pages[id].langlinks[0]['*']; } } var $item = $('#' + item.id); if (teTitle) { $item.find('.te-status').html('<strong style="color: #28a745;">తెలుగు వ్యాసం ఉంది:</strong> <a href="/wiki/' + encodeURIComponent(teTitle) + '" target="_blank" style="color: #0056b3; font-weight: bold;">' + teTitle + '</a>'); } else { $item.find('.te-status').html('<span style="color: #dc3545;">(తెలుగు వికీలో ఇంకా వ్యాసం లేదు - ఎరుపు లింక్‌గా మార్చవచ్చు)</span>'); } } }); }); } } // DOM పూర్తిగా లోడ్ అయ్యాక అమలు చేయడం $(document).ready(function () { detectEnLinks(); }); })(); /** * categoryDupeWarner.js * తెవికీ (te.wikipedia.org) కోసం — వర్గాల పేర్లలో స్పేసింగ్/ZWNJ తేడాల వల్ల * (ఉదా. "XలోనిY" vs "X లోని Y", లేదా ZWNJ ఉన్న/లేని రూపాలు) డూప్లికేట్ వర్గాలు * సృష్టించకుండా హెచ్చరించే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * v2 మార్పులు: * - ZWNJ (\u200C) / ZWJ (\u200D) తేడాలను కూడా normalize()లో తొలగించి పోల్చుతుంది * - CodeMirror ఎనేబుల్ అయినప్పుడు కూడా పనిచేసేలా (textarea కు బదులు CodeMirror * instance నుండి టెక్స్ట్ చదవడం/రాయడం) మార్పు చేశాం — ఇది MediaWiki * CodeMirror ఎక్స్‌టెన్షన్ యొక్క సాధారణ '.CodeMirror' DOM-property పద్ధతిని * వాడుతుంది. ఇది మీ వికీలో ఉన్న CodeMirror వెర్షన్‌తో పరీక్షించి చూడాలి — * పనిచేయకపోతే హుక్ పేరు/పద్ధతి మార్చాల్సి రావొచ్చు. * * ఇది సేవ్ చేయడాన్ని ఎప్పుడూ ఆపదు — తుది నిర్ణయం ఎడిటర్‌దే. */ (function () { 'use strict'; var action = mw.config.get('wgAction'); if (action !== 'edit' && action !== 'submit') { return; } var CACHE_KEY = 'catDupeWarner_v2_cache'; var CACHE_TTL_MS = 24 * 60 * 60 * 1000; // 24 గంటలు var CAT_NS_NAMES = ['వర్గం', 'Category']; // --- నార్మలైజేషన్ (స్పేస్, అండర్‌స్కోర్, ZWNJ, ZWJ తీసివేత) -------------- function normalize(name) { return name.replace(/[\s_\u200C\u200D]+/g, ''); } // --- CodeMirror <-> textarea అనుకూలత పొర ------------------------------- function getCmInstance() { var $tb = $('#wpTextbox1'); if (!$tb.length) return null; // MediaWiki CodeMirror ఎక్స్‌టెన్షన్ సాధారణంగా టెక్స్ట్‌ఏరియా పక్కనే // '.CodeMirror' అనే wrapper element పెడుతుంది, దానికి '.CodeMirror' // JS ప్రాపర్టీలో అసలు editor instance ఉంటుంది. var next = $tb[0].nextSibling; if (next && next.CodeMirror) return next.CodeMirror; var cmEl = document.querySelector('.CodeMirror'); if (cmEl && cmEl.CodeMirror) return cmEl.CodeMirror; return null; } function getEditorText() { var cm = getCmInstance(); if (cm) return cm.getValue(); return $('#wpTextbox1').val() || ''; } function setEditorText(text) { var cm = getCmInstance(); if (cm) { cm.setValue(text); } else { $('#wpTextbox1').val(text); } } function bindEditorChange(fn) { var cm = getCmInstance(); if (cm) { cm.on('change', fn); } // CodeMirror లేకపోయినా, తర్వాత ఎనేబుల్ అయ్యే అవకాశం ఉన్నందున // ప్లెయిన్ టెక్స్ట్‌ఏరియాపై కూడా వినడం కొనసాగించాలి. $('#wpTextbox1').on('input', fn); } // --- కాషింగ్ -------------------------------------------------------- function loadCache() { try { var raw = localStorage.getItem(CACHE_KEY); if (!raw) return null; var data = JSON.parse(raw); if (!data.ts || (Date.now() - data.ts) > CACHE_TTL_MS) return null; return data.map; } catch (e) { return null; } } function saveCache(map) { try { localStorage.setItem(CACHE_KEY, JSON.stringify({ ts: Date.now(), map: map })); } catch (e) { // localStorage క్వోటా మించితే నిశ్శబ్దంగా వదిలేయాలి } } // --- API నుండి వర్గాల జాబితా ----------------------------------------- function fetchAllCategories(callback) { var cached = loadCache(); if (cached) { callback(cached); return; } var api = new mw.Api(); var map = {}; // normalized -> [అసలు పేర్లు] var acfrom = ''; function step() { api.get({ action: 'query', list: 'allcategories', aclimit: 'max', acfrom: acfrom, format: 'json' }).done(function (data) { var cats = (data.query && data.query.allcategories) || []; cats.forEach(function (c) { var norm = normalize(c['*']); if (!map[norm]) map[norm] = []; if (map[norm].indexOf(c['*']) === -1) map[norm].push(c['*']); }); if (data.continue && data.continue.acfrom) { acfrom = data.continue.acfrom; step(); } else { saveCache(map); callback(map); } }).fail(function () { callback(map); // API విఫలమైతే పాక్షిక ఫలితంతో అయినా కొనసాగించాలి }); } step(); } // --- ఎడిటర్ టెక్స్ట్ నుండి వర్గం పేర్లు వెలికితీత -------------------------- function extractCategoryNames(wikitext) { var names = []; var re = /\[\[\s*(?:వర్గం|Category)\s*:\s*([^\|\]]+)/gi; var m; while ((m = re.exec(wikitext)) !== null) { names.push(m[1].trim()); } return names; } // --- "ఈ పేరు వాడు" చర్య ------------------------------------------------ function useExistingName(oldName, newName, catMap) { var text = getEditorText(); var escaped = oldName.replace(/[.*+?^${}()|[\]\\]/g, '\\$&'); var re = new RegExp( '(\\[\\[\\s*(?:' + CAT_NS_NAMES.join('|') + ')\\s*:\\s*)' + escaped + '(\\s*[\\|\\]])', 'g' ); text = text.replace(re, '$1' + newName + '$2'); setEditorText(text); checkAndWarn(catMap); } // --- తనిఖీ + హెచ్చరిక ప్రదర్శన ----------------------------------------- function checkAndWarn(catMap) { if (!$('#wpTextbox1').length) return; var namesToCheck = []; // వర్గం నేమ్‌స్పేస్‌లో కొత్త పేజీ సృష్టిస్తుంటే, పేజీ పేరునే తనిఖీ చేయాలి if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') === 14 && mw.config.get('wgArticleId') === 0) { namesToCheck.push({ name: mw.config.get('wgTitle'), fromTitle: true }); } extractCategoryNames(getEditorText()).forEach(function (n) { namesToCheck.push({ name: n, fromTitle: false }); }); var warnings = []; var seen = {}; namesToCheck.forEach(function (item) { var norm = normalize(item.name); if (seen[norm]) return; seen[norm] = true; var existing = catMap[norm]; if (existing) { var different = existing.filter(function (e) { return e !== item.name; }); if (different.length) { warnings.push({ typed: item.name, matches: different, fromTitle: item.fromTitle }); } } }); renderWarning(warnings, catMap); } function renderWarning(warnings, catMap) { $('#catDupeWarnerBox').remove(); if (!warnings.length) return; var $box = $('<div id="catDupeWarnerBox"></div>').css({ background: '#fff3cd', border: '1px solid #d4a72c', padding: '10px 14px', margin: '10px 0', fontSize: '14px', borderRadius: '3px' }); $box.append($('<strong></strong>').text('⚠ వర్గం డూప్లికేట్ కావొచ్చు:')); var $ul = $('<ul></ul>').css({ margin: '6px 0 0 20px', padding: 0 }); warnings.forEach(function (w) { w.matches.forEach(function (match) { var $li = $('<li></li>').css({ marginBottom: '6px', listStyle: 'none' }); $li.append( $('<span></span>').text('"' + w.typed + '" — ఇప్పటికే ఉంది: "' + match + '" ') ); var $viewBtn = $('<a></a>') .text('వర్గం చూడండి') .attr('href', mw.util.getUrl(CAT_NS_NAMES[0] + ':' + match)) .attr('target', '_blank') .css({ marginRight: '10px', fontSize: '12px' }); $li.append($viewBtn); if (!w.fromTitle) { var $useBtn = $('<button type="button"></button>') .text('ఈ పేరు వాడు') .css({ fontSize: '12px', cursor: 'pointer' }) .on('click', function (e) { e.preventDefault(); useExistingName(w.typed, match, catMap); }); $li.append($useBtn); } $ul.append($li); }); }); $box.append($ul); $box.append( $('<div></div>').css({ marginTop: '6px', fontSize: '12px', color: '#555' }) .text('పైవి స్పేస్/అండర్‌స్కోర్/ZWNJ తేడాతో సరిపోలుతున్న వర్గాలు — సేవ్ చేయడానికి ముందు సరిచూసుకోండి. కొత్త వర్గం పేజీ పేరును ఈ స్క్రిప్ట్ ద్వారా నేరుగా మార్చలేరు — "వర్గం చూడండి" ద్వారా పోల్చి చూసి, అవసరమైతే మీరే వేరే పేరుతో సృష్టించండి.') ); $('#wpTextbox1').before($box); } // --- ప్రారంభం --------------------------------------------------------- mw.loader.using(['mediawiki.api'], function () { fetchAllCategories(function (catMap) { checkAndWarn(catMap); var timer = null; function scheduleCheck() { clearTimeout(timer); timer = setTimeout(function () { checkAndWarn(catMap); }, 1200); } bindEditorChange(scheduleCheck); // CodeMirror తర్వాత ఎనేబుల్/డిసేబుల్ చేస్తే (టూల్‌బార్ టోగుల్ ద్వారా), // కొత్త instance పై మళ్ళీ bind చేయడానికి ప్రయత్నించాలి. mw.hook('ext.CodeMirror.switch').add(function () { bindEditorChange(scheduleCheck); scheduleCheck(); }); }); }); })(); knf75auad8qfensprer0jufqeezz7f3 3 420848 4956913 4304333 2026-09-12T16:33:06Z QueerEcofeminist 69498 QueerEcofeminist, [[వాడుకరి చర్చ:Harshvardhanrai0905]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:Heathcliff00]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Harshvardhanrai0905|Harshvardhanrai0905]]" to "[[Special:CentralAuth/Heathcliff00|Heathcliff00]]" 4304333 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Harshvardhanrai0905 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Harshvardhanrai0905 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * తెలుగు వికీపీడియా పరిచయానికి [[సహాయం:పరిచయం|అంచెలంచెల(step by step) పారస్పరిక (interactive)బోధన]], [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట (2014 ఈ-పుస్తకం)]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:53, 23 ఆగస్టు 2024 (UTC) 5d1ajzxepg2jealbs52nyaab4lzufa2 0 421344 4956950 4308011 2026-09-12T21:04:06Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956950 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = గోపాల్ శెట్టి | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1954|1|31|df=y}} | birth_place = బొంబాయి , బొంబాయి రాష్ట్రం , భారతదేశం | residence = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | spouse = | children = రాకేష్ శెట్టి, జ్యోతి శెట్టి, తుషార్ శెట్టి | death_date = | death_place = | constituency = [[ముంబై నార్త్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంబై నార్త్]] | office = [[లో‍క్‍సభ సభ్యుడు]] | term_start = 15 మే 2014 | term_end = 03 జూన్ 2024<ref>Mumbai North MP Gopal Shetty To End Parliamentary Journey With Tribute To Lord Rama And Citizens| url = https://web.archive.org/web/20240601021626/https://www.freepressjournal.in/mumbai/mumbai-north-mp-gopal-shetty-to-end-parliamentary-journey-with-tribute-to-lord-rama-and-citizens </ref> | majority = 4,46,582 (47.18%) | predecessor = సంజయ్ నిరుపమ్ | successor =పీయూష్ గోయల్ | office2 = మహారాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యుడు | constituency2 = [[ బోరివలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బోరివలి]] | term_start2 = 2004 | term_end2 = 2014 | predecessor2 = హేమేంద్ర మెహతా | successor2 = వినోద్ తావ్డే | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | website = {{URL|gopalshetty.com}} | width = 150 | image_size = 300px }} '''గోపాల్ చినయ్య శెట్టి''' (జననం 31 జనవరి 1954) భారతదేశానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన రెండుసార్లు మహారాష్ట్ర శాసనసభకు ఎమ్మెల్యేగా, రెండుసార్లు [[ముంబై నార్త్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంబై నార్త్ నియోజకవర్గం]] నుండి [[లో‍క్‍సభ సభ్యుడు|లోక్‌సభ సభ్యుడిగా]] ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/loksabha-elections/news/trends-at-4-pm-manoj-kotak-celebrates-with-party-workers-as-bjp-shiv-sena-sweep-mumbai/articleshow/69463574.cms|title=Trends at 4 pm: Manoj Kotak celebrates with party workers as BJP-Shiv Sena sweep Mumbai|date=May 23, 2019|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2019-05-26|archive-date=2019-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526084649/https://mumbaimirror.indiatimes.com/loksabha-elections/news/trends-at-4-pm-manoj-kotak-celebrates-with-party-workers-as-bjp-shiv-sena-sweep-mumbai/articleshow/69463574.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/election-results-urmila-matondkar-congress-gopal-shetty-bjp_in_5ce542dae4b0547bd1300bb1|title=Congress' Urmila Matondkar Loses To BJP's Gopal Shetty By 4.6 Lakh Votes|date=2019-05-23|website=HuffPost India|language=en|access-date=2019-05-26}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1954 జననాలు]] [[వర్గం:16వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:17వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు]] i6zah7jg93yi56pb6r3torh5hylneuo 0 424106 4956886 4861793 2026-09-12T15:29:16Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956886 wikitext text/x-wiki [[File:Kyoto MTB Logo.svg|thumb|]] '''క్యోటో మున్సిపల్ సబ్‌వే''' అనేది [[జపాన్|జపాన్‌లోని]] [[క్యోటో|క్యోటో నగరంలో]] నడిచే భూగర్భ రైలు వ్యవస్థ. ఈ సబ్‌వేను ప్రభుత్వ ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన క్యోటో సిటీ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్ బ్యూరోచే నిర్వహించబడుతుంది. దీనికి [[కరాసుమా లైన్]], తోజాయ్ లైను అనే రెండు లైన్లు ఉన్నాయి.<ref>{{Citation|last=Plotch|first=Philip Mark|title=Saving the Subway|date=2020-03-15|url=https://doi.org/10.7591/cornell/9780801453663.003.0006|work=Last Subway|pages=96–123|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-5366-3|access-date=2025-12-10}}</ref> == లైన్లు == క్యోటో మున్సిపల్ సబ్వే రెండు లైన్లతో రూపొందించబడింది. క్యోటో మున్సిపల్ సబ్‌వేలో కరాసుమా లైన్ (13.7 కిమీ, 15 స్టేషన్లు), తోజాయ్ లైన్ (17.5 కిమీ, 17 స్టేషన్లు) ఉన్నాయి. ఇవి రెండూ ఒకే ఇంటర్‌చేంజ్ స్టేషన్‌ను పంచుకుంటాయి, దీనివల్ల ప్రయాణీకులు ఒక లైన్ నుండి మరొక లైన్‌కు సులభంగా మారగలరు, ఆ స్టేషన్ పేరు కయోటో స్టేషన్.<ref>{{Cite web|title=Kyoto Municipal Subway|url=http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html|publisher=Japan Subway Association|access-date=2025-12-10|archive-date=2024-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240502024925/http://www.jametro.or.jp/en/japan/kyoto.html|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" |రంగు & చిహ్నం !మార్క్ ! colspan="2" |పేరు !మొదటి విభాగం తెరిచింది !చివరి మాజీ- ఉద్రిక్తత |- | rowspan="3" style="background:#3cb371; color:white;" |ఆకుపచ్చ | rowspan="3" |[[దస్త్రం:Subway_KyotoKarasuma.svg|25x25px]] |కే | - | style="text-align:left;" |[[కరాసుమా లైన్]] |1981 |1997 |- | rowspan="2" | - | rowspan="2" |''ట్రాక్ హక్కుల ద్వారా'' | style="text-align:left;" |''కింటెట్సు'' ''క్యోటో లైన్'' |''1988'' {{Efn|Between [[Takeda Station (Kyoto)|Takeda Station]] and [[Yamato-Saidaiji Station]].}} |''2000 సంవత్సరం'' |- | style="text-align:left;" |''కింటెత్సు'' ''నారా లైన్'' |''2000'' {{Efn|Between [[Yamato-Saidaiji Station]] and [[Kintetsu Nara Station]].}} | - |- | rowspan="4" style="background:orangered; color:white;" |వెర్మిలియన్ | rowspan="4" |[[దస్త్రం:Subway_KyotoTozai.svg|25x25px]] | rowspan="4" |టి | - | rowspan="4" style="text-align:left;" |తోజై లైన్ |1997 {{Efn|Between [[Rokujizō Station (JR West)|Rokujizō Station]] and [[Misasagi Station]].}} |2004 |- |''ట్రాక్ హక్కుల ద్వారా'' |1997 {{Efn|Between [[Misasagi Station]] and [[Sanjō Keihan Station]]; owned by Kyoto High-Speed Rail.}} | - |- | - |1997 {{Efn|Between [[Sanjō Keihan Station]] and [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]].}} | - |- | - |2008 {{Efn|Between [[Nijō Station (Kyoto)|Nijō Station]] and [[Uzumasa Tenjingawa Station]].}} | - |- style="background:#F2F2F2;" | colspan="7" style="text-align:center;" |'''మొత్తం''' |} == రోలింగ్ స్టాక్ == === కరాసుమా లైన్ === * క్యోటో మున్సిపల్ సబ్‌వే 10 సిరీస్ * క్యోటో మున్సిపల్ సబ్‌వే 20 సిరీస్ * కింటెట్సు 3200 సిరీస్ * కింటెట్సు 3220 సిరీస్<gallery> దస్త్రం:Kyoto_City_10_series_EMU_early_type_001.JPG|alt=Kyoto Municipal Subway 10 series|క్యోటో మున్సిపల్ సబ్‌వే 10 సిరీస్ దస్త్రం:京都市営地下鉄20系KS31編成_急行_国際会館行.jpg|alt=Kyoto Municipal Subway 20 series|క్యోటో మున్సిపల్ సబ్‌వే 20 సిరీస్ దస్త్రం:Kintetsu-3200_001_JPN.JPG|alt=Kintetsu 3200 series|కింటెట్సు 3200 సిరీస్ దస్త్రం:Kintetsu-3220_001_JPN.JPG|alt=Kintetsu 3220 series|కింటెట్సు 3220 సిరీస్ </gallery> === తోజాయ్ లైన్ === * క్యోటో మున్సిపల్ సబ్‌వే 50 సిరీస్ * కీహాన్ 800 సిరీస్ == నెట్‌వర్క్ మ్యాపు == {{Rapid transit OSM map|system_qid=Q728081|frame-lat=35.0|frame-long=135.75|frame-width=750|frame-height=470|zoom=11|length=yes}} == మూలాలు == <references /> == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> ==బాహ్య లింకులు== {{commonscat|Kyoto Subway|క్యోటో మున్సిపల్ సబ్‌వే}} * [https://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/category/166-0-0-0-0-0-0-0-0-0.html అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[వర్గం:క్యోటో]] hz4kt9tc2brscmzl19gv5eoxp4jbyn8 0 447135 4957070 4483465 2026-09-13T05:55:45Z Muralikrishna m 106628 4957070 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మేధా రఘునాథ్ | image = | caption = | birth_name = | birth_date = 1991/1992 (వయస్సు 30-31) | birth_place = [[చెన్నై]], భారతదేశం | nationality = Indian | education = | alma_mater = | occupation = మోడల్ | yearsactive = 2000–2010 | height = }} '''మేధా రఘునాథ్''' [[చెన్నై]]<nowiki/>కి చెందిన మాజీ భారతీయ మోడల్, వీడియో జాకీ, సోషలైట్. ఆమె అందాల పోటీలలో పాల్గొనడానికి, మోడల్‌గా పనిచేయడానికి ముందు తమిళ టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను నిర్వహించడం ద్వారా తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|date=11 April 2009|title=An adrenaline rush! &#124; Hindi Movie News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/regional/An-adrenaline-rush/articleshow/4385758.cms?from=mdr|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ram|first=Arun|date=June 25, 2001|title=Watch company Swatch opens new store in Chennai with dazzling ramp show|url=https://www.indiatoday.in/magazine/your-week/story/20010625-watch-company-swatch-opens-new-store-in-chennai-with-dazzling-ramp-show-776637-2001-06-25|website=India Today}}</ref> == కెరీర్ == మేధా సన్ టీవీలో ప్రసారమయ్యే ''థిల్లానా థిల్లానా'' నృత్య ప్రదర్శన ద్వారా వీడియో జాకీగా వినోద పరిశ్రమలో తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించింది. శ్రీలంక ఛానల్ శక్తి టీవీలో ''ఇళయగణంను'' కూడా నిర్వహించింది. ఆ షోలో ఆమె కనిపించడం వల్ల [[మణిరత్నం|మణిరత్నం దర్శకత్వంలో]] వచ్చిన ' ''[[సఖి|అలైపాయుతే]]'' ' (2000) అనే రొమాంటిక్ డ్రామాలో నటించే అవకాశం లభించింది. ఇందులో ఆమె సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్‌గా, [[ఆర్. మాధవన్|మాధవన్]] పోషించిన పాత్రకు స్నేహితురాలిగా నటించింది.<ref>{{Cite web|title=Rediff On The NeT, Movies: Gossip from the southern film industry|url=https://m.rediff.com/entertai/1999/jun/19ss.htm|website=m.rediff.com}}</ref> 2000 సంవత్సరంలో, మేధా [[మిస్ చెన్నై]] అందాల పోటీలో పాల్గొని రెండవ స్థానంలో నిలిచింది, విజేత పూజా నాయర్ తర్వాత నిలిచింది.<ref>{{Cite web|title=Participate in Miss Chennai, Chennai Man, Miss Chennai Winners|url=https://www.vibamisschennai.com/events.php}}</ref> 20 ఏళ్ల వయసులో, మేధా [[ఫెమినా మిస్ ఇండియా|మిస్ ఇండియా 2002 పోటీలో]] పాల్గొని టాప్ 13లో నిలిచింది. ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ డాక్యుమెంటరీ ''బిట్చెస్ & బ్యూటీ క్వీన్స్: ది మేకింగ్ ఆఫ్ మిస్ ఇండియా'' (2002)లో ప్రధాన ఇంటర్వ్యూలలో ఒకరిగా కనిపించింది.<ref>{{Cite web|date=26 July 2002|title=Last Night's TV: Bitches And Beauty Queens (C4)|url=https://www.thenorthernecho.co.uk/news/7065580.last-nights-tv-bitches-beauty-queens-c4/|website=The Northern Echo}}</ref><ref>{{Cite web|last=Simon|first=Jane|date=25 July 2002|title=SPICE GIRLS ARE INDIAN WINNERS|url=https://www.mirror.co.uk/tv/tv-previews/spice-girls-are-indian-winners-536371|website=mirror}}</ref> ఆ తర్వాత మేధా [[దక్షిణ కొరియా|దక్షిణ కొరియాలోని]] డేగులో జరిగిన 2003 వరల్డ్ మిస్ యూనివర్సిటీలో భారతదేశం తరపున ప్రతినిధిగా పాల్గొంది. మిస్ నేపాల్, మిస్ మాల్దీవుల ప్రతినిధుల తర్వాత మేధా మూడవ స్థానంలో నిలిచారు, అదే సమయంలో మిస్ హెల్త్ టైటిల్‌ను కూడా గెలుచుకున్నది. ఆమె రంగస్థల ప్రదర్శనల కోసం, ఆమె యోగా, [[భరతనాట్యం]] నృత్య రూపం, కలరి యుద్ధ కళా రూపం ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|date=25 March 2009|title=Nostalgia for historic city of Gyeongju|url=https://www.nyhockeyonline.com/nostalgia-for-historic-city-of-gyeongju/}}</ref> పోటీలలో కనిపించిన వెంటనే, మేధా భారతదేశం, విదేశాలలో ఫ్యాషన్ షోలలో పాల్గొనడం ప్రారంభించింది. 2003లో లండన్‌లో జరిగిన ఒక కార్యక్రమం నిర్వాహకులు తనపై దాడికి ప్రయత్నించారని ఆరోపిస్తూ ఆమెపై దావా వేసిన కేసులో ఆమె చిక్కుకుంది.<ref>{{Cite web|date=13 November 2003|title=Model complains of assault by co-ordinator &#124; undefined News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/Model-complains-of-assault-by-co-ordinator/articleshow/282014.cms|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 November 2003|title=Dailynews - "I was tortured sexually" - Exclaims Medha!|url=http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/14112003-2.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20031119061657/http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/14112003-2.shtml|archive-date=19 November 2003}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 November 2003|title=Dailynews - Rape Attempt on Actress Medha!|url=http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/13112003-2.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20031119061553/http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/13112003-2.shtml|archive-date=19 November 2003}}</ref> 2000వ దశకం మధ్యలో, మేధా [[ఆర్.కె.సెల్వమణి|ఆర్.కె. సెల్వమణి]] పోలీస్ డ్రామా చిత్రం ''పులన్ విసరనై 2'' లో [[ప్రశాంత్]] సరసన ప్రధాన పాత్ర పోషించడానికి సంతకం చేసింది. అయితే, నిర్మాణ జాప్యాల కారణంగా, తారాగణంలో మార్పు జరిగింది.<ref>{{Cite web|title=Tamil movies : No heroine. But the shoot is going on.|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/may-06-03/16-05-06-prasanth.html|website=www.behindwoods.com}}</ref> ఆమె ప్రింట్ మోడల్‌గా తన పనిని కొనసాగించింది, ముఖ్యంగా ఆనంద వికటన్, కుముదం అనే రెండు తమిళ పత్రికలకు బికినీ షూట్‌లో పాల్గొంది.<ref>{{Cite web|title=HOT Photo Feature of Chennai Model Medha Ragunath - 24 Photos Inside|url=https://www.indiaherald.com/movies/Read?id=298121|website=APHerald [Andhra Pradesh Herald]}}</ref> తరువాత ఆమె తమిళ టెలివిజన్‌లో వీడియో జాకీగా తిరిగి పనిలోకి వచ్చింది, ముఖ్యంగా 2000ల చివరలో కలైంగర్ టీవీలో కనిపించింది.<ref>{{Cite web|title=HOT Photo Feature of Chennai Model Medha Ragunath - 24 Photos Inside|url=https://www.indiaherald.com/Movies/Read/298121/HOT-Photo-Feature-of-Chennai-Model-Medha-Ragunath--24-Photos-Inside/|website=APHerald [Andhra Pradesh Herald]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 April 2003|title=Keeping the faith! &#124; undefined News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/Keeping-the-faith/articleshow/42104019.cms|website=[[The Times of India]]}}</ref> గైనకాలజిస్ట్ [[కమలా సెల్వరాజ్]] కుమారుడు, నటుడు [[జెమినీ గణేశన్]] మనవడు అయిన డాక్టర్ దీపు రాజ్‌కమల్ సెల్వరాజ్‌తో వివాహం జరిగిన తర్వాత సినిమా, మోడల్ రంగాల నుండి తప్పుకుంది. <ref>{{Cite web|title=Kamala Selvaraj and Medha pose together during the launch of Radhika hair studio in Chennai - Photogallery|url=https://photogallery.indiatimes.com/events/chennai/radhika-hair-studio-launch/Kamala-Selvaraj-and-Medha/articleshow/64806872.cms}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:భారతీయ అందాల పోటీ విజేతలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] nxs0l9kq7rzwsefiy92uvq1mt45hfty 0 452883 4956887 4947544 2026-09-12T15:33:23Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956887 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Battle of Kringen | partof = the [[Kalmar War]] | image = Battle of Kringen.jpg | image_size = 300px | caption = Painting of the battle by Georg Nielsen Strømdal<ref>Flacke, Monica (ed.). 1998. Mythen der Nationen: Ein europäisches Panorama". Berlin: Deutsches Historisches Museum.</ref> | date = 26 August 1612 | place = [[Otta, Norway]] | result = Norwegian victory | combatant1 = [[Denmark-Norway]] | combatant2 = {{Tree list}} *[[History of Sweden (1611–1648)|Kingdom of Sweden]] **[[Scotland and the Thirty Years' War|Scottish mercenaries]] {{tree list/end}} | commander1 = [[Lars Gunnarson Hågå]] | commander2 = Alexander Ramsay <br /> [[George Sinclair (mercenary)|George Sinclair]]{{KIA}} <br /> George Hay <br /> Sir Henry Bruce | strength1 = 398 | strength2 = 315 | casualties1 = 6 killed <br /> 12 wounded | casualties2 = 180 killed <br/> 134 captured | campaignbox = }} కల్మారు క్రిస్టియానోపెలు 1వ ఓలాండు గులు‌బర్గ్ కోట విట్స్‌ఉజో అల్వుబొర్గు కొల్లెరిడు 2వ ఓలాండు క్రింగెను వల్లడా స్టాకు‌హోం ద్వీపసమూహం క్రింగెను యుద్ధం (నార్వేజియను: స్లాగెటు వేద్ క్రింగెను) కల్మారు యుద్ధం కోసం స్వీడిషు సైన్యంలో చేరడానికి వెళ్తున్న స్కాటిషు కిరాయి సైనికుల నార్వేజియను రైతు మిలీషియా చేసిన ఆకస్మిక దాడిలో పాల్గొన్నాడు.<ref>{{Cite web |url=http://home.hib.no/mediesenter/per2peer/kringen_1612.htm |title=''Slaget i Kringen, 26. august 1612'' (Kulturnett Norge) |access-date=31 December 2010 |archive-date=7 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407085239/http://home.hib.no/mediesenter/per2peer/kringen_1612.htm }}</ref> అప్పటి నుండి ఈ యుద్ధం నార్వేలోని జానపద కథలలో ఒక భాగంగా మారింది, ఒట్టడలెను లోయలోని స్థానిక ప్రదేశాలకు పేర్లు పెట్టింది. == నేపథ్యం == స్కాటిషు కిరాయి సైనికులను పాక్షికంగా నియమించుకున్నారు. పాక్షికంగా సర్ జేమ్సు స్పెన్సు బలవంతంగా సేవలోకి తీసుకున్నారు. స్పష్టంగా యుద్ధంలో డానిషు-నార్వేజియను వైపు మొగ్గు చూపిన 6వ జేమ్సు ప్రాధాన్యతలకు వ్యతిరేకంగా. ఆగస్టు ప్రారంభంలో డండీ, కైత్నెసు నుండి రెండు నౌకలు ప్రయాణించి ఓర్క్నీ దీవులలో కలుసుకుని [[నార్వే]] ప్రయాణించాయి. <ref>{{cite web |url= https://snl.no/Skottetoget |title=Skottetoget |publisher= Store norske leksikon |author=Magnus A. Mardal |author2=Erik Opsahl |date= |access-date= 24 November 2015}}</ref> [[కల్మారు యుద్ధం]] లో డానో-నార్వేజియన్ దళాలు సముద్ర మార్గాలను నిరోధించినందున. స్కాట్సు ఇతర స్కాటిషు, డచ్ దళాలు విజయవంతంగా ఉపయోగించిన [[స్వీడన్]] ‌కు భూ మార్గాన్ని అనుసరించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఆగస్టు 20న ఓడలు రోమ్సు‌డాలు‌లోని ఇస్ఫ్‌జోర్డెను‌లో దిగాయి. అయితే పైలటు స్పష్టంగా దళాలను కఠినమైన భూభాగంలో ఒడ్డుకు చేర్చాడు. సైనికులు రోమ్సు‌డాలెను లోయ పైకి కవాతు చేసి గుడ్‌బ్రాండ్సు‌డాలు‌లోకి దిగారు. <ref>{{cite web |url= http://lokalhistoriewiki.no/index.php/Skottetoget |title= Skottetoget |publisher= lokalhistoriewiki.no |access-date= 24 November 2015 |archive-date= 13 సెప్టెంబర్ 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150913040627/http://lokalhistoriewiki.no/index.php/Skottetoget |url-status= dead }}</ref> జూలై ప్రారంభంలో న్యా లోడోసు‌లో నార్వేజియను నిర్బంధ సైనిక దళాల ఊచకోత, మోన్నిచు‌హోవెను కవాతు (మోన్నిచు‌హోవెను-మార్సు‌జెను) సంఘటనల వల్ల రెచ్చిపోయి, వాగా, లెస్జా, లోమ్, డోవ్రే, ఫ్రాన్, రింగేబు నుండి రైతులు, రైతులు శత్రువును ఎదుర్కోవడానికి సమీకరించబడ్డారు. పురాణాల ప్రకారం ఆ ప్రాంత షెరీఫు, లార్సు గున్నార్సను హాగా (c. 1580 – c. 1645), <ref>{{cite web |url=http://www.snl.no/Lars_Gunnarson_H%C3%A5g%C3%A5 |title=Lars Gunnarson Hågå |publisher=Store norske leksikon |author=Magnus A. Mardal |author2=Erik Opsahl |date=25 November 2024 |access-date= 23 January 2025}}</ref> డోవ్రేలోని చర్చిలోకి యుద్ధ గొడ్డలితో వచ్చి, దానిని మూడుసార్లు నేల మీద కొట్టి, "శత్రువు మన భూమికి వచ్చాడని తెలియజేయండి!" అని అరిచాడు (గ్జెవు ల్జోడు - ఫియెండెను హర్ కోం టిల్ లాండెటు!). <ref>{{cite book |last1=Angell |first1=Henrik |title=Skottetoget : et 300 aars minde : 1612-1912 |date=1912 |publisher=Aschehoug |location=Kristiania |page=49 }}</ref> === యుద్ధ క్రమం === రామ్సే జార్జి సింక్లైరు, జార్జి హే, సర్ హెన్రీ బ్రూసు కెప్టెను‌లుగా ఉన్నారు. స్కాటిషు దళాలు దక్షిణం వైపుకు సాగుతున్నప్పుడు వారిని నార్వేజియను స్కౌటు‌లు అనుసరించారని నివేదించబడింది. స్కాటిషు దళాలలో జార్జి సింక్లైరు, రామ్సే నేతృత్వంలో రెండు కంపెనీలు కాలినడకన వచ్చాయి. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో స్కాట్సు సాధారణంగా నిరాయుధంగా ఉన్నారని వాదించబడింది. నార్వేజియన్లు కత్తులు, ఈటెలు, గొడ్డలి, కొడవళ్లు, కొన్ని మస్కెట్లు, కొన్ని క్రాస్‌బౌలతో ఆయుధాలు కలిగి ఉన్నారు.<ref name="Expedition">[http://www.electricscotland.com/history/articles/norway1612.htm ''Scottish Expedition In Norway IX 1612'' (John Beveridge, M.B.E., B.D., F.S.A. Scot.)]</ref> జానపద కథల ప్రకారం స్కాటిషు దళాల బలం 900 - 1,100 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మధ్య ఉంది. కానీ చరిత్రకారులు సాధారణంగా అంచనాను తోసిపుచ్చుతారు. సంభావ్య బలాన్ని 300 కంటే తక్కువగా ఉంచుతారు. నార్వేజియను మిలీషియా దళాల బలం 500 కంటే ఎక్కువ ఉండదని అంచనా వేయబడింది. <ref>[http://users.ecosse.net/sinclairsclub/History.html ''The Battle of Kringen, 26th August 1612'' (Sinclair's Club of Otta)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208214307/http://users.ecosse.net/sinclairsclub/History.html |date=8 December 2008 }}</ref> == యుద్ధం == [[File:Adolph Tidemand & Morten Müller - Sinclairs landing i Romsdal.jpg|thumb|300px|” ఇస్ఫ్జోర్డెన్‌లో స్కాటిష్ దళాల ల్యాండింగు”<br /> అడాల్ఫ్ టైడెమాండ్]] యుద్ధం గురించి పూర్తిగా నమ్మదగిన కథనాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. కానీ మౌఖిక చరిత్రలో ఇద్దరు నార్వేజియన్లు స్కాటిషు దళాలను గుర్రం మీద అనుసరిస్తున్నారు. బహుశా లోయకు అవతలి వైపున ఉన్నారు. ఒకరు గురి అనే మహిళ, ప్రిల్లర్-గురి అని పిలువబడ్డారు; మరొకరు పేరులేని వ్యక్తి. ఆ వ్యక్తి తన గుర్రాన్ని వెనుకకు తిరిగి ఎక్కి, కవాతు చేస్తున్న దళాలకు అంతరాయం కలిగించాడు. స్కాట్సు క్రింగెను వద్ద గుడు‌బ్రాండ్సు‌డాలు ఇరుకైన విభాగానికి చేరుకున్నప్పుడు, గురి తన హారను‌ను ఊదింది. ఆకస్మిక దాడిని సూచిస్తుంది.<ref>[http://daughtersofnorway.org/lodges/pguri-bio.html ''Prillar Guri'' (Daughters of Norway)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717145043/http://daughtersofnorway.org/lodges/pguri-bio.html |date=17 July 2011 }}</ref> దాడి చేయడానికి ఎంచుకున్న ప్రదేశం చాలా నిటారుగా ఉంది. నది ఆ సమయంలో ప్రయాణించదగిన ఏకైక రహదారిగా పరిగణించబడే దానికి దగ్గరగా ప్రవహిస్తుంది. అందువలన స్కాట్సు నది, పర్వత వైపు మధ్య చిక్కుకుపోతారు. దానిని వారు ఎక్కలేరు.<ref>{{cite web |url = http://www.genealogi.no/kilder/prillarguri.htm |title = Prillarguri og slektskretsen hennes |publisher = Norsk Slektshistorisk Forening |author = Lars Løberg |date = 31 October 2003 |access-date = 24 November 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160601070349/http://www.genealogi.no/kilder/prillarguri.htm |archive-date = 1 June 2016 }}</ref> జానపద కథల ప్రకారం నార్వేజియను దళాలు లోయలోకి దుంగలు, రాళ్లను విసిరి, కవాతు చేస్తున్న స్కాటిషు సైనికులను చితకబాదారు, కానీ ఇది ధృవీకరించబడలేదు. అయితే వారు స్కాటిషు సైనికుల మీద క్రాసు‌బౌలు మస్కెటు‌లతో కాల్పులు జరిపారని తెలిసింది. పడిపోయిన మొదటి వారిలో జార్జి సింక్లైరు ఉన్నాడు. స్పష్టంగా బెర్డాను సెజెలు‌స్టాడు అనే మిలీషియా వ్యక్తి కాల్చి చంపాడు. ఆయన పేరు యుద్ధంతో ఎక్కువగా ముడిపడి ఉంది. సింక్లైరు ఎర్ల్ ఆఫ్ కైత్నెసు మేనల్లుడు క్లాను సింక్లైరు‌లో ఒక చారిత్రక వ్యక్తి.<ref>[http://www.electricscotland.com/history/articles/norway1612.htm ''The Scottish Expedition in Norway in 1612'' (Articles on Scottish History)]</ref> దగ్గరి పోరాటం జరిగింది. మిలిటెంట్లు కత్తులు, గొడ్డళ్లు, కొడవళ్లు, బహుశా ఇతర అధునాతన ఆయుధాలతో పోరాడుతున్నారు. యుద్ధ సమయంలో స్కాటిషు దళాలలో సగానికి పైగా చంపబడ్డారు. కొందరు తప్పించుకుని ఉండవచ్చు, కానీ మరికొందరు పట్టుబడ్డారు.<ref>{{Cite web|date=2012-10-14|title=Den første rapporten om Skottetoget - Arkivverket|url=http://arkivverket.no/arkivverket/Bruk-av-arkiv/Nettutstillinger/Skottetoget/Den-foerste-rapporten-om-Skottetoget|access-date=2020-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014072727/http://arkivverket.no/arkivverket/Bruk-av-arkiv/Nettutstillinger/Skottetoget/Den-foerste-rapporten-om-Skottetoget|archive-date=14 October 2012}}</ref> దాదాపు 300 మందిలో 14 మందిని తప్ప మిగిలిన వారందరినీ <ref name="Skottelåven">{{cite news|author1=Lasse Midttun|author-link=Lasse Midttun|title=Skottelåven og holocaust|url=http://morgenbladet.no/boker/2014/skottelaven_og_holocaust#.VHmiJdLF_eA|publisher=[[Morgenbladet]]|date=4 December 2014|page=48}}</ref> ఇప్పుడు నార్డు-ఫ్రాను అని పిలువబడే క్వాము‌లో ఉరితీశారు. ప్రాణాలతో బయటపడిన వారిని జైలు శిక్ష కోసం క్రిస్టియానియాకు పంపారు. చంపబడిన వారిని స్కాటిషు బార్ను (స్కోటెలావెను) ఉత్తరాన ఉన్న స్థానిక స్మశానవాటికలో సామూహిక సమాధిలోకి విసిరివేశారు, దీనిలో బంధించబడిన సైనికులు ఉంచబడ్డారు; దీనిని తరువాత స్కోట్టెహాగెను (స్కాటిషు బారో) అని పిలిచారు. ప్రాణాలతో బయటపడిన వారిలో అధికారులు అలెగ్జాండరు రామ్సే, సర్ హెన్రీ బ్రూసు, జేమ్సు మనీపెన్నీ, జేమ్సు స్కాటు ఉన్నారు. వీరిని చివరికి స్వదేశానికి పంపించారు. == పర్యవసానాలు - వారసత్వం == [[File:Skottelaaven.jpg|thumb|Scottish barn ''Skottelåven'' <br />at Klomstad, Kvam in Oppland county, Norway]] [[File:Monument over the Battle of Kringen.jpg|thumb|Monument in Otta over the battle site]] స్కాటిషు బార్ను స్కోటెలావెను నార్వేలోని ఒప్లాండు కౌంటీలోని క్వాం‌లోని క్లోం‌స్టాడు వద్ద యుద్ధ స్థలం మీద ఒట్టాలోని స్మారక చిహ్నం నార్వేలోని ఒట్టా కమ్యూనిటీలో ప్రిల్లరు-గురిని వర్ణించే విగ్రహం ఉంది. ఆమె నిలబడి ఉన్నట్లు చెప్పబడుతున్న శిఖరం నేటికీ ఆమె పేరును కలిగి ఉంది. స్థానిక ప్రసార యాంటెన్నా పైభాగంలో ప్రతీకాత్మకంగా ఏర్పాటు చేయబడింది.<ref>{{cite web |url = http://exviking.net/man/large/pillarguri.htm |title = Pillarguri statue by Arne Mæland |publisher = Images of Norway |author = Sverre Stølen |date = |access-date = 24 November 2015 |archive-date = 12 జూలై 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160712145549/http://exviking.net/man/large/pillarguri.htm |url-status = dead }}</ref>ముఖ్యంగా మార్గంలో స్కాటిషు దండయాత్ర తర్వాత అనేక ప్రదేశాలకు పేరు పెట్టారు. నార్వేజియను పోరాటంలో క్వాం కోసం జరిగిన యుద్ధంలో ఫిరంగి కాల్పుల ద్వారా బార్ను ధ్వంసమైంది. <ref>{{cite web |url= http://digitaltfortalt.no/things/skottelven-eit-krigsminne-til-ettertanke/H-DF/DF.6267 |title=Skottelåven, eit krigsminne til ettertanke |publisher= Digitalt fortalt |date= |access-date= 24 November 2015}}</ref> యుద్ధాన్ని జ్ఞాపకార్థం క్వాంలోని గుడు‌బ్రాండ్సు‌డాలు వార్ మ్యూజియంలో (గుడు‌బ్రాండ్సు‌డాలు క్రిగ్స్మిన్నెసామ్లింగు ఐ క్వాం) ప్రదర్శనలో ఉంచారు. ప్రదర్శనలో కైతు‌నెసు స్కాట్సు‌లో ఒకరి నమూనా కూడా ఉంది.<ref>{{Cite web |url=http://sinclair.quarterman.org/history/mid/battleofkringom.html |title=''The Battle of Kringen, 1612'' |access-date=2025-04-26 |archive-date=2024-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303232106/http://sinclair.quarterman.org/history/mid/battleofkringom.html |url-status=dead }}</ref> కొంతమంది స్కాట్సు నార్వేలో స్థిరపడ్డారని ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఉపొలాల పేర్లు దానిని ధృవీకరించవచ్చు. ఒట్టాలో "సింక్లెయిర్సు క్లబు" ఉంది. యుద్ధం పునఃనిర్మాణాలు తరచుగా జరుగుతాయి. సింక్లెయిరు సమాధి ఇప్పుడు స్థానిక మైలురాయిగా ఉంది. అయితే ఆ సమయంలో నార్వేజియన్లు చర్చి గోడల వెలుపల ఆయనను పాతిపెట్టడం ద్వారా ఆయన జ్ఞాపకశక్తిని అపవిత్రం చేయడానికి ప్రయత్నించారు.<ref>{{Cite web |url=http://sites.ecosse.net/sinclairsclub/index.html |title=Sinclair's Club of Otta |access-date=31 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110223144839/http://sites.ecosse.net/sinclairsclub/index.html |archive-date=23 February 2011 |df=dmy-all }}</ref> ఈ ప్రాంతం కోసం బునాడు డిజైను‌లో కొంత భాగం - రుటాలివు అని పిలుస్తారు - సింక్లెయిరు రెడ్ టార్టాను‌ను గుర్తుకు తెస్తుంది.<ref>{{cite web |url= http://www.norskflid.no/bunad/bunader/oppland/raandastakk-med-rutaliv/ |title= Råndastakk med Rutaliv |publisher= Norsk Flid Husfliden |date= |access-date= 24 November 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20151219183743/http://www.norskflid.no/bunad/bunader/oppland/raandastakk-med-rutaliv/ |archive-date= 19 December 2015 }}</ref> == ప్రసిద్ధ సంస్కృతిలో == నార్వేజియను కవి ఎడ్వర్డు స్టార్ము యుద్ధం కథను చెప్పే కవితను రాశారు. జింక్లర్విసా ("సింక్లెయిర్సు బల్లాడు"). హెన్రికు వెర్జి‌ల్యాండు సింక్లర్సు డోడు (ది డెత్ ఆఫ్ సింక్లెయిరు) అనే చారిత్రక విషాదాన్ని రాశాడు. కథాంశం సింక్లెయిరు, ఆయన లేడీకి సంబంధించినది. క్రింగెను‌లో విషాద మరణాలకు దారితీసిన ప్రాణాంతక ఎంపికల గురించి చెబుతుంది. నార్వేజియను జానపద-రాక్ బ్యాండు ఫోల్కు పాట "సింక్లెయిరు‌వైజి" స్టార్ము కవితను ఉపయోగించుకుంది.<ref>{{cite web |url= http://sinclairgenealogy.info/sinclairs-ballad |title=Sinclair's ballad |publisher= Saint Clair Sinclair |author= |date= |access-date= 24 November 2015}}</ref> నార్వేజియను స్వరకర్త ఎడ్వర్డు గ్రిగు తన నాలుగు నార్వేజియను నృత్యాలలో ఒకటైన సింక్లెయిర్సు మార్చు‌ను యుద్ధ అధికారులలో ఒకరైన జార్జి సింక్లెయిరు గౌరవార్థం స్వరపరిచారు. ఫారోసు మెటలు గ్రూపు టైరు ఈ పాట ఒక వెర్షను‌ను వారి 2008 ఆల్బం ల్యాండు‌లో "సింక్లర్సు వీసా"లో చేర్చారు. ఈ బల్లాడు‌ను ఇప్పటికీ ఫారో దీవులలో సాంప్రదాయ గొలుసు నృత్యంతో పాటు సంగీత వాయిద్యాలను ఉపయోగించకుండా పాడుతున్నారు.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=qXmc1P2vLq4 Herr Sinklar on YouTube, sung and dance by Havnar Dansifelag, the Faroese dance association of Tórshavn]</ref> 2009లో నార్వేజియను రాక్ బ్యాండు స్ట్రీటు లీగలు వారి బైటు ది బుల్లెటు అనే ఆల్బం‌లో "ది బ్యాటిలు ఆఫ్ క్రింగెను" అనే వాయిద్య పాటను విడుదల చేసింది.<ref>{{cite web |url = http://streetlegal.no/press/reviews-of-bite-the-bullet/ |title = Reviews of Bite The Bullet |publisher = Street Legal |author1=Petter Flaten Eilertsen |author2=Bjørn Boge. |access-date = 24 November 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304080235/http://streetlegal.no/press/reviews-of-bite-the-bullet/ |archive-date = 4 March 2016 }}</ref> == ఇవికూడా చూడండి == {{Div col|colwidth=14em|rules=yes|gap=2em}} * [[మొదటి స్వీడిష్–నార్వేజియన్ యూనియన్]] * [[కల్మార్ యూనియన్]] * [[నార్వేజియన్ రాచరికం చరిత్ర]] * [[నార్వే అంతర్యుద్ధం]] * [[నార్వే ఏకీకరణ]] * [[నార్వే చిన్న రాజ్యాలు]] * [[నార్వా యుద్ధం (1700)]] * [[డెన్మార్కు–నార్వే]] * [[కల్మారు యుద్ధం]] * [[నార్వే సైనిక చరిత్ర]] * [[గ్రేట్ నార్తర్ను యుద్ధసమయంలో నార్వే]] * [[స్వీడిషు–నార్వేజియను యుద్ధం]] * [[గన్‌బోట్ యుద్ధం]] * [[సిల్డా యుద్ధం]] * [[పీటరు వెస్సెలు]] * [[డెన్మార్కు - నార్వే - హోల్‌స్టెయిను సంస్కరణ]] * [[నార్వేలో కాథలిక్ వ్యతిరేకత]] * [[రాజ్యాంగ దినోత్సవం (నార్వే)]] * [[టోరు‌స్టెన్సను యుద్ధం]] * [[క్రిస్టియను‌షోం కోట]] * [[డానిషు నావికాదళ చరిత్ర]] * [[క్రింజెను యుద్ధం]] * [[ క్వామ్ కోసం యుద్ధం]] * [[లింగోరు యుద్ధం]] * [[రాయల్ నార్వేజియన్ నేవీ]] * [[ఉత్తర నార్వే జాయింటు రెస్క్యూ కోఆర్డినేషను సెంటరు]] * [[నార్వేజియను ఎయిర్ అంబులెన్సూ]] * [[నార్వేలో విమానయానం]] * [[నార్వేలో ఎన్నికలు]] * [[నార్వేజియను మున్సిపలు ఎన్నికలు]] * [[దక్షిణ నార్వే జాయింటు రెస్క్యూ కోఆర్డినేషను సెంటరు]] * [[నార్వేజియను సాయుధ దళాలు]] * [[రాయలు ప్యాలెసు ఓస్లో]] * [[బైగ్డోయ్ రాయల్ ఎస్టేట్]] * [[అకేర్షసు కోట]] * [[టోన్సుబర్గు కోట]] * [[హాఫ్ర్స్‌ఫ్జోర్డు యుద్ధం]] * [[స్టాంఫోర్డు బ్రిడ్జి యుద్ధం]] * [[స్కాటిషు–నార్వేజియను యుద్ధం]] * [[ఫుల్ఫోర్డు ‌యుద్ధం]] * [[నార్డికు రాతి యుగం]] * [[నార్వేజియను హోం గార్డు]] * [[వేర్నెసు ఎయిర్ స్టేషను]] * [[థియేటరు యుద్ధం]] * [[జార్స్కోయి సెలొ ఒప్పందం]] * [[బ్లిట్జి హౌసు]] * [[నార్వేలో అరాజకత్వం]] * [[చతురస్ర యుద్ధం]] * [[నార్వేజియను రాచరికం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ 1905]] * [[నార్వేలో మరణశిక్ష]] {{Div end}} == మూలాలు == [[వర్గం:నార్వే చరిత్ర]] lzond0unn9mnssdi5k99dz4vhgpiuos 0 458609 4956898 4846934 2026-09-12T15:52:24Z Kalasagary 107518 /* జీవిత సంగ్రహం */ 4956898 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = చిత్రకారుడు | birth_name = | birth_date = [[1935]] [[మే 24]] | birth_place = [[నెల్లూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = చిత్రకారుడు | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= | partner = | children = | father = రామకృష్ణయ్య | mother = ఇందిరమ్మ | website = | footnotes = | employer = | weight = }} '''మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి''' (జననం: 24 మే 1935) ఎనభై ఏళ్లు పైబడిన ప్రముఖ తైలవర్ణ చిత్రకారుడు. ఈయన సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు, ఆచార్య [[మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] తమ్ముడైన రామకృష్ణయ్య కుమారుడు.<ref name="64kalalu" /> == జీవిత సంగ్రహం == కృష్ణమూర్తి స్వస్థలం [[నెల్లూరు]] జిల్లాలోని పురిణి గ్రామం. వీరు రామకృష్ణయ్య, ఇందిరమ్మ దంపతులకు ఎనిమిదవ సంతానంగా 24 మే 1935న పురిణి గ్రామంలో జన్మించారు.<ref name="64kalalu" /> వీరి తండ్రి రామకృష్ణయ్య [[నెల్లూరు]]లో న్యాయవాద వృత్తిని నిర్వహిస్తూనే, వాల్మీకి రామాయణాన్ని తెలుగు వచనంలోకి అనువదించారు. కృష్ణమూర్తి తాతయ్య మహాదేవయ్య దివ్యజ్ఞాన సమాజ (థియోసఫికల్ సొసైటీ) సభ్యుడు, సంస్కరణవాది. సంస్కరణ పక్షాన నిలబడటం వల్ల ఆయన అనేక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొనవలసి వచ్చింది. వీరు రుక్మిణీ అరుండేల్ పరిణయానికి పౌరోహిత్యం వహించారు. కృష్ణమూర్తి 1956-61 కాలంలో [[చెన్నై]]లోని [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] కళాశాలలో, కళాశాల ప్రధాన ఆచార్యుడు, ప్రసిద్ధ శిల్పి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] పర్యవేక్షణలో "అడ్వాన్స్‌డ్ పెయింటింగ్" (Advanced Painting) లో ఐదేళ్ల డిప్లొమాను ప్రథమ శ్రేణిలో పూర్తి చేశారు.<ref name="64kalalu" /> == వృత్తి జీవితం == కృష్ణమూర్తి 1964లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లలితకళల అకాడమీలో అధికారిగా చేరారు. అకాడమీ తొలుత తిలక్ రోడ్డులోని సారస్వత పరిషత్ ప్రాంగణంలో ఒక చిన్న గదిలో ఉండేది. తదనంతరం మూడు రాష్ట్ర అకాడమీలకు 1966లో, అలనాటి మునిసిపల్ శాఖామాత్యులు ఆనం చెంచు సుబ్బారెడ్డి అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో పబ్లిక్ గార్డెన్స్ సమీపంలో, [[రవీంద్రభారతి]] వెనుక ఉన్న ఆవరణలో స్థలాన్ని కేటాయించారు. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఆర్థిక సహాయంతో అక్కడ కళాభవనాన్ని నిర్మించారు. అప్పటి భారత [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] ఈ కళాభవనాన్ని ప్రారంభించారు. లలితకళా అకాడమీ చిత్రప్రదర్శనలలో ఈయన చిత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి. 1965లో అకాడమీ నిర్వహించిన పెయింటింగ్ పోటీలలో వీరి తైలవర్ణ చిత్రం "Reclining nude" పురస్కారాన్ని అందుకుంది. అయితే, వీరు అకాడమీ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించడం వల్ల తదుపరి పోటీలలో పాల్గొనే అవకాశం లేకపోయింది. ప్రదర్శనలు, అకాడమీ అధికారిక పనుల ఒత్తిడి వల్ల వీరు చిత్రకళా వ్యాసంగానికి ఎక్కువ సమయం కేటాయించలేకపోయారు. 1960-70 దశకంలో [[హైదరాబాద్|హైదరాబాద్‌]]లో వీరి ఏకవ్యక్తి చిత్రప్రదర్శనలు (సోలో షోస్) జరిగాయి. లలితకళా అకాడమీని పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో విలీనం చేసిన తర్వాత, వీరు విశ్వవిద్యాలయ అధికారిగా పనిచేసి 1993లో పదవీ విరమణ చేశారు. ప్రస్తుతం అమెరికాలో ఉన్న తన కుమార్తెలు, కుమారుడి వద్ద విశ్రాంత జీవితాన్ని గడుపుతున్నారు. కృష్ణమూర్తి చిన్న తమ్ముడు పట్టాభి కూడా చిత్రకారుడిగా మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు. కృష్ణమూర్తి గీసిన తైలవర్ణ చిత్రాలు ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయంగా అనేక మ్యూజియంలలో శాశ్వత ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి == *[[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] == మూలాలు == {{Reflist}} == మూలాలు == * విక్రమ సింహపురి మండల సర్వస్వం, నెల్లూరు. * మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య స్వీయ చరిత్ర. * మామిడిపూడి రామకృష్ణయ్య తెలుగు వచన రామాయణం [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] o7q66zd28qktv5rj0gmfde69bw3gfwf 4956900 4956898 2026-09-12T15:57:02Z Kalasagary 107518 4956900 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = చిత్రకారుడు | birth_name = | birth_date = [[1935]] [[మే 24]] | birth_place = [[నెల్లూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = చిత్రకారుడు | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= | partner = | children = | father = రామకృష్ణయ్య | mother = ఇందిరమ్మ | website = | footnotes = | employer = | weight = }} '''మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి''' (జననం: 24 మే 1935) ఎనభై ఏళ్లు పైబడిన ప్రముఖ తైలవర్ణ చిత్రకారుడు. ఈయన సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు, ఆచార్య [[మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] తమ్ముడైన రామకృష్ణయ్య కుమారుడు.<ref name="64kalalu" /> == జీవిత సంగ్రహం == కృష్ణమూర్తి స్వస్థలం [[నెల్లూరు]] జిల్లాలోని పురిణి గ్రామం. వీరు రామకృష్ణయ్య, ఇందిరమ్మ దంపతులకు ఎనిమిదవ సంతానంగా 24 మే 1935న పురిణి గ్రామంలో జన్మించారు.<ref name="64kalalu" /> వీరి తండ్రి రామకృష్ణయ్య [[నెల్లూరు]]లో న్యాయవాద వృత్తిని నిర్వహిస్తూనే, వాల్మీకి రామాయణాన్ని తెలుగు వచనంలోకి అనువదించారు. కృష్ణమూర్తి తాతయ్య మహాదేవయ్య దివ్యజ్ఞాన సమాజ (థియోసఫికల్ సొసైటీ) సభ్యుడు, సంస్కరణవాది. సంస్కరణ పక్షాన నిలబడటం వల్ల ఆయన అనేక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొనవలసి వచ్చింది. వీరు రుక్మిణీ అరుండేల్ పరిణయానికి పౌరోహిత్యం వహించారు. కృష్ణమూర్తి 1956-61 కాలంలో [[చెన్నై]]లోని [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] కళాశాలలో, కళాశాల ప్రధాన ఆచార్యుడు, ప్రసిద్ధ శిల్పి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] పర్యవేక్షణలో "అడ్వాన్స్‌డ్ పెయింటింగ్" (Advanced Painting) లో ఐదేళ్ల డిప్లొమాను ప్రథమ శ్రేణిలో పూర్తి చేశారు.<ref name="64kalalu" /> == వృత్తి జీవితం == కృష్ణమూర్తి 1964లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లలితకళల అకాడమీలో అధికారిగా చేరారు.<ref>{{Cite web|last=kumar|first=mohan|date=10 April 2023|title=|url=https://64kalalu.com/mamidipudi-krishnamurthy/|website=https://64kalalu.com/}}</ref> అకాడమీ తొలుత తిలక్ రోడ్డులోని సారస్వత పరిషత్ ప్రాంగణంలో ఒక చిన్న గదిలో ఉండేది. తదనంతరం మూడు రాష్ట్ర అకాడమీలకు 1966లో, అలనాటి మునిసిపల్ శాఖామాత్యులు ఆనం చెంచు సుబ్బారెడ్డి అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో పబ్లిక్ గార్డెన్స్ సమీపంలో, [[రవీంద్రభారతి]] వెనుక ఉన్న ఆవరణలో స్థలాన్ని కేటాయించారు. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఆర్థిక సహాయంతో అక్కడ కళాభవనాన్ని నిర్మించారు. అప్పటి భారత [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] ఈ కళాభవనాన్ని ప్రారంభించారు. లలితకళా అకాడమీ చిత్రప్రదర్శనలలో ఈయన చిత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి. 1965లో అకాడమీ నిర్వహించిన పెయింటింగ్ పోటీలలో వీరి తైలవర్ణ చిత్రం "Reclining nude" పురస్కారాన్ని అందుకుంది. అయితే, వీరు అకాడమీ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించడం వల్ల తదుపరి పోటీలలో పాల్గొనే అవకాశం లేకపోయింది. ప్రదర్శనలు, అకాడమీ అధికారిక పనుల ఒత్తిడి వల్ల వీరు చిత్రకళా వ్యాసంగానికి ఎక్కువ సమయం కేటాయించలేకపోయారు. 1960-70 దశకంలో [[హైదరాబాద్|హైదరాబాద్‌]]లో వీరి ఏకవ్యక్తి చిత్రప్రదర్శనలు (సోలో షోస్) జరిగాయి. లలితకళా అకాడమీని పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో విలీనం చేసిన తర్వాత, వీరు విశ్వవిద్యాలయ అధికారిగా పనిచేసి 1993లో పదవీ విరమణ చేశారు. ప్రస్తుతం అమెరికాలో ఉన్న తన కుమార్తెలు, కుమారుడి వద్ద విశ్రాంత జీవితాన్ని గడుపుతున్నారు. కృష్ణమూర్తి చిన్న తమ్ముడు పట్టాభి కూడా చిత్రకారుడిగా మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు. కృష్ణమూర్తి గీసిన తైలవర్ణ చిత్రాలు ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయంగా అనేక మ్యూజియంలలో శాశ్వత ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి == *[[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] == మూలాలు == {{Reflist}} == మూలాలు == * విక్రమ సింహపురి మండల సర్వస్వం, నెల్లూరు. * మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య స్వీయ చరిత్ర. * మామిడిపూడి రామకృష్ణయ్య తెలుగు వచన రామాయణం [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] lu8yhg37pusv4b8df2ukjptkvi498eg 4956902 4956900 2026-09-12T16:00:12Z Kalasagary 107518 4956902 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = చిత్రకారుడు | birth_name = | birth_date = [[1935]] [[మే 24]] | birth_place = [[నెల్లూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = చిత్రకారుడు | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= | partner = | children = | father = రామకృష్ణయ్య | mother = ఇందిరమ్మ | website = | footnotes = | employer = | weight = }} '''మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి''' (జననం: 24 మే 1935) ఎనభై ఏళ్లు పైబడిన ప్రముఖ తైలవర్ణ చిత్రకారుడు. ఈయన సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు, ఆచార్య [[మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] తమ్ముడైన రామకృష్ణయ్య కుమారుడు.<ref name="64kalalu" /> == జీవిత సంగ్రహం == కృష్ణమూర్తి స్వస్థలం [[నెల్లూరు]] జిల్లాలోని పురిణి గ్రామం. వీరు రామకృష్ణయ్య, ఇందిరమ్మ దంపతులకు ఎనిమిదవ సంతానంగా 24 మే 1935న పురిణి గ్రామంలో జన్మించారు.<ref name="64kalalu" /> వీరి తండ్రి రామకృష్ణయ్య [[నెల్లూరు]]లో న్యాయవాద వృత్తిని నిర్వహిస్తూనే, వాల్మీకి రామాయణాన్ని తెలుగు వచనంలోకి అనువదించారు. కృష్ణమూర్తి తాతయ్య మహాదేవయ్య దివ్యజ్ఞాన సమాజ (థియోసఫికల్ సొసైటీ) సభ్యుడు, సంస్కరణవాది. సంస్కరణ పక్షాన నిలబడటం వల్ల ఆయన అనేక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొనవలసి వచ్చింది. వీరు రుక్మిణీ అరుండేల్ పరిణయానికి పౌరోహిత్యం వహించారు. కృష్ణమూర్తి 1956-61 కాలంలో [[చెన్నై]]లోని [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] కళాశాలలో, కళాశాల ప్రధాన ఆచార్యుడు, ప్రసిద్ధ శిల్పి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] పర్యవేక్షణలో "అడ్వాన్స్‌డ్ పెయింటింగ్" (Advanced Painting) లో ఐదేళ్ల డిప్లొమాను ప్రథమ శ్రేణిలో పూర్తి చేశారు.<ref name="64kalalu" /> == వృత్తి జీవితం == కృష్ణమూర్తి 1964లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లలితకళల అకాడమీలో అధికారిగా చేరారు.<ref>{{Cite web|last=kumar|first=mohan|date=10 April 2023|title=లలిత కళా అకాడమీ|url=https://64kalalu.com/mamidipudi-krishnamurthy/|website=https://64kalalu.com/}}</ref> అకాడమీ తొలుత తిలక్ రోడ్డులోని సారస్వత పరిషత్ ప్రాంగణంలో ఒక చిన్న గదిలో ఉండేది. తదనంతరం మూడు రాష్ట్ర అకాడమీలకు 1966లో, అలనాటి మునిసిపల్ శాఖామాత్యులు ఆనం చెంచు సుబ్బారెడ్డి అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో పబ్లిక్ గార్డెన్స్ సమీపంలో, [[రవీంద్రభారతి]] వెనుక ఉన్న ఆవరణలో స్థలాన్ని కేటాయించారు. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఆర్థిక సహాయంతో అక్కడ కళాభవనాన్ని నిర్మించారు. అప్పటి భారత [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] ఈ కళాభవనాన్ని ప్రారంభించారు. లలితకళా అకాడమీ చిత్రప్రదర్శనలలో ఈయన చిత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి. 1965లో అకాడమీ నిర్వహించిన పెయింటింగ్ పోటీలలో వీరి తైలవర్ణ చిత్రం "Reclining nude" పురస్కారాన్ని అందుకుంది. అయితే, వీరు అకాడమీ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించడం వల్ల తదుపరి పోటీలలో పాల్గొనే అవకాశం లేకపోయింది. ప్రదర్శనలు, అకాడమీ అధికారిక పనుల ఒత్తిడి వల్ల వీరు చిత్రకళా వ్యాసంగానికి ఎక్కువ సమయం కేటాయించలేకపోయారు. 1960-70 దశకంలో [[హైదరాబాద్|హైదరాబాద్‌]]లో వీరి ఏకవ్యక్తి చిత్రప్రదర్శనలు (సోలో షోస్) జరిగాయి. లలితకళా అకాడమీని పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో విలీనం చేసిన తర్వాత, వీరు విశ్వవిద్యాలయ అధికారిగా పనిచేసి 1993లో పదవీ విరమణ చేశారు. ప్రస్తుతం అమెరికాలో ఉన్న తన కుమార్తెలు, కుమారుడి వద్ద విశ్రాంత జీవితాన్ని గడుపుతున్నారు. కృష్ణమూర్తి చిన్న తమ్ముడు పట్టాభి కూడా చిత్రకారుడిగా మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు. కృష్ణమూర్తి గీసిన తైలవర్ణ చిత్రాలు ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయంగా అనేక మ్యూజియంలలో శాశ్వత ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి == *[[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] == మూలాలు == {{Reflist}} == మూలాలు == * విక్రమ సింహపురి మండల సర్వస్వం, నెల్లూరు. * మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య స్వీయ చరిత్ర. * మామిడిపూడి రామకృష్ణయ్య తెలుగు వచన రామాయణం [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] lrhvptmfrw8naxagjghop5tiubbhiie 4956903 4956902 2026-09-12T16:00:44Z Kalasagary 107518 /* జీవిత సంగ్రహం */ 4956903 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = చిత్రకారుడు | birth_name = | birth_date = [[1935]] [[మే 24]] | birth_place = [[నెల్లూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = చిత్రకారుడు | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= | partner = | children = | father = రామకృష్ణయ్య | mother = ఇందిరమ్మ | website = | footnotes = | employer = | weight = }} '''మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి''' (జననం: 24 మే 1935) ఎనభై ఏళ్లు పైబడిన ప్రముఖ తైలవర్ణ చిత్రకారుడు. ఈయన సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు, ఆచార్య [[మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] తమ్ముడైన రామకృష్ణయ్య కుమారుడు.<ref name="64kalalu" /> == జీవిత సంగ్రహం == కృష్ణమూర్తి స్వస్థలం [[నెల్లూరు]] జిల్లాలోని పురిణి గ్రామం. వీరు రామకృష్ణయ్య, ఇందిరమ్మ దంపతులకు ఎనిమిదవ సంతానంగా 24 మే 1935న పురిణి గ్రామంలో జన్మించారు. వీరి తండ్రి రామకృష్ణయ్య [[నెల్లూరు]]లో న్యాయవాద వృత్తిని నిర్వహిస్తూనే, వాల్మీకి రామాయణాన్ని తెలుగు వచనంలోకి అనువదించారు. కృష్ణమూర్తి తాతయ్య మహాదేవయ్య దివ్యజ్ఞాన సమాజ (థియోసఫికల్ సొసైటీ) సభ్యుడు, సంస్కరణవాది. సంస్కరణ పక్షాన నిలబడటం వల్ల ఆయన అనేక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొనవలసి వచ్చింది. వీరు రుక్మిణీ అరుండేల్ పరిణయానికి పౌరోహిత్యం వహించారు. కృష్ణమూర్తి 1956-61 కాలంలో [[చెన్నై]]లోని [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] కళాశాలలో, కళాశాల ప్రధాన ఆచార్యుడు, ప్రసిద్ధ శిల్పి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] పర్యవేక్షణలో "అడ్వాన్స్‌డ్ పెయింటింగ్" (Advanced Painting) లో ఐదేళ్ల డిప్లొమాను ప్రథమ శ్రేణిలో పూర్తి చేశారు.<ref name="64kalalu" /> == వృత్తి జీవితం == కృష్ణమూర్తి 1964లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లలితకళల అకాడమీలో అధికారిగా చేరారు.<ref>{{Cite web|last=kumar|first=mohan|date=10 April 2023|title=లలిత కళా అకాడమీ|url=https://64kalalu.com/mamidipudi-krishnamurthy/|website=https://64kalalu.com/}}</ref> అకాడమీ తొలుత తిలక్ రోడ్డులోని సారస్వత పరిషత్ ప్రాంగణంలో ఒక చిన్న గదిలో ఉండేది. తదనంతరం మూడు రాష్ట్ర అకాడమీలకు 1966లో, అలనాటి మునిసిపల్ శాఖామాత్యులు ఆనం చెంచు సుబ్బారెడ్డి అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో పబ్లిక్ గార్డెన్స్ సమీపంలో, [[రవీంద్రభారతి]] వెనుక ఉన్న ఆవరణలో స్థలాన్ని కేటాయించారు. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఆర్థిక సహాయంతో అక్కడ కళాభవనాన్ని నిర్మించారు. అప్పటి భారత [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] ఈ కళాభవనాన్ని ప్రారంభించారు. లలితకళా అకాడమీ చిత్రప్రదర్శనలలో ఈయన చిత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి. 1965లో అకాడమీ నిర్వహించిన పెయింటింగ్ పోటీలలో వీరి తైలవర్ణ చిత్రం "Reclining nude" పురస్కారాన్ని అందుకుంది. అయితే, వీరు అకాడమీ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించడం వల్ల తదుపరి పోటీలలో పాల్గొనే అవకాశం లేకపోయింది. ప్రదర్శనలు, అకాడమీ అధికారిక పనుల ఒత్తిడి వల్ల వీరు చిత్రకళా వ్యాసంగానికి ఎక్కువ సమయం కేటాయించలేకపోయారు. 1960-70 దశకంలో [[హైదరాబాద్|హైదరాబాద్‌]]లో వీరి ఏకవ్యక్తి చిత్రప్రదర్శనలు (సోలో షోస్) జరిగాయి. లలితకళా అకాడమీని పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో విలీనం చేసిన తర్వాత, వీరు విశ్వవిద్యాలయ అధికారిగా పనిచేసి 1993లో పదవీ విరమణ చేశారు. ప్రస్తుతం అమెరికాలో ఉన్న తన కుమార్తెలు, కుమారుడి వద్ద విశ్రాంత జీవితాన్ని గడుపుతున్నారు. కృష్ణమూర్తి చిన్న తమ్ముడు పట్టాభి కూడా చిత్రకారుడిగా మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు. కృష్ణమూర్తి గీసిన తైలవర్ణ చిత్రాలు ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయంగా అనేక మ్యూజియంలలో శాశ్వత ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి == *[[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] == మూలాలు == {{Reflist}} == మూలాలు == * విక్రమ సింహపురి మండల సర్వస్వం, నెల్లూరు. * మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య స్వీయ చరిత్ర. * మామిడిపూడి రామకృష్ణయ్య తెలుగు వచన రామాయణం [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] ax8lmgs4kznpc799kdovwryw9rqzzwm 4956904 4956903 2026-09-12T16:01:16Z Kalasagary 107518 4956904 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = చిత్రకారుడు | birth_name = | birth_date = [[1935]] [[మే 24]] | birth_place = [[నెల్లూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = చిత్రకారుడు | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= | partner = | children = | father = రామకృష్ణయ్య | mother = ఇందిరమ్మ | website = | footnotes = | employer = | weight = }} '''మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి''' (జననం: 24 మే 1935) ఎనభై ఏళ్లు పైబడిన ప్రముఖ తైలవర్ణ చిత్రకారుడు. ఈయన సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు, ఆచార్య [[మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] తమ్ముడైన రామకృష్ణయ్య కుమారుడు. == జీవిత సంగ్రహం == కృష్ణమూర్తి స్వస్థలం [[నెల్లూరు]] జిల్లాలోని పురిణి గ్రామం. వీరు రామకృష్ణయ్య, ఇందిరమ్మ దంపతులకు ఎనిమిదవ సంతానంగా 24 మే 1935న పురిణి గ్రామంలో జన్మించారు. వీరి తండ్రి రామకృష్ణయ్య [[నెల్లూరు]]లో న్యాయవాద వృత్తిని నిర్వహిస్తూనే, వాల్మీకి రామాయణాన్ని తెలుగు వచనంలోకి అనువదించారు. కృష్ణమూర్తి తాతయ్య మహాదేవయ్య దివ్యజ్ఞాన సమాజ (థియోసఫికల్ సొసైటీ) సభ్యుడు, సంస్కరణవాది. సంస్కరణ పక్షాన నిలబడటం వల్ల ఆయన అనేక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొనవలసి వచ్చింది. వీరు రుక్మిణీ అరుండేల్ పరిణయానికి పౌరోహిత్యం వహించారు. కృష్ణమూర్తి 1956-61 కాలంలో [[చెన్నై]]లోని [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] కళాశాలలో, కళాశాల ప్రధాన ఆచార్యుడు, ప్రసిద్ధ శిల్పి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] పర్యవేక్షణలో "అడ్వాన్స్‌డ్ పెయింటింగ్" (Advanced Painting) లో ఐదేళ్ల డిప్లొమాను ప్రథమ శ్రేణిలో పూర్తి చేశారు.<ref name="64kalalu" /> == వృత్తి జీవితం == కృష్ణమూర్తి 1964లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లలితకళల అకాడమీలో అధికారిగా చేరారు.<ref>{{Cite web|last=kumar|first=mohan|date=10 April 2023|title=లలిత కళా అకాడమీ|url=https://64kalalu.com/mamidipudi-krishnamurthy/|website=https://64kalalu.com/}}</ref> అకాడమీ తొలుత తిలక్ రోడ్డులోని సారస్వత పరిషత్ ప్రాంగణంలో ఒక చిన్న గదిలో ఉండేది. తదనంతరం మూడు రాష్ట్ర అకాడమీలకు 1966లో, అలనాటి మునిసిపల్ శాఖామాత్యులు ఆనం చెంచు సుబ్బారెడ్డి అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో పబ్లిక్ గార్డెన్స్ సమీపంలో, [[రవీంద్రభారతి]] వెనుక ఉన్న ఆవరణలో స్థలాన్ని కేటాయించారు. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఆర్థిక సహాయంతో అక్కడ కళాభవనాన్ని నిర్మించారు. అప్పటి భారత [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] ఈ కళాభవనాన్ని ప్రారంభించారు. లలితకళా అకాడమీ చిత్రప్రదర్శనలలో ఈయన చిత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి. 1965లో అకాడమీ నిర్వహించిన పెయింటింగ్ పోటీలలో వీరి తైలవర్ణ చిత్రం "Reclining nude" పురస్కారాన్ని అందుకుంది. అయితే, వీరు అకాడమీ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించడం వల్ల తదుపరి పోటీలలో పాల్గొనే అవకాశం లేకపోయింది. ప్రదర్శనలు, అకాడమీ అధికారిక పనుల ఒత్తిడి వల్ల వీరు చిత్రకళా వ్యాసంగానికి ఎక్కువ సమయం కేటాయించలేకపోయారు. 1960-70 దశకంలో [[హైదరాబాద్|హైదరాబాద్‌]]లో వీరి ఏకవ్యక్తి చిత్రప్రదర్శనలు (సోలో షోస్) జరిగాయి. లలితకళా అకాడమీని పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో విలీనం చేసిన తర్వాత, వీరు విశ్వవిద్యాలయ అధికారిగా పనిచేసి 1993లో పదవీ విరమణ చేశారు. ప్రస్తుతం అమెరికాలో ఉన్న తన కుమార్తెలు, కుమారుడి వద్ద విశ్రాంత జీవితాన్ని గడుపుతున్నారు. కృష్ణమూర్తి చిన్న తమ్ముడు పట్టాభి కూడా చిత్రకారుడిగా మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు. కృష్ణమూర్తి గీసిన తైలవర్ణ చిత్రాలు ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయంగా అనేక మ్యూజియంలలో శాశ్వత ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి == *[[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] == మూలాలు == {{Reflist}} == మూలాలు == * విక్రమ సింహపురి మండల సర్వస్వం, నెల్లూరు. * మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య స్వీయ చరిత్ర. * మామిడిపూడి రామకృష్ణయ్య తెలుగు వచన రామాయణం [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] aos9ljvg3q35l8km0hzfoqqgn6qh97q 4956905 4956904 2026-09-12T16:01:49Z Kalasagary 107518 4956905 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = చిత్రకారుడు | birth_name = | birth_date = [[1935]] [[మే 24]] | birth_place = [[నెల్లూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = చిత్రకారుడు | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= | partner = | children = | father = రామకృష్ణయ్య | mother = ఇందిరమ్మ | website = | footnotes = | employer = | weight = }} '''మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి''' (జననం: 24 మే 1935) ఎనభై ఏళ్లు పైబడిన ప్రముఖ తైలవర్ణ చిత్రకారుడు. ఈయన సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు, ఆచార్య [[మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] తమ్ముడైన రామకృష్ణయ్య కుమారుడు. == జీవిత సంగ్రహం == కృష్ణమూర్తి స్వస్థలం [[నెల్లూరు]] జిల్లాలోని పురిణి గ్రామం. వీరు రామకృష్ణయ్య, ఇందిరమ్మ దంపతులకు ఎనిమిదవ సంతానంగా 24 మే 1935న పురిణి గ్రామంలో జన్మించారు. వీరి తండ్రి రామకృష్ణయ్య [[నెల్లూరు]]లో న్యాయవాద వృత్తిని నిర్వహిస్తూనే, వాల్మీకి రామాయణాన్ని తెలుగు వచనంలోకి అనువదించారు. కృష్ణమూర్తి తాతయ్య మహాదేవయ్య దివ్యజ్ఞాన సమాజ (థియోసఫికల్ సొసైటీ) సభ్యుడు, సంస్కరణవాది. సంస్కరణ పక్షాన నిలబడటం వల్ల ఆయన అనేక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొనవలసి వచ్చింది. వీరు రుక్మిణీ అరుండేల్ పరిణయానికి పౌరోహిత్యం వహించారు. కృష్ణమూర్తి 1956-61 కాలంలో [[చెన్నై]]లోని [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] కళాశాలలో, కళాశాల ప్రధాన ఆచార్యుడు, ప్రసిద్ధ శిల్పి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] పర్యవేక్షణలో "అడ్వాన్స్‌డ్ పెయింటింగ్" (Advanced Painting) లో ఐదేళ్ల డిప్లొమాను ప్రథమ శ్రేణిలో పూర్తి చేశారు. == వృత్తి జీవితం == కృష్ణమూర్తి 1964లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లలితకళల అకాడమీలో అధికారిగా చేరారు.<ref>{{Cite web|last=kumar|first=mohan|date=10 April 2023|title=లలిత కళా అకాడమీ|url=https://64kalalu.com/mamidipudi-krishnamurthy/|website=https://64kalalu.com/}}</ref> అకాడమీ తొలుత తిలక్ రోడ్డులోని సారస్వత పరిషత్ ప్రాంగణంలో ఒక చిన్న గదిలో ఉండేది. తదనంతరం మూడు రాష్ట్ర అకాడమీలకు 1966లో, అలనాటి మునిసిపల్ శాఖామాత్యులు ఆనం చెంచు సుబ్బారెడ్డి అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో పబ్లిక్ గార్డెన్స్ సమీపంలో, [[రవీంద్రభారతి]] వెనుక ఉన్న ఆవరణలో స్థలాన్ని కేటాయించారు. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఆర్థిక సహాయంతో అక్కడ కళాభవనాన్ని నిర్మించారు. అప్పటి భారత [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] ఈ కళాభవనాన్ని ప్రారంభించారు. లలితకళా అకాడమీ చిత్రప్రదర్శనలలో ఈయన చిత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి. 1965లో అకాడమీ నిర్వహించిన పెయింటింగ్ పోటీలలో వీరి తైలవర్ణ చిత్రం "Reclining nude" పురస్కారాన్ని అందుకుంది. అయితే, వీరు అకాడమీ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించడం వల్ల తదుపరి పోటీలలో పాల్గొనే అవకాశం లేకపోయింది. ప్రదర్శనలు, అకాడమీ అధికారిక పనుల ఒత్తిడి వల్ల వీరు చిత్రకళా వ్యాసంగానికి ఎక్కువ సమయం కేటాయించలేకపోయారు. 1960-70 దశకంలో [[హైదరాబాద్|హైదరాబాద్‌]]లో వీరి ఏకవ్యక్తి చిత్రప్రదర్శనలు (సోలో షోస్) జరిగాయి. లలితకళా అకాడమీని పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో విలీనం చేసిన తర్వాత, వీరు విశ్వవిద్యాలయ అధికారిగా పనిచేసి 1993లో పదవీ విరమణ చేశారు. ప్రస్తుతం అమెరికాలో ఉన్న తన కుమార్తెలు, కుమారుడి వద్ద విశ్రాంత జీవితాన్ని గడుపుతున్నారు. కృష్ణమూర్తి చిన్న తమ్ముడు పట్టాభి కూడా చిత్రకారుడిగా మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు. కృష్ణమూర్తి గీసిన తైలవర్ణ చిత్రాలు ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయంగా అనేక మ్యూజియంలలో శాశ్వత ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి == *[[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] == మూలాలు == {{Reflist}} == మూలాలు == * విక్రమ సింహపురి మండల సర్వస్వం, నెల్లూరు. * మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య స్వీయ చరిత్ర. * మామిడిపూడి రామకృష్ణయ్య తెలుగు వచన రామాయణం [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] djc5rsqsilz3jpaaqq3irxvgkbo70vg 4956906 4956905 2026-09-12T16:04:02Z Kalasagary 107518 4956906 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = చిత్రకారుడు | birth_name = | birth_date = [[1935]] [[మే 24]] | birth_place = [[నెల్లూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = చిత్రకారుడు | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= | partner = | children = | father = రామకృష్ణయ్య | mother = ఇందిరమ్మ | website = | footnotes = | employer = | weight = }} '''మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి''' (జననం: 24 మే 1935) ఎనభై ఏళ్లు పైబడిన ప్రముఖ తైలవర్ణ చిత్రకారుడు. ఈయన సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు, ఆచార్య [[మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య]] తమ్ముడైన రామకృష్ణయ్య కుమారుడు. == జీవిత సంగ్రహం == కృష్ణమూర్తి స్వస్థలం [[నెల్లూరు]] జిల్లాలోని పురిణి గ్రామం. వీరు రామకృష్ణయ్య, ఇందిరమ్మ దంపతులకు ఎనిమిదవ సంతానంగా 24 మే 1935న పురిణి గ్రామంలో జన్మించారు. వీరి తండ్రి రామకృష్ణయ్య [[నెల్లూరు]]లో న్యాయవాద వృత్తిని నిర్వహిస్తూనే, వాల్మీకి రామాయణాన్ని తెలుగు వచనంలోకి అనువదించారు. కృష్ణమూర్తి తాతయ్య మహాదేవయ్య దివ్యజ్ఞాన సమాజ (థియోసఫికల్ సొసైటీ) సభ్యుడు, సంస్కరణవాది. సంస్కరణ పక్షాన నిలబడటం వల్ల ఆయన అనేక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొనవలసి వచ్చింది. వీరు రుక్మిణీ అరుండేల్ పరిణయానికి పౌరోహిత్యం వహించారు. కృష్ణమూర్తి 1956-61 కాలంలో [[చెన్నై]]లోని [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] కళాశాలలో, కళాశాల ప్రధాన ఆచార్యుడు, ప్రసిద్ధ శిల్పి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] పర్యవేక్షణలో "అడ్వాన్స్‌డ్ పెయింటింగ్" (Advanced Painting) లో ఐదేళ్ల డిప్లొమాను ప్రథమ శ్రేణిలో పూర్తి చేశారు. == వృత్తి జీవితం == కృష్ణమూర్తి 1964లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లలితకళల అకాడమీలో అధికారిగా చేరారు.<ref>{{Cite web|last=kumar|first=mohan|date=10 April 2023|title=లలిత కళా అకాడమీ|url=https://64kalalu.com/mamidipudi-krishnamurthy/|website=https://64kalalu.com/}}</ref> అకాడమీ తొలుత తిలక్ రోడ్డులోని సారస్వత పరిషత్ ప్రాంగణంలో ఒక చిన్న గదిలో ఉండేది. తదనంతరం మూడు రాష్ట్ర అకాడమీలకు 1966లో, అలనాటి మునిసిపల్ శాఖామాత్యులు ఆనం చెంచు సుబ్బారెడ్డి అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో పబ్లిక్ గార్డెన్స్ సమీపంలో, [[రవీంద్రభారతి]] వెనుక ఉన్న ఆవరణలో స్థలాన్ని కేటాయించారు. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఆర్థిక సహాయంతో అక్కడ కళాభవనాన్ని నిర్మించారు. అప్పటి భారత [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] ఈ కళాభవనాన్ని ప్రారంభించారు. [[లలిత కళా అకాడమీ|లలితకళా అకాడమీ]] చిత్రప్రదర్శనలలో ఈయన చిత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి. 1965లో అకాడమీ నిర్వహించిన పెయింటింగ్ పోటీలలో వీరి తైలవర్ణ చిత్రం "Reclining nude" పురస్కారాన్ని అందుకుంది. అయితే, వీరు అకాడమీ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించడం వల్ల తదుపరి పోటీలలో పాల్గొనే అవకాశం లేకపోయింది. ప్రదర్శనలు, అకాడమీ అధికారిక పనుల ఒత్తిడి వల్ల వీరు చిత్రకళా వ్యాసంగానికి ఎక్కువ సమయం కేటాయించలేకపోయారు. 1960-70 దశకంలో [[హైదరాబాద్|హైదరాబాద్‌]]లో వీరి ఏకవ్యక్తి చిత్రప్రదర్శనలు (సోలో షోస్) జరిగాయి. లలితకళా అకాడమీని [[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము ప్రచురణలు|పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాల]]<nowiki/>యంలో విలీనం చేసిన తర్వాత, వీరు విశ్వవిద్యాలయ అధికారిగా పనిచేసి 1993లో పదవీ విరమణ చేశారు. ప్రస్తుతం అమెరికాలో ఉన్న తన కుమార్తెలు, కుమారుడి వద్ద విశ్రాంత జీవితాన్ని గడుపుతున్నారు. కృష్ణమూర్తి చిన్న తమ్ముడు పట్టాభి కూడా చిత్రకారుడిగా మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు. కృష్ణమూర్తి గీసిన తైలవర్ణ చిత్రాలు ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయంగా అనేక మ్యూజియంలలో శాశ్వత ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి == *[[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] == మూలాలు == {{Reflist}} == మూలాలు == * విక్రమ సింహపురి మండల సర్వస్వం, నెల్లూరు. * మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య స్వీయ చరిత్ర. * మామిడిపూడి రామకృష్ణయ్య తెలుగు వచన రామాయణం [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] 544mxw2k5h4kosjio0lxvs1rvzug6ys 0 459045 4957083 4767794 2026-09-13T06:19:45Z Muralikrishna m 106628 4957083 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = 3 బీహెచ్‌‌‌‌కే | image = 3BHK 2025.jpg | caption = | director = [[శ్రీ గణేష్ (చిత్ర దర్శకుడు)|శ్రీ గణేష్]] | writer = శ్రీ గణేష్ | producer = {{ubl |అరుణ్ విశ్వ }} | based_on = ''అరవింద్ సచ్చిదానందం'' రచించిన ''3 బీహెచ్‌‌‌‌కే వీడు'' {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= మాటలు | data1 = [[రాకేందు మౌళి]]}} {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= ఆర్ట్ డైరెక్టర్ | data1 =వినోద్ రాజ్ కుమార్ ఎన్}} | starring = {{Plainlist| * [[సిద్ధార్థ్]] * [[శరత్ కుమార్]] * [[దేవయాని (నటి)|దేవయాని]] * [[యోగి బాబు]] }} | cinematography = దినేష్ కృష్ణన్ బి, జితిన్ స్టానిస్లాస్ | editing = గణేష్ శివ | music = అమృత్ రామ్‌నాథ్ | studio = {{ubl | శాంతి టాకీస్ }} | released = {{Film date|df=yes|2025|7|4}} | runtime = | country = భారతదేశం | language = తమిళ, తెలుగు | distributor = మైత్రీ మూవీ డిస్ట్రిబ్యూటర్స్ ఎల్‌ఎల్‌పి | gross = }} '''3 బీహెచ్‌‌‌‌కే''' 2025లో విడుదలైన తమిళ్ సినిమా. శాంతి టాకీస్ బ్యానర్‌పై అరుణ్ విశ్వ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[శ్రీ గణేష్ (చిత్ర దర్శకుడు)|శ్రీ గణేష్]] దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="కుటుంబ కథతో.. 3 బీహెచ్‌కే">{{cite news |title=కుటుంబ కథతో.. 3 బీహెచ్‌కే |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/siddharth-family-drama-set-for-theatrical-opening-in-july-4/0201/125086108 |accessdate=4 July 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=14 May 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250704042505/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/siddharth-family-drama-set-for-theatrical-opening-in-july-4/0201/125086108 |archivedate=4 July 2025 |language=te}}</ref> [[సిద్ధార్థ్]], [[శరత్ కుమార్]], [[దేవయాని (నటి)|దేవయాని]], [[యోగి బాబు]], [[మీతా రఘునాథ్]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా ట్రైలర్‌ను జూన్ 27న విడుదల చేయగా,<ref name="హార్ట్ టచింగ్గా సిద్ధార్థ కొత్త సినిమా త్రీ బీహెచ్‌‌‌‌కే ట్రైలర్">{{cite news |last1= |first1= |title=హార్ట్ టచింగ్గా సిద్ధార్థ కొత్త సినిమా త్రీ బీహెచ్‌‌‌‌కే ట్రైలర్ |url=https://www.v6velugu.com/3bhk-telugu-trailer-relatable-tale-of-a-middle-class-family |accessdate=4 July 2025 |publisher=V6 Velugu |date=29 June 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250704044656/https://www.v6velugu.com/3bhk-telugu-trailer-relatable-tale-of-a-middle-class-family#goog_rewarded |archivedate=4 July 2025 |language=te}}</ref> తమిళ, తెలుగు భాషల్లో జులై 4న విడుదలైంది.<ref name="ఈ వారం థియేట‌ర్స్, ఓటీటీలో సంద‌డి చేసే సినిమాలు ఏంటో తెలుసా?">{{cite news |last1= |title=ఈ వారం థియేట‌ర్స్, ఓటీటీలో సంద‌డి చేసే సినిమాలు ఏంటో తెలుసా? |url=https://www.ntnews.com/cinema/ott-movies-releasing-on-july-first-week-2055575 |accessdate=4 July 2025 |work= |publisher=NT News |date=30 June 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250704042512/https://www.ntnews.com/cinema/ott-movies-releasing-on-july-first-week-2055575 |archivedate=4 July 2025 |language=te}}</ref> ==నటీనటులు== * [[సిద్ధార్థ్]]<ref name="నటుడు సిద్ధార్థ్‌ 40వ చిత్రం ‘3 బీహెచ్‌కే’">{{cite news |title=నటుడు సిద్ధార్థ్‌ 40వ చిత్రం ‘3 బీహెచ్‌కే’ |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/tamil-nadu/2354641 |accessdate=4 July 2025 |work= |publisher=Sakshi |date=7 February 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250704042019/https://www.sakshi.com/telugu-news/tamil-nadu/2354641 |archivedate=4 July 2025 |language=te}}</ref> * [[శరత్ కుమార్]] * [[దేవయాని (నటి)|దేవయాని]] * [[మీతా రఘునాథ్]] * [[చైత్ర ఆచార్|చైత్ర జె. ఆచార్]] * [[యోగి బాబు]] * [[సుబ్బు పంచు]] * [[వివేక్ ప్రసన్న]] ==సాంకేతిక నిపుణులు== * కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్: అశోక్ కుమార్ ఎస్ & కిరుతిక ఎస్ * సౌండ్ డిజైన్: సురేన్ జి & అళగీయకూతన్ * సౌండ్ మిక్స్ : సురేన్ జి * మేకప్: శివ మల్లేశ్వరరావు, వినోద్ సుకుమారన్ * కాస్ట్యూమర్: ఆర్‌కె ధనరాజ్ * కలరిస్ట్: ప్రసాత్ సోమశేఖర్ * డిఐ: నాక్ స్టూడియోస్ * డైరెక్షన్ టీమ్: విఘ్నేష్ నారాయణన్, సాయి శరణ్ ఎస్, రామ్‌కిరణ్, శివ కుమార్ ఎస్, గణేష్ ఆర్ * ప్రొడక్షన్ ఎగ్జిక్యూటివ్: ఎం.ఉదయకుమార్ * స్టిల్స్: జైకుమార్ వైరవన్ * పబ్లిసిటీ డిజైన్స్: సౌందర్య కుంజమ్మ * ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్: ఆర్.సిబి మారప్పన్ == పాటలు== {{Track listing | headline = | total_length = | extra_column = గాయకులు | title1 = ఆగిపోను నేను<ref name="సిద్ధార్థ్ కొత్త సినిమా ‘త్రీ బీహెచ్‌‌‌‌కే’ నుంచి ‘ఆగిపోను నేను’ సాంగ్ రిలీజ్">{{cite news |last1= |first1= |title=సిద్ధార్థ్ కొత్త సినిమా ‘త్రీ బీహెచ్‌‌‌‌కే’ నుంచి ‘ఆగిపోను నేను’ సాంగ్ రిలీజ్ |url=https://www.v6velugu.com/aagionu-nenu-from-3-bhk-motivational-anthem |accessdate=4 July 2025 |publisher=V6 Velugu |date=24 June 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250704042647/https://www.v6velugu.com/aagionu-nenu-from-3-bhk-motivational-anthem |archivedate=4 July 2025 |language=te}}</ref> | extra1 = దేవా | lyrics1 = దేవా | music1 = | length1 = 4:18 | title2 = కలలన్ని | extra2 = [[హేమచంద్ర]], [[గోపిక పూర్ణిమ]], సాహితీ చాగంటి, [[పివిఎన్ఎస్ రోహిత్|పి.వి.ఎన్‌.ఎస్.రోహిత్‌]] | lyrics2 = [[రాకేందు మౌళి]] | music2 = | length2 = 3:16 | title3 = స్వర్గం | extra3 = సంజనా కల్మంజే, సార్థక్ కళ్యాణి | lyrics3 = [[రాకేందు మౌళి]] | music3 = | length3 = 3:54 | title4 = ఒక కల | extra4 = శ్రీకాంత్ హరిహరన్, ఫ్రిజెల్ డిసౌజా | lyrics4 = హరిచరణ్ | music4 = | length4 = 3:32 | title5 = : కానాల దారి | extra5 = సాహితీ చాగంటి, శ్రీకాంత్ హరిహరన్ | lyrics5 = [[రాకేందు మౌళి]] | music5 = | length5 = | title6 = ఏముంది | extra6 = [[సిద్ధార్థ్]] | lyrics6 = [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]] | music6 = | length6 = }} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title|32411272}} [[వర్గం:2025 సినిమాలు]] pnd2l3g7w67vdrsyw83w4q03s0nlca8 0 463347 4957085 4840377 2026-09-13T06:20:29Z Muralikrishna m 106628 4957085 wikitext text/x-wiki {{Infobox film awards | number = 12 | award = సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ | image = | caption = | awarded_for = దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యుత్తమ ప్రతిభ | date = 14–15 సెప్టెంబర్ 2024 | site = [[దుబాయ్ వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]] | host = {{ubl|ఆదిల్ ఇబ్రహీం|[[భావన బాలకృష్ణన్]]|[[పెర్లే మానే]]|రిషి|[[సిమ్రాన్ చౌదరి]]|[[సతీష్]]|[[శుభ్ర అయ్యప్ప]]|[[సుడిగాలి సుధీర్]]}} | producer = | director = | organizer = విబ్రి మీడియా గ్రూప్ | best_film = తెలుగు {{ndash}} '' [[భగవంత్ కేసరి]]'' <br/> తమిళం {{ndash}} ''[[జైలర్]]'' <br/> మలయాళం {{ndash}} ''నన్పకల్ నేరతు మయక్కం'' <br/> కన్నడ {{ndash}} ''కాటేర'' | most_awards = ''[[హాయ్ నాన్న]]'' (6) | most_nominations = ''[[దసరా (2023 సినిమా)|దసరా]]'' & ''[[జైలర్]]'' (11) | last = [[11వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్|11]] | next = [[13వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్|13]] | award_link = సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డులు }} '''12వ సౌత్‌ ఇండియన్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ మూవీ అవార్డ్స్‌ - 2024''' [[దుబాయ్|దుబాయ్‌లోని]] [[దుబాయ్ వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్|దుబాయ్ వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్‌లో]] సెప్టెంబర్ 14, 15 తేదీల్లో జరిగింది. ఈ కార్యక్రమంలో 2023లో విడుదలైన [[తెలుగు]], [[కన్నడ భాష|కన్నడ]], [[తమిళ భాష|తమిళ]], [[మలయాళం|మలయాళ]] సినిమాలలో ఉత్తమ ప్రతిభ కనబర్చిన నటీనటులు, టెక్నీషియన్లకు సైమా అవార్డులు ప్రదానం చేశారు. ఈ వేడుకల్లో మొదటి రోజు సెప్టెంబర్ 14న తెలుగు & కన్నడ సినిమాలకు, రెండవ రోజు సెప్టెంబర్ 15న తమిళం & మలయాళ సినిమాల నుండి ఉత్తమ చిత్రాలు, నటులకు, వివిధ విభాగాల్లో విజేతలకు అవార్డులను అందజేశారు.<ref name="SIIMA Awards 2024: Rajinikanth’s Jailer and Nani’s Dasara bag 11 nominations each, Mrunal Thakur’s Hi Nanna follows">{{cite news |title=SIIMA Awards 2024: Rajinikanth’s Jailer and Nani’s Dasara bag 11 nominations each, Mrunal Thakur’s Hi Nanna follows |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/siima-awards-2024-full-list-nominations-rajinikanth-jailer-nani-dasara-mrunal-thakur-hi-nanna-9460441/ |accessdate=6 September 2025 |publisher=The Indian Express |date=18 July 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250906044115/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/siima-awards-2024-full-list-nominations-rajinikanth-jailer-nani-dasara-mrunal-thakur-hi-nanna-9460441/ |archivedate=6 September 2025 |language=en}}</ref> తెలుగు సినిమా విభాగానికి [[సిమ్రాన్ చౌదరి]], [[సుడిగాలి సుధీర్]] హోస్ట్‌గా వ్యవహరించారు. కన్నడ సినిమా విభాగానికి రిషి, శుబ్ర అయ్యప్ప హోస్ట్‌గా వ్యవహరించారు. భావన బాలకృష్ణన్, సతీష్ తమిళ సినిమా విభాగానికి హోస్ట్‌గా వ్యవహరించారు. ఆదిల్ ఇబ్రహీం, పెర్లే మానే మలయాళ సినిమా విభాగానికి హోస్ట్‌గా వ్యవహరించారు. సెన్సేషన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డుని దర్శకుడు [[సందీప్ రెడ్డి వంగా]] అందుకున్నాడు.<ref name="సైమా 2024 అవార్డు గ్రహీతలు వీరే">{{cite news |title=సైమా 2024 అవార్డు గ్రహీతలు వీరే |url=https://www.chitrajyothy.com/2024/tollywood/siima-awards-2024-winners-list-avm-56640.html |accessdate=6 September 2025 |publisher=Chitrajyothy |date=15 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250906043114/https://www.chitrajyothy.com/2024/tollywood/siima-awards-2024-winners-list-avm-56640.html |archivedate=6 September 2025 |language=te}}</ref><ref name="అట్టహాసంగా సైమా అవార్డుల ప్రదానోత్సవం.. ఉత్తమ నటుడిగా నాని.. బెస్ట్ తెలుగు మూవీ ఏదంటే?">{{cite news |last1= |first1= |title=అట్టహాసంగా సైమా అవార్డుల ప్రదానోత్సవం.. ఉత్తమ నటుడిగా నాని.. బెస్ట్ తెలుగు మూవీ ఏదంటే? |url=https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/siima-2024-awards-telugu-movie-winners-list-is-here-1350267.html |accessdate=6 September 2025 |publisher=TV9 Telugu |date=15 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250906043226/https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/siima-2024-awards-telugu-movie-winners-list-is-here-1350267.html |archivedate=6 September 2025 |language=te}}</ref><ref name="సైమా తెలుగు అవార్డ్స్ 2024 విజేతలు లిస్ట్ ఇదే..">{{cite news |last1= |first1= |title=సైమా తెలుగు అవార్డ్స్ 2024 విజేతలు లిస్ట్ ఇదే.. |url=https://ntvtelugu.com/movie-news/cinema-news/siima-2024-this-is-the-list-of-winners-of-siima-telugu-awards-675949.html |accessdate=6 September 2025 |publisher=NTV Telugu |date=15 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250906043401/https://ntvtelugu.com/movie-news/cinema-news/siima-2024-this-is-the-list-of-winners-of-siima-telugu-awards-675949.html |archivedate=6 September 2025 |language=te-IN}}</ref><ref name="బాలకృష్ణ 'భగవంత్ కేసరి', 'దసరా' జంటకు అవార్డులు - 'సైమా' 2024 విన్నర్స్ వీళ్ళే">{{cite news |title=బాలకృష్ణ 'భగవంత్ కేసరి', 'దసరా' జంటకు అవార్డులు - 'సైమా' 2024 విన్నర్స్ వీళ్ళే |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/siima-awards-2024-telugu-winners-list-dasara-starring-nani-bags-four-while-hi-nanna-wins-three-179927 |accessdate=6 September 2025 |publisher=ABP Desham |date=14 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250906043427/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/siima-awards-2024-telugu-winners-list-dasara-starring-nani-bags-four-while-hi-nanna-wins-three-179927 |archivedate=6 September 2025}}</ref><ref name="సైమా 2024లో తెలుగు సినిమాల హవా.. అవార్డు విన్నర్ల జాబితా ఇదే">{{cite news |last1= |title=సైమా 2024లో తెలుగు సినిమాల హవా.. అవార్డు విన్నర్ల జాబితా ఇదే |url=https://www.ntnews.com/cinema/here-is-telugu-movies-award-winners-list-in-siima-2024-1729009 |accessdate=6 September 2025 |work= |publisher=NT News |date=15 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250906043536/https://www.ntnews.com/cinema/here-is-telugu-movies-award-winners-list-in-siima-2024-1729009 |archivedate=6 September 2025 |language=te}}</ref> == ప్రధాన అవార్డులు & నామినీలు == === సినిమా === {| class="wikitable" ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>ఉత్తమ చిత్రం</big> |- ! ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;"|తెలుగు ! ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;"|తమిళం<ref name="SIIMA Awards 2024 Tamil complete winners list: Jailer named Best Film; Vikram, Nayanthara, Aishwarya Rai win Best Actor awards">{{cite news |title=SIIMA Awards 2024 Tamil complete winners list: Jailer named Best Film; Vikram, Nayanthara, Aishwarya Rai win Best Actor awards |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/siima-awards-2024-tamil-complete-winners-list-jailer-best-film-vikram-nayanthara-aishwarya-rai-best-actor-awards-9570253/ |accessdate=6 September 2025 |publisher=The Indian Express |date=16 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250906043955/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/siima-awards-2024-tamil-complete-winners-list-jailer-best-film-vikram-nayanthara-aishwarya-rai-best-actor-awards-9570253/ |archivedate=6 September 2025 |language=en}}</ref> |- | valign="top" | * '''''[[భగవంత్ కేసరి]] -''''' '''షైన్ స్క్రీన్స్''' ** ''[[బేబీ]]'' – మాస్ మూవీ మేకర్స్ ** ''[[బలగం]]'' - దిల్ రాజు ప్రొడక్షన్స్ ** ''[[దసరా (2023 సినిమా)|దసరా]]'' - శ్రీ లక్ష్మీ వెంకటేశ్వర సినిమాస్ ** ''[[హాయ్ నాన్న]]'' – వైరా ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్స్ ** ''[[విరూపాక్ష]]'' – శ్రీ వెంకటేశ్వర సినీ చిత్ర , సుకుమార్ రచనలు | valign="top" | * '''''[[జైలర్]]'' – సన్ పిక్చర్స్''' ** ''లియో'' – సెవెన్ స్క్రీన్ స్టూడియో ** ''మామన్నన్'' – రెడ్ జెయింట్ సినిమాలు ** ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్: II]]'' - మద్రాస్ టాకీస్ , లైకా ప్రొడక్షన్స్ ** ''విదుతలై పార్ట్ 1'' – గ్రాస్ రూట్ ఫిల్మ్ కంపెనీ , ఆర్ఎస్ ఇన్ఫోటైన్‌మెంట్ |- ! ! style="background:#00def3; text-align:center;"|కన్నడ ! ! style="background:#4df300; text-align:center;"|మలయాళం |- | valign="top" | * '''''కాటేరా -''''' '''రాక్‌లైన్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్స్''' ** ''ఆచార్ & కో'' – PRK ప్రొడక్షన్స్ ** ''కౌసల్య సుప్రజా రామ'' - కౌరవ ప్రొడక్షన్ హౌస్, శశాంక్ సినిమాస్ ** ''క్రాంతి'' – మీడియా హౌస్ స్టూడియో ** ''సప్త సాగరదాచే ఎల్లో – సైడ్ ఎ'' – పరమవా స్టూడియోస్ | valign="top" | * '''''నాన్‌పకల్ నేరతు మయక్కం'' – మమ్ముట్టి కంపానీ''' ** ''2018'' – కావ్య ఫిల్మ్ కంపెనీ, పికె ప్రైమ్ ప్రొడక్షన్ ** ''ఇరట్ట'' – అప్పు పాతు పప్పు ప్రొడక్షన్ హౌస్, మార్టిన్ ప్రక్కత్ ఫిల్మ్స్ ** ''కథల్ – ది కోర్'' – వేఫేరర్ ఫిల్మ్స్ ** ''నెరు'' - ఆశీర్వాద్ సినిమాస్ |- !colspan="2" ! style="background:#eedd82; text-align:center;"|<big>'''ఉత్తమ దర్శకుడు'''</big> |- ! ! style="background:#efac00; text-align:center;"|తెలుగు ! ! style="background:#efeb00; text-align:center;"|తమిళం |- | valign="top" | * '''శ్రీకాంత్ ఓదెల - ''దసరా''''' ** అనిల్ రావిపూడి - ''భగవంత కేసరి'' ** బాబీ కొల్లి – ''వాల్టేర్ వీరయ్య'' ** గోపీచంద్ మలినేని – ''వీరసింహారెడ్డి'' ** కార్తీక్ వర్మ దండు - ''విరూపాక్ష'' ** సాయి రాజేష్ - ''బేబీ'' | valign="top" | * '''నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ - ''జైలర్''''' ** లోకేష్ కనగరాజ్ - ''లియో'' ** మణిరత్నం – ''పొన్నియిన్ సెల్వన్: II'' ** మారి సెల్వరాజ్ – ''మామన్నన్'' ** SU అరుణ్ కుమార్ - ''చిత్త'' ** వెట్రిమారన్ – ''విడుతలై పార్ట్ 1'' |- ! ! style="background:#00def3; text-align:center;"|కన్నడ ! ! style="background:#4df300; text-align:center;"|మలయాళం |- | valign="top" | * '''హేమంత్ ఎం. రావు – ''సప్త సాగరదాచే ఎల్లో – సైడ్ ఎ''''' ** ఆకాష్ శ్రీవత్స – ''శివాజీ సూరత్కల్ 2'' ** శశాంక్ - ''కౌసల్య సుప్రజా రామ'' ** తరుణ్ సుధీర్ - ''కాటేరా'' ** వి. హరికృష్ణ – ''క్రాంతి'' | valign="top" | * '''జూడ్ ఆంథనీ జోసెఫ్ - ''2018''''' ** జీతు జోసెఫ్ - ''నెరు'' ** జియో బేబీ – ''కాథల్ – ది కోర్'' ** లిజో జోస్ పెల్లిస్సేరీ – ''నన్‌పకల్ నేరతు మయక్కం'' ** ప్రియదర్శన్ - ''కరోనా పేపర్స్'' |- ! rowspan="1" colspan="2" style="background:#EEDD82;" !align="center"|<big>ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''భువన్ గౌడ – ''సలార్: పార్ట్ 1 – కాల్పుల విరమణ''''' ** దాశరధి శివేంద్ర – ''మంగళవారము'' ** రాజీవ్ ధారావత్ - ''మధు మాసం'' ** సత్యన్ సూర్యన్ - ''దసరా'' ** శ్యామ్‌దత్ - ''విరూపాక్ష'' | valign="top" | * '''తేని ఈశ్వర్ - ''మామన్నన్''''' ** మనోజ్ పరమహంస - ''సింహ రాశి'' ** రవి వర్మన్ – ''పొన్నియిన్ సెల్వన్: II'' ** ఆర్. వేల్రాజ్ – ''విడుతలై పార్ట్ 1'' ** [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] - ''జైలర్'' |- ! align="center" |కన్నడ ! align="center" |మలయాళం |- | valign="top" | * '''శ్వేత్ ప్రియా నాయక్ - ''కైవా''''' ** ఎజె శెట్టి - ''కబ్జా'' ** అద్వైత గురుమూర్తి – ''సప్త సాగరదాచే ఎల్లో – సైడ్ బి'' ** మహేంద్ర సింహా - ''దెయ్యం'' ** శేఖర్ ఎస్ - ''చెడు మర్యాదలు'' | valign="top" | * '''అఖిల్ జార్జ్ - ''2018''''' ** జింటో జార్జ్ - ''చావర్'' ** మహ్మద్ రాహిల్ - ''కన్నూర్ స్క్వాడ్'' ** శరణ్ వేలాయుధన్ – ''పచువుమ్ అత్బుత విళక్కుమ్'' ** తేని ఈశ్వర్ – ''నాన్‌పకల్ నేరతు మయక్కం'' |} === నటన === {| class="wikitable" ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>ఉత్తమ నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''[[నాని (నటుడు)|నాని]] - ''[[దసరా (2023 సినిమా)|దసరా]]''''' ** [[నందమూరి బాలకృష్ణ|బాలకృష్ణ]] – ''[[భగవంత్ కేసరి]]'' ** [[చిరంజీవి]] - ''[[వాల్తేరు వీరయ్య]]'' ** [[ధనుష్]] – ''[[సార్]]'' ** [[సాయి ధరమ్ తేజ్]] - ''[[విరూపాక్ష]]'' | valign="top" | * '''విక్రమ్ – ''పొన్నియిన్ సెల్వన్: II''''' ** రజనీకాంత్ - ''జైలర్'' ** సిద్ధార్థ్ - ''చిత్త'' ** శివకార్తికేయన్ – ''మావీరన్'' ** విజయ్ - ''లియో'' ** ఉదయనిధి స్టాలిన్ - ''మామన్నన్'' |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''రక్షిత్ శెట్టి – ''సప్త సాగరదాచే ఎల్లో – సైడ్ ఎ''''' ** దర్శన్ - ''కాటేరా'' ** ధనంజయ - ''గురుదేవ్ హోయసల'' ** [[రాజ్ బి. శెట్టి]] - ''టోబి'' ** రమేష్ అరవింద్ - ''శివాజీ సూరత్కల్ 2'' ** [[శివ రాజ్‌కుమార్]] - ''దెయ్యం'' | valign="top" | * '''టోవినో థామస్ - ''2018''''' ** బాసిల్ జోసెఫ్ - ''ఫాలిమి'' , ''కడిన కడోరమీ అందకదహం'' ** జోజు జార్జ్ - ''ఇరట్ట'' ** మమ్ముట్టి – ''కాథల్ – ది కోర్'' , ''కన్నూర్ స్క్వాడ్'' , ''నాన్‌పాకల్ నేరతు మయక్కం'' ** [[మోహన్ లాల్]] - ''నెరు'' ** [[సురేష్ గోపీ]] - ''గరుడన్'' |- ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>ఉత్తమ నటి</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''కీర్తి సురేష్ - ''[[దసరా (2023 సినిమా)|దసరా]]''''' ** మృణాల్ ఠాకూర్ – ''హాయ్ నాన్న'' ** పాయల్ రాజ్‌పుత్ - ''మంగళవరం'' ** సంయుక్త - ''విరూపాక్ష'' ** శ్రుతి హాసన్ - ''వీరసింహా రెడ్డి'' ** శ్రీలీల - ''భగవంత కేసరి'' | valign="top" | * '''నయనతార - ''అన్నపూర్ణి: ఆహార దేవత''''' ** ఐశ్వర్య రాయ్ బచ్చన్ – ''పొన్నియిన్ సెల్వన్: II'' ** ఐశ్వర్య రాజేష్ - ''ఫర్హానా'' ** కీర్తి సురేష్ - ''మామన్నన్'' ** [[మీతా రఘునాథ్]] - ''గుడ్ నైట్'' ** త్రిష - ''లియో'' |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''[[చైత్ర ఆచార్|చైత్ర జె. ఆచార్]] – ''టోబి''''' ** [[మేఘన రాజ్|మేఘనా రాజ్]] - ''తత్సమ తద్భవ'' ** మేఘా శెట్టి - ''కైవా'' ** రచితా రామ్ - ''క్రాంతి'' ** [[రుక్మిణి వసంత్]] – ''సప్త సాగరదాచే ఎల్లో – సైడ్ ఎ'' ** సింధు శ్రీనివాస మూర్తి – ''ఆచార్ & కో'' | valign="top" | * '''అనస్వర రాజన్ – ''నెరు''''' ** దర్శన రాజేంద్రన్ – ''పురుష ప్రేతం'' ** జ్యోతిక – ''కథల్ – ది కోర్'' ** కళ్యాణి ప్రియదర్శన్ - ''శేషమ్ మైక్-ఇల్ ఫాతిమా'' ** మంజు వారియర్ - ''ఆయిషా'' ** విన్సీ అలోషియస్ - ''రేఖ'' |- ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>ఉత్తమ సహాయ నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''ధీక్షిత్ శెట్టి - ''[[దసరా (2023 సినిమా)|దసరా]]''''' ** అంగద్ బేడి - ''హాయ్ నాన్న'' ** బ్రహ్మానందం - ''రంగ మార్తాండ'' ** పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్ – ''సలార్: పార్ట్ 1 – కాల్పుల విరమణ'' ** రవి కృష్ణ - ''విరూపాక్ష'' ** విరాజ్ అశ్విన్ - ''బేబీ'' | valign="top" | * '''వసంత్ రవి - ''జైలర్''''' ** ఎంఎస్ భాస్కర్ - ''పార్కింగ్'' ** ఆర్. శరత్‌కుమార్ – ''వరిసు'' ** ఎస్.జె. సూర్య - ''మార్క్ ఆంటోనీ'' ** వడివేలు – ''మామన్నన్'' |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''నవీన్ శంకర్ - ''హోండిసి బరేయిరి''''' ** అరవింద్ అయ్యర్ - ''తత్సమ తద్భవ'' ** గోపాల్ కృష్ణ దేశ్‌పాండే – ''సప్త సాగరదాచే ఎల్లో – సైడ్ బి'' ** హర్షిల్ కౌశిక్ – ''ఆచార్ & కో'' ** [[రంగాయణ రఘు]] – ''తగరు పాళ్య'' | valign="top" | * '''హక్కిం షా - ''ప్రణయ విలాసం''''' ** అలెగ్జాండర్ ప్రశాంత్ – ''పురుష ప్రేతం'' ** జగదీష్ - ''ఫ్యామిలీ'' ** లాల్ - ''2018'' ** సిద్ధిక్ – ''నెరు'' |- ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>ఉత్తమ సహాయ నటి</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''కియారా ఖన్నా - ''హాయ్ నాన్నా''''' ** రోహిణి - ''రచయిత్రి పద్మభూషణ్'' ** శ్రేయ నవిలే – ''మధు మాసం'' ** సోనియా సింగ్ - ''విరూపాక్ష'' ** శ్రీయా రెడ్డి – ''సాలార్: పార్ట్ 1 – కాల్పుల విరమణ'' ** వరలక్ష్మి శరత్‌కుమార్ - ''వీరసింహారెడ్డి'' | valign="top" | * '''సరిత – ''మావీరన్''''' ** అబర్నతి - ''ఇరుగపత్రు'' ** ముల్లై అరసి – ''బాగున్నారా బేబీ?'' ** నదియా – ''మనం పెళ్లి చేసుకుందాం'' ** రైచల్ రబెక్కా - ''గుడ్ నైట్'' |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''సంయుక్త హోర్నాడ్ – ''టోబి''''' ** అర్చన కొట్టిగే – ''హాస్టల్ హుడుగారు బేకగిద్దరే'' ** చైత్ర జె. ఆచార్ – ''సప్త సాగరదాచే ఎల్లో – సైడ్ బి'' ** కావ్య శ - ''డేవిడ్'' ** సాత్వికా అప్పయ్య – ''బాంగ్'' | valign="top" | * '''మంజు పిళ్ళై - ''కుటుంబం''''' ** ఐమా రోస్మీ సెబాస్టియన్ – ''RDX: రాబర్ట్ డోనీ జేవియర్'' ** పూర్ణిమ ఇంద్రజిత్ - ''తురముఖం'' ** రమ్య నంబీసన్ - ''బి 32 ముతాల్ 44 వారే'' ** తన్వి రామ్ – ''2018'' |- ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|ప్రతికూల పాత్రలో ఉత్తమ నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''దునియా విజయ్ – ''వీరసింహారెడ్డి''''' ** అర్జున్ రాంపాల్ - ''[[భగవంత్ కేసరి]]'' ** అరవింద్ స్వామి - ''కస్టడీ'' ** ప్రకాష్ రాజ్ – ''వాల్తేర్ వీరయ్య'' ** షైన్ టామ్ చాకో - ''దసరా'' | valign="top" | * '''అర్జున్ సర్జా - ''లియో''''' ** ఫహద్ ఫాసిల్ – ''మామన్నన్'' ** మిస్కిన్ – ''మావీరన్'' ** సునీల్ సుఖదా – ''పోర్ తోజిల్'' ** వినాయకన్ – ''జైలర్'' |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''రమేష్ ఇందిర – ''సప్త సాగరదాచే ఎల్లో – సైడ్ బి''''' ** కాళీప్రసాద్ KP – ''హోండిసి బరేయిరి'' ** నవీన్ శంకర్ - ''గురుదేవ్ హోయసల'' ** రాజ్ దీపక్ శెట్టి - ''టోబి'' ** ఉగ్రం మంజు – ''కైవ'' | valign="top" | * '''విష్ణు అగస్త్య – ''RDX: రాబర్ట్ డోనీ జేవియర్''''' ** అర్జున్ రాధాకృష్ణన్ - ''కన్నూర్ స్క్వాడ్'' ** బిజు మీనన్ - ''గరుడన్'' ** షబీర్ కల్లరక్కల్ - ''కోఠా రాజు'' ** వినయ్ రాయ్ - ''క్రిస్టోఫర్'' |- ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>ఉత్తమ హాస్యనటుడు</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''[[విష్ణు ఓయ్]] – ''[[మ్యాడ్ (2023 తెలుగు సినిమా)|మ్యాడ్]]''''' ** జీవన్ కుమార్ - ''కీడా కోలా'' ** నరేష్ – ''సమాజవరగమన'' ** రచ్చ రవి - ''బలగం'' ** సత్య – ''రంగబలి'' | valign="top" | * '''యోగి బాబు - ''జైలర్''''' ** యోగి బాబు - ''మావీరన్'' ** రెడిన్ కింగ్స్లీ – ''కన్నప్పన్‌ను కంజురింగ్ చేయడం'' ** సునీల్ - ''జైలర్'' ** వడివేలు – ''చంద్రముఖి 2'' ** వీటీవీ గణేష్ - ''దాదా'' |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''అనిరుధ్ ఆచార్య - ''ఆచార్ & కో''''' ** ధర్మన్న కదూర్ – ''గరడి'' ** కురి ప్రతాప్ – ''నట భయంకర'' ** మంజు పావగడ – ''వేష'' ** మిత్ర – ''రాఘవేంద్ర స్టోర్స్'' ** నాగభూషణ - ''కౌసల్యా సుప్రజా రామ'' | valign="top" | * '''అర్జున్ అశోకన్, సజిన్ గోపు – ''రోమంచం''''' ** అల్తాఫ్ సలీం – ''పచువుమ్ అత్బుత విలక్కుమ్'' ** సజిన్ చెరుకైల్ - ''పద్మిని'' ** సందీప్ ప్రదీప్ - ''ఫ్యామిలీ'' |} === రంగప్రవేశం === {| class="wikitable" ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>'''ఉత్తమ తొలి నటుడు'''</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''సంగీత్ శోభన్ – ''మ్యాడ్''''' ** అభిరామ్ దగ్గుబాటి - ''అహింస'' ** నార్నే నితిన్ – ''పిచ్చి'' ** రామ్ నితిన్ - ''మ్యాడ్'' ** విరాట్ కర్ణ - ''పెద్ద కాపు 1'' | valign="top" | * '''హృదు హరూన్ - ''థగ్స్''''' ** కార్తీకేయన్ సంతానం - ''ఫైట్ క్లబ్'' ** శక్తి మిత్రన్ – ''యాతిసాయి'' ** శ్యామ్ సెల్వన్ - ''మార్గజి తింగల్'' ** వెంకట్ సెంగుట్టువన్ - ''మతిమారన్'' |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''శిశిర్ బైకాడి - ''డేర్‌డెవిల్ ముస్తఫా''''' ** ప్రజ్వల్ బీపీ – ''హాస్టల్ హుడుగారు బేకగిద్దరే'' ** ప్రవీర్ శెట్టి - ''సైరెన్'' ** రాజేష్ ధృవ – ''శ్రీ బాలాజీ ఫోటో స్టూడియో'' ** శ్రీయాన్ మైసూరు – ''బెంబిడాడ నావిక'' | valign="top" | * '''సిజు సన్నీ – ''రోమాంచం''''' ** దేవదత్ VS – ''ఓ.బేబీ'' ** కలైయరసన్ – ''థంకం'' ** మునీష్ శర్మ - ''రామచంద్ర బాస్ & కో'' ** షేర్షా షెరీఫ్ – ''లిటిల్ మిస్ రాథర్'' |- ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>'''ఉత్తమ తొలి నటి'''</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''వైష్ణవి చైతన్య - ''బేబీ''''' ** గాయత్రీ భరద్వాజ్ - ''టైగర్ నాగేశ్వరరావు'' ** ఐశ్వర్య మీనన్ - ''గూఢచారి'' ** ప్రగతి శ్రీవాత్సవ - ''పెద్ద కాపు 1'' ** సాక్షి వైద్య – ''గాండీవధారి అర్జున'' ** యుక్తి తరేజా - ''రంగబలి'' | valign="top" | * '''ప్రీతి అస్రాని - ''అయోతి''''' ** మాళవిక మనోజ్ - ''జో'' ** మోనిషా మోహన్ మీనన్ - ''ఫైట్ క్లబ్'' ** నక్ష సరన్ - ''మార్గజి తింగల్'' ** నిమిషా సజయన్ - ''చిత్త'' ** సానియా అయ్యప్పన్ - ''ఇరుగపత్రు'' |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''ఆరాధన రామ్ - ''కాటేరా''''' ** అమృత ప్రేమ్ - ''టగరు పాళయ'' ** [[హృతికా శ్రీనివాస్]] – ''అపరూప'' ** రిషా గౌడ - ''క్రేజీ కీర్తి'' ** వృష పాటిల్ - ''ప్రేమ'' | valign="top" | * '''అంజనా జయప్రకాష్ – ''పచువుమ్ అత్బుత విళక్కుమ్''''' ** అభిరామి బోస్ - ''ఫీనిక్స్'' ** అనఘ మాయ రవి – ''కాథల్ – ది కోర్'' ** భామ అరుణ్ – ''మదనోల్సవం'' ** జరీన్ షిహాబ్ - ''బి 32 ముతాల్ 44 వారే'' |- ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>'''ఉత్తమ తొలి దర్శకుడు'''</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''శౌర్యవ్ – ''హాయ్ నాన్నా''''' ** కళ్యాణ్ శంకర్ – ''మ్యాడ్'' ** షణ్ముఖ ప్రశాంత్ - ''రచయిత పద్మభూషణ్'' ** శ్రీకాంత్ ఓదెల - ''దసరా'' ** సుమంత్ ప్రభాస్ – ''మేం ఫేమస్'' ** వేణు యెల్దండి – ''బలగం'' | valign="top" | * '''విఘ్నేష్ రాజా – ''పోర్ తోజిల్''''' ** గణేష్ కె. బాబు – ''దాదా'' ** రామ్‌కుమార్ బాలకృష్ణన్ - ''పార్కింగ్'' ** వినాయక్ చంద్రశేఖరన్ - ''శుభరాత్రి'' ** యశ్వంత్ కిషోర్ - ''కన్నగి'' |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''నితిన్ కృష్ణమూర్తి – ''హాస్టల్ హుడుగారు బేకగిద్దారే''''' ** రామేనహళ్లి జగన్నాథ – ''హోండిసి బరేయిరి'' ** సింధు శ్రీనివాస మూర్తి – ''ఆచార్ & కో'' ** శశాంక్ సోఘల్ - ''డేర్‌డెవిల్ ముస్తఫా'' ** విశాల్ ఆత్రేయ - ''తత్సమ తద్భవ'' ** ఉమేష్ కె. కృప – ''తగరు పాళ్య'' | * '''రోహిత్ ఎం.జి. కృష్ణన్ - ''ఇరట్ట''''' ** జితు మాధవన్ – ''రోమాంచం'' ** రాబీ వర్గీస్ రాజ్ - ''కన్నూర్ స్క్వాడ్'' ** నహాస్ హిదాయత్ - ''RDX: రాబర్ట్ డోనీ జేవియర్'' ** నిఖిల్ మురళి – ''ప్రణయ విలాసం'' |- ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>'''ఉత్తమ తొలి నిర్మాత'''</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''మోహన్ చెరుకూరి, మూర్తి KS, విజయేందర్ రెడ్డి తీగల (వైరా ఎంటర్టైన్మెంట్స్) – ''హాయ్ నాన్న''''' ** అజయ్ భూపతి , స్వాతి రెడ్డి గునుపాటి, సురేష్ వర్మ ఎం. (ఎ క్రియేటివ్ వర్క్స్, ముద్ర మీడియా వర్క్స్) – ''మంగళవరం'' ** కె. వివేక్ సుధాన్షు, సాయికృష్ణ గద్వాల్, శ్రీనివాస్ కౌశిక్ నండూరి, శ్రీపాద్ నందిరాజ్, ఉపేంద్ర వర్మ (విజి సైన్మ) – ''కీడా కోలా'' ** ప్రభు రాజా, యశ్వంత్ దగ్గుమాటి (కళాహి మీడియా) – ''పిండం'' ** సిద్ధార్థ్ రాళ్లపల్లి (వాల్టెయిర్ ప్రొడక్షన్స్) - ''పరేషన్'' | valign="top" | * '''మగేష్ రాజ్ పాసిలియన్, నజెరత్ పసిలియన్, యువరాజ్ గణేశన్ (మిలియన్ డాలర్ స్టూడియోస్, MRP ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్) – ''గుడ్ నైట్''''' ** ఆదిత్య (రీల్ గుడ్ ఫిల్మ్స్) – ''ఫైట్ క్లబ్'' ** దీపక్ సెగల్, CV సారథి, ముఖేష్ R. మెహతా, పూనమ్ మెహ్రా, సమీర్ నాయర్ , సందీప్ మెహ్రా ( అప్లాజ్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ , E4 ఎక్స్‌పెరిమెంట్స్, ఎప్రియస్ స్టూడియో) – ''పోర్ థోజిల్'' ** గిరీష్, మనోజ్ (కవి క్రియేషన్స్) - ''పరంపోరుల్'' ** MV M వెల్మోహన్, సాక్షి సింగ్ ధోని, షర్మిలా J. రాజా, వికాస్ హసిజా ( ధోని ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ ) – ''మనం పెళ్లి చేసుకుందాం'' |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''రవీంద్ర కుమార్ (అభువనస క్రియేషన్స్) – ''కైవా''''' ** అరవింద్ S. కశ్యప్, నితిన్ కృష్ణమూర్తి, ప్రజ్వల్ BP, వరుణ్ గౌడ (గుల్మోహర్ ఫిల్మ్స్, వర్రున్ స్టూడియోస్) – ''హాస్టల్ హుడుగారు బేకగిద్దరే'' ** చేతన్ నంజుండయ్య, పన్నగ భరణ , స్పూర్తి అనిల్ (అన్విత్ సినిమాస్, PB స్టూడియోస్) – ''తత్సమ తద్భవ'' ** రామేనహళ్లి జగన్నాథ (సండే సినిమాస్) – ''హోండిసి బరేయిరి'' ** రమ్య (AppleBox Studios) – ''స్వాతి ముత్తిన మలే హానియే'' | * '''గిరీష్ గంగాధరన్ , జాబి జార్జ్, జాన్పాల్ జార్జ్ (గప్పీ ఫిల్మ్స్) - ''రోమంచమ్''''' ** జగదీష్ పళనిసామి, సుధన్ సుందరం (ప్యాషన్ స్టూడియోస్, ది రూట్) - ''శేషమ్ మైక్-ఇల్ ఫాతిమా'' ** నైసం సలాం (నైసం సలాం ప్రొడక్షన్స్) – ''కాడిన కదోరమీ అందకదహం'' ** ప్రియదర్శన్ (ఫోర్ ఫ్రేమ్స్ సౌండ్ కంపెనీ) – ''కరోనా పేపర్స్'' ** విజయ్ కిరగందూర్ ( హోంబాలే ఫిల్మ్స్ ) – ''ధూమమ్'' |} === సంగీతం === {| class="wikitable" ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>'''ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు'''</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''హేషామ్ అబ్దుల్ వహాబ్ – ''హాయ్ నాన్నా'', ''కుషీ''''' ** దేవి శ్రీ ప్రసాద్ - ''వాల్తేర్ వీరయ్య'' ** సంతోష్ నారాయణన్ - ''దసరా'' ** థమన్ ఎస్ - ''వీరసింహారెడ్డి'' ** [[విజయ్ బుల్గానిన్]] – ''బేబీ'' | valign="top" | * '''అనిరుధ్ రవిచందర్ - ''జైలర్'', ''లియో''''' * AR రెహమాన్ – ''పొన్నియిన్ సెల్వన్: II'' * ఇళయరాజా – ''విడుతలై పార్ట్ 1'' * నివాస్ కె. ప్రసన్న – ''టక్కర్'' * సంతోష్ నారాయణన్ – ''చిత్త'', ''జిగర్తాండ డబుల్ ఎక్స్'' |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''వి. హరికృష్ణ – ''కాటేరా''''' ** బింధుమాలిని – ''ఆచార్ & కో'' ** చరణ్ రాజ్ – ''సప్త సాగరదాచే ఎల్లో – సైడ్ ఎ'' ** రవి బస్రూర్ - ''కబ్జా'' ** వాసుకి వైభవ్ – ''తాగారు పాళ్య'' | * '''విష్ణు విజయ్ - ''సులైఖా మంజిల్''''' ** జస్టిన్ ప్రభాకరన్ - ''పచువుమ్ అత్బుత విళక్కుమ్'' ** నోబిన్ పాల్ – ''2018'' ** సామ్ సి. ఎస్ – ''RDX: రాబర్ట్ డోనీ జేవియర్'' ** సుశిన్ శ్యామ్ – ''రోమాంచం'' |- ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>'''ఉత్తమ గేయ రచయిత'''</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''అనంత శ్రీరామ్ – ''బేబీ'' నుండి "ఓ రెండు ప్రేమ మేఘలీలా"''' ** భాస్కరభట్ల – ''పిచ్చి'' నుండి "నువ్వు నవ్వుకుంటూ" ** కాసర్ల శ్యామ్ – ''బలగం'' నుండి "ఊరు పల్లెటూరు" ** కృష్ణకాంత్ – ''హాయ్ నాన్న'' నుండి "అడిగా" ** శ్రీ మణి – ''దసరా'' నుండి "ఓరి వారి" | valign="top" | * '''విఘ్నేష్ శివన్ – ''జైలర్'' నుండి "రథమారే"''' ** ఇళయరాజా – ''విదుతలై పార్ట్ 1'' నుండి "కట్టుమల్లి" ** కు కార్తీక్ – ''టక్కర్'' నుండి "నీరా" ** వివేక్ – ''చిత్తా'' నుండి "ఉనక్కు తాన్" ** [[యుగభారతి]]– ''మామన్నన్'' నుండి "నెంజమే నెంజమే" |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''ధనంజయ – ''తగరు పాళ్యం'' నుండి "తగరు పాళ్య టైటిల్ ట్రాక్"''' ** చేతన్ కుమార్ – ''కాటేరా'' నుండి "పసందగావ్నే" ** ధనంజయ్ రంజన్ – సప్త సాగరదాచే ఎల్లో నుండి "సప్త సాగరదాచే ఎల్లో టైటిల్ ట్రాక్" ''– సైడ్ ఎ'' ** ''కిన్నాల్ రాజ్ – కబ్జా'' నుండి "నమామి నమామి" ** ''పృథ్వీ – స్వాతి ముత్తిన మలే హనియే'' నుండి "మెల్లగే" | * '''మను మంజిత్ – RDX నుండి "నీల నిలవే" '': రాబర్ట్ డోనీ జేవియర్''''' ** అన్వర్ అలీ – ''కాతల్ – ది కోర్'' నుండి “ఎన్నుమ్ ఎన్ కావల్” ** ముహ్సిన్ పరారి – ''కడిన కడోరమీ అందకదహం'' నుండి "ప్రేమక్కతు పట్టు" ** వైశాఖ్ సుగుణన్ – ''మదనోత్సవం నుండి "తత్తమ్మ చేలోలు"'' ** వినాయక్ శశికుమార్ – ''నెరు'' నుండి "రూహే" |- ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>'''ఉత్తమ పురుష నేపథ్య గాయకుడు'''</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''రామ్ మిరియాల – ''బలగం'' నుండి "ఊరు పల్లెటూరు"''' ** ఆదిత్య ఆర్కే, లియోన్ జేమ్స్ – ''దాస్ కా ధమ్కీ'' నుండి "దాదాపు పడిపోయిందే పిల్ల" ** అనురాగ్ కులకర్ణి – ''హాయ్ నాన్నా'' నుండి "సమయమా" ** రాహుల్ సిప్లిగంజ్ – ''మేమ్ ఫేమస్'' నుండి "అయ్యయ్యో" ** సిద్ శ్రీరామ్ – ''కుషీ'' నుండి "ఆరాధ్య" | valign="top" | * '''సీన్ రోల్డాన్ – ''గుడ్ నైట్'' నుండి "నాన్ గాలి"''' ** అనిరుధ్ రవిచందర్ – ''లియో'' నుండి "బాదాస్" ** హరిచరణ్ – పొన్నియిన్ సెల్వన్ నుండి "చిన్నంజీరు నిలవే" '': II'' ** విజయ్ యేసుదాస్ – ''మామన్నన్'' నుండి "నెంజమే నెంజమే" ** విశాల్ మిశ్రా – ''జైలర్'' నుండి "రథామారే" |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''కపిల్ కపిలన్ – సప్త సాగరదాచే ఎల్లో నుండి "సప్త సాగరదాచే ఎల్లో టైటిల్ ట్రాక్" ''– సైడ్ A''''' ** ఆదిత్య RK – ''హోండిసి బరేయిరి నుండి "ఓ కవనా"'' ** బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్ – హాస్టల్ ''హుడుగారు బెకగిద్దరే'' నుండి "హాస్టల్ హుడుగారు నిరసన పాట" ** హరిచరణ్ – ''గురుదేవ్ హోయసల'' నుండి "అర్రే ఈడు ఎంత భవనే" ** హేమంత్ – ''కాటేర'' నుండి "యావ జనుమదా గెలాతి" | * '''KS హరిశంకర్ – ''2018'' నుండి "వెన్మేఘం"''' ** G. వేణుగోపాల్ – ''కాతల్ – ది కోర్'' నుండి "ఎన్నుమ్ ఎన్ కావల్" ** కపిల్ కపిలన్ – RDX నుండి "నీలా నిలవే" '': రాబర్ట్ డోనీ జేవియర్'' ** ''మిథున్ జయరాజ్ – ప్రణయ విలాసం'' నుండి "నరుచిరియుడే" ** ''విద్యాధరన్ మాస్టర్ – పద్మిని'' నుండి "లవ్ యు ముతే" |- ! colspan="2" ! style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;"|<big>'''ఉత్తమ మహిళా నేపథ్య గాయని'''</big> |- ! style="background:#efac00;" !align="center"|తెలుగు ! style="background:#efeb00;" !align="center"|తమిళం |- | valign="top" | * '''శక్తిశ్రీ గోపాలన్ – ''హాయ్ నాన్నా''  నుండి "అమ్మాడి"''' ** ఢీ – ''దసరా'' నుండి "చమ్కీలా ఏంజిలేసి" ** హారిక నారాయణ్ – ''రావణాసురుడి నుండి "రావణాసుర గీతం"'' ** సాహితీ చాగంటి, సత్య యామిని – ''వీరసింహా రెడ్డి నుండి "మా బావ మనోభావాలు"'' ** శ్వేతా మోహన్ – ''సర్'' నుండి "మాస్టారు మాష్టారు" | valign="top" | * '''శక్తిశ్రీ గోపాలన్ – పొన్నియిన్ సెల్వన్ నుండి "ఆగా నాగ" '': II''''' ** అనన్య భట్ – ''విదుతలై పార్ట్ 1'' నుండి "కట్టుమల్లి" ** ఢీ – ''జిగర్తాండ డబుల్‌ఎక్స్'' నుండి "మామదుర" ** కార్తీక వైద్యనాథన్ – ''చిత్తా నుండి "కంగల్ ఎధో"'' ** శ్వేతా మోహన్ – ''వాతి'' నుండి "వా వాతి" |- ! style="background:#00def3;" ! align="center"| కన్నడ ! style="background:#4df300;" ! align="center"| మలయాళం |- | valign="top" | * '''మంగ్లీ – ''కాటేరా'' నుండి "పసందగావ్నే"''' ** ఐశ్వర్య రంగరాజన్ – ''క్రాంతి నుండి "పుష్పవతి"'' ** శ్రీలక్ష్మి బెల్మన్ను – ''సప్త సాగరదాచే ఎల్లో నుండి "కదలను కానో హోరాతిరో" – సైడ్ బి'' ** సునిధి గణేష్ – ''తత్సమ తద్భవ నుండి "దూరీ లాలీ"'' ** విజయలక్ష్మి మెట్టినహోల్ – ''కబ్జా నుండి "రాధా రాధా"'' | * '''అన్నే అమీ – ''పచువుమ్ అత్బుత విళక్కుమ్'' నుండి "తింకల్ పూవిన్"''' ** మృదుల వారియర్ – ''నీరజ'' నుండి "నెరుకయిల్ నిన్ నేరుకైల్" ** పుష్పవతి పోయిపడతు - ''సులైఖా మంజిల్'' నుండి "హాలాకే మారున్నె" ** శిఖా ప్రభాకరన్ – ''ఇరట్ట నుండి "తారత్తాయి"'' ** శ్రేయా ఘోషల్ – ''కోతా రాజు'' నుండి "కలపక్కారా" |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు]] mdkr7tdck900yrphbvonhmz9mmt36mk 0 472122 4957011 4946527 2026-09-13T03:58:28Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ముంబయి వ్యాపారవేత్తలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ముంబై వ్యాపారవేత్తలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957011 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ పారిశ్రామికవేత్త}} {{Use dmy dates|date=December 2018}} {{Use Indian English|date=December 2018}} {{Infobox person | name = శారయు దాఫ్తరీ | image = | imagesize = | caption = | birth_date = 1933 | birth_place = [[ముంబయి]], [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = పారిశ్రామికవేత్త | yearsactive = | known for = | spouse = అర్వింద్ గౌరిశంకర్ దాఫ్తరీ | domesticpartner = | children = ముగ్గురు కుమార్తెలు | parents = లాల్‌చంద్ హీరాచంద్<br>లలితాబాయి | website = | awards = [[పద్మశ్రీ]]<br>జైన్ రత్న అవార్డు }} '''శారయు దాఫ్తరీ''' భారతీయ పారిశ్రామికవేత్త. ఆమె ఇండియన్ మర్చెంట్స్ ఛాంబర్ (IMC) మాజీ అధ్యక్షురాలు, ఆ సంస్థకు ఎన్నికైన తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలు.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence">{{cite web | url=http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=3948&cat=44 | title=Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence | publisher=Jain Samaj | date=2015 | accessdate=26 November 2015 | archive-date=8 డిసెంబర్ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208040446/http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=3948&cat=44 | url-status=dead }}</ref> ఆమె ఆటోమోటివ్ కాంపోనెంట్స్ మాన్యుఫాక్చరర్స్ అసోసియేషన్ కు తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలు కాగా, ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ చాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ (FICCI) కార్యనిర్వాహక కమిటీలో స్థానం పొందిన తొలి మహిళ కూడా.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence" /> ఆమె ''భారత్ రేడియేటర్స్ లిమిటెడ్'' వ్యవస్థాపకురాలు ''దక్షిణ భారత్ జైన్ సభ'' అధ్యక్షురాలు.<ref name="Battle for Bahubali">{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19840115-two-jain-sects-battle-over-control-of-bahubali-dongar-hilltop-in-maharashtra-803572-1984-01-14 | title=Battle for Bahubali | publisher=India Today | date=15 January 1984 | access-date=26 November 2015}}</ref> భారత పరిశ్రమకు చేసిన విశిష్ట సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం ఆమెకు 2004లో [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | accessdate=21 July 2015 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> == జీవిత చరిత్ర == శారయు దాఫ్తరీ (పూర్వ నామం: శారయు హీరాచంద్ దోషి) 1933లో ముంబయిలో ఒక సంపన్న వ్యాపార కుటుంబంలో జన్మించారు.<ref name="Time for Pickle Making">{{cite web | url=http://www.uppercrustindia.com/ver2/showpage.php?pagetitle=Time%20for%20Pickle%20Making&postid=369 | title=Time for Pickle Making | publisher=Upper Crust India | date=2015 | accessdate=26 November 2015 | archive-date=8 డిసెంబర్ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208015144/http://www.uppercrustindia.com/ver2/showpage.php?pagetitle=Time%20for%20Pickle%20Making&postid=369 | url-status=dead }}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు లలితాబాయి, లాల్‌చంద్ హీరాచంద్ కాగా,<ref name="Seth Lalchand Hirachand">{{cite web | url=http://jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=991&cat=62 | title=Seth Lalchand Hirachand | publisher=Jain Samaj | date=2015 | accessdate=26 November 2015}}</ref> ఆయన [[పద్మశ్రీ]] అవార్డు గ్రహీత భారత పరిశ్రమకు మార్గదర్శకుడైన వాల్చంద్ హీరాచంద్ సోదరుడు.<ref name="Mom has always been a friend">{{cite web | url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-mom-has-always-been-a-friend-1224740 | title=Mom has always been a friend | publisher=DNA Syndicate | date=24 January 2009 | accessdate=26 November 2015}}</ref> ఆమె ముంబయిలోని ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ కాలేజ్ నుండి ఆర్థిక శాస్త్రంలో పట్టభద్రురాలిగా (BA) ఉత్తీర్ణత పొందారు, 19 ఏళ్ల వయసులో అర్వింద్ గౌరిశంకర్ దాఫ్తరీని వివాహం చేసుకున్నారు.<ref name="Time for Pickle Making" /> సాంప్రదాయ కారణాల వల్ల కుటుంబ వ్యాపారంలో ప్రవేశం నిరాకరించబడడంతో, ఆమె 1958లో కేవలం ఐదుగురు ఉద్యోగులు, {{INR}}2,00,000 మూలధనంతో ''భారత్ రేడియేటర్స్ లిమిటెడ్''ను స్థాపించారు.<ref name="Bombay Then - Mumbai Now">{{cite web | url=http://travel.cnn.com/mumbai/play/bombay-and-mumbai-tale-two-cities-161445 | title=Bombay Then - Mumbai Now | publisher=CNN Travel | date=28 January 2010 | accessdate=26 November 2015 | archive-date=8 డిసెంబర్ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208192027/http://travel.cnn.com/mumbai/play/bombay-and-mumbai-tale-two-cities-161445/ | url-status=dead }}</ref> అప్పటి నుండి ఆమె ఆ సంస్థకు మేనేజింగ్ డైరెక్టర్‌గా కొనసాగుతున్నారు.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence" /> 1971లో ఆమె ఆటోమోటివ్ కాంపోనెంట్స్ మాన్యుఫాక్చరర్స్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (ACMA) అధ్యక్షురాలిగా ఎన్నికై ఆ పదవిని పొందిన తొలి మహిళగా చరిత్ర సృష్టించారు. 1981లో ఇండియన్ మర్చెంట్స్ ఛాంబర్ (IMC) తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలిగా, అలాగే ఫిక్కీ కార్యనిర్వాహక కమిటీలో సభ్యురాలిగా ఎంపికైన తొలి మహిళగా గుర్తింపు పొందారు. ఆమె 2000లో రెండోసారి IMC అధ్యక్షురాలిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref name="IMC Milestones">{{cite web | url=http://www.imcnet.org/aboutus/milestones/page/4 | title=IMC Milestones | publisher=Indian Merchants Chamber | date=2015 | accessdate=26 November 2015 | archive-date=7 డిసెంబర్ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151207222505/http://www.imcnet.org/aboutus/milestones/page/4 | url-status=dead }}</ref> జైన మతానికి చెందిన ఆమె ''దక్షిణ భారత్ జైన్ సభ'' అధ్యక్షురాలిగా, అలాగే ''జైన్ బోధక్'' అనే పక్షపత్రిక సంపాదకురాలిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence" /> ఆమెకు ''జైన్ రత్న అవార్డు''తో పాటు 2004లో భారత ప్రభుత్వం అందించిన [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారం లభించింది.<ref name="Padma Awards" /> దాఫ్తరీ దంపతులకు ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు.<ref name="Another sister act">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/Another-sister-act/articleshow/33178264.cms | title=Another sister act | newspaper=Times of India | date=2 January 2003 | accessdate=26 November 2015}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == {{Div col|colwidth=30em}} * లాల్‌చంద్ హీరాచంద్ * వాల్చంద్ హీరాచంద్ * వాల్చంద్ గ్రూప్ {{div col end}} == మూలాలు == {{reflist}} {{పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీతలు (వాణిజ్యం & పరిశ్రమ)}} {{వాల్చంద్ గ్రూప్}} {{DEFAULTSORT:Daftary, Sharayu}} [[Category:వాణిజ్యం, పరిశ్రమలో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[Category:1933 జననాలు]] [[వర్గం:ముంబై వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:మహారాష్ట్ర వ్యాపార మహిళలు]] [[Category:భారతీయ పారిశ్రామికవేత్తలు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపార మహిళలు]] [[Category:వాల్చంద్ కుటుంబం]] hmw3urssru76xxzkx9socfr7f64jqhq 4957012 4957011 2026-09-13T03:59:36Z యర్రా రామారావు 28161 CS1 dates & params సవరణ 4957012 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ పారిశ్రామికవేత్త}} {{Use dmy dates|date=December 2018}} {{Use Indian English|date=December 2018}} {{Infobox person | name = శారయు దాఫ్తరీ | image = | imagesize = | caption = | birth_date = 1933 | birth_place = [[ముంబయి]], [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = పారిశ్రామికవేత్త | yearsactive = | known for = | spouse = అర్వింద్ గౌరిశంకర్ దాఫ్తరీ | domesticpartner = | children = ముగ్గురు కుమార్తెలు | parents = లాల్‌చంద్ హీరాచంద్<br>లలితాబాయి | website = | awards = [[పద్మశ్రీ]]<br>జైన్ రత్న అవార్డు }} '''శారయు దాఫ్తరీ''' భారతీయ పారిశ్రామికవేత్త. ఆమె ఇండియన్ మర్చెంట్స్ ఛాంబర్ (IMC) మాజీ అధ్యక్షురాలు, ఆ సంస్థకు ఎన్నికైన తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలు.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence">{{cite web | url=http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=3948&cat=44 | title=Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence | publisher=Jain Samaj | date=2015 |access-date=26 November 2015 | archive-date=8 డిసెంబరు 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208040446/http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=3948&cat=44 | url-status=dead }}</ref> ఆమె ఆటోమోటివ్ కాంపోనెంట్స్ మాన్యుఫాక్చరర్స్ అసోసియేషన్ కు తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలు కాగా, ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ చాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ (FICCI) కార్యనిర్వాహక కమిటీలో స్థానం పొందిన తొలి మహిళ కూడా.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence" /> ఆమె ''భారత్ రేడియేటర్స్ లిమిటెడ్'' వ్యవస్థాపకురాలు ''దక్షిణ భారత్ జైన్ సభ'' అధ్యక్షురాలు.<ref name="Battle for Bahubali">{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19840115-two-jain-sects-battle-over-control-of-bahubali-dongar-hilltop-in-maharashtra-803572-1984-01-14 | title=Battle for Bahubali | publisher=India Today | date=15 January 1984 | access-date=26 November 2015}}</ref> భారత పరిశ్రమకు చేసిన విశిష్ట సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం ఆమెకు 2004లో [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 |access-date=21 July 2015 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> == జీవిత చరిత్ర == శారయు దాఫ్తరీ (పూర్వ నామం: శారయు హీరాచంద్ దోషి) 1933లో ముంబయిలో ఒక సంపన్న వ్యాపార కుటుంబంలో జన్మించారు.<ref name="Time for Pickle Making">{{cite web | url=http://www.uppercrustindia.com/ver2/showpage.php?pagetitle=Time%20for%20Pickle%20Making&postid=369 | title=Time for Pickle Making | publisher=Upper Crust India | date=2015 |access-date=26 November 2015 | archive-date=8 డిసెంబరు 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208015144/http://www.uppercrustindia.com/ver2/showpage.php?pagetitle=Time%20for%20Pickle%20Making&postid=369 | url-status=dead }}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు లలితాబాయి, లాల్‌చంద్ హీరాచంద్ కాగా,<ref name="Seth Lalchand Hirachand">{{cite web | url=http://jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=991&cat=62 | title=Seth Lalchand Hirachand | publisher=Jain Samaj | date=2015 |access-date=26 November 2015}}</ref> ఆయన [[పద్మశ్రీ]] అవార్డు గ్రహీత భారత పరిశ్రమకు మార్గదర్శకుడైన వాల్చంద్ హీరాచంద్ సోదరుడు.<ref name="Mom has always been a friend">{{cite web | url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-mom-has-always-been-a-friend-1224740 | title=Mom has always been a friend | publisher=DNA Syndicate | date=24 January 2009 |access-date=26 November 2015}}</ref> ఆమె ముంబయిలోని ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ కాలేజ్ నుండి ఆర్థిక శాస్త్రంలో పట్టభద్రురాలిగా (BA) ఉత్తీర్ణత పొందారు, 19 ఏళ్ల వయసులో అర్వింద్ గౌరిశంకర్ దాఫ్తరీని వివాహం చేసుకున్నారు.<ref name="Time for Pickle Making" /> సాంప్రదాయ కారణాల వల్ల కుటుంబ వ్యాపారంలో ప్రవేశం నిరాకరించబడడంతో, ఆమె 1958లో కేవలం ఐదుగురు ఉద్యోగులు, {{INR}}2,00,000 మూలధనంతో ''భారత్ రేడియేటర్స్ లిమిటెడ్''ను స్థాపించారు.<ref name="Bombay Then - Mumbai Now">{{cite web | url=http://travel.cnn.com/mumbai/play/bombay-and-mumbai-tale-two-cities-161445 | title=Bombay Then - Mumbai Now | publisher=CNN Travel | date=28 January 2010 |access-date=26 November 2015 | archive-date=8 డిసెంబరు 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208192027/http://travel.cnn.com/mumbai/play/bombay-and-mumbai-tale-two-cities-161445/ | url-status=dead }}</ref> అప్పటి నుండి ఆమె ఆ సంస్థకు మేనేజింగ్ డైరెక్టర్‌గా కొనసాగుతున్నారు.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence" /> 1971లో ఆమె ఆటోమోటివ్ కాంపోనెంట్స్ మాన్యుఫాక్చరర్స్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (ACMA) అధ్యక్షురాలిగా ఎన్నికై ఆ పదవిని పొందిన తొలి మహిళగా చరిత్ర సృష్టించారు. 1981లో ఇండియన్ మర్చెంట్స్ ఛాంబర్ (IMC) తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలిగా, అలాగే ఫిక్కీ కార్యనిర్వాహక కమిటీలో సభ్యురాలిగా ఎంపికైన తొలి మహిళగా గుర్తింపు పొందారు. ఆమె 2000లో రెండోసారి IMC అధ్యక్షురాలిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref name="IMC Milestones">{{cite web | url=http://www.imcnet.org/aboutus/milestones/page/4 | title=IMC Milestones | publisher=Indian Merchants Chamber | date=2015 |access-date=26 November 2015 | archive-date=7 డిసెంబరు 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151207222505/http://www.imcnet.org/aboutus/milestones/page/4 | url-status=dead }}</ref> జైన మతానికి చెందిన ఆమె ''దక్షిణ భారత్ జైన్ సభ'' అధ్యక్షురాలిగా, అలాగే ''జైన్ బోధక్'' అనే పక్షపత్రిక సంపాదకురాలిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence" /> ఆమెకు ''జైన్ రత్న అవార్డు''తో పాటు 2004లో భారత ప్రభుత్వం అందించిన [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారం లభించింది.<ref name="Padma Awards" /> దాఫ్తరీ దంపతులకు ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు.<ref name="Another sister act">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/Another-sister-act/articleshow/33178264.cms | title=Another sister act | newspaper=Times of India | date=2 January 2003 |access-date=26 November 2015}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == {{Div col|colwidth=30em}} * లాల్‌చంద్ హీరాచంద్ * వాల్చంద్ హీరాచంద్ * వాల్చంద్ గ్రూప్ {{div col end}} == మూలాలు == {{reflist}} {{పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీతలు (వాణిజ్యం & పరిశ్రమ)}} {{వాల్చంద్ గ్రూప్}} {{DEFAULTSORT:Daftary, Sharayu}} [[Category:వాణిజ్యం, పరిశ్రమలో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[Category:1933 జననాలు]] [[వర్గం:ముంబై వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:మహారాష్ట్ర వ్యాపార మహిళలు]] [[Category:భారతీయ పారిశ్రామికవేత్తలు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపార మహిళలు]] [[Category:వాల్చంద్ కుటుంబం]] s3h5b4wnbxj8na5aq4aofumdw4xw75m 4957013 4957012 2026-09-13T04:02:43Z యర్రా రామారావు 28161 4957013 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ పారిశ్రామికవేత్త}} {{Infobox person | name = శారయు దాఫ్తరీ | image = | imagesize = | caption = | birth_date = 1933 | birth_place = [[ముంబయి]], [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = పారిశ్రామికవేత్త | yearsactive = | known for = | spouse = అర్వింద్ గౌరిశంకర్ దాఫ్తరీ | domesticpartner = | children = ముగ్గురు కుమార్తెలు | parents = లాల్‌చంద్ హీరాచంద్<br>లలితాబాయి | website = | awards = [[పద్మశ్రీ]]<br>జైన్ రత్న అవార్డు }} '''శారయు దాఫ్తరీ''' భారతీయ పారిశ్రామికవేత్త. ఆమె ఇండియన్ మర్చెంట్స్ ఛాంబర్ (IMC) మాజీ అధ్యక్షురాలు, ఆ సంస్థకు ఎన్నికైన తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలు.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence">{{cite web | url=http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=3948&cat=44 | title=Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence | publisher=Jain Samaj | date=2015 |access-date=26 November 2015 | archive-date=8 డిసెంబరు 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208040446/http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=3948&cat=44 | url-status=dead }}</ref> ఆమె ఆటోమోటివ్ కాంపోనెంట్స్ మాన్యుఫాక్చరర్స్ అసోసియేషన్ కు తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలు కాగా, ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ చాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ (FICCI) కార్యనిర్వాహక కమిటీలో స్థానం పొందిన తొలి మహిళ కూడా.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence" /> ఆమె ''భారత్ రేడియేటర్స్ లిమిటెడ్'' వ్యవస్థాపకురాలు ''దక్షిణ భారత్ జైన్ సభ'' అధ్యక్షురాలు.<ref name="Battle for Bahubali">{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19840115-two-jain-sects-battle-over-control-of-bahubali-dongar-hilltop-in-maharashtra-803572-1984-01-14 | title=Battle for Bahubali | publisher=India Today | date=15 January 1984 | access-date=26 November 2015}}</ref> భారత పరిశ్రమకు చేసిన విశిష్ట సేవలకు గాను భారత ప్రభుత్వం ఆమెకు 2004లో [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 |access-date=21 July 2015 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> == జీవిత చరిత్ర == శారయు దాఫ్తరీ (పూర్వ నామం: శారయు హీరాచంద్ దోషి) 1933లో ముంబయిలో ఒక సంపన్న వ్యాపార కుటుంబంలో జన్మించారు.<ref name="Time for Pickle Making">{{cite web | url=http://www.uppercrustindia.com/ver2/showpage.php?pagetitle=Time%20for%20Pickle%20Making&postid=369 | title=Time for Pickle Making | publisher=Upper Crust India | date=2015 |access-date=26 November 2015 | archive-date=8 డిసెంబరు 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208015144/http://www.uppercrustindia.com/ver2/showpage.php?pagetitle=Time%20for%20Pickle%20Making&postid=369 | url-status=dead }}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు లలితాబాయి, లాల్‌చంద్ హీరాచంద్ కాగా,<ref name="Seth Lalchand Hirachand">{{cite web | url=http://jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=991&cat=62 | title=Seth Lalchand Hirachand | publisher=Jain Samaj | date=2015 |access-date=26 November 2015}}</ref> ఆయన [[పద్మశ్రీ]] అవార్డు గ్రహీత భారత పరిశ్రమకు మార్గదర్శకుడైన వాల్చంద్ హీరాచంద్ సోదరుడు.<ref name="Mom has always been a friend">{{cite web | url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-mom-has-always-been-a-friend-1224740 | title=Mom has always been a friend | publisher=DNA Syndicate | date=24 January 2009 |access-date=26 November 2015}}</ref> ఆమె ముంబయిలోని ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ కాలేజ్ నుండి ఆర్థిక శాస్త్రంలో పట్టభద్రురాలిగా (BA) ఉత్తీర్ణత పొందారు, 19 ఏళ్ల వయసులో అర్వింద్ గౌరిశంకర్ దాఫ్తరీని వివాహం చేసుకున్నారు.<ref name="Time for Pickle Making" /> సాంప్రదాయ కారణాల వల్ల కుటుంబ వ్యాపారంలో ప్రవేశం నిరాకరించబడడంతో, ఆమె 1958లో కేవలం ఐదుగురు ఉద్యోగులు, {{INR}}2,00,000 మూలధనంతో ''భారత్ రేడియేటర్స్ లిమిటెడ్''ను స్థాపించారు.<ref name="Bombay Then - Mumbai Now">{{cite web | url=http://travel.cnn.com/mumbai/play/bombay-and-mumbai-tale-two-cities-161445 | title=Bombay Then - Mumbai Now | publisher=CNN Travel | date=28 January 2010 |access-date=26 November 2015 | archive-date=8 డిసెంబరు 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208192027/http://travel.cnn.com/mumbai/play/bombay-and-mumbai-tale-two-cities-161445/ | url-status=dead }}</ref> అప్పటి నుండి ఆమె ఆ సంస్థకు మేనేజింగ్ డైరెక్టర్‌గా కొనసాగుతున్నారు.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence" /> 1971లో ఆమె ఆటోమోటివ్ కాంపోనెంట్స్ మాన్యుఫాక్చరర్స్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (ACMA) అధ్యక్షురాలిగా ఎన్నికై ఆ పదవిని పొందిన తొలి మహిళగా చరిత్ర సృష్టించారు. 1981లో ఇండియన్ మర్చెంట్స్ ఛాంబర్ (IMC) తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలిగా, అలాగే ఫిక్కీ కార్యనిర్వాహక కమిటీలో సభ్యురాలిగా ఎంపికైన తొలి మహిళగా గుర్తింపు పొందారు. ఆమె 2000లో రెండోసారి IMC అధ్యక్షురాలిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref name="IMC Milestones">{{cite web | url=http://www.imcnet.org/aboutus/milestones/page/4 | title=IMC Milestones | publisher=Indian Merchants Chamber | date=2015 |access-date=26 November 2015 | archive-date=7 డిసెంబరు 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151207222505/http://www.imcnet.org/aboutus/milestones/page/4 | url-status=dead }}</ref> జైన మతానికి చెందిన ఆమె ''దక్షిణ భారత్ జైన్ సభ'' అధ్యక్షురాలిగా, అలాగే ''జైన్ బోధక్'' అనే పక్షపత్రిక సంపాదకురాలిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.<ref name="Ms. Sharayu Daftary about the Jain influence" /> ఆమెకు ''జైన్ రత్న అవార్డు''తో పాటు 2004లో భారత ప్రభుత్వం అందించిన [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారం లభించింది.<ref name="Padma Awards" /> దాఫ్తరీ దంపతులకు ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు.<ref name="Another sister act">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/Another-sister-act/articleshow/33178264.cms | title=Another sister act | newspaper=Times of India | date=2 January 2003 |access-date=26 November 2015}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * లాల్‌చంద్ హీరాచంద్ * వాల్చంద్ హీరాచంద్ * వాల్చంద్ గ్రూప్ == మూలాలు == {{reflist}} {{పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీతలు}} {{వాల్చంద్ గ్రూప్}} [[Category:వాణిజ్యం, పరిశ్రమలో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[Category:1933 జననాలు]] [[వర్గం:ముంబై వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:మహారాష్ట్ర వ్యాపార మహిళలు]] [[Category:భారతీయ పారిశ్రామికవేత్తలు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపార మహిళలు]] [[Category:వాల్చంద్ కుటుంబం]] 74feoxhxjx8naiqhf6f6283ymzyi2gu 0 473479 4956909 4804898 2026-09-12T16:24:20Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956909 wikitext text/x-wiki {{సినిమా|name=క్వీన్ (2013 సినిమా)|director=వికాస్ బహల్|year=2013|language=హిందీ|caption=క్వీన్ (2013 సినిమా)|producer=అనురాగ్ కశ్యప్, విక్రమాదిత్య మోట్వానే, మధు మాంటెనా|writer=బెహల్, చైతాలీ పర్మార్, పర్వీజ్ షేక్ల|screenplay=అన్వితా దత్ గుప్తన్|starring=కంగనా రనౌత్, రాజ్‌కుమార్ రావు, లిసా హేడన్|image=QueenMoviePoster7thMarch.jpg|music=అమిత్ త్రివేది|lyrics=గుప్తన్|dialogues=అన్వితా దత్, రనౌత్|country=భారతదేశం|budget=₹230 మిలియన్లు|story=వికాస్ బహల్|production_company=ఫాంటమ్ ఫిలిమ్స్|cinematography=బాబీ సింగ్|editing=అభిజీత్|released=అక్టోబరు 2013|runtime=146 నిముషాలు}}'''క్వీన్ (Queen)''' అనేది 2014లో విడుదలైన ఒక [[హిందీ]] సినిమా. [[ఢిల్లీ|ఢిల్లీకి]] చెందిన రాణి (కంగనా రనౌత్) అనే [[పంజాబీలు|పంజాబీ]] అమ్మాయికి [[పెళ్ళి|పెళ్లి]] జరగాల్సి ఉంటుంది. కానీ పెళ్లికి ముందే ఆమె కాబోయే భర్త ఆ సంబంధాన్ని రద్దు చేసుకుంటాడు. దీనితో నిరాశ చెందకుండా, రాణి ధైర్యం చేసి తన హనీమూన్ కోసం ఒక్కతే [[పారిస్]], [[ఆమ్‌స్టర్‌డ్యామ్|ఆమ్‌స్టర్‌డామ్]] నగరాలకు వెళుతుంది.<ref>{{cite web|date=21 March 2014|title=Bursting with creativity|url=http://www.mid-day.com/articles/bursting-with-creativity/15173064|access-date=21 March 2014|publisher=MiD DAY}}</ref><ref name="indianexpress.com2">{{cite web|date=7 March 2014|title='Queen' review: Kangana Ranaut is the 'Queen' of hearts|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/queen-review-kangana-ranaut-is-the-queen-of-hearts/|access-date=26 January 2018}}</ref> అక్కడ ఆమెకు ఎదురైన అనుభవాలు, ఆమెలో వచ్చిన మార్పులే ఈ సినిమా. ఇందులో [[కంగనా రనౌత్]] ముఖ్య పాత్ర పోషించగా, [[రాజ్‌కుమార్ రావు]], [[లిసా హేడన్]] సహాయక పాత్రల్లో నటించారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> ఈ చిత్రానికి [[వికాస్ బహల్]] దర్శకత్వం వహించారు. [[అనురాగ్ కశ్యప్]], [[విక్రమాదిత్య మోత్వానే|విక్రమాదిత్య మోట్వానే]], [[మధు మంతెన|మధు మాంటెనా]] నిర్మించారు. క్వీన్ సినిమాకి బెహల్, చైతాలీ పర్మార్, పర్వీజ్ షేక్ల కలిసి స్క్రిప్ట్ రాశారు. [[అన్వితా దత్|అన్వితా దత్ గుప్తన్]] ఈ చిత్రానికి సంభాషణలు రాశారు. చిత్రీకరణ సమయంలో కంగనా తన సంభాషణలను మెరుగుపరచుకోడానికి బహల్ స్వేచ్ఛ ఇచ్చాడు. ఆమెకు అదనపు సంభాషణ రచయిత్రిగా గుర్తింపు వచ్చింది. [[అమిత్ త్రివేది]] సంగీతాన్ని అందించగా, గుప్తన్ సాహిత్యాన్ని రాశారు. క్వీన్ చిత్రం 2012లో ప్రారంభమైంది, పూర్తి చేయడానికి 45 రోజులు పట్టింది.<ref>{{Cite web|last=Fadnavis|first=Mihir|date=31 December 2014|title=Top 10 Bollywood films of 2014: Queen, Dedh Ishqiya, Aankhon Dekhi and more|url=http://www.firstpost.com/bollywood/top-10-bollywood-films-of-2014-queen-dedh-ishqiya-aankhon-dekhi-and-more-2003417.html|url-status=live|access-date=12 May 2015|website=First post|publisher=First post|language=en}}</ref> <ref name="AnupamaQueen">{{Cite web|date=26 December 2014|title=Top 5 Films 2014-Anupama Chopra|url=https://www.youtube.com/watch?v=uidYQvrA80g|access-date=12 May 2015|publisher=YouTube}}</ref><ref>{{Cite web|date=21 March 2014|title=Bursting with creativity|url=http://www.mid-day.com/articles/bursting-with-creativity/15173064|access-date=21 March 2014|publisher=MiD DAY}}</ref> క్వీన్ చిత్రం, దాని దర్శకత్వం, స్క్రీన్ ప్లే, రనౌత్ సహజ నటనలకు సార్వత్రికంగా విమర్శనాత్మక ప్రశంసలను అందుకుంది. వివిధ విమర్శకులు, పత్రికలు దీనిని 2014లో ఉత్తమ భారతీయ చిత్రంగా పేర్కొన్నాయి. ₹230 మిలియన్ల బడ్జెట్తో నిర్మించిన ఈ చిత్రం ప్రపంచ బాక్సాఫీస్ వద్ద ₹950 మిలియన్లకు) పైగా సంపాదించి, వాణిజ్యపరంగా విజయం సాధించింది.<ref name="worldwide">{{Cite web|date=7 March 2014|title=Queen – Box Office – Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/queen/box-office/|access-date=24 October 2023|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన మహిళా ప్రాధాన్యత ఉన్న భారతీయ చిత్రాలలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web|date=23 May 2018|title=Top Fifteen Films Driven By Female Leads|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180523104703/https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|archive-date=23 May 2018|access-date=23 May 2018|publisher=Box Office India}}</ref> ఈ చిత్రం భారతీయ, అంతర్జాతీయ పురస్కార వేడుకలలో అనేక ప్రశంసలను అందుకుంది. 60వ ఫిల్మ్ ఫేర్ పురస్కారాల వేడుకలో, ఈ చిత్రం 13 ప్రముఖ నామినేషన్లు అందుకుంది, ఉత్తమ చిత్రం, ఉత్తమ [[దర్శకుడు]] (బహల్), ఉత్తమ నటి (రనౌత్)తో సహా 6 పురస్కారాలను గెలుచుకుంది. 62వ జాతీయ [[సినిమా|చలనచిత్ర]] పురస్కారాల వేడుకలో, ఈ చిత్రం ఉత్తమ హిందీ చిత్రం (బహల్), [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటి|ఉత్తమ నటి]] ([[కంగనా రనౌత్]] ) పురస్కారాలను గెలుచుకుంది. చాలా మంది విమర్శకులు క్వీన్ సినిమాను సంచలనాత్మక, ప్రభావవంతమైన [[స్త్రీవాదం|స్త్రీవాద]] చిత్రంగా పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> అనేక సంవత్సరాలుగా, ఈ చిత్రం ఎంతోమంది అభిమానులను సంపాదించింది. పేస్ట్ అనే ([[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికాలో]] ఒక సంగీతం, వినోదం అందించే) డిజిటల్ పత్రిక, ''ఫిల్మ్ కంపానియన్'' వంటి అనేక ప్రచు''రణలు'' ఇది ఈ దశాబ్దపు ఉత్తమ చిత్రాలలో ఒకటిగా (2010) పేర్కొన్నాయి. '''ఓప్రా' మ్యాగజైన్,'' ''కాస్మోపాలిటన్'' వంటి అనేక ప్రచురణలు దీనిని భారతీయ సినిమా ఉత్తమ చిత్రాలలో ఒకటిగా పేర్కొన్నాయి.<ref name=":0">{{Cite web|last=Patel|first=Prakruti|last2=Nicolaou|first2=Elena|date=22 July 2020|title=The Best Bollywood Movies That'll Sweep You Away|url=https://www.oprahmag.com/entertainment/tv-movies/g26630891/best-bollywood-movies/|access-date=11 September 2020|website=Oprah Magazine|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=21 March 2014|title=Bursting with creativity|url=http://www.mid-day.com/articles/bursting-with-creativity/15173064|access-date=21 March 2014|publisher=MiD DAY}}</ref> ది ''[[ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్|ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్]]'' చెందిన [[శుభ్రా గుప్తా]] క్వీన్ చిత్రాన్ని ప్రయాణాన్ని సూచించే భారతదేశంలోని 75 అత్యంత ప్రసిద్ధ, అత్యుత్తమ చిత్రాలలో ఒకటిగా పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/indias-75-most-iconic-films-over-seven-decades-7459810/|title=India's 75 most iconic films that celebrate the journey of the country|date=19 August 2021|work=[[The Indian Express]]|access-date=25 August 2021}}</ref> బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్, దీనికి 21వ శతాబ్దపు 10 గొప్ప [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] చిత్రాలలో ఉన్నత స్థానం ఇచ్చింది.<ref name="QueenBFI">{{Cite news|url=https://www.bfi.org.uk/lists/10-great-bollywood-films-21st-century|title=10 great Bollywood films of the 21st century|date=3 October 2016|work=[[British Film Institute]]|access-date=19 June 2021}}</ref> == కథ == రాణి మెహ్రా ([[కంగనా రనౌత్]]) ఢిల్లీకి చెందిన 24 ఏళ్ల సౌమ్యమైన, మృదు స్వభావం గల పంజాబీ యువతి. ఆమె పెళ్లికి రెండు రోజుల ముందు, ఆమె కాబోయే భర్త విజయ్ ధింగ్రా ( [[రాజ్‌కుమార్ రావు]] ) ఆమెను వివాహం చేసుకోవాలనుకోవడం లేదని ఆమెకు చెబుతాడు. విదేశాలలో నివసించిన తరువాత తన జీవనశైలి మారిందని, రాణి సంప్రదాయ అలవాట్లు తనకు సరిపడవు అని అతను వివరించాడు. ఈ పరిణామంతో ఆశ్చర్యపోయిన రాణి, తాను, విజయ్ ఎలా కలుసుకున్నారో, ప్రేమలో పడ్డారో గుర్తుచేసుకుంటూ ఒక రోజు పాటు తన గదిలో ఉండిపోయింది. పరిస్థితిని సరిచేసుకోవాలని అనుకుంటున్న ఆమె, ముందుగా బుక్ చేసిన ప్రేమయాత్రకు (హనీమూన్) పారిస్, ఆమ్ స్టర్ డామ్కు ఒంటరిగా వెళ్ళడానికి తన తల్లిదండ్రుల అనుమతిని అడుగుతుంది. మొదట్లో సంకోచించినా, తరువాత ఈ ప్రయాణం ఆమెను ఉత్సాహపరుస్తాయని భావించి ఆమె తల్లిదండ్రులు అంగీకరిస్తారు. రాణి అమ్మమ్మ ఆమె నిర్ణయాన్ని ఆమోదించి, కొన్నిసార్లు ఇలాంటివి మంచికే జరుగుతాయని ఆమెకు హామీ ఇస్తుంది. పారిస్ లో , రాణి బస చేసే హోటల్లో పనిచేసే ఫ్రెంచ్-స్పానిష్-భారతీయ సంతతికి చెందిన స్వేచ్ఛా మహిళ విజయలక్ష్మి ([[లిసా హేడన్]]) ను కలుస్తుంది. కొత్త నగరంతో ఉక్కిరిబిక్కిరి అయి, రెండుసార్లు ఇబ్బందుల్లో పడింది. ఒకసారి స్థానిక పోలీసులతో, ఒకసారి దొంగతో. రాణి భారతదేశానికి తిరిగి రావాలని అనుకుంటుంది. అయితే, విజయలక్ష్మి ఆమెకు సహాయం చేసి, నగరంలో తిరగడానికి సహాయం చేస్తుంది. ఇద్దరూ వరుసగా సాహసకృత్యాలు చేసారు. ఈ సమయంలో విజయ్ ఆమెను [[నాట్యం|నృత్యం]], [[మద్యపానం]] నుండి నిషేధించిన జ్ఞాపకాలనుంచి రాణి బయటపడుతుంది. ఇవే ఆమె పారిస్ లో స్వేచ్ఛగా సంచరించగలిగింది. ఒక ప్రత్యేక సంఘటనలో, రాణి ఆధునిక దుస్తులను ధరించి అనుకోకుండా ఆ దుస్తులు ధరించిన సెల్ఫీని విజయలక్ష్మికి బదులుగా విజయ్ కి పంపుతుంది. రాణి తన తప్పును త్వరగా గ్రహిస్తుంది, కానీ ఆమెకు తెలియకుండానే, ఆ సెల్ఫీ రాణి పట్ల విజయ్ కు ఆసక్తి పెంపొందిస్తుంది. అతను ఆమెను వెతకాలని నిర్ణయించుకుంటాడు. చివరికి, రాణి విజయలక్ష్మికి భావోద్వేగంతో వీడ్కోలు చెప్పి ఆమ్ స్టర్ డామ్ బయలుదేరే సమయం వస్తుంది. అయితే, ఆమె [[ఆమ్‌స్టర్‌డ్యామ్|ఆమ్ స్టర్ డామ్]] చేరుకున్నాక, రాణి తన హాస్టల్ గదిలో మరో ముగ్గురు వ్యక్తులు ఉంటారని తెలుసుకుంటుంది. వారు-[[జపాన్]] నుండి టాకా, [[ఫ్రాన్స్]] నుండి టిమ్, రష్యా నుండి ఒలెక్సాండర్. ఇదంతా సందేహాస్పదంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆమె తొందరలోనే వారికి మంచి స్నేహితురాలు అవుతుంది. షాపింగ్, సందర్శనా స్థలాలు, చర్చికి వెళ్లడం, క్లబ్ లో పోల్ నృత్యకారులను కలవడం వంటి వాటికి కూడా వెళుతుంది. రాణి రోక్సెట్/రుఖ్సార్ (సబీకా ఇమామ్) అనే పోల్ నర్తకితో స్నేహం చేస్తుంది. ఆమె లాహోర్లోని తన కుటుంబాన్ని పోషించే ఏకైక వ్యక్తి, విజయలక్ష్మికి స్నేహితురాలు కూడా. రాణి తనకు సంబంధించిన నిర్ణయాలను తీసుకోవడం ద్వారా నెమ్మదిగా ఆత్మ విశ్వాసాన్ని పొందుతుంది. తన సంపాదన సామర్థ్యాన్ని గ్రహించి, ఆమె గోల్ గప్పాలను విక్రయిస్తుంది, వంటలో విజయం సాధిస్తుంది. వంట తరువాత, ఇటాలియన్ అతిధేయుడు, రెస్టారెంట్ యజమాని మార్సెల్లొ ఆమెతో ఒక సన్నిహిత క్షణాన్ని పంచుకుంటాడు. అయితే, వారు స్నేహపూర్వకంగా విడిపోవాలనుకుంటారు. ఆమె తన స్నేహితుల నేపథ్యాల గురించి మరింత తెలుసుకుని, ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో ప్రజల జీవితం ఎంత భిన్నంగా ఉంటుందో అర్థం చేసుకోవడం ప్రారంభిస్తుంది. ఒకరోజు, ఆ నలుగురు స్నేహితులు విజయ్ హాస్టల్ ముందు రాణి కోసం వేచి ఉండటం చూస్తారు. విజయ్ రాణికి క్షమాపణలు చెప్పి, వారిద్దరి సంబంధాన్ని పునఃపరిశీలించమని ఆమెను అడుగుతాడు. అతను రాణిని పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు వారి సంభాషణ తీవ్రంఅవుతుంది, కానీ ఆమె స్నేహితులు ప్రతీకారం తీర్చుకుంటారు. ఆమె అతన్ని వెళ్ళిపోమని అడుగుతుంది. రాణి విజయ్ ను కలిసి వారి భవిష్యత్తు గురించి చర్చించడానికి స్నేహితులను ఒక సంగీత కచేరీలో కలవడానికి కూడా వెళ్లదు. అయితే విజయ్ రాణి కొత్త స్నేహితుల ప్రవర్తనని, షాంపైన్ తాగడం, మొగ రూమ్మేట్లతో కలిసి జీవించాలనే ఆమె ఆలోచనను విజయ్ విమర్శిస్తూనే ఉంటాడు, ఆమెకు విదేశీయులు గురించి తెలియదని చెబుతాడు. ఇది ఢిల్లీకి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత తనతో మాట్లాడతానని చెప్పి ఆమె అకస్మాత్తుగా వెళ్లిపోతుంది. రాణి అప్పుడు తన స్నేహితులను కచేరీలో చివరిసారిగా కలుస్తుంది. వారికి కన్నీటి వీడ్కోలు పలికిన తరువాత, ఆమె భారతదేశానికి తిరిగి వస్తుంది. ఢిల్లీకి తిరిగి వచ్చిన రాణి విజయ్ ని అతని ఇంటి దగ్గర కలుస్తుంది. ఆమె అతన్ని క్షమించాలని నిర్ణయించుకున్నట్లు భావించి, అతను అతని కుటుంబం వివాహ ప్రణాళికల గురించి చర్చించడం ప్రారంభిస్తారు. బదులుగా, రాణి తన నిశ్చితార్థం ఉంగరాన్ని విజయ్ కి ఇచ్చి, "ధన్యవాదాలు" అని చెబుతుంది, అతను ఆమెను తిరస్కరించడం ద్వారా ఆమెకు ప్రపంచాన్ని అన్వేషించడానికి, తనను తాను మెరుగుపరచుకోవడానికి అవకాశం ఇచ్చాడు. అప్పుడు ఆమె తన ముఖం మీద ఆత్మవిశ్వాసంతో కూడిన చిరునవ్వుతో వెళ్ళిపోతుంది. == తారాగణం == * ''రాణి'' మెహ్రా పాత్రలో [[కంగనా రనౌత్]] (ఆంగ్లంలో క్వీన్ అంటే రాణి అని అర్థం) * రాణి స్వార్థపూరిత, దూకుడుగల కాబోయే భర్త విజయ్ ధింగ్రా గా [[రాజ్‌కుమార్ రావు]] * రాణి స్నేహితురాలు విజయలక్ష్మిగా [[లిసా హేడన్]] * ఒలెక్సాండర్ (సికందర్) గా 'మిష్ బోయ్కో' * 'తకా' గా జెఫ్రీహో * 'టిమ్' గా జోసెఫ్ గుయిటోబ్ * 'బాబా' గా తాంత్రిక బాబా * మార్సెల్లో, రాణి క్రష్ గా 'మార్కో కనాడియా' * రాణి తండ్రిగా 'యోగేంద్ర టికు' * రాణి తల్లిగా '[[అల్కా కౌశల్|అల్కా బడోలా కౌశల్]]' * రోక్సెట్గా సబీకా 'ఇమామ్ (రుఖ్సర్)' * రాణి సోదరుడైన 'చింటూ మెహ్రా' గా చిన్మై చంద్రాన్షు * దాదీగా 'త్రిప్తా లఖన్పాల్' * సోనాల్ గా 'నయన దీక్షిత్' * ఫ్లయింగ్ తాగుబోతు నం 1 గా 'అలెగ్జాండర్ ప్లాస్టి మెలారా' * ఫ్లయింగ్ తాగుబోతు నెం 2 గా 'లియోనార్డో ప్రికోలి' == నిర్మాణ విశేషాలు   == నిర్మాత-దర్శకుడు అయిన వికాస్ బెహల్, తన సహాదర్శకుడు నితీష్ తివారీతో కలిసి ''చిల్లర్ పార్టీ'' (2011) అనే తమ మొదటి సినిమా తీశారు. ఇది మూడు జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులను గెలుచుకుంది. క్వీన్ కథ తనకు నచ్చినందున, ఈ చిత్రానికి తానే దర్శకత్వం వహించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.<ref name="hindubus">{{Cite web|last=Chaudhuri|first=Mohini|date=26 January 2014|title=The making of Queen|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/the-making-of-queen/article5620704.ece|access-date=24 March 2014|website=Business Line}}</ref> దీనిని చివరికి [[అనురాగ్ కశ్యప్]], [[విక్రమాదిత్య మోత్వానే|విక్రమ్ మోట్వానే]]<nowiki/>తో కలిసి సహ-యాజమాన్యంలోని [[వయాకామ్ 18 స్టూడియోస్|వయాకామ్ 18 మోషన్ పిక్చర్స్]], ఫాంటమ్ ఫిల్మ్స్ నిర్మించాయి.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> ఇంతకుముందు రాణి ప్రధాన పాత్రను [[కరీనా కపూర్]], [[ప్రియాంక చోప్రా]] లకు ప్రతిపాదించగా, ఇద్దరూ ఈ చిత్రాన్ని తిరస్కరించారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref><ref>{{Cite web|date=21 March 2014|title=Bursting with creativity|url=http://www.mid-day.com/articles/bursting-with-creativity/15173064|access-date=21 March 2014|publisher=MiD DAY}}</ref> ఆయన స్క్రిప్ట్ వ్రాస్తూ, రాణి పాత్రను [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లో పెరిగినప్పుడు తాను గమనించిన వ్యక్తుల ఆధారంగా చిత్రీకరించారు. "అమ్మాయల జీవితాన్ని వారి కుటుంబాలు ప్రణాళిక వేస్థాయి. వారి జీవితంపై వారికి స్వంత దృక్పథం లేక వారు దానికి సరేనంటారు". ఒక అమ్మాయికి 20 ఏళ్లు దాటినప్పుడు, ఆమె "స్థిరపడటము అనే ఆలోచనలో ఉన్నప్పుడు ఏమీ స్వంతంగా ప్రణాళిక చేయదు. రాణి విషయంలో వలె వివాహ ప్రణాళికలు గందరగోళంగా ఉంటే తప్ప.<ref name="exp2014">{{Cite web|date=21 March 2014|title=Kangana Ranaut's Queen benefited from positive word-of-mouth: Director|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/play/kangana-ranaut-queen-benefited-from-positive-word-of-mouth-director/|access-date=22 March 2014|website=The Indian Express|pages=1–2}}</ref> ఆ విధంగా స్క్రిప్ట్ అభివృద్ధి చేసారు, తద్వారా "మొదటి భాగంలో, రాణి ఆ వ్యక్తిని అధిగమిస్తుంది, రెండవ భాగంలో, ఆమె తనను తాను అధిగమిస్తుంది". రనౌత్ ను దృష్టిలో ఉంచుకుని బహల్ స్క్రిప్ట్ రాశాడు, అయితే [[అనురాగ్ బసు]] అతన్ని ఆమెతో కనెక్ట్ చేసి, ఆమెను చిత్రంలో నటించడానికి సహాయం చేశారు.<ref name="mirror">{{Cite web|last=Ankur Pathak|date=21 March 2014|title=Queen and I|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Queen-and-I/articleshow/32388674.cms|access-date=9 April 2014|publisher=Mumbai Mirror|archive-date=23 మార్చి 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140323050429/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Queen-and-I/articleshow/32388674.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> కంగనా ఆడిషన్ తరువాత, ఇండో-ఫ్రెంచ్ హోటల్ సిబ్బంది విజయలక్ష్మిగా నటించిన నటి లిసా హేడన్ ఒక నెల పాటు ఫ్రెంచ్ అధ్యయనం చేసింది. ఇతర నటులు మిష్ బోయ్కో (అలెగ్జాండర్), జెఫ్రీ హో (తాక) లండన్లో ఆడిషన్ల తర్వాత నటించారు, రాణి మూడవ రూమ్మేట్గా నటించిన జోసెఫ్ గుయిటోబ్ (టిమ్) ఒక వీధిలో పాడటం కనిపించింది, అతను ఇంగ్లీష్ లో మాట్లాడలేనప్పటికీ హిందీ చిత్రంలో పనిచేయడానికి ఆసక్తి ఉందా అని అడిగి ఎంపిక చేశారు.<ref name="exp20142">{{Cite web|date=21 March 2014|title=Kangana Ranaut's Queen benefited from positive word-of-mouth: Director|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/play/kangana-ranaut-queen-benefited-from-positive-word-of-mouth-director/|access-date=22 March 2014|website=The Indian Express|pages=1–2}}</ref> === సినిమా చిత్రీకరణ === ఈ చిత్రం 2012 చివరిలో 45 రోజుల వ్యవధిలో చిత్రీకరించారు, ఇది పారిస్ నుండి ప్రారంభమై, తరువాత ఆమ్స్టర్డామ్, ఢిల్లీ.<ref name="exp20143">{{Cite web|date=21 March 2014|title=Kangana Ranaut's Queen benefited from positive word-of-mouth: Director|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/play/kangana-ranaut-queen-benefited-from-positive-word-of-mouth-director/|access-date=22 March 2014|website=The Indian Express|pages=1–2}}</ref> విదేశాల్లో షూటింగ్ చేసినప్పటికీ, వికాస్ బెహ్ల్ దగ్గర ఈ చిత్రానికి ఖర్చు చేయడానికి పెద్దగా డబ్బు లేదు. 40 రోజుల్లో 145 ప్రదేశాలలో ఈ చిత్రాన్ని చిత్రీకరించడానికి ఆయన భారతదేశం నుండి 25 మంది బృందాన్ని తీసుకున్నారు. సిబ్బంది తరచుగా ఒక రోజులో 3 నుండి 4 ప్రదేశాలను చిత్రీకరించేవారు కాబట్టి వారు మరొక ప్రదేశానికి వెళ్లడానికి ముందు రెండు గంటలు ఆ ప్రదేశాలు బుక్ చేసేవారు. సిబ్బంది సమీపంలోని రెస్టారెంట్లలో భోజనం చేసేవారు, కొన్నిసార్లు కంగనా రనౌత్ తో సహా నటులు సమీపంలోని పబ్లిక్ టాయిలెట్లు, రెస్టారెంట్లలో బట్టలు మార్చుకునేవారు.<ref name="hindubus2">{{Cite web|last=Chaudhuri|first=Mohini|date=26 January 2014|title=The making of Queen|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/the-making-of-queen/article5620704.ece|access-date=24 March 2014|website=Business Line}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> ఈ చిత్రాన్ని వరుసగా చిత్రీకరించనందున, వధువు చేతికి పూసిన [[మెహంది|మెహందీ]] రంగు దాని సహజ క్షీణతకు సరిపోయేలా మసకబారింది.<ref name="exp20143" /> రనౌత్ సూచన మేరకు చిత్రీకరణ సమయంలో ఇటాలియన్ షెఫ్ తో సన్నిహిత సన్నివేశం, ఆమ్స్టర్డామ్లో తన చిత్రాన్ని క్లిక్ చేయమని రాణి ఒక అపరిచితుడిని అడిగే చిన్న సన్నివేశం వంటివి కొన్ని జోడించబడ్డాయి.<ref name="exp20143" /> ఆమె తన సంభాషణలను చాలా వరకు రాయడం కూడా ముగించింది, అదనపు సంభాషణలకు ఆమెకు గుర్తింపునిచ్చారు. చిత్రానికి వాస్తవికతను జోడించడానికి, వారి సంభాషణలను మెరుగుపరచడానికి దర్శకుడు నటులందరినీ అనుమతించాడు.<ref name="hindubus2" /><ref name="mirror2">{{Cite web|last=Ankur Pathak|date=21 March 2014|title=Queen and I|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Queen-and-I/articleshow/32388674.cms|access-date=9 April 2014|publisher=Mumbai Mirror|archive-date=23 మార్చి 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140323050429/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Queen-and-I/articleshow/32388674.cms|url-status=dead}}</ref> "హంగామా హో గయా" రీమిక్స్ వెర్షన్ చిత్రీకరణ ఆమ్స్టర్డామ్లోని క్లబ్ ఎన్.ఎల్. లో చేశారు, అక్కడ మొదటిసారిగా హిందీ పాటను ప్లే చేశారు.<ref name="planet">{{Cite web|title='Hungama Ho Gaya' shakes Amsterdam|url=http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=n030614092115|access-date=22 March 2014|publisher=Planet Bollywood News}}</ref><ref name="toimarch">{{Cite web|date=1 March 2014|title=Queen creates hungama in Amsterdam|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/Queen-creates-hungama-in-Amsterdam/articleshow/31172473.cms|access-date=22 March 2014|website=The Times of India}}</ref> అయితే, ఈ చిత్రం 90 శాతం చిత్రీకరణ పూర్తయినది ఢిల్లీలో ఒక షెడ్యూల్ పూర్తి చేసిన తరువాత, సినిమాటోగ్రాఫర్ బాబీ సింగ్ 25 డిసెంబర్ 2012న ఉబ్బసం కారణంగా అకస్మాత్తుగా మరణించాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref><ref>{{Cite web|date=21 March 2014|title=Bursting with creativity|url=http://www.mid-day.com/articles/bursting-with-creativity/15173064|access-date=21 March 2014|publisher=MiD DAY}}</ref> ఈ చిత్రం రద్దీని చూసిన తరువాత, అనురాగ్ కశ్యప్ స్వయంగా ఈ చిత్రాన్ని ఎడిట్ చేయడానికి స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చారు, ఆ సమయంలో బహల్ కి ఎడిటర్లు లేనందున, ఆయన కూడా అంగీకరించారు.<ref name="hindubus3">{{Cite web|last=Chaudhuri|first=Mohini|date=26 January 2014|title=The making of Queen|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/the-making-of-queen/article5620704.ece|access-date=24 March 2014|website=Business Line}}</ref> ఈ చిత్రం ట్రైలర్ 20 డిసెంబర్ 2013న విడుదలైంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> ఈ చిత్రానికి అన్వితా దత్ సాహిత్యం అందించింది, సౌండ్ ట్రాక్ [[అమిత్ త్రివేది]] స్వరపరిచారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> ఈ ఆల్బమ్ ప్రత్యేకంగా iTunes లో 23 జనవరి 2014న విడుదలైంది, తరువాత అన్ని ఆన్లైన్ ప్రసార వేదికలలో 25 జనవరి 2014న విడుదల చేసారు.<ref name="iTunes">{{Cite web|date=23 January 2014|title=Queen (Original Motion Picture Soundtrack)|url=https://itunes.apple.com/in/album/queen-original-motion-picture/id808062073|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20140201105113/https://itunes.apple.com/in/album/queen-original-motion-picture/id808062073|archive-date=1 February 2014|access-date=27 January 2014|website=Amit Trivedi|publisher=[[ITunes]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> ఈ సంగీత ఆల్బమ్ ను 5 ఫిబ్రవరి 2014న [[ముంబై]] కాలా ఘోడా ఆర్ట్స్ ఫెస్టివల్ లో కూడా విడుదల చేసారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> 2014 మార్చి 1న అదనంగా ఒక పాట విడుదలైంది, ఇది 1970ల నాటి ప్రజాదరణ పొందిన కాబరేట్ పాట 'అన్హోనీ' (1973) చిత్రం కోసం [[ఆశా భోస్లే|ఆశా భోంస్లే]] పాడిన '''హంగామా హో గయా''', ను అమిత్ త్రివేది రీమిక్స్ చేశారు, అదనంగా [[అర్జిత్ సింగ్|అరిజిత్ సింగ్]] గాత్రం అందించారు. ఈ పాటను సినిమాలో చేర్చడం గురించి ఈ చిత్రం ముగింపులో కూడా ప్రస్తావించి గౌరవించారు.<ref name="planet2">{{Cite web|title='Hungama Ho Gaya' shakes Amsterdam|url=http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=n030614092115|access-date=22 March 2014|publisher=Planet Bollywood News}}</ref><ref name="toimarch2">{{Cite web|date=1 March 2014|title=Queen creates hungama in Amsterdam|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/Queen-creates-hungama-in-Amsterdam/articleshow/31172473.cms|access-date=22 March 2014|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=21 March 2014|title=Bursting with creativity|url=http://www.mid-day.com/articles/bursting-with-creativity/15173064|access-date=21 March 2014|publisher=MiD DAY}}</ref> == విమర్శనాత్మక స్పందనలు == క్వీన్ చిత్రానికి అలాగే రనౌత్ నటనకు సార్వత్రికంగా విమర్శకుల ప్రశంసలు లభించాయి.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> అగ్రిగేటర్, రాటెన్ టొమాటోస్ వెబ్సైట్ ల సమీక్ష ఆధారంగా, క్వీన్ చిత్రం 90% ఆమోదం పొందింది. సగటు రేటింగ్ 8/10.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> భారతీయ చలనచిత్ర సమీక్ష అగ్రిగేటర్ వెబ్సైట్, ది రివ్యూ మాంక్ లో క్వీన్ 31 సమీక్షల ఆధారంగా 8.1/10 సగటు స్కోరును పొందింది, 100% విమర్శకులు అనుకూలంగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> [[దస్త్రం:Kangana_Ranaut_at_promotional_event_for_QUEEN.jpg|alt=|thumb|300x300px|టైటిల్ పాత్రదారిణిగా [[కంగనా రనౌత్|రనౌత్]] నటన విస్తృతమైన విమర్శకుల ప్రశంసలను అందుకుంది, ఆమెకు [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటి|ఉత్తమ నటిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు]] లభించింది.]] ''[[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా|టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' చెందిన మీనా అయ్యర్ ఈ చిత్రానికి 4.5/5 రేటింగ్ ఇస్తూ, "ఇది దర్శకుడి చిత్రం వికాస్ బహల్ కి, బాలీవుడ్ ఆయన గౌరవార్థం ప్రశంసలు అందించాలి" అని రాశారు. రనౌత్ నటన అద్భుతం అని పేర్కొని - ఇలా రాసింది, "రనౌత్ నటన అత్యుత్తమమైనది-ఆమె నిరాశకు గురైనప్పటికీ లేదా పారవశ్యంగా ఉన్నా, గోల్గప్పాలను విక్రయించినా లేదా అమాయకంగా సెక్స్-బొమ్మలను కొనుగోలు చేసినా, ఇటాలియన్ రెస్టారెంట్ యజమాని పట్ల తన మోహాన్ని దాచిపెట్టినా లేదా తన ప్రియుడు విజయ్ తీవ్ర నిరాశ చూపించినా, ఆమెది ఒక క్లాస్ యాక్ట్.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> డి.ఎన్.ఏ కు చెందిన సరితా తన్వార్ ఈ చిత్రానికి <ఐడి1] రేటింగ్ ఇస్తూ, "క్వీన్ తప్పక చూడవలసిన చిత్రం. మీరు సంతోషంగా హమ్మింగ్ చేస్తూ థియేటర్ నుండి బయలుదేరుతారు" అని రాశారు. రనౌత్ నటనను ప్రశంసిస్తూ ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది, "కంగనా కామెడీ, భావోద్వేగం రెండింటికీ ఆశ్చర్యకరమైన సామర్థ్యాన్ని ప్రదర్శించింది. ''రాణి పాత్రలో'' ఆమె అద్భుతమైన దుర్బలత్వం, లోతును ప్రదర్శించింది.".<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> ''[[ఇండియా టుడే]]'' నుండి సౌరభ్ ద్వివేది ఈ చిత్రానికి 4.5/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, దీనిని "తప్పక చూడవలసినది" అని చెప్పారు. రనౌత్ నటనను ప్రశంసిస్తూ ఆయన ఇలా వ్రాశారు, "''రాణి'' కంగన దీనిలో అద్భుతమైన ప్రదర్శన చేసింది, ఆమె తన అభిమానులకు, ప్రేక్షకులకు ఆమె ఇది వ్యాపారం అని ఇక్కడ తీవ్రంగా పరిగణించుతుందని తెలియజేసింది".<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> ''ఫిల్మ్ఫేర్'' నుండి దేవేష్ శర్మ ఈ చిత్రానికి 4.5/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, "క్వీన్ ఖచ్చితంగా భారతీయ సినిమాకు సరైన దిశలో ఒక అడుగు" అని అభిప్రాయపడ్డారు. రనౌత్ నటనను ప్రశంసిస్తూ ఆయన ఇలా వ్రాశారు, "ఇది మొదటి ఫ్రేమ్ నుండి కంగనా చిత్రం. ఆమె తన పాత్ర ఒక కోణం నుండి మరొకదానికి ఎగిరిపోయే విధానం నటిగా ఆమె పరిపక్వతను చూపిస్తుంది".<ref name="Filmfarereview">{{Cite news|url=https://m.filmfare.com/reviews/movie-review-queen-5546.html|title=Movie Review: Queen|date=7 March 2014|work=[[Filmfare]]|access-date=1 December 2021}}</ref> {{Blockquote|text=''క్వీన్'' విడుదలై, నా జీవితాన్ని మార్చేసింది. భారతీయ సినిమా ఒక మహిళా కేంద్రీకృత సమాంతర సినిమాను గుర్తించింది. ''క్వీన్'' నాకు కేవలం ఒక సినిమా మాత్రమే కాదు, 10 సంవత్సరాల పాటు నా నుండి దూరంగా ఉండిన ఒక విస్ఫోటనం. ఇదంతా ఒకేసారి వచ్చింది, అది చాలా మహత్తరమైనది.|author=|title=|source=క్వీన్ 7వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా రనౌత్.<ref>{{Cite news|date=మార్చి 7, 2021|title=On Queen's 7th anniversary, Kangana Ranaut says she did it 'for money', thought 'it would never release'|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-queen-s-7th-anniversary-kangana-ranaut-says-she-did-it-for-money-thought-it-would-never-release-101615092321898-amp.html|access-date=January 9, 2022|website=[[Hindustan Times]] }}</ref>}} == పురస్కారాలు, నామినేషన్లు == 62వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలలో, ఈ చిత్రం ఉత్తమ హిందీ చిత్రం (బహల్), [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటి|ఉత్తమ నటి]] (రానౌత్) పురస్కారాలను గెలుచుకుంది.<ref name="62ndfinal">{{Cite web|date=24 February 2015|title=62nd National Film Awards for 2014 (Press Release)|url=http://dff.nic.in/writereaddata/62nd%20National%20Film%20Awards%202014%20-%20Press%20Release.pdf|access-date=25 March 2015|website=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> 60వ ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డుల వేడుకలో, క్వీన్ 13 నామినేషన్లలో 6 అవార్డులను గెలుచుకుంది. ఉత్తమ చిత్రం, ఉత్తమ దర్శకుడు (బహల్), ఉత్తమ నటి (రానౌత్), ఉత్తమ నేపథ్య సంగీతం (త్రివేది), ఉత్తమ సినిమాటోగ్రఫీ, ఉత్తమ ఎడిటింగ్.<ref name="ff15">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/60th-Britannia-Filmfare-Awards-2014-Complete-list-of-winners/articleshow/46080277.cms|title=60th Britannia Filmfare Awards 2014: Complete list of winners|date=31 January 2015|work=The Times of India|access-date=31 January 2015}}</ref> 2015 స్క్రీన్ పురస్కారాల వేడుకలో, క్వీన్ 13 నామినేషన్లు అందుకుంది, అందులో ఉత్తమ చిత్రం, ఉత్తమ దర్శకుడు (బహల్, ఉత్తమ సినిమాటోగ్రఫీ) గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref><ref name="screen">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/in-the-reckoning-3/|title=21st Annual Life OK Screen Awards nominations|date=8 January 2015|work=The Indian Express|access-date=8 January 2015}}</ref> ఇతర నామినేషన్లలో ఉత్తమ నటి (రానాట్), ఉత్తమ సహాయ నటి (హేడన్) ఉన్నాయి.<ref name="screen" /> 2015 స్టార్ గిల్డ్ అవార్డులలో, ఈ చిత్రం ఉత్తమ దర్శకుడు (బహల్), ఉత్తమ కథ, ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే, ఉత్తమ ఎడిటింగ్ అవార్డులను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/may/130513-i-m-overwhelmed-raj-kumar.htm|title=I'm overwhelmed: Raj Kumar|date=13 May 2013|access-date=13 May 2013|publisher=MiD DAY}}</ref> క్వీన్ 2015 స్టార్ డస్ట్ అవార్డుల వేడుకలో [[ఉత్తమ సినిమాకు స్టార్‌డస్ట్ అవార్డు|ఉత్తమ చిత్రం]], ఉత్తమ దర్శకుడు (బహల్), [[ఉత్తమ నటిగా స్టార్‌డస్ట్ అవార్డు|ఉత్తమ నటి]] (రానౌత్) అవార్డులను కూడా గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|date=21 March 2014|title=Bursting with creativity|url=http://www.mid-day.com/articles/bursting-with-creativity/15173064|access-date=21 March 2014|publisher=MiD DAY}}</ref> 16వ ఐఫా అవార్డులలో, క్వీన్ 7 నామినేషన్లు అందుకుంది. ఉత్తమ చిత్రం, ఉత్తమ నటి (రానౌత్) తో సహా 5 అవార్డులను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|date=23 May 2018|title=Top Fifteen Films Driven By Female Leads|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180523104703/https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|archive-date=23 May 2018|access-date=23 May 2018|publisher=Box Office India}}</ref> == పునర్నిర్మాణాలు == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !సినిమా !దర్శకుడు !విడుదల తేదీ !భాష. !ప్రధాన నటి |- ! scope="row" |''జామ్ జామ్'' |[[నీలకంఠ]] | |[[మలయాళం]] |[[మంజిమా మోహన్]] |- ! scope="row" |''బటర్ ఫ్లై'' | rowspan="2" |[[రమేష్ అరవింద్]] | |[[కన్నడ భాష|కన్నడ]] |[[పారుల్ యాదవ్|పరుల్ యాదవ్]] |- ! scope="row" |''పారిస్ పారిస్'' | |[[తమిళ భాష]] |[[కాజల్ అగర్వాల్]] |- ! scope="row" |''[[దట్ ఈజ్ మహాలక్ష్మి]]'' |[[ప్రశాంత్ వర్మ]] | |[[తెలుగు]] |[[తమన్నా భాటియా]] |} == మూలాలు == [[వర్గం:హిందీ సినిమాలు]] [[వర్గం:బాలీవుడ్]] m2wrb20aoyis2dpfjhn2pqxmvh8l6kg 0 475845 4956916 4755681 2026-09-12T16:46:21Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956916 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ఖవాజా నఫే | image = | country = పాకిస్తాన్ | fullname = ఖవాజా ముహమ్మద్ నఫే | birth_date = {{birth date and age|2002|2|13|df=yes}} | birth_place = కరాచీ, సింధ్, పాకిస్తాన్ | batting = కరాచీ | role = బ్యాట్స్‌మన్ | international = true | internationalspan = | oneT20I = true | T20Idebutdate = శ్రీలంక 11 | T20Idebutyear = 2026 | T20Idebutagainst = శ్రీలంక | T20Icap = 125 | lastT20Idate = | lastT20Iyear = | lastT20Iagainst = | T20Ishirt = | club1 = [[ఓవర్సీస్ వారియర్స్]] | year1 = 2022–ప్రస్తుతం | clubnumber1 = | club2 = [[చటోగ్రామ్ ఛాలెంజర్స్]] | year2 = 2023–ప్రస్తుతం | clubnumber2 = | club3 = [[క్వెట్టా గ్లాడియేటర్స్]] | year3 = 2024-ప్రస్తుతం | clubnumber3 = 999 | columns = 4 | hidedeliveries = true | column1 =[[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]] | matches1 = 1 | runs1 = 26 | bat avg1 = 26.00 | 100s/50s1 = 0/0 | top score1 = 26 | deliveries1 = 0 | wickets1 = 0 | bowl avg1 = – | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = 1/– | column2 = [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఎఫ్‌సి]] | matches2 = 5 | runs2 = 143 | bat avg2 = 20.42 | 100s/50s2 = 1/0 | top score2 = 103[[not out|*]] | deliveries2 = 5 | wickets2 = 0 | bowl avg2 = – | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = – | catches/stumpings2 = 3/– | column3 = [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] | matches3 = 2 | runs3 = 6 | bat avg3 = 3.00 | 100s/50s3 = 0/0 | top score3 = 6 | deliveries3 = 0 | wickets3 = 0 | bowl avg3 = – | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = – | catches/stumpings3 = 1/– | column4 =[[ట్వంటీ20|టీ20]] | matches4 = 33 | runs4 = 714 | bat avg4 = 23.80 | 100s/50s4 = 0/7 | top score4 = 68 | deliveries4 = 0 | wickets4 = 0 | bowl avg4 = – | fivefor4 = 0 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = – | catches/stumpings4 = 17/– | date = 2026 జనవరి 11 | source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/khawaja-nafay-1329699 క్రిక్ఇన్ఫో |bowling= కుడిచేతి ఆఫ్‌బ్రేక్}} '''ఖవాజా ముహమ్మద్ నఫే''' (జననం 13 ఫిబ్రవరి 2002) పాకిస్తానీ క్రికెటర్,<ref>{{Cite web |title=Profile: Khawaja Nafay |url=https://www.pcb.com.pk/player-detail.php?action=view_profile&player_id=48329&note=&country_id=&pg=607&ipp=25&player_name=&father_name=&district=&region=&school=&address=&club= |access-date=2023-04-05 |website=Pakistan Cricket Board |language=en}}</ref> ఆయన కుడిచేతి బ్యాట్స్‌మన్. ఆయన కరాచీలో జన్మించాడు, లియాఖత్ ఖాన్ చేత శిక్షణ పొందాడు.<ref>{{Cite web |title=PSL 9: Who is Quetta Gladiators' Khawaja Nafay? |url=https://www.samaa.tv/2087310082-psl-9-who-is-quetta-gladiators-khawaja-nafay |access-date=2024-03-10 |website=Samaa TV}}</ref> ఆయన 2022 కాశ్మీర్ ప్రీమియర్ లీగ్‌లో [[ఓవర్సీస్ వారియర్స్|ఓవర్సీస్ వారియర్స్‌లో]] సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Local Karachi Cricketer Signs for Bangladesh Premier League Team |url=https://propakistani.pk/2023/01/02/local-karachi-cricketer-signs-for-bangladesh-premier-league-team/ |access-date=5 April 2023 |website=ProPakistani}}</ref> ==ఫ్రాంచైజ్ కెరీర్== ఖవాజా నఫే జనవరి 2023లో 2022–23 బంగ్లాదేశ్ ప్రీమియర్ లీగ్‌లో ఫ్రాంచైజీ తరపున ఆడటానికి [[చటోగ్రామ్ ఛాలెంజర్స్]] ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.<ref>{{Cite web |date=2023-01-02 |title=BPL 2023: Chattogram Challengers sign promising batter from Karachi |url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/bpl-2023-chattogram-challengers-sign-promising-batter-from-karachi |access-date=2023-04-05 |website=Cricket Pakistan |language=en |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405053731/https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/bpl-2023-chattogram-challengers-sign-promising-batter-from-karachi |url-status=dead }}</ref> ఆయన [[ఖుల్నా టైగర్స్|ఖుల్నా టైగర్స్‌తో]] జరిగిన మ్యాచ్‌లో [[చటోగ్రామ్ ఛాలెంజర్స్]] తరపున [[ట్వంటీ20]] అరంగేట్రం చేశాడు.<ref>{{Cite web |title=Full Scorecard of Challengers vs Tigers 19th Match 2022/23 |url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-premier-league-2022-23-1346160/chattogram-challengers-vs-khulna-tigers-19th-match-1351070/full-scorecard |access-date=2023-04-05 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ఆయన ప్రొఫెషనల్ స్థాయిలో ఒక ప్రధాన క్రికెట్ టోర్నమెంట్‌లో పాల్గొనడం ఇదే మొదటిసారి.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Afif Hossain gifts his bat to Pakistan young cricketer Khawaja Nafay |url=https://bdcrictime.com/afif-hossain-gifts-his-bat-to-pakistan-young-cricketer-khawaja-nafay |access-date=2023-04-05 |website=BDCricTime |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=BPL 2023: Top 6 little known foreign players to watch out for |url=https://bdcrictime.com/bpl-2023-top-6-little-known-foreign-players-to-watch-out-for |access-date=2023-04-05 |website=BDCricTime |language=en}}</ref> అతని బ్యాటింగ్ వీడియోలను జట్టు యాజమాన్యం ఫేస్‌బుక్‌లో సమీక్షించిన తర్వాత [[క్వెట్టా గ్లాడియేటర్స్|క్వెట్టా గ్లాడియేటర్స్‌లో]] చేరడానికి నఫేను ఆహ్వానించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.independenturdu.com/node/161061|title=گلیڈی ایٹرز کو جتوانے والے خواجہ نافع جنہیں ’فیس بک سے ڈھونڈا‘ گیا|trans-title=Khwaja Nafay, the Gladiator champion who was 'found on Facebook'.|date=19 February 2024|website= Independent Urdu }}</ref> ఆయన డిసెంబర్ 2023లో 2024 పాకిస్తాన్ సూపర్ లీగ్‌లో వారి తరపున ఆడటానికి ఆటగాళ్ల డ్రాఫ్ట్ తర్వాత [[క్వెట్టా గ్లాడియేటర్స్]] అతన్ని ఎంపిక చేసింది.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Teams complete squads as PSL 9 Players Draft concludes |url=https://a-sports.tv/psl-9-players-draft-live-updates-december-13/ |access-date=2024-03-10 |website=A Sports |language=en-US}}</ref> ఆయన 2024 ఫిబ్రవరి 19న [[లాహోర్ ఖలందర్స్|లాహోర్ ఖలందర్స్‌పై]] 31 బంతుల్లో 60 పరుగులు చేసి, తన తొలి [[ట్వంటీ20|టీ20]] అర్ధ సెంచరీని నమోదు చేశాడు.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nafay-inspired Gladiators stun holders Qalandars in high-scoring encounter |url=https://a-sports.tv/farhan-jahandad-propel-qalandars-to-187-7-against-gladiators/ |access-date=2024-03-10 |website=A Sports |language=en-US}}</ref> ఆయన ఆ ఇన్నింగ్స్‌లో ఒకే ఒక డాట్ బాల్ ఆడాడు, పిఎస్ఎల్ చరిత్రలో 30 బంతుల కంటే ఎక్కువ ఇన్నింగ్స్‌లో ఒకే ఒక డాట్ బాల్‌ను ఎదుర్కొన్న మొదటి ఆటగాడిగా నిలిచాడు.<ref>{{Cite web |date=2024-02-20 |title=Khawaja Nafay makes PSL history with rare achievement |url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/khawaja-nafay-makes-psl-history-with-rare-achievement |access-date=2024-03-10 |website=Cricket Pakistan |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:2000 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:పాకిస్తాన్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:పాకిస్తాన్ టీ20 క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] 7hki7d2khsxrhlc5svb180yq4ty0w24 0 476389 4957087 4940863 2026-09-13T06:44:27Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4957087 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = జి.బి. పరుల్కర్ | image = | imagesize = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1931|12|01}} | birth_place = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2021|05|04|1931|12|01}} | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | nationality ={{flag|India|name=భారతీయుడు}} | othername = | occupation = కార్డియోథొరాసిక్ సర్జన్ | yearsactive = | known_for = కార్డియోవాస్కులర్ & థొరాసిక్ సర్జరీ | awards = {{ublist|1997&nbsp;[[డా. బి.సి.రాయ్ అవార్డు]]| 1998&nbsp;[[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మభూషణ్]]|2009&nbsp;ఎంయూహెచ్ఎస్ మారథాన్ టీచర్ అవార్డు}} }} '''గురుకుమార్ భాలచంద్ర పరుల్కర్''' (1 డిసెంబర్ 1931 - 4 మే 2021) భారతీయ కార్డియోథొరాసిక్ సర్జన్, కింగ్ ఎడ్వర్డ్ మెమోరియల్ హాస్పిటల్, సేథ్ గోర్ధాండాస్ సుందర్‌దాస్ మెడికల్ కాలేజీలో ఎమెరిటస్ ప్రొఫెసర్. ఆయన 1984లో అసోసియేషన్ ఆఫ్ సర్జన్స్ ఆఫ్ ఇండియా అధ్యక్షుడిగా పని చేశాడు.<ref name="Past Presidents & Secretaries – The Association of Surgeons of India">{{Cite web|date=2018-06-06|title=Past Presidents & Secretaries – The Association of Surgeons of India|url=http://asiindia.org/past-presidents/|access-date=2018-06-06|website=asiindia.org|language=en-US}}</ref> == జీవితచరిత్ర == జి.బి. పరుల్కర్ 1931 డిసెంబర్ 1న [[మహారాష్ట్ర]] [[ముంబై]] జన్మించిన పరుల్కర్, భారతదేశంలో కార్డియాక్ సర్జరీకి మార్గదర్శకులైన ప్రఫుల్ల కుమార్ సేన్ సహచరుడిగా పనిచేశాడు.<ref name="Tree Of Gratitude - Dr. Parulkar GurukumarBhalchandra">{{Cite web|date=2018-06-05|title=Tree Of Gratitude - Dr. Parulkar GurukumarBhalchandra|url=http://www.cardiacsurgeongandhi.com/tog/parulkar.html|access-date=2018-06-05|website=www.cardiacsurgeongandhi.com|archive-date=2016-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022121242/http://cardiacsurgeongandhi.com/tog/parulkar.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Cardiovascular and Thoracic Surgery - KING EDWARD MEMORIAL HOSPITAL">{{Cite web|date=2018-06-05|title=Cardiovascular and Thoracic Surgery - KING EDWARD MEMORIAL HOSPITAL|url=http://www.kem.edu/cardiovascular-and-thoracic-surgery/|access-date=2018-06-05|website=www.kem.edu|language=en-US}}</ref> [[ముంబై విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి పట్టభద్రుడైన ఆయన బేలర్ కాలేజ్ ఆఫ్ మెడిసిన్ అధునాతన శిక్షణ పొందాడు, భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, భారతదేశంలో బృహద్ధమని సంబంధ రక్తనాళాల విచ్ఛేదనం అల్పోష్ణ ప్రసరణ నిరోధ సాంకేతికతను ప్రవేశపెట్టాడు.<ref name="History of Aortic Surgery in India">{{Cite web|last=Verma|first=Himanshu|last2=Rai|first2=Kumud|last3=Vallabhaneni|first3=S Rao|last4=Tripathi|first4=Ramesh|date=2015-07-01|title=History of Aortic Surgery in India|url=http://www.indjvascsurg.org/article.asp?issn=0972-0820;year=2015;volume=2;issue=3;spage=105;epage=111;aulast=Verma|access-date=2018-06-05|website=Indian Journal of Vascular and Endovascular Surgery|language=en|archive-date=2016-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160910121924/http://www.indjvascsurg.org/article.asp?issn=0972-0820;year=2015;volume=2;issue=3;spage=105;epage=111;aulast=Verma|url-status=dead}}</ref> అరుణ షాన్బాగ్ కేసులో బాధితురాలికి చికిత్స చేసిన వైద్యులలో ఆయన ఒకడు. <ref name="Virani2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6AdtAwAAQBAJ&pg=PT19|title=Aruna's Story: The True account of a Rape and its Aftermath|last=Pinki Virani|date=14 October 2000|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-93-5118-076-0|pages=19–}}</ref><ref name="Aruna is the bond that unites us: KEM Hospital dean">{{Cite web|date=2011-03-07|title=Aruna is the bond that unites us: KEM Hospital dean|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-aruna-is-the-bond-that-unites-us-kem-hospital-dean-1516923|access-date=2018-06-05|website=dna|language=en-US}}</ref> పరుల్కర్ 1997లో మెడికల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా నుండి డాక్టర్ బిసి రాయ్ అవార్డును అందుకున్నాడు.<ref name="Cardiovascular And Thoracic Surgery">{{Cite web|date=2018-06-05|title=Cardiovascular And Thoracic Surgery|url=https://www.indiamart.com/proddetail/cardiovascular-and-thoracic-surgery-6984693673.html|access-date=2018-06-05|website=indiamart.com|language=en|archive-date=2020-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411095914/https://www.indiamart.com/proddetail/cardiovascular-and-thoracic-surgery-6984693673.html|url-status=dead}}</ref> ఆయనకు [[భారత ప్రభుత్వం]] 1998లో మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మభూషణ్]] సత్కరించింది.<ref name="Padma Awards">{{Cite web|date=2018-05-17|title=Padma Awards|url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015000149/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/|archive-date=15 October 2018|access-date=2018-05-17|website=Padma Awards|publisher=Government of India}}</ref> ఆయన మహారాష్ట్ర యూనివర్శిటీ ఆఫ్ హెల్త్ సైన్సెస్ 2009 ది ''మారథాన్ టీచర్ అవార్డు'' కూడా అందుకున్నాడు, అనేక ఇతర గౌరవాలను అందుకున్నాడు.<ref name="Dr. G. B. Parulkar awarded The Marathon Teacher Award">{{Cite web|last=Avinash Patwadhan|date=2009-04-06|title=Dr. G. B. Parulkar awarded The Marathon Teacher Award|url=https://www.slideshare.net/avinilima/dr-g-b-parulkar-awarded-the-marathon-teacher-award|access-date=2018-06-05}}</ref><ref name="Tree Of Gratitude - Dr. Parulkar GurukumarBhalchandra2">{{Cite web|date=2018-06-05|title=Tree Of Gratitude - Dr. Parulkar GurukumarBhalchandra|url=http://www.cardiacsurgeongandhi.com/tog/parulkar.html|access-date=2018-06-05|website=www.cardiacsurgeongandhi.com|archive-date=2016-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022121242/http://cardiacsurgeongandhi.com/tog/parulkar.html|url-status=dead}}</ref> పారుల్కర్ 4 మే 2021న 89 సంవత్సరాల వయసులో మరణించాడు.<ref>{{Cite web|date=5 May 2021|title=In Memoriam: Dr. G.B Parulkar MS, FACS, FIACS (1931–2021)|url=https://www.iacts.org/content/memoriam-dr-gbparulkar|access-date=1 December 2023|website=IACTS|archive-date=7 డిసెంబర్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207212702/https://www.iacts.org/content/memoriam-dr-gbparulkar|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1931 జననాలు]] [[వర్గం:2021 మరణాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర వైద్యులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు]] fcz2ex4hcmbwxgfxy8opx6lwqmlz0c2 0 477661 4957187 4824383 2026-09-13T10:36:40Z Santhoshini Gummidi 152426 4957187 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = తనాహ్ లోట్ | image_name = TanahLot 2014.JPG | image_caption = పురా తనాహ్ లోట్ | pushpin_map = Indonesia Bali#Indonesia | coordinates = {{coord|8.62107|S|115.08716|E|display=inline,title|source:dewiki}} | location = [[ఇండోనేసియా]] | footnotes = }} '''తనాహ్ లోట్''' అనేది [[ఇండోనేసియా]]లోని [[బాలి]] ద్వీపానికి సమీపంలో ఉన్న ఒక రాతి నిర్మాణం. ఇక్కడ ప్రాచీన హిందూ తీర్థయాత్ర ఆలయమైన ''పురా తనాహ్ లోట్'' (అర్థం: "తనాహ్ లోట్ దేవాలయం") ఉంది. ఇది పర్యాటకులకు ఎంతో ప్రాచుర్యం పొందిన ప్రదేశం కాగా, ఫోటోగ్రఫీకి అనువైన ప్రముఖ సాంస్కృతిక ప్రతీకగా కూడా గుర్తించబడింది.<ref name="lp257">{{cite book |language=en |title=South-East Asia on a shoestring |publisher=Lonely Planet |date=1992 |isbn=0-86442-125-7 |page=257 |oclc=12486944 |url=https://archive.org/details/isbn_9781741792331/mode/2up }}.</ref> == స్థానం == '''తానా లాట్''' ఆలయం బెరాబన్ గ్రామంలో ఉంది.<ref>{{cite web |title= Beraban, map |website= google.co.id |url= https://www.google.co.id/maps/place/Beraban,+Kediri,+Kabupaten+de+Tabanan,+Bali,+Indon%C3%A9sie/@-8.6202894,115.0885819,15.75z/data=!4m6!3m5!1s0x2dd239d47b511797:0x5030bfbca831e80!8m2!3d-8.6148793!4d115.1029403!16s%2Fg%2F12h2strzb?entry=ttu |archive-url= https://web.archive.org/web/20240603214225/https://www.google.co.id/maps/place/Beraban,+Kediri,+Kabupaten+de+Tabanan,+Bali,+Indon%C3%A9sie/@-8.6202894,115.0885819,15.75z/data=!4m6!3m5!1s0x2dd239d47b511797:0x5030bfbca831e80!8m2!3d-8.6148793!4d115.1029403!16s%2Fg%2F12h2strzb?entry=ttu |url-status= dead |archive-date= 3 June 2024 }}</ref> ఇది కేదిరి జిల్లాలో, తబానన్ రీజెన్సీ పరిధిలో ఉంది. ఈ ప్రాంతం తబానన్ పట్టణానికి సుమారు 13 కి.మీ దక్షిణంగా, అలాగే డెన్పసార్ నగరానికి సుమారు 20 కి.మీ వాయవ్య దిశలో ఉంది. ఈ [[దేవాలయం|ఆలయం]] సముద్రంలో ఉన్న ఒక పెద్ద శిలా దిబ్బపై నిర్మించబడింది. అలలు తగ్గే వేళ (తక్కువ సముద్ర మట్టం సమయంలో) మాత్రమే దీనికి కాలినడకన చేరుకోవడం సాధ్యమవుతుంది.<ref name="greener">{{cite web |title= Temples in Bali Explained – The Guide for Beginners |website= greenerbali.com |date= 16 June 2020 |url= https://greenerbali.com/temples-in-bali-explained-the-guide-for-beginners/ |access-date= 20 May 2024 }}</ref> <gallery mode="packed" heights="120"> Pura Tanah Lot Bali10.jpg|తానా లాట్ ఆలయం Pura Tanah Lot Bali08.jpg|తానా లాట్‌లోని విగ్రహం Pura Tanah Lot, Bali, Indonesia, 20220827 1009 1162.jpg|సామాన్య దృశ్యం Jl. Tanah Lot, Beraban, Kediri, Kabupaten Tabanan, Bali, Indonesia - panoramio.jpg|సమీపంలోని శిలాకట్టలు </gallery> == తనాహ్ లోట్ ఆలయం == '''తనాహ్ లోట్''' అనేది బాలీలోని ఏడు ప్రధాన బాలినీస్ సముద్ర ఆలయాలలో (''సీ టెంపుల్స్'') ఒకటి.{{sfn|Dougherty|2018|p=7}} ఇది ద్వీపంలోని నైరుతి తీర ప్రాంతం వెంట ఉంది. ఈ పేరు బాలినీస్ భాషలో “సముద్రంలో భూమి” అనే అర్థాన్ని ఇస్తుంది.<ref>{{cite book |last1= Hirsch |first1= Philip |last2= Warren |first2= Carol |year= 1998 |title= The politics of environment in Southeast Asia: resources and resistance |type= 325 p. |location= London / New York |publisher= Routledge |pages= [https://archive.org/details/politicsofenviro0000phil/page/242 242]–244 |isbn= 978-0-203-03017-2 |oclc= 490091203 |url=https://archive.org/details/politicsofenviro0000phil}}</ref><ref>{{cite journal |last1= Dougherty |first1= Margaret |date=Fall 2018 |title= How the Balinese see the sea: interpretations of oceanic power |journal= Independent Study Project (ISP) Collection |issue= 2934 |url= https://digitalcollections.sit.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3957&context=isp_collection |access-date= 27 May 2024 }} p. 35.</ref> ఈ ఆలయంలో ప్రధాన దేవత ''దేవ [[వరుణుడు|బరుణుడు]]'' (''దేవ బరుణ'') లేదా ''భతార సెగర''గా పిలువబడే సముద్ర దేవుడు. ఇతను సముద్ర శక్తిని ప్రతీకాత్మకంగా సూచిస్తాడు.<ref>{{Cite news |last=Zararia |first=Priti |title=Pura Tanah Lot—the stunning sea temple |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/pura-tanah-lotthe-stunning-sea-temple/articleshow/53005264.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pura Tanah Lot – Kepustakaan Candi |trans-title=Tanah Lot Temple – Temple Library |url=https://candi.perpusnas.go.id/temples/temples_map/deskripsi--pura_tanah_lot_54 |access-date=1 July 2025 |website=candi.perpusnas.go.id }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> తనాహ్ లోట్ ఆలయం 16వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ మతపరమైన వ్యక్తి డాంగ్ హ్యాంగ్ నిరార్థ కృషిగా భావించబడుతుంది. అతను [[హిందూమతం]] ప్రభావంతో బలంగా ప్రేరితుడై, బాలీ, లోంబోక్,, సుంబావా ప్రాంతాలలో చేసిన విస్తృత ప్రయాణాల సందర్భంగా ఇక్కడ ఒక రాత్రి గడిపాడని చెబుతారు.{{efn| నిరార్థ ప్రయాణాలను ''ద్విజేంద్ర తత్వ'' అనే ఒక ''లొంతారా'' (తాళపత్ర గ్రంథం)లో వర్ణించారు.<ref>{{cite journal |last1= Putra |first1= Ida Bagus Rai |last2= Kesuma |first2= I Nyoman Weda |last3= Cika |first3= I Wayan |last4= Suastika |first4= I Made |date= January 2011 |title= Dharmayatra in the Dwijendra Tattwa text analysis of reception |journal= e-Journal of Linguistics |volume= 5 |issue= 2 |url= https://ojs.unud.ac.id/index.php/eol/article/view/3549 |access-date= 24 May 2024 }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఇది డిజిటైజ్ చేయబడింది, [https://archive.org/details/dwijendra-tatwa/page/n4/mode/1up ''archive.org'']లో ఆన్‌లైన్‌లో లభ్యమవుతుంది.}} నిరార్థను తనాహ్ లోట్ ఆలయంలో పూజిస్తారు కూడా.<ref name="star">{{cite web |title= Tanah Lot |website= balistarislad.com |date= 22 January 2024 |url= https://balistarisland.com/bali-tourist-attractions/tanah-lot-temple/ |access-date= 7 May 2024 }}</ref> [[File:1 pura batu balong tanah lot.jpg|thumb|పురా తనాహ్ లోట్‌కు సుమారు 300 మీటర్ల ఉత్తరంగా ఉన్న పురా బాటు బొలోంగ్]] === పునరుద్ధరణ === 1980ల కాలంలో ఆలయానికి ఆధారమైన రాతి ముఖభాగం క్రమంగా చెదిరిపోవడం ప్రారంభమైంది. ఆలయం చుట్టుపక్కల, లోపల ప్రాంతం ప్రమాదకరంగా మారింది.{{sfn|Pringle|2004|p=192–194}} తదనంతరం జపాన్ ప్రభుత్వం, బాలి ద్వీపంలోని ఈ చారిత్రక ఆలయం, పరిసర ప్రాంతాల్లోని ఇతర ముఖ్య ప్రదేశాల సంరక్షణ కోసం ఇండోనేషియా ప్రభుత్వానికి Rp 800 బిలియన్ల రుణాన్ని (సుమారు US$480 మిలియన్)<ref>1980 మారకపు రేటు ప్రకారం US$1 = Rp 6,000. Gordon De Brouwer, Masahiro Kawai. ''Indonesian Rupiah'' in ''Exchange rate regimes in East Asia'' Vol 51. Routledge, 2004. {{ISBN|0-415-32281-2}}, {{ISBN|978-0-415-32281-2}}.</ref> అందించింది. దీని ఫలితంగా, జపాన్ నిధులతో నిర్వహించబడిన పునరుద్ధరణ, స్థిరీకరణ కార్యక్రమంలో తనాహ్ లోట్ ఆలయానికి సంబంధించిన "రాతి"లో మూడో వంతుకు మించిన భాగం వాస్తవానికి కృత్రిమ రాతితో కప్పబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Onaka |first=S. |last2=Endo |first2=S. |last3=Uda |first3=T. |date=2013 |title=Bali beach conservation project and issues related to beach maintenance after completion of project |url=https://core.ac.uk/outputs/25492879/?utm_source=pdf&utm_medium=banner&utm_campaign=pdf-decoration-v1 |journal=Hasanuddin University Press |via=[[CORE (research service)|CORE]]}}</ref> === పర్యాటకం === 2019లో నిర్వహించిన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, తనాహ్ లోట్ ఇండోనేషియాలో అత్యధికంగా సందర్శించబడే ప్రదేశాలలో ఒకటి. ప్రతి సంవత్సరం సగటున 5 లక్షల మంది పర్యాటకులు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శిస్తారు.<ref>{{cite journal |last1=Andriani |first1=Agis |last2=Fuad |first2=Abdullah |last3=Enjang |first3=Nurhaedin |last4=Hidayati |first4=Arini Nurul |last5=Rosmala |first5=Dewi |last6=Saputra |first6=Yuyus |date=2004 |title=The Representation of Counterproductive Religious Values in a Selected Chapter of an Indonesian ELT Textbook: Systemic Functional Multimodal Discourse Analysis |journal=Journal of Pragmatics and Discourse Research |volume=4 |issue=1 |page=56 |url=https://jurnal.ppjb-sip.org/index.php/jpdr/article/viewFile/756/317 |access-date=27 May 2024}}</ref> ఆలయానికి చేరుకోవడానికి సందర్శకులు సముద్రం వైపు దిగువకు వెళ్లే మార్గానికి ఇరుప్రక్కల ఏర్పాటైన బహిరంగ స్మారక వస్తువుల దుకాణాల మధ్యగా నడిచి వెళ్లాలి. భూభాగంలోని కొండచరియల పైభాగంలో రెస్టారెంట్లు కూడా ఉన్నాయి. <gallery mode="packed" heights="120"> 032 Guardians of the Gate, The Tanah Lot Area, Tabanan, Bali, photograph by Anandajoti Bhikkhu.jpg|గేటు రక్షకులు 031 Makara, The Tanah Lot Area, Tabanan, Bali, photograph by Anandajoti Bhikkhu.jpg|మెట్ల డ్రాగన్ Pura Tanah Lot Bali17.jpg|తనాహ్ లోట్ ఆలయంలోని పవిత్ర జలం Tanah Lot odalan ritual.jpg|ఓడాలన్ ఆచారం Kecak Dance Tanah Lot 2.jpg|కెచక్ నృత్యం, 14 ఆగస్టు 2022 </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * ఇండోనేషియా నిర్మాణకళ * హిందూ ఆలయ నిర్మాణకళ == గమనికలు, మూలాలు == === గమనికలు === {{notelist}} === మూలాలు === {{reflist|40em}} == మరింత చదవండి == * {{cite book |last=Pringle |first=Robert |author-link=Robert Pringle (diplomat) |year=2004 |title=A short history of Bali: Indonesia's Hindu Realm |url=https://archive.org/details/shorthistoryofba0000prin |location=Crows Nest, NSW |publisher=[[Allen & Unwin]] |series=Short History of Asia cup |isbn=1-86508-863-3 }} == బాహ్య లింకులు == {{commons category|Pura Tanah Lot}} * {{Wikivoyage-inline}} [[Category:బాలీలో పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[Category:టబానాన్ రీజెన్సీ]] [[వర్గం:ఇండోనేషియా లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[Category:ఇండోనేషియాలో పురావస్తు స్థలాలు]] 9wb9fb9kwi8xz6o22rpxr8h52gn5191 0 482856 4956878 4828119 2026-09-12T15:14:17Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956878 wikitext text/x-wiki {{Infobox boxer|name=కౌర్ సింగ్|image=|caption=|realname=|weight=హెవీ వెయిట్|height=|reach=|nationality=భారతీయుడు|birth_date=1948/1949|birth_place=ఖనాల్ ఖుర్ద్, సంగ్రూర్, తూర్పు పంజాబ్, డొమినియన్ ఆఫ్ ఇండియా|death_date={{death date and given age|2023|04|27|74|df=y}}|death_place=కురుక్షేత్ర, [[హర్యానా]], భారతదేశం|style=|total=|wins=|KO=|losses=}} '''కౌర్ సింగ్''' (పంజాబీ: குர் சின்னா 1948/49 - 2023 ఏప్రిల్ 27), [[పంజాబ్ ప్రాంతం|పంజాబ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారత హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్ [[ముష్టి యుద్ధం|బాక్సర్]]. సీనియర్ జాతీయ బాక్సింగ్ ఛాంపియన్షిప్, ఆసియా బాక్సింగ్ ఛాంపియన్స్షిప్, ఆసియా క్రీడలలో ఆయన మూడు బంగారు పతకాలు గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.businessinsider.in/the-woes-of-indian-boxer-kaur-singh/articleshow/53226958.cms|title=Here's the unheard story of Kaur Singh, the farmer from Punjab who fought Muhammad Ali|work=[[Business Insider]]|access-date=20 May 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230428121616/https://www.businessinsider.in/the-woes-of-indian-boxer-kaur-singh/articleshow/53226958.cms|archive-date=28 April 2023}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/125091/army-boxing-hero-kaur-singh/|title=How the Army Rushed to the Rescue of a Forgotten Boxing Hero - Twice!|date=20 December 2017|work=[[The Better India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/forgotten-boxing-hero-kaur-singh-raising-loan-from-money-lenders-medical-treatment-1105295-2017-12-11|title=Forgotten Boxing hero Kaur Singh raising loan from money lenders for medical treatment|work=[[India Today]]|language=en}}</ref> == కెరీర్ == === భారత సైనిక దళం === కౌర్ సింగ్ [[పంజాబ్]] రాష్ట్రం మాల్వా ప్రాంతం సంగ్రూర్ లోని ఖనల్ ఖుర్ద్ గ్రామంలో జాట్ సిక్కు కుటుంబంలో జన్మించాడు. 1973లో [[భారత సైనిక దళం|భారత సైన్యం]]<nowiki/>లో 23 సంవత్సరాల వయస్సులో [[హవిల్దార్]] గా చేరాడు. దీనికి ముందు అతను ఒక చిన్న రైతు. అక్కడ అతను భారతదేశం-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో పాల్గొన్నాడు. అతని ధైర్యానికి [[సేనా పతకం]] అందుకున్నాడు, 1988లో విశిష్ట సేవా పతకాన్ని పొందాడు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/Kaur-Singh-who-fought-Muhammad-Ali-did-not-allow-his-children-to-take-up-sports/articleshow/53220647.cms|title=Arjuna Award|work=[[The Times of India]]}}</ref> === బాక్సింగ్ === 1979లో, ఆయన సీనియర్ జాతీయ బాక్సింగ్ ఛాంపియన్షిప్ లో బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకున్నాడు. అంతేకాకుండా, ఆయన 1983 వరకు నాలుగు సంవత్సరాలు బంగారు పతక విజేతగా కొనసాగాడు.<ref>{{Cite web|date=13 December 2017|title=कभी बॉक्सर मोहम्मद अली से किया था मुकाबला, अब जी रहे ऐसे बदहाली की जिंदगी|url=https://www.bhaskar.com/news/PUN-AMR-OMC-LCL-arjun-award-and-padma-shri-award-winner-boxer-kaur-singh-5767941-PHO.html|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}</ref> 1980లో [[ముంబై]]<nowiki/>లో జరిగిన ఆసియా బాక్సింగ్ ఛాంపియన్షిప్ లో ఆయన బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/sport/when-punjab-s-kaur-singh-traded-punches-with-the-legend/247086.html|title=Kaur Singh, a gold medal in the Asian Boxing Championship in 1980|work=[[The Tribune (Chandigarh)]]|access-date=20 May 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402183743/https://www.tribuneindia.com/news/sport/when-punjab-s-kaur-singh-traded-punches-with-the-legend/247086.html|archive-date=2 April 2019}}</ref> 1982లో [[న్యూఢిల్లీ]]<nowiki/>లో జరిగిన హెవీవెయిట్ కేటగిరీ ఆసియా గేమ్స్ లో ఆయన బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకున్నాడు, అదే సంవత్సరంలో [[భారత యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ|యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ]] అందించే [[అర్జున అవార్డు]] సైతం అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite news|url=http://punjabtoday.in/punjabtodayin/interview.php?comment&entry_id=1489676134&title=the-untold-story-of-kaur-singh-%E2%80%93-a-forgotten-indian-boxer-who-fought-muhammad-ali|title=The untold story of Kaur Singh – A forgotten Indian boxer who fought Muhammad Ali|work=punjabtoday.in|access-date=20 May 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024064815/http://punjabtoday.in/punjabtodayin/interview.php?comment&entry_id=1489676134&title=the-untold-story-of-kaur-singh-%E2%80%93-a-forgotten-indian-boxer-who-fought-muhammad-ali|archive-date=24 October 2020|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.sbs.com.au/yourlanguage/punjabi/en/article/2016/06/08/heavyweight-boxing-champ-kaur-singh-recalls-fight-zorawar-muhammed-ali|title=Heavyweight boxing champ Kaur Singh recalls fight with Zorawar Muhammed Ali|work=[[SBS PopAsia]]|language=en}}</ref> 1983లో, భారత క్రీడలకు అత్యుత్తమ సేవలందించినందుకు [[భారత ప్రభుత్వం]] ఆయనకు [[పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు (1980-1989)|పద్మశ్రీ అవార్డు]] ప్రదానం చేసింది. [[లాస్ ఏంజిల్స్]] ఒలింపిక్స్ లో పాల్గొని, రెండు బౌట్లను గెలుచుకున్న భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించిన తరువాత ఆయన 1984లో బాక్సింగ్ వృత్తి నుండి రిటైర్ అయ్యాడు. == మరణం == కౌర్ సింగ్ 2023 ఏప్రిల్ 27న 74 సంవత్సరాల వయసులో మరణించాడు. == వారసత్వం == కౌర్ సింగ్ జీవిత చరిత్ర ఆదారంగా రూపొందించిన చిత్రం ''పద్మశ్రీ కౌర్ సింగ్'' 2022లో వెలువడింది, నిర్మాత కరమ్ బాత్ ఆయన పాత్రను పోషించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.koimoi.com/outside-bollywood/padma-shri-kaur-singhs-biopic-on-cards-he-was-the-only-indian-boxer-to-fight-muhammad-ali/|title=Padma Shri Kaur Singh's Biopic On Cards; He Was The Only Indian Boxer To Fight Muhammad Ali|work=[[KoiMoi]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/bollywood/biopic-of-only-indian-boxer-who-fought-muhammad-ali-in-the-pipeline-2239462.html|title=Biopic of only Indian boxer who fought Muhammad Ali in the pipeline|work=[[Zee News]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/now-film-on-indian-boxer-who-faced-ali/articleshow/71533293.cms|title=Now, film on Indian boxer who faced Ali|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=2026-03-03|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125010205/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/now-film-on-indian-boxer-who-faced-ali/articleshow/71533293.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=Karam Batth brings out the story of Padma Shri Kaur Singh, the legendary Punjabi boxer|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/karam-batth-brings-out-the-story-of-kaur-singh-the-legendary-punjabi-boxer-408747|access-date=2022-07-09|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు]] 3ft15vxrzu819mp9dnxel143cyua2fn 0 492941 4957213 4852618 2026-09-13T11:01:15Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4957213 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = టానా సరస్సు | image = lake tana.jpg | caption = అంతరిక్షం నుండి పడమటి వైపు చూస్తున్న టానా సరస్సు ఛాయాచిత్రం (ఏప్రిల్ 1991) | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = తూర్పు ఆఫ్రికా | coords = | type = | inflow = గిల్గెల్ అబే, కిల్టీ నది, మాగెచ్ నది, రెబ్ నది, గుమారా నది | outflow = బ్లూ నైల్ | catchment = | basin_countries =ఇథియోపియా | length = 84 కిమీ (52 మైళ్ళు) | width = 66 కిమీ (41 మైళ్ళు) | area = 3,200 కిమీ 2 (1,200 చదరపు మైళ్ళు) | depth = | max-depth = 15 మీ (49 అడుగులు) | residence_time = | shore = | elevation = 1,788 మీ (5,866 అడుగులు) | islands =అత్యంత ముఖ్యమైనవి తానా కిర్కోస్, డాగా ద్వీపం, డెక్ ఐలాండ్, మిత్రహా | cities = బహిర్ దార్, గోర్గోరా <!-- Map --> | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = Location of Lake Tana in Ethiopia. | pushpin_map_caption = <!-- Below --> | website = | reference = }} '''తానా [[సరస్సు]]''' (Amharic: சாயிக்கான், రోమనీకరించబడింది: T 'ana هyik' i ') గతంలో లిప్యంతరీకరణ చేయబడిన తానా [[ఇథియోపియా]] అతిపెద్ద సరస్సు, బ్లూ నైల్ యొక్క మూలం.{{sfn|Garstin|Cana|1911}} వాయవ్య ఇథియోపియన్ హైలాండ్స్‌లోని అమ్హారా ప్రాంతంలో ఉన్న ఈ సరస్సు సుమారుగా 84 కిలోమీటర్ల (52 మైళ్ళు) పొడవు, 66 కిలోమీటర్ల (41 మైళ్ళు) వెడల్పుతో, 15 మీటర్ల (49 అడుగులు) గరిష్ట లోతును, 1,788 మీటర్ల (5,866 అడుగులు) ఎత్తును కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite book|title=Statistical Abstract of Ethiopia|year=1967–1968}}</ref><ref>{{Cite web|date=5 November 2004|title=Lake Tana, source of the Blue Nile|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Observing_the_Earth/Lake_Tana_source_of_the_Blue_Nile|access-date=4 November 2013|website=Observing the Earth|publisher=European Space Agency}}</ref> టానా సరస్సులోకి గిల్గెల్ అబే, రెబ్, గుమారా నదులు ప్రవహిస్తాయి. దీని ఉపరితల వైశాల్యం రుతువు, వర్షపాతాన్ని బట్టి 3,000 నుండి 3,500 చదరపు కిలోమీటర్ల (1,200 నుండి 1,400 చదరపు మైళ్ళు) వరకు ఉంటుంది. సరస్సు నుండి నీరు [[బ్లూ నైల్|బ్లూ నైలు నది]]<nowiki/>లోకి కలిసే చోట నియంత్రణ ఆనకట్టను నిర్మించినప్పటి నుండి సరస్సు నీటి మట్టం నియంత్రించబడుతోంది. ఇది బ్లూ నైలు జలపాతం (టిస్ అబ్బాయి), జలవిద్యుత్ కేంద్రానికి ప్రవాహాన్ని నియంత్రిస్తుంది. 2015లో తానా సరస్సు ప్రాంతం దాని జాతీయ, అంతర్జాతీయ సహజ, సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యతను గుర్తించి యునెస్కో బయోస్పియర్ రిజర్వ్ నామినేట్ చేయబడింది.<ref>{{Cite web |url=http://www.laketana-biosphere.com/ |title=Homepage of Lake Tana Biosphere Reserve |access-date=2026-05-17 |archive-date=2021-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210702215353/https://www.laketana-biosphere.com/ |url-status=dead }}</ref> == అవలోకనం == [[File:Lake Tana, Ethiopia.jpg|thumb|left|టానా సరస్సుపై దృశ్యాలు]] [[File:Island Church (2401612298).jpg|thumb|left|టానా సరస్సుపై దృశ్యాలు]] [[File:Zege Peninsula Tour Guide.jpg|thumb|left|జెగే ద్వీపకల్పంలోని ఒక మఠంలో భోజన సమయాలను సూచించడానికి రాయిని ఎలా కొడతారో ఒక స్థానిక టూర్ గైడ్ ప్రదర్శిస్తున్నాడు.]] [[File:Blue Nile.jpg|thumb|left|టానా సరస్సు నుండి బయటకు వచ్చే మార్గం ద్వారా నీలి నైలు నది ప్రారంభం]] [[File:BahirDarResort.jpg|thumb|left|బహిర్ దార్‌లోని తానా సరస్సుపై ఒక రిసార్ట్ హోటల్]] సుమారు 5 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం ప్లీస్టోసీన్ ప్రారంభంలో ప్రవహించే నదుల ప్రవాహాన్ని అడ్డుకున్న అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాల ద్వారా తానా సరస్సు ఏర్పడింది.<ref name="springer">{{Cite book|title=The Nile|last=Vijverberg|first=Jacobus|last2=Sibbing|first2=Ferdinand A.|last3=Dejen|first3=Eshete|year=2009|isbn=978-1-4020-9725-6|series=Monographiae Biologicae|volume=89|pages=163–192|chapter=Lake Tana: Source of the Blue Nile|doi=10.1007/978-1-4020-9726-3_9}}</ref> ఈ సరస్సు మొదట ఈనాటి కంటే చాలా పెద్దదిగా ఉండేది. ఏడు పెద్ద శాశ్వత నదులు ఈ సరస్సుకు, అలాగే 40 చిన్న కాలానుగుణ నదులకు నీరు అందిస్తాయి. ఈ సరస్సుకు ప్రధాన ఉపనదులు గిల్గెల్ అబ్బాయ్ (లిటిల్ నైల్ నది), మెగెచ్, గుమారా, రిబ్ నదులు.<ref name="springer" /> తానా సరస్సులో అనేక ద్వీపాలు ఉన్నాయి, వాటి సంఖ్య సరస్సు స్థాయిని బట్టి మారుతూ ఉంటుంది. ఇది గత 400 సంవత్సరాలలో సుమారు 6 అడుగుల (1.8 మీ) పడిపోయింది. 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో [[పోర్చుగల్|పోర్చుగీస్]] మిషనరీ అయిన మాన్యువల్ డి అల్మేడా ప్రకారం, 21 ద్వీపాలు ఉన్నాయి, వాటిలో ఏడు లేదా ఎనిమిది ద్వీపాలపై మఠాలు ఉన్నాయి, "గతంలో పెద్దవి, కానీ ఇప్పుడు చాలా తగ్గిపోయాయి". జేమ్స్ బ్రూస్ 1771లో ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించినప్పుడు, స్థానికులు 45 జనావాస ద్వీపాలను లెక్కించారని, అయితే "సంఖ్య పదకొండు కావచ్చు" అని తాను విశ్వసిస్తున్నట్లు పేర్కొన్నాడు.<ref name="Beckham">{{Cite book|title=Some Records of Ethiopia, 1593-1646|last=Beckham|first=C. F.|last2=Huntingford|first2=G. W. B.|publisher=[[Hakluyt Society]]|year=1954|series=Series 2|location=London|page=35 and note|issue=107}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=h742AAAAMAAJ&pg=PA73|title=The Source of the Blue Nile: A Record of a Journey Through the Soudan to Lake Tsana in Western Abyssinia, and of the Return to Egypt by the Valley of the Atbara|last=Hayes|first=A.J.|publisher=Smith, Elder & Company|year=1905|page=73|access-date=28 May 2021}}</ref> 20వ శతాబ్దపు భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త 37 ద్వీపాలకు పేరు పెట్టాడు, వాటిలో 19 ద్వీపాలకు మఠాలు లేదా చర్చిలు ఉన్నాయని అతను నమ్మాడు.<ref name="Beckham" /><ref name="Beckham" /> పురాతన ఇథియోపియన్ చక్రవర్తుల అవశేషాలు, ఇథియోపిక్ [[క్రైస్తవ మతం]] సంపదలు వివిక్త ద్వీప మఠాలలో ఉంచబడ్డాయి (కెబ్రాన్ గాబ్రియేల్, ఉరా కిడేన్ మెహ్రెట్, నార్గా సెలాస్సీ, డాగా ఎస్టిఫానోస్, రెమా ద్వీపానికి చెందిన మెధానే అలెమ్, కోటా మరియం, మెర్టోలా మరియం. తానా కిర్కోస్ ద్వీపంలో పాల్ బి. హెన్జ్ కు చూపించిన ఒక రాతి ఉంది, దానిపై యేసు తల్లి [[ఈజిప్టు|ఈజిప్ట్]] నుండి తిరిగి వచ్చినప్పుడు విశ్రాంతి తీసుకున్న మేరీకి చెప్పబడింది-ఇథియోపియాకు క్రైస్తవ మతాన్ని పరిచయం చేసిన ఫ్రూమెంటియస్ "తానా చెర్కోస్‌లో ఖననం చేయబడ్డాడని ఆరోపించబడింది". యెకునో అమ్లాక్ శరీరం డాగా ద్వీపం సెయింట్ స్టీఫెన్ ఆశ్రమంలో ఖననం చేయబడింది.<ref>{{Cite book|title=Layers of Time: A History of Ethiopia|url=https://archive.org/details/layersoftimehist0000henz|last=Henze|first=Paul B.|publisher=Palgrave|year=2000|isbn=978-0312227197|location=New York|page=[https://archive.org/details/layersoftimehist0000henz/page/73 73]|author-link=Paul B. Henze}}</ref> డాగాలో కూడా సమాధులు ఉన్న చక్రవర్తులలో మొదటి దావిత్, జారా యాకోబ్, జా డెంగెల్, ఫాసిలిడెస్ ఉన్నారు. తానా సరస్సులోని ఇతర ముఖ్యమైన ద్వీపాలలో డెక్, మిత్ర, గెలిలా జకారియాస్, హలీమున్, బ్రిగుయిడా ఉన్నాయి. ఈ మఠాలు మధ్య యుగాలలో పూర్వపు మతపరమైన ప్రదేశాలపై నిర్మించబడ్డాయని నమ్ముతారు. వాటిలో పద్నాలుగో శతాబ్దపు డెబ్రే మరియం, పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు నార్గా సెలాస్సీ, తానా కిర్కోస్ ఉన్నాయి, ఇది ఆర్క్ ఆఫ్ ది ఒడంబడికను ఆక్సమ్ తరలించే ముందు ఉంచినట్లు చెబుతారు,ఉరా కిడేన్ మెహ్రెట్, దాని రాజచిహ్నానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఒక ఫెర్రీ సేవ బహిర్ దార్ డెక్, వివిధ సరస్సు తీర గ్రామాలు ద్వారా గోర్గోరా కలుపుతుంది. సరస్సు నైరుతి భాగంలో జెజ్ ద్వీపకల్పం కూడా ఉంది. జేజ్ అనేది అజ్వా మరియం మఠం ఉన్న ప్రదేశం. తానా సరస్సు బీటా ఇజ్రాయెల్ కేంద్ర స్థానంగా కూడా ఉంది, ఇజ్రాయెల్‌కు వలస వెళ్ళే ముందు ప్రపంచంలోని ఏకైక యూదు మఠాలతో పూర్తి చేయబడింది.<ref>{{Cite paper|date=2018|title=Beta Israel (Ethiopian Jewish) Monastic Sites North of Lake Tana Preliminary Results of an Exploratory Field Trip to Ethiopia in December 2015}}</ref> ==నీటి లక్షణాలు & వరదలు== ఇతర ఉష్ణమండల సరస్సులతో పోలిస్తే, తానా సరస్సులోని జలాలు సాపేక్షంగా చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణంగా సుమారు {{Convert abbreviated|20|to(-)|27|C|F}} నుండి 27 ° ఉంటాయి. నీటికి [[pH]] ఉంటుంది, ఇది కొంతవరకు [[క్షారం|ఆల్కలీన్]] కు తటస్థంగా ఉంటుంది దాని పారదర్శకత చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="Vijverberg2009">{{Cite book|title=The Nile|last=Vijverberg, J.|last2=F.A. Sibbing|last3=E. Dejen|publisher=Springer Science + Business Media B.V|year=2009|isbn=978-1-4020-9725-6|editor-last=H.J. Dumont|series=Monographiae Biologicae|volume=89|pages=163–193|chapter=Lake Tana: Source of the Blue Nile}}</ref> దాని ఉపనదుల ప్రవాహం, వర్షం, ఆవిరి లో పెద్ద కాలానుగుణ వైవిధ్యాల కారణంగా, తానా సరస్సు నీటి స్థాయిలు సాధారణంగా ఒక సంవత్సరంలో 2–2.5 మీ (6.6–8.2 అడుగులు) ద్వారా మారుతూ ఉంటాయి, ప్రధాన తడి సీజన్ తరువాత సెప్టెంబర్-అక్టోబర్లో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంటాయి. నీటి మట్టాలు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, సరస్సు చుట్టూ ఉన్న మైదానాలు తరచుగా వరదలు వస్తాయి, ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర శాశ్వత చిత్తడి నేలలు సరస్సుతో అనుసంధానించబడతాయి.<ref name="Vijverberg2009" /> ==జంతుజాలం== [[దస్త్రం:Lily_pads,_Lake_Tana.jpg|thumb|టానా సరస్సు ఒడ్డున తేలుతున్న కలువ ఆకులు]] సరస్సును ఇతర పెద్ద జలమార్గాలతో కలిపే ప్రవాహాలు లేనందున ప్రధాన ప్రవాహమైన బ్లూ నైల్ , బ్లూ నైల్ జలపాతాలచే అడ్డుకోబడినందున , ఈ సరస్సు చాలా విలక్షణమైన జలచర జీవజాలాన్ని కలిగి ఉంది, ఇది సాధారణంగా నైల్ బేసిన్ జాతులకు సంబంధించినది.<ref name="FEOW">{{Cite web|year=2008|title=Lake Tana|url=http://www.feow.org/ecoregion_details.php?eco=526|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005203717/http://www.feow.org/ecoregion_details.php?eco=526|archive-date=5 October 2011|access-date=24 January 2012|website=Freshwater Ecoregions of the World}}</ref> సరస్సులోని పోషకాల స్థాయిలు తక్కువగా ఉన్నాయి.<ref name="Vijverberg2009" /> === చేపలు === టానా సరస్సులో 27 చేప జాతులు ఉన్నాయి, వీటిలో 20 స్థానికమైనవి.<ref name="Vijverberg2009" /> ఇందులో తెలిసిన రెండు సైప్రినిడ్ జాతుల మందలలో ఒకటి ఉంది (ఫిలిప్పీన్స్‌లోని లనావో సరస్సు నుండి వచ్చిన మరొకటి , ప్రవేశపెట్టబడిన జాతులచే నాశనం చేయబడింది). ఇది 15 సాపేక్షంగా పెద్ద, 1 మీ (3 అడుగుల 3 అంగుళాలు) పొడవు వరకు ఉండే ''లాబియోబార్బస్ బార్బ్‌లను కలిగి ఉంటుంది, వీటిని గతంలో బార్బస్‌లో'' చేర్చారు.<ref name="FEOW" /><ref name="barbs1">{{Cite paper}}</ref> వీటిలో, ''L. acutirostris'' , ''L. longissimus'' , ''L. megastoma'', ''L. truttiformis'' పూర్తిగా చేపలను తినేవి , ''L. dainellii'' , ''L. gorguari'' , ''L. macrophtalmus'', ''L. platydorsus'' ఎక్కువగా చేపలను తినేవి.<ref name="Vijverberg2009" /> వాటి ముఖ్యమైన ఆహారం చిన్న ''ఎంటరోమియస్'', ''గర్రా'' జాతులు.<ref name=Vijverberg2009/><ref name=barbs1/><ref name="barbs2">{{cite journal |last1=de Graaf |first1=Martin |last2=Megens |first2=Hendrik-Jan |last3=Samallo |first3=Johannis |last4=Sibbing |first4=Ferdinand |year=2007 |title=Evolutionary origin of Lake Tana's (Ethiopia) small Barbus species: indications of rapid ecological divergence and speciation |journal=Animal Biology |volume=57 |issue=1 |pages=39–48 |doi=10.1163/157075607780002069}}</ref> టానా సరస్సులోని మిగిలిన ''లాబియోబార్బస్‌లకు ఇతర ప్రత్యేకమైన ఆహారపు అలవాట్లు ఉన్నాయి: L. beso'' (స్థానికంగా పెరగనిది, ఇతరులతో దగ్గరి సంబంధం లేనిది) శైవలాలను తింటుంది , ''L. surkis'' ఎక్కువగా మాక్రోఫైట్‌లను తింటుంది , ''L. gorgorensis'' మాక్రోఫైట్‌లు, మొలస్క్‌లను తింటుంది , ''L. brevicephalus'' జూప్లాంక్టన్‌ను తింటుంది (అయితే, ఈ జాతి సమూహంలోని అన్ని సభ్యుల పిల్లలు జూప్లాంక్టన్‌ను తింటాయి), ''L. osseensis'' మాక్రోఫైట్‌లు, పెద్ద కీటకాలను తింటుంది, ''L. crassibarbis'' , ''L. intermedius'' (స్థానికంగా పెరగనిది కానీ ఇతరులతో దగ్గరి సంబంధం ఉన్నది), ''L. nedgia'', ''L. tsanensis'' కైరోనోమిడ్ లార్వా వంటి బెంతిక్ అకశేరుకాలను తింటాయి . స్థానిక ''లాబియోబార్బస్‌లలో'' , ఎనిమిది జాతులు సరస్సు చిత్తడి నేలల్లో గుడ్లు పెడతాయి, మిగిలినవి కాలానుగుణంగా దాని ఉపనదులలోకి వెళ్లి అక్కడ గుడ్లు పెడతాయి.<ref name="Vijverberg2009" /> ''లాబియోబార్బస్ జాతుల మందతో పాటు , స్థానిక జాతులు ఎంటెరోమియస్ ప్లూరోగ్రామా , ఇ. టానాపెలాజియస్ , గర్రా రిగ్రెసస్, ఆఫ్రోనెమాచెయిలస్ అబిస్సినికస్ (రెండు ఆఫ్రికన్ స్టోన్ లోచెస్‌లో ఒకటి ). మిగిలిన స్థానికేతర జాతులు నైలు టిలాపియా (ఆఫ్రికాలో విస్తృతంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి, కానీ సరస్సులో స్థానిక ఉపజాతి తానాతో ), E. హుమిలిస్ , G. డెంబెచా , G. డెంబీన్సిస్, పెద్ద ఆఫ్రికన్ షార్ప్‌టూత్ క్యాట్ ఫిష్''.<ref name="Vijverberg2009" /><ref name="FEOW" /> === చేపలు పట్టడం, బెదిరింపులు === [[దస్త్రం:ET_Amhara_asv2018-02_img063_Lake_Tana_at_Gorgora.jpg|thumb|సరస్సులో వివిధ రకాల ''లాబియోబార్బస్'' బార్బ్స్, ఆఫ్రికన్ షార్ప్‌టూత్ క్యాట్‌ఫిష్‌లు పట్టుబడ్డాయి]] టానా సరస్సు ఒక పెద్ద మత్స్య పరిశ్రమకు మద్దతు ఇస్తుంది, ఇది ప్రధానంగా ''లాబియోబార్బస్'' బార్బ్స్, నైల్ తిలాపియా, షార్ప్‌టూత్ క్యాట్‌ఫిష్‌లపై ఆధారపడి ఉంటుంది . ఇథియోపియన్ మత్స్య, ఆక్వాకల్చర్ విభాగం ప్రకారం, 2011లో బహీర్ దార్ వద్ద 1,454 టన్నుల చేపలు ఒడ్డుకు చేర్చబడ్డాయి , ఇది దాని సుస్థిర పరిమాణంలో 15% అని ఆ విభాగం అంచనా వేసింది.<ref>[http://www.fao.org/fi/fcp/en/ETH/body.htm "Information on Fisheries Management in the Federal Democratic Republic of Ethiopia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228033847/http://www.fao.org/fi/fcp/en/ETH/body.htm|date=28 February 2008}}, Food and Agricultural Organization (FAO), January 2003</ref> అయినప్పటికీ, 2001 నాటి క్యాచ్‌లను పది సంవత్సరాల క్రితం నాటి వాటితో పోల్చిన ఒక సమీక్షలో, తిలాపియా, క్యాట్‌ఫిష్ రెండింటి సాధారణ పరిమాణాలు గణనీయంగా తగ్గాయని, ఉపనదులలో సంతానోత్పత్తి చేసే ''లాబియోబార్బస్ బార్బ్స్ జనాభా గణనీయంగా క్షీణించిందని కనుగొనబడింది''.<ref name="Vijverberg2009" /> స్థానిక చేపలలో, చాలా వరకు బెదిరింపుగా పరిగణించబడతాయి (అంతరించిపోతున్న లేదా హాని కలిగించేవి లేదా [[సమాచారం కొరత ఉన్న జాతులు|డేటా లోపం]] ([[అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమితి|ఐయుసిఎన్]] ద్వారా స్థితిని అంచనా వేయడానికి అందుబాటులో ఉన్న డేటా సరిపోదు).<ref>{{Cite web|year=2019|title=The IUCN Red List of Threatened Species|url=https://www.iucnredlist.org/|access-date=18 November 2019|publisher=IUCN}}</ref> 2000ల ప్రారంభంలో, స్థానిక ప్రభుత్వం మొదటిసారిగా మత్స్య చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది, ఇది చేపల జనాభాపై సానుకూల ప్రభావాన్ని చూపుతుందని ఆశిస్తున్నారు.<ref name="Vijverberg2009" /> ఇతర తీవ్రమైన బెదిరింపులు ఆవాసాల విధ్వంసం, కాలుష్యం. బహిర్ దార్ ఒక పెద్ద నగరంగా మారింది, ఇది వేగంగా పెరుగుతోంది-దాని మురుగునీటిని సాధారణంగా నేరుగా సరస్సులోకి విడుదల చేస్తారు.<ref name="Vijverberg2009" /> ''లాబియోబార్బస్'', ఇతర చేపలకు ముఖ్యమైన నర్సరీ అయిన సరస్సు చిత్తడి నేలలలోని వృక్షసంపదను వేగంగా తొలగిస్తున్నారు. [[విక్టోరియా సరస్సు]] అనేక విలుప్తాలకు కారణమైన నైల్ పెర్చ్ వంటి పెద్ద, సమర్థవంతమైన దోపిడీ జాతులను ప్రవేశపెట్టడం ఈ ప్రత్యేక పర్యావరణ వ్యవస్థకు తీవ్రమైన ముప్పుగా ఉంటుంది. తానా సరస్సు మత్స్యకార లాబియోబర్బస్ సాపేక్షంగా అసమర్థమైన మాంసాహారులు, ఇవి ప్రెడేటర్ పొడవులో 15% వరకు మాత్రమే చేపలను తీసుకోగలవు.<ref name="Vijverberg2009" /> === ఇతర జంతుజాలం === [[దస్త్రం:Pelicans_on_the_lake_Tana,_Ethiopia.jpg|thumb|తానా సరస్సులో గ్రేట్ వైట్ పెలికాన్స్]] ఇతర జంతుజాలంతో పాటు, ఈ సరస్సులో సాపేక్షంగా తక్కువ అకశేరుకాలు ఉన్నాయి: ఒక స్థానిక జాతితో సహా పదిహేను జాతుల [[మొలస్కా|మొలస్క్‌లు]], ఒక స్థానిక మంచినీటి [[స్పంజిక|స్పాంజ్]] కూడా ఉన్నాయి.<ref name="FEOW" /> తానా సరస్సు నుండి గ్రేట్ వైట్ పెలికాన్, ఆఫ్రికన్ డార్టర్, హామర్‌కాప్, కొంగలు, ఆఫ్రికన్ స్పూన్‌బిల్, ఐబిస్, [[బాతు|బాతులు]], కింగ్‌ఫిషర్‌లు, ఆఫ్రికన్ ఫిష్ ఈగిల్ వంటి 80 కంటే ఎక్కువ చిత్తడి నేల పక్షులతో సహా సుమారు 230 జాతుల పక్షులు ప్రసిద్ధి చెందాయి.<ref name="Vijverberg2009" /> ఇది అనేక పాలియార్కిటిక్ వలస నీటి పక్షులకు ముఖ్యమైన విశ్రాంతి, ఆహార ప్రదేశం.<ref name="FEOW" /> [[మొసలి|మొసళ్ళు]] లేవు, కానీ ఆఫ్రికన్ సాఫ్ట్‌షెల్ తాబేలు, నైల్ మానిటర్ సరస్సు నుండి బ్లూ నైల్ బయటకు వెళ్లే మార్గం దగ్గర నమోదు చేయబడ్డాయి.<ref>Largen and Spawls (2010). ''The Amphibians and Reptiles of Ethiopia and Eritrea.'' {{ISBN|978-3-89973-466-9}}</ref> హిప్పోలు ఉన్నాయి, ఎక్కువగా బ్లూ నైల్ బయటకు వెళ్లే మార్గం దగ్గర.<ref name="Vijverberg2009" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{Nile River}} [[వర్గం:సరస్సులు]] g8800pmmybdvjwwsxsohzggdwk6htcg 0 493919 4956877 4835200 2026-09-12T15:12:38Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956877 wikitext text/x-wiki '''కౌమోదకి''' <ref>{{Cite book |last=Knapp |first=Stephen |url=https://books.google.com/books?id=eIqyv8A9XBAC&dq=kaumodaki+meaning+mind&pg=PT65 |title=Hindu Gods & Goddesses |date=2012 |publisher=Jaico Publishing House |isbn=978-81-8495-366-4 |pages=65 |language=en}}</ref> అనేది [[విష్ణు]]కు చెందిన [[గద]] (మేస్‌).<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2015-08-01 |title=Kaumodaki, Kaumodakī: 12 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/kaumodaki#purana |access-date=2022-07-14 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> [[హిందూ దేవతల జాబితా|హిందూ దేవత]] అయిన [[విష్ణువు]] సాధారణంగా తన నాలుగు చేతుల్లో ఒకదానిలో కౌమోదకిని ధరించినట్లు చిత్రించబడతాడు. ఆయన ఇతర ఆయుధాలు [[సుదర్శన చక్రం|చక్రం]], [[పాంచజన్యము|శంఖం]],, [[పద్మం (విష్ణు)|పద్మం]]. ఈ ''గద'' విష్ణువు యొక్క కొన్ని [[అవతారం|అవతారాల]] ప్రతిమలలో కూడా కనిపిస్తుంది. 'కౌమోదక్' అనే పేరు తొలిసారిగా హిందూ ఇతిహాసమైన ''[[మహాభారతం]]''లో కనిపిస్తుంది. అక్కడ ఇది విష్ణువు అవతారమైన [[కృష్ణుడు]]తో సంబంధించబడింది. విష్ణువు ప్రతిమలలో ఈ ''గద'' క్రీ.పూ. {{c.|200 BCE}} కాలం నుంచే కనిపిస్తుంది. ప్రారంభ దశలో అలంకరణలేమీ లేకుండా ఉన్న కౌమోదకి, తరువాతి శిల్పాల్లో పరిమాణం, ఆకారంలో భిన్నంగా కనిపిస్తుంది. [[ఫ్లూటింగ్ (వాస్తుశిల్పం)|ఫ్లూట్‌లాంటి ఆకృతులు]], విభాగాల వంటి మరింత అలంకార లక్షణాలు తరువాతి కాలపు విష్ణు గద చిత్రణల్లో చేరాయి. ఈ ఆయుధాన్ని కొన్ని సందర్భాల్లో జడ పదార్థంగా చూపించినప్పటికీ, మరికొన్ని శిల్పాల్లో కౌమోదకి ఒక స్త్రీరూపంగా '''గదాదేవి''' లేదా '''గదానారి'''గా వ్యక్తీకరించబడింది. ఈ రూపాల్లో విష్ణువు తన చేతులలో ఒకదానిని ఆమె తలపై ఉంచి ఉంటాడు. ఆమె స్వయంగా గదను పట్టుకుని ఉండవచ్చు, దానిలోనుంచి వెలువడుతున్నట్లు చూపవచ్చు, లేదా ఆమె కిరీటంపై గద ఆకృతి చెక్కబడివుంటుంది. పురాతన, అత్యంత శక్తివంతమైన ఆయుధాలలో ఒకటిగా భావించబడే ఈ ''గద'', విష్ణువు యొక్క [[శక్తి]]కు ప్రతీకగా పరిగణించబడుతుంది. విష్ణు ప్రతిమాశాస్త్రంలో కౌమోదకి యొక్క ప్రతీకాత్మక అర్థాన్ని వివిధ గ్రంథాలు వివరిస్తాయి. ==వ్యుత్పత్తి== 'కౌమోదకి' అనే పదం యొక్క వ్యుత్పత్తి స్పష్టంగా తెలియదు. ప్రాచుర్యంలో ఉన్న ఒక అభిప్రాయం ప్రకారం, కౌమోదకి అనే పేరు [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] పదమైన ''కుముద'' నుండి ఉద్భవించింది. ''కుముద'' అంటే నీలి నీటి కలువ లేదా నీలి తామర.<ref name="Krishna2009"/><ref name="Gonda1993"/> మరో సిద్ధాంతం ప్రకారం, ఈ గద పేరు విష్ణువు యొక్క బిరుదైన ''కుమోదక'' నుండి వచ్చి ఉండవచ్చు, లేదా దానికి విరుద్ధంగా ఉండవచ్చు. కౌమోదకి యొక్క సమానార్థక పదమైన ''కౌముదీ''ను “భూమిపై ఆనందం”గా అర్థం చేసుకుంటారు.<ref name="Gonda1993"/> ''[[విష్ణు పురాణం]]'' ఆధారంగా [[అలైన్ డానియెలూ]] కౌమోదకిని “మనస్సును మత్తెక్కించేది”గా అనువదించాడు.<ref name="Daniélou1991">{{cite book|author=Alain Daniélou|author-link=Alain Daniélou|title=The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series|date=1991|publisher=Inner Traditions / Bear & Co|isbn=978-1-59477-733-2|pages=156–7}}</ref> ==ప్రతిమాశాస్త్రం== [[File:Four-armed Seated Vishnu in Meditation - Mediaeval Period - Pannapur - ACCN 14-379 - Government Museum - Mathura 2013-02-23 5275.JPG|thumb|ధ్యానముద్రలో ఆసీనుడైన విష్ణువు పై కుడిచేతిలో కౌమోదకి; ప్రస్తుతం [[మథురా మ్యూజియం]]లో ఉన్న మధ్యయుగ శిల్పం]] విష్ణువును సాధారణంగా నాలుగు చేతులతో చిత్రిస్తారు. ఆయన చేతుల్లో నాలుగు ప్రధాన ఆయుధాలు ఉంటాయి: [[పాంచజన్యము|పంచజన్యం]], [[సుదర్శన చక్రం]], [[పద్మం (విష్ణు)|పద్మం]], కౌమోదకి.<ref name="Krishna2009"/> విష్ణువు యొక్క ప్రసిద్ధ బిరుదులలో ఒకటి ''శంఖ-చక్ర-గదా-పాణి'', అంటే “శంఖం, చక్రం, గదను చేతుల్లో ధరించినవాడు”.<ref name="Dikshitar1999">{{cite book|author=V. R. Ramachandra Dikshitar|title=War in Ancient India|year=1999|publisher=Cosmo|isbn=978-81-7020-894-5|pages=146–7}}</ref> సాధారణంగా ఆధునిక విష్ణు ప్రతిమలలో గదను ఆయన కింది ఎడమ చేతిలో పట్టుకున్నట్లు చూపిస్తారు. ఈ గద విష్ణువు అవతారాలైన [[మత్స్యావతారం|మత్స్య]], [[కూర్మావతారం|కూర్మ]], [[వరాహావతారము|వరాహ]],, [[నరసింహావతారం|నరసింహ]] చిత్రణల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఈ ''గద'' [[ఛత్తీస్‌గఢ్]]లోని [[మల్హార్, ఛత్తీస్‌గఢ్|మల్హార్]] వద్ద లభించిన విష్ణువు యొక్క అత్యంత ప్రాచీన శిల్పాలలో ఒకదానిలో లక్షణంగా కనిపిస్తుంది. దీనిని సుమారు క్రీ.పూ. 200 కాలానికి చెందినదిగా తేదీ నిర్ణయించారు.<ref name="Krishna2009"/> విష్ణువు యొక్క అత్యంత ప్రాచీన ప్రతిమలలో కొన్ని [[కుషాన్ సామ్రాజ్యం|కుషాణ]] కాలానికి (క్రీ.శ. 30–375) చెందినవి. ఇవి [[మథురా]] ప్రాంతంలో కనుగొనబడ్డాయి. ఈ శిల్పాల్లో ''గద'' తరువాతి కాలపు శైలీకృత రూపంలో కనిపించదు; అది ఒక సాధారణ “గుండ్రటి పైభాగమున్న దండ” వలె ఉండి, విష్ణువు పై కుడి (వెనుక) చేతిలో భుజం పైకెత్తి పట్టుకున్నట్లు చూపబడింది.<ref name="Desai8">Desai p. 8</ref> మరో కుషాణ శిల్పంలో ''గద'' విష్ణువు ఎత్తుకు సమానమైన పొడవైన దండంలా చిత్రించబడింది. ఇది ఆయన పై కుడిచేతిలో ఉంటుంది. ఈ రూపం ఒక పొడవైన [[రోలు, రోకలి|రోకలి]] (''ముసల'')ను పోలి ఉంటుంది.<ref name="Sivaramamurti135">Sivaramamurti p. 135</ref> [[ఝూసీ]]లో లభించిన ఒక సమానమైన ప్రతిమలో, అలాగే పశ్చిమ [[భారతదేశం]]<nowiki/>లోని ప్రారంభకాలపు చిత్రణల్లో విష్ణువు తన పై కుడిచేతిని గదపై ఆనించి లేదా అదే చేతిలో గదను పట్టుకున్నట్లు కనిపిస్తాడు.<ref name="Desai8"/> [[గుప్త సామ్రాజ్యం|గుప్త]] కాలపు శిల్పాలు కూడా [[విష్ణువు]] పై కుడి (వెనుక) చేతిని ''గద''పై ఆనించడం లేదా దానిని పట్టుకోవడం అనే ధోరణిని కొనసాగించాయి.<ref name="Desai9">Desai p. 9</ref> తరువాతి కాలంలో ''గద''ను ఇతర చేతుల్లో కూడా చిత్రించడం ప్రారంభమైంది. విష్ణువు యొక్క నాలుగు ఆయుధాల క్రమాన్ని మార్చిన ఇరవై నాలుగు రకాల ప్రతిమా విన్యాసాలు గుర్తించబడ్డాయి.<ref>Desai pp. 10–14</ref> ''గద''ను పట్టుకున్న చేయి మారినట్లే, ఆయుధ రూపకల్పన కూడా మారింది. మధ్యయుగాంత కళలో, ముఖ్యంగా [[పాల సామ్రాజ్యం|పాల]] కాలంలో (క్రీ.శ. 8వ–12వ శతాబ్దాలు), ''గద'' దండపు పరిమాణం తగ్గి, పైభాగం అధిక అలంకారాలతో కూడిన గుండ్రటి రూపాన్ని సంతరించుకుంది. [[ఉత్తర ప్రదేశ్]]లో దండం సన్నగా ప్రారంభమై పై భాగంలో వెడల్పుగా మారుతుంది; పై గోళాకార భాగం కూడా [[ఫ్లూటింగ్ (వాస్తుశిల్పం)|ఫ్లూట్‌లాంటి అలంకరణలతో]] ఉంటుంది. [[చాళుక్యులు|చాళుక్య]] కాలపు ''గద'' మందంగా, “బ్యారెల్” ఆకారంలో ఉండగా, [[పల్లవులు|పల్లవ]] కాలపు ''గద'' అంతటా మందంగానే చిత్రించబడింది. [[చోళులు]] కౌమోదకిని మరింత సన్నగా చెక్కినప్పటికీ, దానిపై గీతలు, విభాగాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.<ref name="Sivaramamurti135"/> [[File:Vishnu's Personified Club LACMA M.87.62.jpg|thumb|left|upright|స్త్రీరూపంగా వ్యక్తీకరించబడిన గదాదేవిగా కౌమోదకి]] ''[[విష్ణుధర్మోత్తర పురాణం]]'' విష్ణువు ప్రతిమాశాస్త్రాన్ని వివరిస్తుంది. ఇందులో పద్మం, ''శంఖం'' పై చేతుల్లో ఉండగా, కింది చేతులు రెండు బొద్దు ఆకారాలపై ఆనించి ఉంటాయి: వ్యక్తీకరించబడిన ''గద'', చక్రం. సన్నని నడుముతో స్త్రీరూపంగా చిత్రించబడిన ''గద'' చేతుల్లో [[చామరం]]ను పట్టుకుని, ఆభరణాలతో అలంకరించబడుతుంది; విష్ణువు కుడిచేయి ఆమె తలపై విశ్రాంతి తీసుకుంటుంది. చక్రం మాత్రం విష్ణువు ఎడమవైపున పురుషరూపంగా నిలుస్తుంది.<ref name="Rao289ff">Rao pp. 289–90</ref><ref>Desai pp. 6–7</ref> ఈ విధంగా వ్యక్తీకరించబడిన ఆయుధాలను ''[[ఆయుధపురుష]]'' అని పిలుస్తారు. ఇవి [[గుప్త సామ్రాజ్యం|గుప్త]] యుగం (క్రీ.శ. 320–550) శిల్పాలలో కనిపించాయి. వ్యక్తీకరించబడిన కౌమోదకిని గదాదేవి (''దేవి'' అంటే దేవత) లేదా గదానారి (“గద-స్త్రీ”) అని కూడా పిలుస్తారు. [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] పదమైన ''గద'' స్త్రీలింగ పదం కావడంతో, గదను స్త్రీగా పరిగణిస్తారు.<ref name="Pal">{{cite book|title=Indian Sculpture: 700–1800|url=https://archive.org/details/indiansculpturec00losa|url-access=registration|year=1988|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-06477-5|pages= [https://archive.org/details/indiansculpturec00losa/page/53 53], 78|author=Pratapaditya Pal}}</ref> [[ఉదయగిరి గుహలు]]లోని ఒక గుప్తకాలపు విష్ణు శిల్పంలో విష్ణువుతో పాటు గదాదేవి, వ్యక్తీకరించబడిన చక్రం కూడా కనిపిస్తాయి.<ref name="Desai9"/> గదాదేవి తరచుగా [[కాశ్మీర్]] ప్రాంతంలోని విష్ణు ప్రతిమలలో కనిపిస్తుంది. వీటిలో విష్ణువు నాలుగు తలల రూపమైన [[వైకుంఠ చతుర్మూర్తి]] కూడా ఉంది. ఆమె చేతిలో ''చామరం''ను పట్టుకుని, తన యజమానివైపు భక్తితో చూస్తూ ఉంటుంది; విష్ణువు చేయి ఆమె తలపై ఉంటుంది. ఆమె కిరీటాన్ని ధరించి ఉండవచ్చు లేదా శోభాయమానమైన కేశాలంకరణ కలిగి ఉండవచ్చు. దిగువ వస్త్రంతో పాటు ఆమె పైదుస్తులు ధరించి ఉండవచ్చు లేదా అర్ధనగ్నంగా చూపబడవచ్చు. ఆమె ''గద''లోనుండి వెలువడుతున్నట్లు చిత్రించబడుతుంది.<ref name="Pal"/> గదాదేవిని కొన్ని సందర్భాల్లో బొద్దు ఆకారంలో, మరికొన్ని సందర్భాల్లో సాధారణ మానవ రూపంలో చిత్రిస్తారు. గుప్తకాలపు [[దేవఘర్, ఉత్తర ప్రదేశ్|దేవఘర్]] దేవాలయంలోని ''శేషశాయి విష్ణు'' ప్యానెల్‌లో ఆమె సాధారణ మానవ రూపంలో కనిపిస్తుంది. అక్కడ ఆమె గదను పట్టుకుని ఉంటుంది.<ref>C. Sivaramamurti pp. 128–9</ref> గదను పట్టుకున్న కౌమోదకి రూపం ప్రధానంగా ఉత్తర ప్రదేశ్, [[బెంగాల్]] కళల్లో కనిపిస్తుంది.<ref name="anna"/><ref name = "Rao288ff"/><ref name="Sivaramamurti130ff"/> మరో రూపాంతరంలో, కౌమోదకి విష్ణువు పక్కన [[అంజలి ముద్ర]]లో ముడుచుకున్న చేతులతో నిలబడి ఉంటుంది. ఆ రూపంలో గద ఆమె కిరీటంలో భాగంగా లేదా నుదిటిపై ఆయుధ చిహ్నంగా కనిపిస్తుంది. ఈ విధమైన రూపాలు ముఖ్యంగా చోళకాలపు కాంస్య గదా ప్రతిమలలో కనిపిస్తాయి.<ref name="anna">Anna L. Dallapiccola, [http://www.credoreference.com/entry/thhll/ayudhapurusha_or_shastradevata ayudhapurusha or shastradevata]{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (2002). In ''Dictionary of Hindu Lore and Legend, Thames & Hudson''.</ref><ref name = "Rao288ff">Rao pp. 288–9</ref><ref name="Sivaramamurti130ff">C. Sivaramamurti pp. 130–1</ref> ==అభివృద్ధి, ప్రతీకాత్మకత== [[File:MET DP323567 (cropped).jpg|thumb|5వ శతాబ్దానికి చెందిన విష్ణు ప్రతిమ; కింది కుడిచేతిలో కౌమోదకిని ధరించిన విష్ణువు.]] గద లేదా మేస్‌ అనేది అత్యంత ప్రాచీనమైన ఆయుధ రకాలలో ఒకటి.<ref name="Krishna2009"/> ఈ ఆయుధం విష్ణుభక్తులలో ప్రసిద్ధి పొందడం వల్ల అది విష్ణువు యొక్క ప్రధాన ఆయుధాలలో ఒకటిగా చిత్రించబడింది. [[గద (ఆయుధం)|గద]] – బలానికి ప్రతీకగా భావించబడే ఈ ఆయుధం – సమీప యుద్ధాలలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడేది. ఇది అత్యంత శక్తివంతమైన ఆయుధాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడింది. విష్ణువు యొక్క ఆయుధ లక్షణాలు ఆయన [[అవతారం|అవతారాలైన]] [[రాముడు]], [[కృష్ణుడు]] నుండి ఉద్భవించాయని భావిస్తారు. వీరు వరుసగా ప్రాచీన [[హిందూ ఇతిహాసం|హిందూ ఇతిహాసాలైన]] ''[[రామాయణం]]'', ''[[మహాభారతం]]''లోని వీరనాయకులు. ఈ రెండు ఇతిహాసాలలో దేవతలు, మనుషులు, రాక్షసులు తదితర పాత్రలు ''గద''ను ఉపయోగించినట్లు వర్ణించబడింది.<ref name="Krishna2009"/><ref>Desai p. 6</ref> విష్ణుభక్తి సంప్రదాయమైన [[వైష్ణవం|వైష్ణవ]] తత్వంలో, కౌమోదకి “బుద్ధి, జ్ఞానశక్తి, కాలశక్తి”లకు ప్రతీకగా భావించబడుతుంది.<ref name="Krishna2009"/> విష్ణువు చేతుల్లోని నాలుగు ఆయుధాల ప్రతీకాత్మక అర్థాన్ని వివరిస్తూ, ''[[గోపాల తాపనీ ఉపనిషత్]]'' గదను “ఆదిజ్ఞానం”కు ప్రతీకగా పేర్కొంటుంది. ఈ గదను విష్ణువు కింది ఎడమచేతిలో ధరించడం “వ్యక్తిగత అస్తిత్వం”ను సూచిస్తుంది.<ref name="Chandra1998">{{cite book|author=Suresh Chandra|title=Encyclopaedia of Hindu Gods and Goddesses|year=1998|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-039-9|pages=363–4}}</ref> ''[[విష్ణు పురాణం]]'' గదను జ్ఞానశక్తిగా పేర్కొంటుంది. కౌమోదకి మనస్సును “మత్తెక్కించేది”గా కూడా చెప్పబడింది.<ref name="Daniélou1991"/> ''విష్ణుధర్మోత్తర పురాణం'' ప్రకారం, కౌమోదకి విష్ణువు భార్య అయిన [[లక్ష్మీ దేవి|లక్ష్మీ]]కి ప్రతీక. లక్ష్మీ సంపద, సౌందర్యాలకు దేవతగా భావించబడుతుంది.<ref name="Pal" /> ''[[కృష్ణ ఉపనిషత్]]'' గదను కాలశక్తికి దేవత అయిన [[కాళి]]తో సమానంగా భావిస్తుంది. ఆ గ్రంథం ప్రకారం, అజేయమైన కాలంలాగానే గద కూడా సమస్త శత్రువులను నాశనం చేస్తుంది.<ref name="Krishna2009"/><ref name="Daniélou1991"/> మరో వివరణ ప్రకారం, కౌమోదకి జీవశక్తి అయిన ''[[ప్రాణం]]''కు ప్రతీక. ఈ ప్రాణం నుంచే సమస్త “శారీరక, మానసిక శక్తులు” ఉద్భవిస్తాయి.<ref name="Daniélou1991"/><ref name="Chandra1998"/> విష్ణువు యొక్క గద క్రమశిక్షణను సూచిస్తే, ఆయన పద్మం ప్రశంసను సూచిస్తుంది. ఆయన చేతుల్లోని పద్మం, శంఖం జీవితం, ప్రేమకు సూచకమైన జలప్రతీకలు కాగా, గద, చక్రం బాధ, విధ్వంసానికి సూచకమైన అగ్నిప్రతీకలు. ఇవి సమాజం, ప్రకృతి నియమాలను పాటించాల్సిన అవసరాన్ని తెలియజేస్తాయి.<ref name="Pattanaik2011">{{cite book|author=Devdutt Pattanaik|title=Seven secrets of Vishnu|year=2011|publisher=Westland|isbn=978-93-80658-68-1|pages=70, 210–1}}</ref> ''[[వరాహ పురాణం]]'' ప్రకారం, గద అధర్మపరులైన పాలకులకు పాఠం చెప్పడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name="Dikshitar1999"/> విష్ణువు తన గద ద్వారా [[మాయ]]ను తొలగిస్తాడని కూడా చెబుతారు.<ref name="Pal" /> ==సాహిత్యంలో== [[File:Lakshmi Deogarh Dasavatara Temple.jpg|left|thumb|upright|స్త్రీరూపంగా వ్యక్తీకరించబడిన కౌమోదకి గదతో (ఎడమవైపు నిలబడి) కనిపిస్తుండగా, చక్రపురుషుడు కుడివైపు నిలబడి ఉన్నాడు; విష్ణువు భార్య లక్ష్మీ ఆయన పాదాలను ఒత్తుతూ ఆసీనురాలై ఉంది.]] ''మహాభారతం''లో కౌమోదకి మెరుపులాంటి శబ్దాన్ని ఉత్పత్తి చేసేదిగా, అనేక [[దైత్యుడు|దైత్యులను]] సంహరించగల శక్తి కలిగినదిగా వర్ణించబడింది. సముద్రదేవుడైన [[వరుణుడు]] ఈ గదను విష్ణువు అవతారమైన కృష్ణునికి అందజేశాడు.<ref name="Krishna2009">{{cite book|author=Nanditha Krishna|title=The Book of Vishnu|date=2009|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-306762-7|pages=17–9, 25–6}}</ref><ref name="Gonda1993">{{cite book|author=Jan Gonda|title=Aspects of Early Visnuism|date=1 January 1993|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-1087-7|page=99}}</ref> [[పాండవులు|పాండవ]] యువరాజులకు తమ రాజ్యాన్ని నిర్మించుకోవడానికి [[ఖాండవ వనం]] ఇవ్వబడింది. అగ్నిదేవుడైన [[అగ్ని]] తన అజీర్ణాన్ని నివారించుకోవడానికి ఆ అడవిని “భక్షించాలనుకున్నాడు”. అయితే దేవేంద్రుడు, ఆ అడవికి రక్షకుడైన [[ఇంద్రుడు]], తనను అడ్డుకుంటాడని భయపడి, పాండవుల్లో [[అర్జునుడు]], అతని మిత్రుడు కృష్ణుని సహాయం కోరాడు. అర్జునుడు, కృష్ణుడు సహకరించేందుకు అంగీకరించగా, వరుణుడు వారికి దివ్యాయుధాలను ప్రసాదించాడు. కృష్ణునికి [[సుదర్శన చక్రం]], కౌమోదకి గదను, అర్జునునికి [[గాండీవం]] ధనుస్సును, అనేక [[దివ్యాస్త్రం|దివ్యబాణాలను]] ఇచ్చాడు. ఈ ఇద్దరూ కలిసి ఇంద్రుణ్ని ఓడించగా, అగ్ని ఖాండవ వనాన్ని దహనం చేశాడు. ఆ తరువాత అక్కడే పాండవుల రాజధాని [[ఇంద్రప్రస్థం]] స్థాపించబడింది.<ref name="mani">{{cite book | last = Mani | first = Vettam | title = Puranic Encyclopaedia: a Comprehensive Dictionary with Special Reference to the Epic and Puranic Literature | url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft | publisher = Motilal Banarsidass Publishers | year = 1975 | isbn = 978-0-8426-0822-0 | author-link = Vettam Mani |page = [https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/409 409]}}</ref> ''మహాభారతం''లో విష్ణువు గద, చక్రాన్ని ధరించినవాడిగా వర్ణించబడాడు. ఇది విష్ణువు రెండు చేతులతో ఉన్న రూపాలనూ సూచించి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.<ref>Desai p. 7</ref> అలాగే ''మహాభారతం''లో చక్ర-ముసల యుద్ధ సమయంలో, కృష్ణుని కౌమోదకి సహా ఇతర ఆయుధాలు మానవ రూపంలో ఆకాశం నుండి ప్రత్యక్షమై యుద్ధాన్ని వీక్షించినట్లు కూడా పేర్కొనబడింది.<ref name = "varadpande"/> ''మహాభారతం''కు ఉపాంగంగా ఉన్న ''[[హరివంశం]]''లో, విష్ణువు యొక్క నాలుగు ఆయుధాలు ఆకాశం నుండి దిగివచ్చి కృష్ణుడు, అతని సహోదరుడు [[బలరాముడు]] జరాసంధునితో చేసిన యుద్ధంలో వారికి సహాయం చేసినట్లు వర్ణించబడింది. బలరాముడు నాగలి, ''సౌనంద'' అనే గదను ఉపయోగించగా, కృష్ణుడు కౌమోదకి, [[శారంగం (హిందూ పురాణం)|శారంగం]] ధనుస్సుతో యుద్ధం చేశాడు.<ref name="Matchett2013">{{cite book|author=Freda Matchett|title=Krsna: Lord or Avatara?: The Relationship Between Krsna and Visnu|url=https://books.google.com/books?id=HJP_ktuIZWcC&pg=PA59|date=11 January 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-11842-5|pages=58–9}}</ref> సంస్కృత నాటకకర్త [[భాస]] (సుమారు క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం – క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దం) రచించిన ''దూతవాక్యం'' (“దూత సందేశం”) అనే నాటకంలో, ''మహాభారతం''కు చెందిన ఒక ఘట్టం వర్ణించబడింది. ఇందులో కృష్ణుడు [[హస్తినాపురం]] సభలో తన ''[[విశ్వరూపం]]''ను ప్రదర్శించి, తన ఆయుధాలను ఆహ్వానిస్తాడు. అప్పుడు కౌమోదకి సహా ఆయుధాలు మానవ రూపాల్లో ప్రత్యక్షమవుతాయి. [[కాళిదాసు]] రచించిన ''[[రఘువంశం]]''లో కూడా విష్ణువు గద సహా ఆయుధపురుషులు బొద్దు ఆకారంలో ఉన్నవారిగా పేర్కొనబడ్డారు.<ref name = "varadpande">{{cite book|last=Varadpande|first=Manohar Laxman |title=History of Indian theatre|year=2005|pages=48–9|isbn=81-7017-430-9|publisher = Abhinav Publications}}</ref> ''[[గరుడ పురాణం]]''లోని విష్ణు పంజరంలో కౌమోదకి ప్రస్తావించబడింది:<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2015-04-12 |title=The prayer of Vishnu Panjaram [Chapter XIII] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-garuda-purana-dutt/d/doc122487.html |access-date=2022-07-14 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> {{Blockquote |text=ఓ పద్మనాభా! నీ కౌమోదకి గదను ధరించుము; నీకు నమస్కారములు. |title=[[గరుడ పురాణం]] |source=అధ్యాయం 13 }} {{clear}} ==గమనికలు== {{Reflist|30em}} ==మూలాలు== * {{cite book|author=Dr. Kalpana Desai|title=Iconography of Visnu|url=https://books.google.com/books?id=4M90AgAAQBAJ&pg=PA153|date=31 December 2013|publisher=Abhinav Publications|id=GGKEY:GSELHU3JH6D}} * {{cite book|last=Rao|first=T. A. Gopinatha|title=Elements of Hindu iconography |volume=1: Part I|year=1914|publisher=Law Printing House|location=Madras}} * {{cite journal|last1=C. Sivaramamurti|author-link=C. Sivaramamurti|year=1955|title=The Weapons of Vishṇu|journal=[[Artibus Asiae]]|publisher=Artibus Asiae publishers|volume=18|issue=2|pages=128–136|jstor=3248789|doi=10.2307/3248789|first1=C.}} {{వైష్ణవ తత్వశాస్త్రం}} [[వర్గం:విష్ణువు ఆయుధాలు]] [[వర్గం:గదలు]] [[వర్గం:వైష్ణవతత్వం]] [[వర్గం:విష్ణువు]] [[వర్గం:దేవతల ఆయుధాలు]] 0mgbr63jlhek4l3xqjlj5ftkpixtiaq 3 495469 4956822 4942816 2026-09-12T12:57:38Z ~2026-40325-32 151887 /* నా వాడుకరి పేజీ పునరుద్ధరణకు 5 పత్రికా ఆధారాలు */ కొత్త విభాగం 4956822 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:50, 30 మే 2026 (UTC) == మీ వాడుకరి పేజీలో వ్యక్తిగత సమాచారం గురించి == @[[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] గారూ వికీపీడియాలో ప్రవేశించినందుకు ధన్యవాదాలు. మీ వాడుకరిపేజీలో సత్వరతొలగింపు మూస పెట్టినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. మీ వాడుకరి పేజీ ఉపయోగం మీకు తెలియకపోవచ్చు.ఈ పేజీలో వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని ఎవరైనా మీ తొలగించకముందే పైనియమానికి తగినట్లుగా సవరించగలరు. మీ వక్తిగత విషయాలు నేను చదివాను. మీరు నోటబులిటీ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందినప్పుడు వికీపీడియాలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎవరో ఒకరు మిమ్మలని అడగకుండానే మీ గురించి రాస్తారు. అందాకా వేచి ఉండగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:18, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను ఈ పేజీని వికీపీడియా నియమాల ప్రకారం 4-5 వాక్యాలకు కుదిస్తాను. ఇది MRPS లో నా సామాజిక సేవ గురించి మాత్రమే. దయచేసి తొలగించవద్దు, నాకు 2 రోజులు సమయం ఇవ్వండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 01:11, 22 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నేను వాడుకరి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగను. నా వాడుకరి పేజీలో పొరపాటున నా పూర్తి జీవిత చరిత్ర రాశాను. ఇది వికీ నియమాలకు విరుద్ధమని నాకు ఇప్పుడు తెలిసింది. దయచేసి నా పేజీని తొలగించవద్దు. నేను దానిని వెంటనే 4-5 వాక్యాల చిన్న పరిచయానికి కుదిస్తాను. నా పూర్తి బయోడేటాను నేను ప్రధాన వ్యాసంగా సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ధన్యవాదములు. -- [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 17:10, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను. == నా వాడుకరి పేజీ సవరణ కొరకు == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నా వాడుకరి పేజీ [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] అర్ధ-సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను సవరించలేకపోతున్నాను. దయచేసి తొలగింపు నోటీసు (Db-u5) సమస్యను పరిష్కరించడానికి, నా పేజీలో ఉన్న పెద్ద బయోడేటా మొత్తం తొలగించి, ఈ క్రింది చిన్న పరిచయం మాత్రమే ఉంచగలరు: "నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను." ధన్యవాదాలు. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 17:28, 23 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నా వాడుకరి పేజీ [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] అర్ధ-సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను సవరించలేకపోతున్నాను. దయచేసి తొలగింపు నోటీసు (Db-u5) సమస్యను పరిష్కరించడానికి, నా పేజీలో ఉన్న పెద్ద బయోడేటా మొత్తం తొలగించి, ఈ క్రింది చిన్న పరిచయం మాత్రమే ఉంచగలరు: "నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను." ధన్యవాదాలు. == Contested deletion == నమస్కారం నిర్వాహకులకు, నా వాడుకరి పేజీ [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] అర్ధ-సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను సవరించలేకపోతున్నాను. దయచేసి తొలగింపు నోటీసు (Db-u5) సమస్యను పరిష్కరించడానికి, నా పేజీలో ఉన్న పెద్ద బయోడేటా మొత్తం తొలగించి, ఈ క్రింది చిన్న పరిచయం మాత్రమే ఉంచగలరు: "నేను బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, జగిత్యాల జిల్లాకు చెందిన సామాజిక కార్యకర్తను. నేను MRPS జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా పనిచేస్తున్నాను మరియు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నాను." ధన్యవాదాలు. == నా వాడుకరి పేజీ పునరుద్ధరణకు 5 పత్రికా ఆధారాలు == గౌరవనీయులైన అడ్మిన్ గారికి నమస్కారం, నా పేజీ తొలగింపుకు కారణం "ఆధారాలు లేవు" అని ఉంది. నా దగ్గర ఇప్పుడు 5 ప్రధాన దినపత్రికల Original Clippings ఉన్నాయి. 1. సాక్షి - సభ జయప్రదం చేయాలి - MRPS జిల్లా అధికార ప్రతినిధి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ 2. ABN ఆంధ్రజ్యోతి - ఇందిరమ్మ ఇళ్లు 10 లక్షలకు పెంచాలని డిమాండ్ 3. ప్రజాపాలన / Sneha TV - దళిత బంధు అమలుకు రిలే దీక్ష - ఫోటోతో 4. ప్రభాతవార్త - విద్యార్థుల మృతికి బాధ్యులపై చర్యలకు MRPS డిమాండ్ 5. Telangana News - వికలాంగుల మహా గర్జన - 15 వేల పెన్షన్ డిమాండ్ ఈ 5 పత్రికల ఫోటోలను నేను జత చేస్తున్నాను. ఇవి Wikipedia నిబంధనల ప్రకారం Reliable Sources. కావున నా పేజీని పునరుద్ధరించగలరు. ధన్యవాదములు -- బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/~2026-40325-32|~2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:~2026-40325-32|చర్చ]]) 12:57, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) gkhwamybusxtso31y2hqlq2v2p5j60w 2 496441 4956875 4956621 2026-09-12T14:59:30Z యర్రా రామారావు 28161 4956875 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] [[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] | | |- ! |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- ! |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] [[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |- ! |వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు | | |- ! |వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు | | |} t0gt081wku1e98l3uc9c0srhheqlrr1 4956880 4956875 2026-09-12T15:25:46Z యర్రా రామారావు 28161 4956880 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] [[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] | | |- ! |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- ! |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] [[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] [[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] | | |- ! | | | |} b7w1pdnvbuvhw0ozef618v1yhelah5s 4956888 4956880 2026-09-12T15:33:48Z యర్రా రామారావు 28161 4956888 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- ! |[[:వర్గం:అరబ్బీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Arabic-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] [[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] | | |- ! |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- ! |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] [[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] [[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] | | |- ! | | | |} 5e4bkt6stuxp0c4hub6wjmp83h86olu 4957152 4956888 2026-09-13T08:34:23Z యర్రా రామారావు 28161 4957152 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- ! |[[:వర్గం:అరబ్బీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Arabic-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] [[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] | | |- ! |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- ! |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] [[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] [[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] | | |- ! | | | |} kr0rt6g3p53940n06u9kna7vzphzxl1 4957153 4957152 2026-09-13T08:36:43Z యర్రా రామారావు 28161 4957153 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- ! |[[:వర్గం:అరబ్బీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Arabic-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] [[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] | | |- ! |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- ! |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] [[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] [[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] | | |- ! | | | |} anjrp9ogozgn02v47236f28rovtcl4m 1 496460 4956895 4949693 2026-09-12T15:41:59Z ~2026-40325-32 151887 /* */ సమాధానం 4956895 wikitext text/x-wiki నమస్కారం, "బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ" అనే పేజీని 29 మే 2026 న విశ్వసనీయ ఆధారాలు లేవనే కారణంతో తొలగించి, సృష్టించకుండా నిరవధికంగా సంరక్షించారు. ఇప్పుడు ఆయన గురించి దినపత్రికలు, జాతీయ స్థాయి కార్యక్రమాలలో ప్రస్తావన ఉన్న ఆధారాలు లభించాయి: 1. ప్రజాపాలన దినపత్రిక, 13-12-2021: మాదిగ స్టూడెంట్ ఫెడరేషన్ జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా ఢిల్లీలో జరిగిన జాతీయ సభకు హాజరు 2. ప్రజాపాలన దినపత్రిక, 26-12-2021: MRPS జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా రోడ్డు మరమ్మత్తులపై డిమాండ్ 3. MSF నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్, 14-12-2021, New Delhi: జాతీయ స్థాయి సమావేశంలో జగిత్యాల జిల్లా ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు 4. కర్ణాటక, బెంగళూరు, 11-01-2023: జాతీయ సభలో MRPS జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా ప్రసంగం 5. JM News: సురంపేట గ్రామ కమిటీ ఎన్నిక కవరేజ్ 6. 96 TV News: SC, ST భూముల పరిరక్షణ కోసం నిరాహార దీక్ష పై ఆధారాలను బట్టి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు MRPS జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా, జాతీయ స్థాయి సమావేశాలలో పాల్గొన్న సామాజిక కార్యకర్తగా గుర్తింపు పొందారు. కావున పేజీపై ఉన్న సంరక్షణను తొలగించి, విశ్వసనీయ ఆధారాలతో వ్యాసం రాసుకునే అవకాశం కల్పించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-32445-63|&#126;2026-32445-63]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-32445-63|చర్చ]]) 00:49, 2 జూన్ 2026 (UTC) ::ఒక వ్యక్తిపై వ్యాసం వ్రాయాలంటే అతని గురించి విషయ ప్రాముఖ్యతను నిర్థారించే మూలాలుండాలి. మీరు కూడా [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] అనే వాడుకరి పేరుతో వికీలో ఉన్నారు. మీరు మీ గురించి వ్యాసం వ్రాయకూడదు. సరైన మూలాలుంటే వేరొక వికీపీడియన్ మీ గురించి వ్యాసం వ్రాస్తారు. [[బెజ్జంకి సతీష్]] గురించి వ్యాసం ఉండాలంటే అతని విషయ ప్రాముఖ్యతను నిర్థారించడానికి [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత (వ్యక్తులు)]] పేజీలో ఉన్న అంశాలను కలిగి ఉన్నాడో లేదో పరిశీలించండి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 01:22, 2 జూన్ 2026 (UTC) :::నమస్కారం సార్, అర్థమైంది. నేను నా గురించి నేను రాయను. నా దగ్గర ఉన్న వార్తాపత్రిక ఆధారాలు (తెలంగాణ పత్రిక, దిశా పవర్) ఆధారంగా మీరు లేదా వేరే వికీపీడియన్ వ్యాసం రాసేందుకు సహకరించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/~2026-40325-32|~2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:~2026-40325-32|చర్చ]]) 15:41, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == పేజీ రక్షణ తొలగింపు అభ్యర్థన == @యర్రా రామారావు గారికి నమస్కారం, బెజ్జంకి సతీష్ పేజీని 29 మే 2026 న తొలగించారు. అప్పుడు విశ్వసనీయ ఆధారాలు లేవు. ఇప్పుడు నా దగ్గర కొత్త ఆధారాలు ఉన్నాయి: 1. ప్రజాపాలన దినపత్రిక 13-12-2021, 26-12-2021 2. సాక్షి, నవ తెలంగాణ, Way2News లో వార్తలు 3. MSF నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్, New Delhi - జగిత్యాల జిల్లా ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు 4. కర్ణాటక బెంగళూరు జాతీయ సభలో పాల్గొన్నారు విద్య: M.A. English Literature - కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం, B.P.Ed - మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం స్థలం: పెంబట్ల, సారంగాపూర్, జగిత్యాల దయచేసి పేజీ పై ఉన్న సంరక్షణ (Protection) తొలగించగలరు. నేను సరైన ఆధారాలతో తిరిగి వ్యాసం రాస్తాను. ధన్యవాదాలు - బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 08:08, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) o7cjn9puw4gluxiguy8ck0muio56ch9 4956918 4956895 2026-09-12T16:56:08Z యర్రా రామారావు 28161 /* పేజీ రక్షణ తొలగింపు అభ్యర్థన */ సమాధానం 4956918 wikitext text/x-wiki నమస్కారం, "బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ" అనే పేజీని 29 మే 2026 న విశ్వసనీయ ఆధారాలు లేవనే కారణంతో తొలగించి, సృష్టించకుండా నిరవధికంగా సంరక్షించారు. ఇప్పుడు ఆయన గురించి దినపత్రికలు, జాతీయ స్థాయి కార్యక్రమాలలో ప్రస్తావన ఉన్న ఆధారాలు లభించాయి: 1. ప్రజాపాలన దినపత్రిక, 13-12-2021: మాదిగ స్టూడెంట్ ఫెడరేషన్ జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా ఢిల్లీలో జరిగిన జాతీయ సభకు హాజరు 2. ప్రజాపాలన దినపత్రిక, 26-12-2021: MRPS జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా రోడ్డు మరమ్మత్తులపై డిమాండ్ 3. MSF నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్, 14-12-2021, New Delhi: జాతీయ స్థాయి సమావేశంలో జగిత్యాల జిల్లా ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు 4. కర్ణాటక, బెంగళూరు, 11-01-2023: జాతీయ సభలో MRPS జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా ప్రసంగం 5. JM News: సురంపేట గ్రామ కమిటీ ఎన్నిక కవరేజ్ 6. 96 TV News: SC, ST భూముల పరిరక్షణ కోసం నిరాహార దీక్ష పై ఆధారాలను బట్టి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ గారు MRPS జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా, జాతీయ స్థాయి సమావేశాలలో పాల్గొన్న సామాజిక కార్యకర్తగా గుర్తింపు పొందారు. కావున పేజీపై ఉన్న సంరక్షణను తొలగించి, విశ్వసనీయ ఆధారాలతో వ్యాసం రాసుకునే అవకాశం కల్పించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-32445-63|&#126;2026-32445-63]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-32445-63|చర్చ]]) 00:49, 2 జూన్ 2026 (UTC) ::ఒక వ్యక్తిపై వ్యాసం వ్రాయాలంటే అతని గురించి విషయ ప్రాముఖ్యతను నిర్థారించే మూలాలుండాలి. మీరు కూడా [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] అనే వాడుకరి పేరుతో వికీలో ఉన్నారు. మీరు మీ గురించి వ్యాసం వ్రాయకూడదు. సరైన మూలాలుంటే వేరొక వికీపీడియన్ మీ గురించి వ్యాసం వ్రాస్తారు. [[బెజ్జంకి సతీష్]] గురించి వ్యాసం ఉండాలంటే అతని విషయ ప్రాముఖ్యతను నిర్థారించడానికి [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత (వ్యక్తులు)]] పేజీలో ఉన్న అంశాలను కలిగి ఉన్నాడో లేదో పరిశీలించండి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 01:22, 2 జూన్ 2026 (UTC) :::నమస్కారం సార్, అర్థమైంది. నేను నా గురించి నేను రాయను. నా దగ్గర ఉన్న వార్తాపత్రిక ఆధారాలు (తెలంగాణ పత్రిక, దిశా పవర్) ఆధారంగా మీరు లేదా వేరే వికీపీడియన్ వ్యాసం రాసేందుకు సహకరించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/~2026-40325-32|~2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:~2026-40325-32|చర్చ]]) 15:41, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == పేజీ రక్షణ తొలగింపు అభ్యర్థన == @యర్రా రామారావు గారికి నమస్కారం, బెజ్జంకి సతీష్ పేజీని 29 మే 2026 న తొలగించారు. అప్పుడు విశ్వసనీయ ఆధారాలు లేవు. ఇప్పుడు నా దగ్గర కొత్త ఆధారాలు ఉన్నాయి: 1. ప్రజాపాలన దినపత్రిక 13-12-2021, 26-12-2021 2. సాక్షి, నవ తెలంగాణ, Way2News లో వార్తలు 3. MSF నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్, New Delhi - జగిత్యాల జిల్లా ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు 4. కర్ణాటక బెంగళూరు జాతీయ సభలో పాల్గొన్నారు విద్య: M.A. English Literature - కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం, B.P.Ed - మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం స్థలం: పెంబట్ల, సారంగాపూర్, జగిత్యాల దయచేసి పేజీ పై ఉన్న సంరక్షణ (Protection) తొలగించగలరు. నేను సరైన ఆధారాలతో తిరిగి వ్యాసం రాస్తాను. ధన్యవాదాలు - బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-40325-32|&#126;2026-40325-32]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-40325-32|చర్చ]]) 08:08, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అజ్ఞాత వాడుకరిగా కాకుండా, [[వాడుకరి:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ|బెజ్జంకి సతీష్ ]] గారుగా కాకుండా మరొక యూజరు @[[User:K.Venkataramana|వెంకటరమణ]] గారూ పైన చెప్పిన సందేశానికి లోబడి వ్యాసం రాయటానికి ముందుకువచ్చినవారి అభ్యర్థన ననుసరించి సంరక్షణ తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. అలానే [[బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]], [[చర్చ:Draft:బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ]] ఈ రెండు పేజీలు కూడా తొలగించాలిసిన అవసరముంది. దీని మీద ఇక జరిపే ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలకు సమాధానాలు ఇవ్వబడవు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:56, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) bjzjbp38qab2v1qb9ql5vqstgyx2x3g 0 500518 4956868 4954842 2026-09-12T14:54:45Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:రష్యన్ సామ్రాజ్యపు 19వ శతాబ్దపు చిత్రకారులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు చిత్రకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956868 wikitext text/x-wiki {{Short description|రష్యన్-అర్మేనియన్ సముద్ర చిత్రకారుడు (1817–1900)}} {{Infobox artist | name = ఇవాన్ అయ్వాజోవ్స్కీ | native_name = {{nobold|Иван Айвазовский}} | image = Aivazovsky - Self-portrait 1874 (cropped).jpg | image_upright = 1 | caption = స్వీయ చిత్రం, 1874, నూనె వర్ణచిత్రం, {{convert|70.5|×|62.5|cm|abbr=on}}, ఉఫిజి, ఫ్లోరెన్స్<ref>{{cite journal|last1=Markina|first1=Lyudmila|title=The Many Faces of Ivan Aivazovsky|website=Tretyakov Gallery Magazine|date=2017|volume=54|issue=1|url=https://www.tretyakovgallerymagazine.com/articles/1-2017-54/many-faces-ivan-aivazovsky |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130045830/https://www.tretyakovgallerymagazine.com/articles/1-2017-54/many-faces-ivan-aivazovsky |archive-date=30 November 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Ajvazovskij Ivan Kontantinovic, firma |url=http://www.polomuseale.firenze.it/inv1890/scheda.asp?position=1&ninv=2099 |website=polomuseale.firenze.it |publisher=Polo Museale Fiorentino |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226204248/http://www.polomuseale.firenze.it/inv1890/scheda.asp?position=1&ninv=2099 |archive-date=26 February 2023 |language=it}}</ref> | birth_date = హోవన్నెస్ అయ్వాజియన్<br/>{{OldStyleDate|29 జూలై|1817|17 జూలై}} | birth_place = ఫియోడోసియా, టౌరిడా గవర్నరేట్, [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] | resting_place = సెయింట్ సర్గిస్ అర్మేనియన్ చర్చి, ఫియోడోసియా (ప్రస్తుతం [[ఉక్రెయిన్]]) | death_date = {{OldStyleDate|2 మే|1900|19 ఏప్రిల్}} (వయస్సు 82) | death_place = ఫియోడోసియా, టౌరిడా గవర్నరేట్, రష్యన్ సామ్రాజ్యం | nationality = | field = చిత్రలేఖనం, రేఖాచిత్రం | works = ''ద నైన్త్ వేవ్'' | education = {{Imperial Academy of Arts|Alumni|1839}} | movement = లేట్ రొమాంటిసిజం<ref>{{cite news|title=Вера Бодунова: Айвазовский — свой среди чужих|url=https://www.kommersant.ru/doc/3052362|website=[[Kommersant]]|date=30 July 2016|issue=137|page=4|language=ru|quote=Это художник, который считается поздним романтиком. |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125221249/https://www.kommersant.ru/doc/3052362 |archive-date=25 November 2020}}</ref> | awards = | spouse = {{ubl|{{marriage|జూలియా గ్రేవ్స్|1848|1877|end=విడాకులు}}|{{marriage|అన్నా బుర్నాజియన్|1882}}}} | children = 4 }} [[File:Aivazovsky signature 1850.jpg|thumb|850లో రష్యన్ భాషలో అయ్వాజోవ్స్కీ సంతకం]] [[File:Armenian Signature of Aivazovsky.jpg|thumb|1899 నాటి నూనె వర్ణచిత్రంపై అర్మేనియన్ భాషలో అయ్వాజోవ్స్కీ సంతకం]] '''ఇవాన్ కాన్‌స్టాంటినోవిచ్ ఐవాజోవ్‌స్కై''' ({{lang-ru|Иван Константинович Айвазовский}}; {{OldStyleDate|29 జూలై|1817|17 జూలై}} – {{oldStyleDate|2 మే|1900|19 ఏప్రిల్}}) ఒక [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] రొమాంటిక్ చిత్రకారుడు, ఇతను సముద్ర కళలో గొప్ప మాస్టర్స్‌లో ఒకరిగా పరిగణించబడతాడు. బాప్టిజం రికార్డులలో '''హోవన్నెస్ అయ్వాజియన్''' పేరుతో నమోదైన ఇతను నల్ల సముద్ర తీరప్రాంతమైన క్రిమియాలోని ఫియోడోసియా నగరంలో అర్మేనియన్ తల్లిదండ్రులకు జన్మించాడు, తన జీవితకాలంలో ఎక్కువ భాగం అక్కడే గడిపాడు. [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్]] లోని ఇంపీరియల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్‌లో తన విద్యాభ్యాసం తరువాత, ఐవాజోవ్‌స్కై ఐరోపా అంతటా ప్రయాణించాడు, 1840ల ప్రారంభంలో ఇటలీలో కొద్దికాలం నివసించాడు. తరువాత అతను రష్యాకు తిరిగి వచ్చి రష్యన్ నావికాదళ ప్రధాన చిత్రకారుడిగా నియమితుడయ్యాడు. రష్యన్ సామ్రాజ్య సైనిక, రాజకీయ వర్గాలతో అతనికి సన్నిహిత సంబంధాలు ఉండేవి, తరచుగా సైనిక విన్యాసాలకు హాజరయ్యేవాడు. అతనికి ప్రభుత్వం ఆర్థిక మద్దతు ఇచ్చింది, తన జీవితకాలంలో మంచి గుర్తింపు పొందాడు. ఆంటోన్ చెకోవ్ ప్రాచుర్యం పొందిన "ఐవాజోవ్‌స్కై కుంచెకు తగినది" అనే నానుడిని రష్యాలో ఏదైనా అందమైన వస్తువును లేదా దృశ్యాలను వర్ణించడానికి వాడేవారు. 21వ శతాబ్దంలో కూడా అతను రష్యాలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందాడు. తన కాలపు అత్యంత ప్రముఖ రష్యన్ కళాకారులలో ఒకరైన అయ్వాజోవ్స్కీ [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] వెలుపల కూడా ఎంతో ప్రాచుర్యం పొందాడు. ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో అనేక సోలో ప్రదర్శనలు నిర్వహించాడు. దాదాపు 60 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ కెరీర్‌లో అతను సుమారు 6,000 చిత్రాలను గీశాడు, తద్వారా అతని కాలంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ కళాకారులలో ఒకరిగా నిలిచాడు. ఇతని చిత్రాలలో అత్యధిక భాగం సముద్ర దృశ్యాలు కాగా, అతను యుద్ధ దృశ్యాలు, అర్మేనియన్ ఇతివృత్తాలు, పోర్ట్రెయిట్ చిత్రాలను కూడా తరచుగా చిత్రించాడు. ఐవాజోవ్‌స్కై కళాఖండాలలో ఎక్కువ భాగం రష్యన్, ఉక్రేనియన్, అర్మేనియన్, టర్కిష్ మ్యూజియంలతో పాటు ప్రైవేట్ సేకరణలలో భద్రపరచబడ్డాయి. == జీవితం == [[File:Aivazovsky sketch.jpg|thumb|స్వీయ చిత్రం, 1830లు–1840లు<ref name="km.ru"/>]] === నేపథ్యం === ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై {{OldStyleDate|1817 జూలై 29|17 జూలై}} నాడు [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] పరిధిలోని క్రిమియా ప్రాంతంలో గల ఫియోడోసియా నగరంలో జన్మించాడు. స్థానిక సెయింట్ సర్గిస్ ఆర్మేనియన్ అపోస్టోలిక్ చర్చి బాప్టిజం రికార్డులలో ఇతనిని 'హోవన్నెస్, గెవోర్గ్ అయ్వాజియన్ కుమారుడు' అని పేర్కొన్నారు. ఇంపీరియల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్‌లో చదువుతున్న సమయంలో ఇతను రష్యన్ భాషలో ఇవాన్ గైవాజోవ్స్కీగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref>{{cite book|last=Petrov|first=Pyotr|title=Указатель к Сборнику матеріалов для исторіи Императорской С.-Петербургской Академіи художеств за сто лѣт ея существованія [Index to the collection of materials for the history of the Imperial St. Petersburg Academy of Arts for 100 years of its existence]|date=1887|publisher=M. M. Stasulevich|location=St. Petersburg|page=[https://books.google.com/books?id=gQQoAAAAYAAJ&pg=PA51 51]|language=ru}}</ref> 1840 ప్రాంతంలో ఇటలీలో ఉన్నప్పుడు ఐవాజోవ్‌స్కై అనే పేరుతో ప్రాచుర్యం పొందాడు. అతని తండ్రి కాన్‌స్టాంటిన్ (సుమారు 1765–1840) పోలిష్ ప్రాంతమైన గలీసియాకు చెందిన అర్మేనియన్ వ్యాపారి. అతని కుటుంబం 18వ శతాబ్దంలో పశ్చిమ అర్మేనియా నుండి ఐరోపాకు వలస వచ్చింది. అనేక కుటుంబ కలహాల తరువాత, కాన్‌స్టాంటిన్ గలీసియాను విడిచిపెట్టి మోల్దవియాకు వెళ్ళాడు, తరువాత బ్యూకోవియాకు వెళ్లి 1800ల ప్రారంభంలో ఫియోడోసియాలో స్థిరపడ్డాడు. అతను మొదట్లో గెవోర్గ్ అయ్వాజియన్ (హైవాజియన్ లేదా హైవాజీ) గా పిలవబడేవాడు, స్లావిక్ ప్రత్యయం "-స్కీ"ని జోడించడం ద్వారా తన ఇంటిపేరును గైవాజోవ్స్కీగా మార్చుకున్నాడు. ఐవాజోవ్‌స్కై తల్లి రిప్సిమే ఫియోడోసియాకు చెందిన అర్మేనియన్ మహిళ. ఈ దంపతులకు ముగ్గురు కుమార్తెలు, ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు. ఐవాజోవ్‌స్కై అన్నయ్య గాబ్రియేల్ ఒక ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, అర్మేనియన్ కాథలిక్ ఆర్చ్ బిషప్. === విద్యాభ్యాసం === యువకుడైన ఐవాజోవ్‌స్కై ఫియోడోసియాలోని సెయింట్ సర్గిస్ ఆర్మేనియన్ చర్చిలో పరోఖియల్ విద్యను పొందాడు. స్థానిక వాస్తుశిల్పి జాకబ్ కోచ్ అతనికి చిత్రలేఖనం నేర్పించాడు. 1830లో టౌరిడా గవర్నర్ అలెగ్జాండర్ కజ్నాచేయెవ్ కుటుంబంతో కలిసి సింఫెరోపోల్‌కు వెళ్ళిన ఐవాజోవ్‌స్కై నగర రష్యన్ వ్యాయామశాలలో చేరాడు.<ref>{{cite journal|last=Bobkov|first=V. V.|website=Учёные Записки Таврического Национального Университета Им. В. И. Вернадского|title=Феодосийский Градоначальник Александр Иванович Казначеев: Основные Вехи Административной Деятельности|pages=39–40|url=http://sn-histor.crimea.edu/arhiv/2010/uch_23_1h/04.pdf|publisher=Tavrida National V.I. Vernadsky University|location=Simferopol|language=ru|date=2010|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215749/http://sn-histor.crimea.edu/arhiv/2010/uch_23_1h/04.pdf|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}</ref> 1833లో మాగ్జిమ్ వోరోబియెవ్ ప్రకృతి దృశ్య తరగతిలో అధ్యయనం చేయడానికి ఇంపీరియల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్‌లో చేరేందుకు రష్యా రాజధాని సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌కు చేరుకున్నాడు. 1835లో అతనికి రజత పతకం లభించింది, ఫ్రెంచ్ చిత్రకారుడు ఫిలిప్ టాన్నేర్‌కు సహాయకుడిగా నియమితుడయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 1836లో రష్యా జాతీయ కవి అలెగ్జాండర్ పుష్కిన్‌ అకాడమీ పర్యటనకు వచ్చినప్పుడు ఐవాజోవ్‌స్కై ని కలిశాడు. 1837లో అయ్వాజోవ్స్కీ అలెగ్జాండర్ సౌర్‌వీడ్ యుద్ధ-చిత్రలేఖన తరగతిలో చేరాడు, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఫిన్‌లాండ్‌లో జరిగిన బాల్టిక్ ఫ్లీట్ విన్యాసాలలో పాల్గొన్నాడు. అక్టోబర్ 1837లో అతను ఇంపీరియల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ నుండి నిర్ణీత సమయం కంటే రెండేళ్ల ముందుగానే స్వర్ణ పతకంతో పట్టభద్రుడయ్యాడు. ఆ తర్వాత ఫియోడోసియాకు తిరిగి వచ్చి రెండేళ్లపాటు తన స్థానిక క్రిమియాలో గడిపాడు. 1839లో క్రిమియా తీరంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలలో పాల్గొన్నాడు, అక్కడ రష్యన్ అడ్మిరల్స్ మిఖాయిల్ లాజరేవ్, పావెల్ నఖిమోవ్, వ్లాదిమిర్ కోర్నిలోవ్‌లను కలిశాడు. === మొదటి ఐరోపా పర్యటన === 1840లో ఇంపీరియల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ ద్వారా ఐవాజోవ్‌స్కై ఐరోపాలో అధ్యయనం చేయడానికి పంపబడ్డాడు. అతను మొదట బెర్లిన్, వియన్నా మీదుగా వెనిస్ నగరానికి ప్రయాణించాడు. అక్కడ ఒక ముఖ్యమైన అర్మేనియన్ కాథలిక్ సమ్మేళనం ఉన్న సాన్ లాజారో దెగ్లీ అర్మేనీ ప్రాంతాన్ని సందర్శించాడు, అప్పట్లో అతని సోదరుడు గాబ్రియేల్ అక్కడే నివసించేవాడు. ఐవాజోవ్‌స్కై అర్మేనియన్ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లను అభ్యసించి అర్మేనియన్ కళ గురించి తెలుసుకున్నాడు. వెనిస్‌లో రష్యన్ నవలా రచయిత నికోలాయ్ గోగోల్‌ను కలుసుకున్నాడు. ఆ తర్వాత అతను ఫ్లోరెన్స్, అమల్ఫీ, సోరెంటోలకు వెళ్ళాడు. ఫ్లోరెన్స్‌లో అతను చిత్రకారుడు అలెగ్జాండర్ ఇవనోవ్‌ను కలుసుకున్నాడు. 1840, 1842 మధ్య కాలంలో నేపుల్స్, రోమ్ నగరాల్లో ఉండిపోయాడు. ఐవాజోవ్‌స్కై ఇటాలియన్ కళ ద్వారా ఎంతగానో ప్రభావితమయ్యాడు, అక్కడి మ్యూజియంలు అతనికి "రెండవ అకాడమీ"గా మారాయి. పర్యటనలో భాగంగా పోప్ గ్రెగొరీ XVI అతనికి స్వర్ణ పతకాన్ని ప్రదానం చేశారు. అతను స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, నెదర్లాండ్స్, బ్రిటన్‌లను కూడా సందర్శించాడు. లౌవ్రేలో జరిగిన ఒక అంతర్జాతీయ ప్రదర్శనలో రష్యా నుండి ప్రాతినిధ్యం వహించిన ఏకైక కళాకారుడు అయ్వాజోవ్స్కీ మాత్రమే. ఫ్రాన్స్‌లో రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ పెయింటింగ్ అండ్ స్కల్ప్చర్ నుండి బంగారు పతకాన్ని అందుకున్నాడు. అతను మార్సెయిల్ మీదుగా నేపుల్స్‌కు తిరిగి వచ్చాడు, 1843లో మళ్లీ బ్రిటన్, పోర్చుగల్, స్పెయిన్, మాల్టాలను సందర్శించాడు. ఐరోపా అంతటా అద్భుతమైన గుర్తింపు పొందిన తరువాత 1844లో పారిస్, ఆమ్స్టర్డామ్ మీదుగా రష్యాకు తిరిగి వచ్చాడు. === రష్యాకు తిరుగు ప్రయాణం, మొదటి వివాహం === రష్యాకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత, ఐవాజోవ్‌స్కై ఇంపీరియల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అధ్యాపకుడిగా నియమితుడయ్యాడు, "సముద్ర దృశ్యాలు, తీరప్రాంత దృశ్యాలు, నావికా యుద్ధాలను చిత్రించడానికి రష్యన్ నేవీ అధికారిక కళాకారుడిగా" పగ్గాలు చేపట్టాడు. 1845లో డ్యూక్ కాన్‌స్టాంటిన్ నికోలాయెవిచ్‌తో కలిసి ఏజియన్ సముద్రానికి ప్రయాణించాడు, ఒట్టోమన్ రాజధాని కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), గ్రీక్ దీవులైన పాట్మోస్, రోడ్స్‌లను సందర్శించాడు. 1845లో తన సొంత ఊరైన ఫియోడోసియాలో స్థిరపడి, అక్కడ ఒక ఇల్లు, స్టూడియోని నిర్మించుకున్నాడు. స్నేహితులు, బంధువులతో కూడిన చిన్న వృత్తానికే పరిమితమై, బయటి ప్రపంచానికి దూరంగా ఉండిపోయాడు. ఈ ఒంటరితనం అతని కళా జీవితంలో ప్రతికూల పాత్ర పోషించింది. పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం మధ్య నాటికి, రష్యన్ కళ రొమాంటిసిజం నుండి రియలిజం శైలి వైపు మళ్లుతున్నప్పటికీ, ఐవాజోవ్‌స్కై రొమాంటిక్ సముద్ర దృశ్యాలను చిత్రించడం కొనసాగించి విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాడు. 1845, 1846 సంవత్సరాలలో పీటర్‌హాఫ్‌లోని ఇంపీరియల్ ప్యాలెస్ సమీపంలో బ్లాక్ సీ ఫ్లీట్, బాల్టిక్ ఫ్లీట్ విన్యాసాలకు హాజరయ్యాడు. 1847లో ఇంపీరియల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అతనికి సీస్కేప్ పెయింటింగ్ ప్రొఫెసర్ బిరుదును ఇచ్చి, ఉన్నత వర్గం హోదాను కల్పించింది. అదే సంవత్సరంలో రాయల్ నెదర్లాండ్స్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్‌కు కూడా ఎన్నికయ్యాడు. 1848లో జూలియా గ్రేవ్స్ అనే ఇంగ్లీష్ గవర్నెస్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. వీరికి ఎలెనా (1849), మరియా (1851), అలెగ్జాండ్రా (1852), జోన్నే (1858) అనే నలుగురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. వీరు 1860లో విడిపోయి 1877లో అర్మేనియన్ చర్చి అనుమతితో విడాకులు తీసుకున్నారు. === ప్రముఖ స్థాయికి ఎదగడం === 1851లో రష్యన్ చక్రవర్తి మొదటి నికోలస్‌తో కలిసి ప్రయాణిస్తూ, సైనిక విన్యాసాలలో పాల్గొనడానికి సెవాస్టోపోల్‌కు సముద్రయానం చేశాడు. ఫియోడోసియా సమీపంలో అతను జరిపిన పురావస్తు తవ్వకాల ఫలితంగా 1853లో రష్యన్ జియోగ్రాఫికల్ సొసైటీ పూర్తి స్థాయి సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యాడు. అదే సంవత్సరంలో రష్యా, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం మధ్య క్రిమియన్ యుద్ధం చెలరేగింది, ఆ సమయంలో అతన్ని ఖార్కివ్‌కు తరలించారు. సురక్షితంగా ఉన్నప్పటికీ, యుద్ధ దృశ్యాలను చిత్రించడానికి ముట్టడిలో ఉన్న సెవాస్టోపోల్ కోట వద్దకు తిరిగి వెళ్ళాడు. ఒట్టోమన్ ముట్టడిలో ఉన్న సమయంలో అతని పని సెవాస్టోపోల్‌లో ప్రదర్శించబడింది. 1856 నుండి 1857 మధ్యకాలంలో పారిస్‌లో పనిచేశాడు, ఫ్రెంచ్ అత్యున్నత పురస్కారమైన లీజియన్ ఆఫ్ ఆనర్‌ను పొందిన మొదటి రష్యన్, మొదటి ఫ్రెంచ్-యేతర కళాకారుడు అయ్యాడు. 1857లో కాన్‌స్టాంటినోపుల్‌ను సందర్శించి ఆర్డర్ ఆఫ్ ది మెడ్జిడీని అందుకున్నాడు. అదే సంవత్సరంలో అతను మాస్కో ఆర్ట్ సొసైటీ గౌరవ సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యాడు. 1859లో గ్రీక్ ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రిడీమర్, 1865లో రష్యన్ ఆర్డర్ ఆఫ్ సెయింట్ వ్లాదిమిర్ పురస్కారాలను అందుకున్నాడు. 1865లో ఫియోడోసియాలో ఒక ఆర్ట్ స్టూడియోను తెరిచాడు, అదే సంవత్సరంలో ఇంపీరియల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ ద్వారా జీతం పొందడం ప్రారంభించాడు. === ప్రయాణాలు, ప్రశంసలు: 1860లు–1880లు === 1860లలో ఇటాలియన్ ఏకీకరణ, గ్రీక్ జాతీయవాదం స్ఫూర్తితో అనేక చిత్రాలను నిర్మించాడు. 1868లో మరోసారి కాన్‌స్టాంటినోపుల్‌ను సందర్శించి టర్క్‌లకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన గ్రేట్ క్రెటన్ విప్లవం గురించిన చిత్రాలను రూపొందించాడు. 1868లో కాకసస్ ప్రాంతంలో ప్రయాణించి మొదటిసారిగా రష్యన్ పరిధిలోని అర్మేనియాను సందర్శించాడు. అక్కడ అనేక పర్వత దృశ్యాలను చిత్రించి 1869లో టిఫ్లిస్‌లో ఒక ప్రదర్శనను నిర్వహించాడు. తర్వాత ఈజిప్ట్‌కు పర్యటించి సూయజ్ కాలువ ప్రారంభోత్సవంలో పాల్గొన్నాడు. "సూయజ్ కాలువను చిత్రించిన మొదటి కళాకారుడిగా, ఐరోపా, ఆఫ్రికా, ఆసియా చరిత్రలో ఒక యుగపు సంఘటనను నమోదు చేశాడు." 1870లో అతను రష్యాలో నాల్గవ అత్యున్నత పౌర ర్యాంక్ అయిన యాక్చువల్ సివిల్ కౌన్సిలర్ హోదాను పొందాడు. 1871లో ఫియోడోసియాలో పురావస్తు మ్యూజియం నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు. 1872లో తన చిత్రాలను ప్రదర్శించడానికి నైస్, ఫ్లోరెన్స్ నగరాలకు ప్రయాణించాడు. 1874లో ఫ్లోరెన్స్ అకాడమీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్ అతనిని ఉఫిజి గ్యాలరీలో వేలాడదీయడానికి ఒక స్వీయ-చిత్రాన్ని అడిగింది. అదే సంవత్సరం, సుల్తాన్ అబ్దులాజిజ్ ఆహ్వానం మేరకు కాన్‌స్టాంటినోపుల్ సందర్శించి టర్కిష్ ఆర్డర్ ఆఫ్ ఉస్మానియే పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు. 1876లో ఫ్లోరెన్స్‌లోని అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యాడు, పాలాజ్జో పిట్టీ కోసం స్వీయ-చిత్రాన్ని చిత్రించిన రెండవ రష్యన్ కళాకారుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. === మరణం === ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై తన చివరి సంవత్సరాలను ఫియోడోసియాలోనే గడిపాడు. అతను 1900 ఏప్రిల్ 19 (కొత్త క్యాలెండర్ ప్రకారం మే 2) నాడు మరణించాడు. అతని కోరిక మేరకు, సెయింట్ సర్గిస్ అర్మేనియన్ చర్చి ప్రాంగణంలో ఖననం చేయబడ్డాడు. 1901లో ఇటాలియన్ శిల్పి ఎల్. బయోజియోల్లీ ఒక తెల్లటి పాలరాయి సమాధిని నిర్మించాడు. == వికీపీడియా వర్గాలు == [[వర్గం:1817 జననాలు]] [[వర్గం:1900 మరణాలు]] [[వర్గం:రష్యన్ సామ్రాజ్యపు 19వ శతాబ్దపు పురుష కళాకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు చిత్రకారులు]] [[వర్గం:రష్యన్ సామ్రాజ్యపు ల్యాండ్‌స్కేప్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:రష్యన్ సామ్రాజ్యపు పురుష చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:పాశ్చాత్య చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ఇంపీరియల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ పూర్వ విద్యార్థులు]] <references /> mtujbcfbjeo528nbqynqsfmqaagrs2j 0 501546 4956821 4933958 2026-09-12T12:36:01Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956821 wikitext text/x-wiki {{multiple image <!-- Layout parameters -->| align = <!-- right (default), left, center, none --> | direction = vertical | width = 225 | image1 = University of Kerala.jpg | caption1 = [[తిరువనంతపురం]]లో [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం]] <!--image 2-->| image2 = Guest House CUSAT.jpg | caption2 = కొచ్చిలో కొచ్చిన్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ <!--image 3-->| image3 = IIM Kozhikode Aerial View s.jpg | caption3 = కోజికోడ్‌లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ <!--image4-->| image4 = Nalanda complex.jpg | caption4 = [[కన్నూర్]] లో ఇండియన్ నేవల్ అకాడమీ <!--image5-->| image5 = IIT Palakkad main Entrance.jpg | caption5 = [[పాలక్కాడ్]] లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ }} [[దస్త్రం:General_John_Munro,_Teanich_MET_DP142439.jpg|thumb|ట్రావెన్‌కోర్ దివాన్‌గా పనిచేసిన జనరల్ జాన్ మన్రో 1815లో భారతదేశంలో మొదటి కళాశాల అయిన సిఎంఎస్ కళాశాల కొట్టాయంను స్థాపించారు.]] [[దస్త్రం:Bernardine_Baccenelli.jpg|thumb|లింగం, కులం, మతం అనే భేదం లేకుండా విద్యార్థులందరికీ ప్రవేశం కల్పించిన 'పల్లిక్కోప్పం పల్లిక్కూడం' (“ప్రతి చర్చి ప్రాంగణంలో ఒక పాఠశాల”) అనే భావనను ప్రవేశపెట్టిన బెర్నార్డిన్ బాకినెల్లి.]] [[దస్త్రం:Charles_Lavigne.png|thumb|1891లో సెంట్రల్ ట్రావెన్‌కోర్‌లోని మొదటి రెసిడెన్షియల్ ఇంగ్లీష్ హైస్కూళ్లలో ఒకటైన సెయింట్ బెర్చ్‌మాన్స్ ఇంగ్లీష్ హైస్కూల్, చంగనస్సేరి వ్యవస్థాపకుడు మార్ చార్లెస్ లావిగ్నే.]] దేశంలో అత్యధిక అక్షరాస్యత ఉన్న రాష్ట్రాల్లో ఒకటిగా కేరళ నిలవడం అక్కడి విద్య ప్రాముఖ్యతను, ప్రాచీనతను నొక్కి చెబుతుంది. చర్చ్ మిషన్ సొసైటీ లాంటి మిషన్లు, జాన్ మన్రో లాంటి బ్రిటిష్ పాలకులు, కుల, సామాజిక ఉద్యమాలు, బెర్నార్డిన్ బాకినెల్లి, ఫాదర్ చార్లెస్ లావిగ్నే లాంటి కాథలిక్ చర్చి మతాధికారుల కృషితో కేరళలో విద్యా పరివర్తన మొదలైంది.<ref>{{cite web|date=5 September 2024|title=ബച്ചിനെല്ലി മെത്രാപ്പോലീത്ത: പള്ളിക്കൊരു പള്ളിക്കൂടം കല്പനയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ-സ്‌കൂള്‍ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും|url=https://jeevanadam.com/2024/09/05/pallikoru-pallikoodam-revoultionary-circular-from-the-great-visionary/}}</ref><ref>{{Cite web|date=2006-01-31|title=History of Education of Women in Kerala 1819–1947 - Samyukta: A Journal of Gender and Culture|url=https://samyuktajournal.in/history-of-education-of-women-in-kerala-1819-1947/|access-date=2025-03-08|website=samyuktajournal.in|language=en-US|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121152817/https://samyuktajournal.in/history-of-education-of-women-in-kerala-1819-1947/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=History of Women's Education in Colonial Era|url=https://keralamuseum.org/article/history-of-womens-education-in-colonial-era/|access-date=2025-03-08|website=The Kerala Museum|language=en-US}}</ref> వీరు 19వ శతాబ్దపు తొలి దశాబ్దాలలో కేరళలో సామూహిక విద్యను ప్రోత్సహించిన మార్గదర్శకులు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Missionaries-led-State-to-renaissance-Pinarayi/article16444369.ece|title=Missionaries led State to renaissance: Pinarayi|date=13 November 2016|newspaper=The Hindu|quote=Inaugurating on Saturday the valedictory of the bicentenary celebration of the arrival of Church Mission Society (CMS) missionaries to the shores of Kerala, Mr. Vijayan said it was their pioneering work in the fields of education, literature, printing, publishing, women's education, education of the differently-abled and, in general, a new social approach through the inclusion of marginalised sections into the mainstream which brought the idea of 'equality' into the realm of public consciousness. This had raised the standard of public consciousness and paved the way for the emergence of the renaissance movements in the State.}}</ref><ref>{{cite web|title=Kerala to celebrate CMS mission|url=https://churchmissionsociety.org/our-stories/kerala-celebrate-cms-mission|website=Church Mission Society|quote=Indian President Pranab Mukherjee, visited CMS College in Kerala, the oldest college in India, and laid the foundation stone of the bicentenary block. He said, 'CMS college is a pioneer of modern education in Kerala. It has been the source of strong currents of knowledge and critical inquiry that have moulded the scholastic and socio-cultural landscape of Kerala and propelled the State to the forefront of social development'.}}</ref><ref>{{cite journal |date=5 June 2015 |title=Growth of Literacy in Kerala |url=https://www.epw.in/journal/1999/39/special-articles/growth-literacy-kerala.html |journal=Economic and Political Weekly |pages=7–8}}</ref><ref>{{cite web|title=District Handbooks of Kerala|url=http://www.kerala.gov.in/district_handbook/Kottayam.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20090319183020/http://www.kerala.gov.in/district_handbook/Kottayam.pdf|archive-date=19 March 2009|publisher=Department of Information & Public Relations Government of Kerala}}</ref><ref>{{cite book|url=https://onlinestore.dcbooks.com/books/a-survey-of-kerala-history|title=A survey of Kerala History|last=Menon|first=Sreedhara|publisher=S.Viswanathan Printers and Publishers|year=1996|isbn=9788126415786|location=Madras|pages=339, 348, 349|access-date=20 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824143707/https://onlinestore.dcbooks.com/books/a-survey-of-kerala-history|archive-date=24 August 2019|url-status=dead}}</ref> ఆధునిక కేరళ స్థానిక రాజవంశాల పూర్వీకులు, ప్రధానంగా ట్రావెన్‌కోర్ రాజకుటుంబం, నాయర్ సర్వీస్ సొసైటీ,<ref name="nss.org.in">{{Cite web|title=Official website of Nair Service Society|url=http://nss.org.in/|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140208073616/http://www.nss.org.in/|archivedate=8 February 2014}}</ref> శ్రీ నారాయణ ధర్మ పరిపాలన యోగం<ref>{{cite web|title=Shree Narayana Dharma Paripalana Yogam|url=http://www.sndp.org/|access-date=6 December 2014|publisher=Sndp.org}}</ref> (SNDP యోగం), ముస్లిం ఎడ్యుకేషనల్ సొసైటీ (MES),<ref>{{cite web|title=The Muslim Educational Society's Official web site.|url=http://www.meskerala.com|access-date=6 December 2014|publisher=Meskerala.com}}</ref> కూడా కేరళలో విద్యాభివృద్ధికి గణనీయమైన కృషి చేశాయి.<ref>{{cite web|title=Education in Kerala|url=http://kerala-info.newkerala.com/Kerala/Education-in-Kerala.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023024236/http://kerala-info.newkerala.com/Kerala/Education-in-Kerala.html|archive-date=23 October 2014|access-date=6 December 2014|publisher=Kerala-info.newkerala.com}}</ref> స్థానిక పాఠశాలలను సాధారణంగా కలరీలు అని పిలిచేవారు, వాటిలో కొన్ని మార్షల్ ఆర్ట్స్ నేర్పించేవి, కానీ ఎళుత్తాచన్లు నడిపే ఇతర గ్రామ పాఠశాలలు సాధారణ విద్యను అందించేవి. క్రైస్తవ మిషనరీలు, బ్రిటిష్ పాలన కేరళకు ఆధునిక పాఠశాల విద్యా విధానాన్ని తీసుకువచ్చాయి. పాత కాలంలో ఎళుత్తు పల్లి అనే పేరును ఉపయోగించేవారు. బౌద్ధ విహారాలు నడిపే పాఠశాలల నుండి ఈ పదం పుట్టింది.<ref>{{cite book|title=History of kerala|author=Ayyanath|publisher=Prabhat Books|year=1989|page=12}}</ref> శతాబ్దాలుగా గ్రామాలు ఒకటి లేదా ఇద్దరు ఉపాధ్యాయులతో ఎళుత్తుపల్లి లేదా ఆశాన్ పల్లికూటం ఏర్పాటు చేసేవి. విద్యార్థులు సమీప ప్రాంతాల నుండి ఈ పాఠశాలకు వెళ్లి భాషలు, సాహిత్యం, గణితం, వ్యాకరణం మొదలైనవి నేర్చుకునేవారు.<ref>{{cite book|title=History of kerala|author=Sreedhara Menon|publisher=DC books|year=1978|page=12}}</ref> ఇది పూర్తయిన తర్వాత విద్యార్థులు ఆయుర్వేదం, జ్యోతిష్యం, అకౌంటింగ్ లాంటి నిర్దిష్ట విషయాల గురించి అధ్యయనం కొనసాగించవచ్చు. 1800లలో జరిగిన జనాభా లెక్కల ప్రకారం ట్రావెన్‌కోర్, కొచ్చి, కన్నూర్ ప్రాంతాల్లో ఇలాంటి పాఠశాలలు ఎన్నో ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|title=History of Kerala|author=Rajan Gurukkal|publisher=Prabhat Books|year=1989|page=12}}</ref> == చరిత్ర == === మధ్యయుగ కాలం === కేరళ స్కూల్ ఆఫ్ ఆస్ట్రానమీ అండ్ మ్యాథమెటిక్స్ సంగమగ్రామ మాధవ ద్వారా కేరళలో ప్రధానంగా వెట్టతునాడు (ప్రస్తుత తిరూర్ ప్రాంతం)లో స్థాపించబడింది, ఇందులో పరమేశ్వర, నీలకంఠ సోమయాజి, జ్యేష్ఠదేవ, అచ్యుత పిషారతి, మెల్పాత్తూర్ నారాయణ భట్టతిరి, అచ్యుత పనిక్కర్ తదితరులు సభ్యులుగా ఉన్నారు. ఈ పాఠశాల 14వ, 16వ శతాబ్దాల మధ్య వృద్ధి చెందింది. ఖగోళ సమస్యలను పరిష్కరించే ప్రయత్నంలో ఈ కేరళ పాఠశాల స్వతంత్రంగా అనేక ముఖ్యమైన గణిత భావనలను సృష్టించింది. త్రికోణమితి విధులకు శ్రేణి విస్తరణ లాంటి వారి అత్యంత ముఖ్యమైన ఫలితాలు నీలకంఠ రాసిన తంత్రసంగ్రహ అనే పుస్తకంలో [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] పద్యంలో వివరించబడ్డాయి. === 1800–1880 === ==== బాసెల్ మిషన్ ==== 19వ శతాబ్దంలో మిషనరీ కార్యకలాపాల ద్వారా కేరళ విద్యా రంగంలో రూపాంతర మార్పులకు గురైంది. మలబార్ ప్రాంతం అంతటా పాఠశాలలను స్థాపించడం ద్వారా బాసెల్ జర్మన్ ఎవాంజెలికల్ మిషన్ కీలక పాత్ర పోషించింది.<ref>{{cite web |url=https://www.tyndistravel.com/kerala-history/how-basel-mission-modernized-north-kerala |title=Basel Mission History in India and Kerala, History Tour |access-date=2026-07-06 |archive-date=2026-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714011140/https://www.tyndistravel.com/kerala-history/how-basel-mission-modernized-north-kerala |url-status=dead }}</ref> 1818లో బ్రిటిష్ మిషనరీ రెవ. జె. డాసన్ కొచ్చిన్ ప్రభుత్వ ఆర్థిక సహాయంతో మట్టంచెరిలో ఒక ఆంగ్ల పాఠశాల స్థాపనను ప్రారంభించారు.<ref>{{cite web |url=https://www.midukkantony.com/post/contributions-of-missionaries-to-kerala-society-in-the-pre-independence-period |title=Contributions of Christian Missionaries to Kerala Society |date=25 October 2020 |access-date=6 జూలై 2026 |archive-date=27 డిసెంబర్ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227110124/https://www.midukkantony.com/post/contributions-of-missionaries-to-kerala-society-in-the-pre-independence-period |url-status=dead }}</ref> ==== చర్చి మిషనరీ సొసైటీ, లండన్ మిషనరీ సొసైటీ ==== కేరళ 19వ శతాబ్దపు విద్యా రంగాన్ని చర్చి మిషనరీ సొసైటీ (CMS), లండన్ మిషనరీ సొసైటీ (LMS) గాఢంగా తీర్చిదిద్దాయి. 1817 నుండి 1873 వరకు చురుకుగా ఉన్న LMS కు చెందిన రెవ. మీడ్, దక్షిణ తిరువితాంకూరులో వృత్తి విద్యా పాఠశాలలను ప్రారంభించడం ద్వారా కీలక పాత్ర పోషించారు.<ref>{{cite journal |last1=Balakrishnan |first1=Ayyappan |title=The Role of the London Missionary Society and Church Missionary Society in the Abolition of Oozhiyam (Bonded Labor Service) in Kerala |journal=Journal for the Study of Religion |date=2020 |volume=33 |issue=2 |doi=10.17159/2413-3027/2020/v33n2a1 |doi-access=free }}</ref> 1816లో మొదటి CMS మిషనరీ అయిన థామస్ డాసన్, మట్టంచెరిలో ఒక పాఠశాలను ప్రారంభించారు. ==== కాథలిక్ చర్చి ==== 19వ శతాబ్దంలో ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తి బెర్నార్డిన్ బాకినెల్లి,<ref>{{Cite web |last=ICM |first=Team |date=2018-09-03 |title=Bernardine Baccinelli: Redeeming a Resplendent Indian Legacy |url=https://www.indiancatholicmatters.org/bernardine-baccinelli-redeeming-a-resplendent-indian-legacy/ |access-date=2021-06-16 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}</ref> పేదలకు, ధనవంతులకు విద్యను అందుబాటులో ఉంచడానికి "ప్రతి చర్చితో పాటు ఒక పాఠశాల" అనే వ్యవస్థను ప్రారంభించారు. ఆ వ్యవస్థ నేటికీ కొనసాగుతోంది. === 1880–1947 === ==== ట్రావెన్‌కోర్ పాలకులు ==== ట్రావెన్‌కోర్ పాలకులు మహారాజా విశాఖం తిరునాళ్ రామ వర్మ (1880–1885), మహారాజా మూలం తిరునాళ్ రామ వర్మ (1885–1924) పాలనలో కేరళ విద్యాపరమైన పురోగతిని సాధించింది.<ref name="cppr.in">{{cite web |url=https://samyuktajournal.in/royal-contributions-to-education-in-travancore/ |title=Royal Contributions to Education in Travancore – Samyukta: A Journal of Gender and Culture |date=31 January 2003 |access-date=6 జూలై 2026 |archive-date=12 ఆగస్టు 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812062618/https://samyuktajournal.in/royal-contributions-to-education-in-travancore/ |url-status=dead }}</ref> ==== ప్రధాన నాయకులు ==== ఈ కాలంలో విద్యాసంస్థల్లో గణనీయమైన పెట్టుబడులను మళ్లించడంలో క్రైస్తవ సంస్థలు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి. 1915లో కరుకచల్ ఆంగ్ల పాఠశాల స్థాపన విద్యా రంగంలో NSS ప్రవేశాన్ని సూచించింది.<ref>The establishment of Karukachal English School in 1915 marked its entry into this field</ref> ఆ సమయంలో విద్యా రంగంలో ప్రధాన నాయకులు కాథలిక్ చర్చిలు, నాయర్ సర్వీస్ సొసైటీ, SNDP యోగం, సాధు జన పరిపాలన సభ, ముస్లిం ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీ (MES), కొందరు వ్యక్తులు.<ref name="cppr.in"/> === స్వాతంత్ర్యం తరువాత కాలం === 1958 కేరళ విద్యా చట్టం విద్యా సంస్థల మెరుగైన నిర్వహణ, అభివృద్ధికి దోహదపడింది. 1991లో, కేరళ పూర్తిగా అక్షరాస్యులుగా గుర్తింపు పొందిన భారతదేశంలో మొదటి రాష్ట్రంగా అవతరించింది,<ref name="Soundarapandian2000">{{cite book |author=Mookkiah Soundarapandian |title=Literacy Campaign in India |url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&pg=PA21 |year= 2000 |publisher=Discovery Publishing House |isbn=978-8171415533 |page=21}}</ref> అయినప్పటికీ ఆ సమయంలో సమర్థవంతమైన అక్షరాస్యత రేటు కేవలం 90% మాత్రమే.<ref>{{Cite journal |last=Kerala |first=Govt of |date=20 February 1993 |title=Kerala at a glace, 1992 |url=https://www.ecostat.kerala.gov.in/storage/publications/800.pdf |journal=Ecostat Kerala}}</ref> === ప్రస్తుతం === పాఠశాలలు, కళాశాలలను ఎక్కువగా ప్రభుత్వం, ప్రైవేట్ ట్రస్టులు లేదా వ్యక్తులు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పాఠశాల కేరళ బోర్డ్ ఆఫ్ పబ్లిక్ ఎగ్జామినేషన్ (KBPE), సెంట్రల్ బోర్డ్ ఫర్ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్ (CBSE), కౌన్సిల్ ఫర్ ది ఇండియన్ స్కూల్ సర్టిఫికేట్ ఎగ్జామినేషన్స్ (ICSE), లేదా (NIOS) లకు అనుబంధంగా ఉంటుంది. చాలా ప్రైవేట్ పాఠశాలల్లో ఆంగ్లం బోధనా మాధ్యమంగా ఉంటుంది, అయితే ప్రభుత్వ నిర్వహణలో ఉన్న పాఠశాలలు ఆంగ్లం లేదా [[మలయాళం]]ను బోధనా మాధ్యమంగా అందిస్తాయి. కర్ణాటక, తమిళనాడు సరిహద్దు జిల్లాల్లోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలు కన్నడ లేదా తమిళ భాషలలో బోధనను అందిస్తాయి. == నిర్మాణం, విద్యా అధికారం == కేరళలోని పాఠశాలలు, కళాశాలలను ప్రభుత్వం లేదా ప్రైవేట్ ట్రస్టులు, వ్యక్తులు నడుపుతున్నారు. ===సాధారణ విద్య=== రాష్ట్రంలో పాఠశాల విద్య సాధారణ విద్యా శాఖ పరిధిలోకి వస్తుంది. ఇందులో ప్రీ-ప్రైమరీ (LKG, UKG), లోయర్ ప్రైమరీ (తరగతులు 1–4), అప్పర్ ప్రైమరీ (తరగతులు 5–7), హైస్కూల్ (తరగతులు 8–10), హయ్యర్ సెకండరీ (తరగతులు 11–12) స్థాయిలు ఉంటాయి. ===ఉన్నత విద్య=== రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యుడైన ఉన్నత విద్యా శాఖ మంత్రి రాష్ట్రంలో ఉన్నత విద్యకు పూర్తి బాధ్యత వహిస్తారు. ===వైద్య విద్య=== కేరళ మెడికల్ కౌన్సిల్ (KMC) రాష్ట్రంలో వైద్య విద్యను నియంత్రించడానికి, పర్యవేక్షించడానికి బాధ్యత వహిస్తుంది. ==కేరళలో ఉన్నత విద్య== ఉన్నత విద్యా శాఖ రాష్ట్రంలో ఉన్నత విద్య మొత్తం పాలన, అభివృద్ధికి బాధ్యత వహిస్తుంది. ===విశ్వవిద్యాలయాలు=== కేరళలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్, డాక్టోరల్ ప్రోగ్రామ్‌లను అందించే అనేక విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నాయి: *[[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం]]: 1937లో స్థాపించబడిన ఇది కేరళలోని పురాతన విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటి. *మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం: కొట్టాయంలో ఉంది. *కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయం: మలప్పురంలో ఉంది. *కొచ్చిన్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ: (CUSAT) === విద్యార్థుల వలసలు, మేధో వలసలు === 2000ల మధ్యకాలం నుండి, విద్యా నాణ్యత, అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల కేరళ నుండి విద్యార్థులు ఇతర రాష్ట్రాలకు వలస వెళ్లే ధోరణి ఉంది. 2010ల మధ్య కాలం నుండి శాశ్వత వలసల లక్ష్యంతో అధ్యయనాల కోసం కేరళ నుండి ఇతర దేశాలకు విద్యార్థులు వలస వెళ్లే ధోరణి గమనించబడింది. == ప్రాంతాల వారీగా ఉన్నత విద్య == === తిరువనంతపురం === [[తిరువనంతపురం]] రాష్ట్ర ప్రధాన అకడమిక్ హబ్, ఇందులో [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం]], అనేక వృత్తి విద్యా కళాశాలలు ఉన్నాయి. === కొల్లం === కొల్లం నగరం, దాని శివారు ప్రాంతాలలో వైద్య కళాశాలలు, ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, వ్యాపార నిర్వహణ సంస్థలతో సహా అనేక విద్యా సంస్థలు ఉన్నాయి. === ఇడుక్కి === ఈ జిల్లా కేరళ ప్రధాన భూభాగం నుండి ప్రజల పెద్ద వలసలతో పాటు పొరుగున ఉన్న తమిళనాడు రాష్ట్రం నుండి వచ్చిన కార్మికులతో వర్గీకరించబడింది. === కన్నూర్ === [[కన్నూర్]] జిల్లాలో కన్నూర్ విశ్వవిద్యాలయం ఉంది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కేరళలో విద్య]] * [[భారతదేశంలో విద్య]] == మూలాలు == {{reflist}} {{refbegin}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP|edition=Malayalam}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category}} * [http://education.kerala.gov.in/ సాధారణ విద్యా శాఖ] * [http://www.highereducation.kerala.gov.in/ ఉన్నత విద్యా శాఖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713222612/http://www.highereducation.kerala.gov.in/ |date=13 July 2011 }} [[వర్గం:కేరళ]] jp394dhp90pw9lsxi0nobkf7ksfh7jb 0 501905 4956951 4947659 2026-09-12T21:18:59Z InternetArchiveBot 88395 4 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956951 wikitext text/x-wiki ఈ జాబితా [[కొరియా]] గోరియో బౌద్ధ చిత్రాల జాబితా. సుమారు నూట అరవై వేలాడుతున్న గ్రంథపు చుట్టలు తెలిసినవి.<ref name="Lippit">{{cite journal |jstor=25481912 |title=Goryeo Buddhist Painting in an Interregional Context |author=Yukio Lippit |journal=Ars Orientalis |volume=25 |year=2008 |pages=192–232 |publisher=[[Freer Gallery of Art]] and [[University of Michigan]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2010/10/148_74273.html |title=National museum to feature Goryeo Buddhist paintings |author=Chung Ah-young |work=[[The Korea Times]] |date=10 October 2010 |access-date=24 October 2013}}</ref><ref name="Masterpieces">{{cite book |title=Masterpieces of Goryeo Buddhist Painting |publisher=[[National Museum of Korea]] |date=2010 |isbn=978-89-960957-8-1 |language=Korean, English}}</ref><ref name="Amitabha">{{cite journal |jstor=20111324 |title=Iconographic Surrogates: Contemplating Amitābha Images in the Late Koryō Dynasty (Fourteenth Century) |author=Junhyoung Michael Shin |journal=[[Archives of Asian Art]] |volume=55 |year=2004 |pages=1–15 |publisher=[[University of Hawaii Press]]}}</ref><ref name="Yamato">{{cite book |script-title=ja:特別展高麗仏画: わが国に請来された隣国の金色の仏たち |trans-title=Special Exhibition: Korean Buddhist Paintings of Koryo Dynasty (918–1392) |language=Japanese |editor=[[Yamato Bunkakan]] |publisher=[[Yamato Bunkakan]] |year=1978}}</ref><ref name="Identity">{{cite journal |url=http://www.museum.go.kr/files/upload/ebook/6/KAaA_04.pdf |title=Identity of Goryeo Buddhist Painting |author=Chung Woothak |journal=The International Journal of Korean Art and Archaeology |publisher=[[National Museum of Korea]] |year=2010 |volume=4 |pages=12–29}}</ref><ref name="Patrons">{{cite journal |url=http://www.museum.go.kr/files/upload/ebook/6/KAaA_04.pdf |title=The Patrons of Goryeo Buddhist Painting |author=Kim Junghee |journal=The International Journal of Korean Art and Archaeology |publisher=[[National Museum of Korea]] |year=2010 |volume=4 |pages=30–61}}</ref><ref name="Periphery">{{cite journal |url=http://www.museum.go.kr/files/upload/ebook/6/KAaA_04.pdf |title=On the Periphery of Goryeo Buddhist Painting: Preliminary Study of the Silk Weave, Width of the Silk and Enshrinement of Works |author=Park Eunkyung |journal=The International Journal of Korean Art and Archaeology |publisher=[[National Museum of Korea]] |year=2010 |volume=4 |pages=62–91}}</ref><ref name="Enlightenment">{{cite book |title=Goryeo Dynasty: Korea's Age of Enlightenment, 918–1392 |url=https://archive.org/details/goryeodynastykor0000kimk |editor=Kumja Paik Kim |publisher=[[Asian Art Museum of San Francisco|Asian Art Museum]] |year=2003 |pages=[https://archive.org/details/goryeodynastykor0000kimk/page/319 319]}}</ref><ref name="Korai">{{cite book |script-title=ja:高麗仏画 |trans-title=Goryeo Buddhist Painting |language=Japanese |author1=Kikutake Junichi |author2=Yoshida Hiroshi |year=1981 |publisher=[[Asahi Shimbun]]sha}}</ref><ref name="Fujimoto">{{cite journal |url=http://www.gakushuin.ac.jp/univ/let/rihum/hujimoto-jinbun11.pdf |script-title=ja:高麗仏画の振幅 : 養寿寺・泉屋博古館・浅草寺所蔵「水月観音(楊柳観音)像」を中心に |trans-title=Variation on Buddhist paintings of the Goryeo Dynasty: focussing on the Water-Moon Bodhisattvas at Senso-ji temple, Youju-ji temple and Sen-oku Hakoku Kan Museum |language=Japanese |author=Fujimoto Yuji |year=2012 |volume=11 |pages=189–216 |journal=Jinbun |publisher=[[Gakushuin University]] |archive-date=24 September 2015 |access-date=27 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924020455/http://www.gakushuin.ac.jp/univ/let/rihum/hujimoto-jinbun11.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="gazo">{{cite book |script-title=ja:高麗時代阿弥陀画像の研究 |trans-title=Research into Images of Amida from the Goryeo Dynasty |language=Japanese |year=1990}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- !width="25%" align="left" |పెయింటింగ్ !width="5%" align="left" | తేదీ !width="10%" align="left" | స్థానం !width="10%" align="left" | సంస్థ !width="25%" align="left" class="unsortable" | వ్యాఖ్యలు !width="10%" align="left" class="unsortable" | చిత్రం !width="5%" align="left" class="unsortable" | కొలతలు !width="5%" align="left" class="unsortable" | నిర్దేశాంకాలు !width="5%" align="left" class="unsortable" | మూ |- | align="center"|రాయల్ ప్యాలెస్ మండలా, సిల్క్‌పైరంగు}<br>{{nihongo2|絹本著色王宮曼荼羅図}}<br><small>''kenpon chakushoku ōkyū mandara zu''</small><br>관경서분변상도 || {{sort|1312|1312}} || టోయోకావా || {{nihongo|[[Daion-ji]]|[[:ja:大恩寺 (豊川市)|大恩寺]]}} || దిగువ కుడి మూలలో ఉన్న శాసనం ప్రకారం 1312 నాటిది; ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక ఆస్తి<ref name="Yamato"/> || [[File:絹本著色王宮曼荼羅図 (Daionji Toyokawa).jpg|150px]] || 133.3 సెంటీమీటర్లు (4 అడుగుల 4.5 అంగుళాలు) x 51.4 సెంటీమీటర్లు (1 అడుగు 8.2 అంగుళాలు) || {{coord|34.820556|N|137.310556|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Daionji}} || [http://www.pref.aichi.jp/kyoiku/bunka/bunkazainavi/yukei/kaiga/kunisitei/0136.html ] |- | align="center"| రాయల్ ప్యాలెస్ మండలా<br>{{nihongo2|王宮曼荼羅図}}<br><small>''ōkyū mandara zu''</small><br>관경서분변상도 || చివరి గోరియో || త్సురుగ || {{nihongo|సైఫుకు-జీ (西福寺)|[[:ja:西福寺 (敦賀市)|西福寺]]}} || || [[File:王宮曼荼羅図.jpg|150px]] || 150.5 సెంటీమీటర్లు (4 అడుగుల 11.3 అంగుళాలు) x 113.2 సెంటీమీటర్లు (3 అడుగుల 8.6 అంగుళాలు) || {{coord|35.656956|N|136.032114|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saifukuji}}|| <ref name="Yamato"/> |- | align="center"| విజువలైజేషన్ సూత్రం ఇలస్ట్రేషన్<br>{{nihongo2|観経十六観変相図}}<br><small>''kangyō jūroku kanhensō zu''</small> || {{sort|1323|1323}} || క్యోటో || చియోన్-ఇన్ || || [[File:Illustration of the Visualisation Sutra (Chion-in).jpg|150px]] || 224.2 సెంటీమీటర్లు (7 అడుగుల 4.3 అంగుళాలు) x 139.1 సెంటీమీటర్లు (4 అడుగుల 6.8 అంగుళాలు) || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"| మెడిటేషన్ సూత్రం ఉదాహరణ<br>{{nihongo2|観経変相図}}<br><small>Kankyō hensō zu</small><br>관경서분변상도 || {{sort|1300-1392|C14}} ||త్సురుగ|| సైఫుకు-జీ|[[:ja:西福寺 (敦賀市)|西福寺]]}} || || [[File:Illustration of the Meditation Sutra (Saifukuji Tsuruga).jpg|150px]] || 202.8 సెంటీమీటర్లు (6 అడుగుల 7.8 అంగుళాలు) x 129.8 సెంటీమీటర్లు (4 అడుగుల 3.1 అంగుళాలు) || {{coord|35.656956|N|136.032114|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saifukuji}} || <ref name="Amitabha"/> |- | align="center"|{{sort|1.5|Illustration of the Sutra on the Descent of Maitreya}}<br>{{nihongo2|弥勒下生経変相図}}<br><small>''Miroku geshōkyō hensō zu''</small><br>미륵하생경변상도 || {{sort|1350|1350}} || {{sort|Japan|[[Kōya, Wakayama|Kōya]]}} || {{nihongo|Shinnō-in|親王院}} || ||[[File:미륵하생경변상도.jpg|150px]] || {{convert|178.0|cm|ftin}} by {{convert|90.3|cm|ftin}} || {{coord|34.213781|N|135.581366|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shinnō-in}} || <ref name="Identity"/> |- | align="center"|{{sort|1.6|Illustration of the Sutra on the Descent of Maitreya}}<br>{{nihongo2|弥勒下生経変相図}}<br><small>''Miroku geshōkyō hensō zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Chion-in]] || || [[File:Descent of Maitreya Sutra Illustration (Chion-in).jpg|150px]] || {{convert|171.8|cm|ftin}} by {{convert|92.1|cm|ftin}} || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|1.99a|Illustration of the [[Sutra of Perfect Enlightenment]]}}<br>원각경변상도 || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[Boston]]}} || [[Museum of Fine Arts, Boston]] || || [[File:Perfect Enlightenment Sutra Illumination (Museum of Fine Arts, Boston).jpg|150px]] || {{convert|165.5|cm|ftin}} by {{convert|85.5|cm|ftin}} || {{coord|42.339167|N|71.094167|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum of Fine Arts, Boston}} || [http://www.mfa.org/collections/object/perfect-enlightenment-sutra-illumination-25398 ] |- | align="center"|{{sort|1.99b|Illustration of the [[Amitayurdhyana Sutra|Visualisation Sutra]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色観経十六観変相図}}<br><small>''kenpon chakushoku kangyō jūroku kanhensō zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]]}} || {{nihongo|Ōtakaji|大高寺}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Illustration of the Visualisation Sutra (Otakaji Takahagi).jpg|150px]] || {{convert|183.0|cm|ftin}} by {{convert|121.0|cm|ftin}} || {{coord|36.715271|N|140.709200|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ōtakaji}} || [http://www.edu.pref.ibaraki.jp/board/bunkazai/ken/kaiga/2-71/2-71.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210727123644/https://www.edu.pref.ibaraki.jp/board/bunkazai/ken/kaiga/2-71/2-71.html |date=27 July 2021 }} |- | align="center"|{{sort|1.99c|Illustration of the Sutra on the Descent of [[Maitreya]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色弥勒下生経変相図}}<br><small>''kenpon chakushoku Miroku geshōkyō hensō zu''</small> || {{sort|1294|1294}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|[[Myōman-ji]]|[[:ja:妙満寺|妙満寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]; inscribed 画文翰待詔李晟、至元三十一年甲午 || [[File:Descent of Maitreya Sutra (Myomanji Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|227|cm|ftin}} by {{convert|129|cm|ftin}} || {{coord|35.067484|N|135.774450|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Myōman-ji}} || [https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/00011849 ] |- | align="center"|{{sort|2.99a|[[Sakyamuni]] Preaching the Law}}<br>{{nihongo2|釈迦説法図}}<br><small>''Shaka seppō zu''</small>|| {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kōya, Wakayama|Kōya]]}} || {{nihongo|Shinnō-in|親王院}} || || || {{convert|178.0|cm|ftin}} by {{convert|90.3|cm|ftin}} || {{coord|34.213781|N|135.581366|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shinnō-in}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|2.99b|[[Vairocana]]}} || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Hiroshima]]}} || {{nihongo|[[Fudō-in]]|[[:ja:不動院 (広島市)|不動院]]}} || also known as ''Fifteen Thousand Buddhas'' || [[File:Vairocana (Fudoin) 2.jpg|150px]] || {{convert|162.0|cm|ftin}} by {{convert|88.2|cm|ftin}} || {{coord|34.426877|N|132.471213|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Fudō-in}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|2.99c|[[Vairocana]]}}<br>{{nihongo2|毘盧遮那仏変相図}}<br><small>''Birushana butsu hensō zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Hyōgo Prefecture]]}} || ప్రైవేట్|| || || {{convert|196.0|cm|ftin}} by {{convert|133.5|cm|ftin}} || || [http://www.city.kobe.lg.jp/culture/culture/institution/museum/activity/kiyo_18.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180513081045/http://www.city.kobe.lg.jp/culture/culture/institution/museum/activity/kiyo_18.html |date=13 May 2018 }} |- | align="center"|{{sort|2.99d|[[Vairocana]] Triad}} || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Germany|[[Cologne]]}} || [[Museum für Ostasiatische Kunst, Köln]] || || [[File:Vairocana Triad (Cologne).jpg|150px]] || {{convert|123.0|cm|ftin}} by {{convert|82.0|cm|ftin}} || {{coord|50.935120|N|6.925592|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum für Ostasiatische Kunst, Köln}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|2.99e|[[Bhaisajyaguru]] Preaching the Law}} || || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|[[Chishaku-in]]|[[:ja:智積院|智積院]]}} || || || || {{coord|34.988069|N|135.776381|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chishaku-in}} || <ref name="Identity"/> |- | align="center"|{{sort|2.99f|Buddha Pentad, colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色五仏尊像}}<br><small>''kenpon chakushoku go-Butsu-son zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Takasago, Hyogo|Takasago]]}} || {{nihongo|[[Jūrin-ji (Takasago)|Jūrin-ji]]|[[:ja:十輪寺 (高砂市)|十輪寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]; alternatively dated to the sixteenth century<ref>{{cite web |url=http://www.city.takasago.hyogo.jp/index.cfm/7,28406,c,html/28406/20121116-142803.pdf |script-title=ja:高砂市内の文化財を訪ねて |trans-title=Cultural Properties in Takasago |language=Japanese |publisher=[[Takasago, Hyogo|Takasago City]] |accessdate=2 November 2013 }}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || || || {{coord|34.747306|N|134.799722|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Jūrinji}} || |- | align="center"|{{sort|2.99g|Descent of [[Tejaprabhā Buddha]]}}<br>치성광여래왕림도 || {{sort|1350-1392|late C14}} || {{sort|USA|[[Boston]]}} || [[Museum of Fine Arts, Boston]] || || [[File:Descent of Tejaprabha Buddha (Museum of Fine Arts, Boston).jpg|150px]] || {{convert|124.4|cm|ftin}} by {{convert|54.8|cm|ftin}} || {{coord|42.339167|N|71.094167|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum of Fine Arts, Boston}} || [http://www.mfa.org/collections/object/the-descent-of-tejaprabha-buddha-9612 ] |- | align="center"|{{sort|3.7|[[Amitabha]]}} || {{sort|1286|1286}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || ప్రైవేట్; {{nihongo|former Shimazu collection|島津家旧蔵}} || || [[File:Amitabha (former Shimazu collection).jpg|150px]] || {{convert|203.5|cm|ftin}} by {{convert|105.1|cm|ftin}} || || <ref name="Amitabha"/> |- | align="center"|{{sort|3.8|[[Amitabha]]}}<br>{{nihongo2|阿弥陀如来像}}<br><small>''Amida Nyorai zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kan'onji, Kagawa|Kan'onji]]}} || {{nihongo|Hagiwara-ji|萩原寺}} || || [[File:Amitabha (Hagiwaraji Kanonji).jpg|150px]] || {{convert|110.8|cm|ftin}} by {{convert|50.4|cm|ftin}} || {{coord|34.071098|N|133.688362|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hagiwara-ji}} || [http://www.gakushuin.ac.jp/univ/let/rihum/hujimoto-jinbun11.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924020455/http://www.gakushuin.ac.jp/univ/let/rihum/hujimoto-jinbun11.pdf |date=24 September 2015 }} |- | align="center"|{{sort|3.9|[[Amitabha]]}}<br>{{nihongo2|如来像 or 阿弥陀如来図}}<br><small>''Nyorai zō or Amida Nyorai zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|Shōbō-ji|正法寺}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha (Shoboji).jpg|150px]] || {{convert|190.0|cm|ftin}} by {{convert|87.2|cm|ftin}}<!--or 184.0x86.5--> || || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|3.10|[[Amitabha]]|}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|Tōkai-an|東海庵}} || || || {{convert|116.4|cm|ftin}} by {{convert|54.5|cm|ftin}} || {{coord|35.022748|N|135.720613|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tōkai-an}} || <ref name="Amitabha"/> |- | align="center"|{{sort|3.11|[[Amitabha]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色阿弥陀如来像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida Nyorai zu''</small> || {{sort|1306|1306}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha (Nezu Museum) 2.jpg|150px]] || {{convert|162.5|cm|ftin}} by {{convert|91.7|cm|ftin}} <!--or 162.2x92.2--> || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131029184856/http://bunka.nii.ac.jp/db/SearchDetail.do?heritageId=198922 ] |- | align="center"|{{sort|3.12|[[Amitabha]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色釈迦如来像}}<br><small>''kenpon chakushoku Shaka Nyorai<!--sic--> zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|[[Gyokurin-in]]|[[:ja:玉林院|玉林院]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha (Gyokurin-in Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|163.0|cm|ftin}} by {{convert|87.0|cm|ftin}}<!--or 164.0x89.5--> || {{coord|35.042418|N|135.743176|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Gyokurin-in}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|3.13|[[Amitabha]]}}<br>{{nihongo2|阿弥陀如来像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida hachidai bosatsu zō''</small> || || {{sort|Japan|[[Higashiōmi, Shiga|Higashiōmi]]}} || {{nihongo|Ishiba-ji|石馬寺}} || || || {{convert|98.0|cm|ftin}} by {{convert|55.5|cm|ftin}} || {{coord|35.161459|N|136.164465|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ishibaji}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|3.14|[[Bhaisajyaguru]]}}<br>{{nihongo2|如来像}}<br><small>''Nyorai zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Nagoya]]}} || [[Banshō-ji]] || || [[File:Bhaisajyaguru (Banshoji Nagoya).jpg|150px]] || {{convert|151.0|cm|ftin}} by {{convert|86.2|cm|ftin}} || {{coord|35.159167|N|136.904722|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Bhaisajyaguru}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|3.15|[[Amitabha]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色釈迦如来像}}<br><small>''kenpon chakushoku Shaka Nyorai<!--sic--> zō''</small> || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Eikan-dō Zenrin-ji|Zenrin-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || || {{convert|177.9|cm|ftin}} by {{convert|106.9|cm|ftin}} || {{coord|35.014525|N|135.795292|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Zenrin-ji}} || <ref name="Amitabha"/> |- | align="center"|{{sort|3.99a|[[Amitabha]]}} || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|France|[[Paris]]}} || [[Musée Guimet]] || || [[File:Amitabha (Musee Guimet).jpg|150px]] || {{convert|104.0|cm|ftin}} by {{convert|46.0|cm|ftin}} || {{coord|48.865106|N|2.293632|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Musée Guimet}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|3.99b|[[Amitabha]]}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Italy|[[Rome]]}} || [[Museo Nazionale d'Arte Orientale]] || || [[File:Amitabha (Museo Nazionale d'Arte Orientale).jpg|150px]] || {{convert|105.6|cm|ftin}} by {{convert|47.0|cm|ftin}} || {{coord|41.894523|N|12.500403|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museo Nazionale d'Arte Orientale}} || [http://www.museorientale.beniculturali.it/index.php?it/311/opere/25/dipintobuddha-amitabha-amitabul ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211209001858/http://museorientale.beniculturali.it/index.php?it/311/opere/25/dipintobuddha-amitabha-amitabul |date=9 December 2021 }} |- | align="center"|{{sort|3.99c|[[Amitabha]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色阿弥陀如来坐像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida Nyorai zazō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Yaita, Tochigi|Yaita]]}} || {{nihongo|Kagamiyama-dera|鏡山寺}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]]; there are two further Goryeo Buddhist paintings at {{nihongo|Kōbō-ji|興法寺}} in [[Oyama, Tochigi|Oyama]] || [[File:Amitabha (Kagamiyama-dera Yaita).jpg|150px]] || {{convert|149.3|cm|ftin}} by {{convert|94.0|cm|ftin}} || {{coord|36.837197|N|139.921457|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kagamiyama-dera}} || [http://www.city.yaita.tochigi.jp/soshiki/syougaigakusyu/kenbunkazai1.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625160958/http://www.city.yaita.tochigi.jp/soshiki/syougaigakusyu/kenbunkazai1.html |date=25 June 2018 }} |- | align="center"|{{sort|3.99d|[[Amitabha]]}}<br>아미타여래도|| {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Korea|[[Yongin]]}} || Uhak Cultural Foundation || Treasure No. 1238 || [[File:Amitabha (Uhak Yongin).jpg|150px]] || {{convert|105.6|cm|ftin}} by {{convert|52.3|cm|ftin}} || || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|4.16a|Amitabha Triad, colour on silk ([[Amitabha]])}}<br>{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1309|1309}} || {{sort|Japan|[[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]]}} || {{nihongo|[[Uesugi Jinja]]|[[:ja:上杉神社|上杉神社]]}} || central scroll of a set of three jointly designated an [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]<ref name="Uesugi">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/2420 |script-title=ja:絹本著色阿弥陀三尊像 |trans-title=Amida Triad, colour on silk |language=Japanese |publisher=[[Agency for Cultural Affairs]] |accessdate=26 October 2013}}</ref><ref name="Uesugi2">{{cite journal |script-title=ja:阿弥陀三尊像 (上杉神社蔵) |trans-title=Amida Triad at Uesugi Jinja |language=Japanese |journal=[[Ars Buddhica]] |publisher=[[Mainichi Shimbun]]sha |year=1973 |volume=91 |pages=42–45 |author=Ariga Yoshitaka}}</ref> || [[File:Amitabha Triad - Amitabha (Uesugi Jinja).jpg|150px]] || {{convert|148|cm|ftin}} by {{convert|77|cm|ftin}}<!--or 151.0x63.5--> || {{coord|37.909237|N|140.104072|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Uesugi Jinja}} || [http://www.pref.yamagata.jp/cgi-bin/yamagata-takara/?m=detail&id=1037 ] |- | align="center"|{{sort|4.16b|Amitabha Triad, colour on silk ([[Avalokiteśvara]])}}<br>{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1309|1309}} || {{sort|Japan|[[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]]}} || {{nihongo|[[Uesugi Jinja]]|[[:ja:上杉神社|上杉神社]]}} || right-hand scroll of a set of three jointly designated an [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]<ref name="Uesugi"/><ref name="Uesugi2"/> || [[File:Amitabha Triad - a (Uesugi Jinja).jpg|150px]] || {{convert|148|cm|ftin}} by {{convert|77|cm|ftin}} || {{coord|37.909237|N|140.104072|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Uesugi Jinja}} || [http://www.pref.yamagata.jp/cgi-bin/yamagata-takara/?m=detail&id=1037 ] |- | align="center"|{{sort|4.16c|Amitabha Triad, colour on silk ([[Mahasthamaprapta]])}}<br>{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1309|1309}} || {{sort|Japan|[[Yonezawa, Yamagata|Yonezawa]]}} || {{nihongo|[[Uesugi Jinja]]|[[:ja:上杉神社|上杉神社]]}} || left-hand scroll of a set of three jointly designated an [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]<ref name="Uesugi"/><ref name="Uesugi2"/> || [[File:Amitabha Triad - Mahasthamaprapta (Uesugi Jinja).jpg|150px]] || {{convert|148|cm|ftin}} by {{convert|77|cm|ftin}} || {{coord|37.909237|N|140.104072|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Uesugi Jinja}} || [http://www.pref.yamagata.jp/cgi-bin/yamagata-takara/?m=detail&id=1037 ] |- | align="center"|{{sort|4.17|[[Amitabha]] Triad with [[Ananda]] and [[Mahākāśyapa]]}}<br>{{nihongo2|絹本著色釈迦三尊及阿難迦葉像}}<br><small>''kenpon chakushoku Shaka<!--sic--> sanzon oyobi Anan Kashō zō''</small> || {{sort|1330|1330}} || {{sort|Japan|[[Ogose, Saitama|Ogose]]}} || {{nihongo|Hōon-ji|法恩寺}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amida Triad with Ananda and Mahakasyapa (Hoonji Ogose).jpg|150px]] || {{convert|119.4|cm|ftin}} by {{convert|64.2|cm|ftin}}<!--or 119.0x62.0--> || {{coord|35.962133|N|139.297135|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hōonji}} || |- | align="center"|{{sort|4.18|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || || [[File:Amitabha Triad (Nezu Museum).jpg|150px]] || {{convert|111.2|cm|ftin}} by {{convert|50.9|cm|ftin}}<!--or 112.9x51.1--> || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|4.19|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || || || {{convert|129.0|cm|ftin}} by {{convert|62.0|cm|ftin}} || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|4.20|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || || || {{convert|139.0|cm|ftin}} by {{convert|87.9|cm|ftin}} || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|4.21|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kakogawa, Hyogo|Kakogawa]]}} || [[Kakurin-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (Kakurinji Kakogawa).jpg|150px]] || {{convert|130.0|cm|ftin}} by {{convert|73.3|cm|ftin}} || {{coord|34.752244|N|134.832587|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kakurinji}} || [http://www.kakurinji.or.jp/art/kaigapage/amidasanzonzou.htm ] |- | align="center"|{{sort|4.22|[[Amitabha]] Triad}} || {{sort|1200-1299|circa C13}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || [[Metropolitan Museum of Art]] || || [[File:Amitabha Triad (Metropolitan Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|114.9|cm|ftin}} by {{convert|59.1|cm|ftin}}<!--or 117.3x60.2--> || {{coord|40.779152|N|73.962933|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Metropolitan Museum of Art}} || [http://www.metmuseum.org/collections/search-the-collections/39882 ] |- | align="center"|{{sort|4.23|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Chion-in]] || || || {{convert|170.3|cm|ftin}} by {{convert|92.2|cm|ftin}} || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|4.23a|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Chion-in]] || || || {{convert|160.6|cm|ftin}} by {{convert|80.6|cm|ftin}} || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|4.23b|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Chion-in]] || || || {{convert|160.6|cm|ftin}} by {{convert|80.6|cm|ftin}} || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|4.23c|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Chion-in]] || || || {{convert|160.6|cm|ftin}} by {{convert|80.6|cm|ftin}} || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|4.24|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Sakai, Osaka|Sakai]]}} || {{nihongo|[[Hōdō-ji (Sakai)|Hōdō-ji]]|[[:ja:法道寺 (堺市)|法道寺]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Municipal Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (Hodoji Sakai).jpg|150px]] || {{convert|166.4|cm|ftin}} by {{convert|88.8|cm|ftin}} || {{coord|34.463931|N|135.517731|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hōdōji}} || [http://www.city.sakai.lg.jp/kanko/rekishi/bunkazai/bunkazai/shokai/bunya/kaiga/amidasanzonzu.html ] |- | align="center"|{{sort|4.25|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|C13/14}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Tokyo National Museum]] || || [[File:Amitabha Triad (Tokyo National Museum) 2.jpg|150px]] || {{convert|122.9|cm|ftin}} by {{convert|56.6|cm|ftin}}<!--or 123.0x55.8--> || {{coord|35.718826|N|139.776467|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tokyo National Museum}} || [http://webarchives.tnm.jp/imgsearch/show/C0044940 ] |- | align="center"|{{sort|4.26|[[Amitabha]] Triad}}<br>아미타삼존도 || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Leeum, Samsung Museum of Art]] || [[National Treasures of South Korea|National Treasure]] No. 218 || [[File:Amitabha Triad (Leeum, Samsung Museum of Art) 2.jpg|150px]] || {{convert|110.7|cm|ftin}} by {{convert|51.0|cm|ftin}}<!--or 110.0x51.0--> || {{coord|37.538112|N|126.998584|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Leeum, Samsung Museum of Art}} || [http://leeum.samsungfoundation.org/html_eng/collection/main_view.asp ] |- | align="center"|{{sort|4.27|[[Amitabha]] Triad, colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Atami, Shizuoka|Atami]]}} || [[MOA Museum of Art]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (MOA Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|100.9|cm|ftin}} by {{convert|54.2|cm|ftin}}<!--or 100.6x56.3--> || {{coord|35.108991|N|139.075091|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=MOA Museum of Art}} || <ref name="Amitabha"/> |- | align="center"|{{sort|4.28|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kobe]]}} || [[Hakutsuru Fine Art Museum]] || || || {{convert|133.3|cm|ftin}} by {{convert|58.9|cm|ftin}} || {{coord|34.731024|N|135.258136|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hakutsuru Fine Art Museum}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|4.29|[[Amitabha]] Triad}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || [[Brooklyn Museum]] || || [[File:Amitabha Triad (Brooklyn Museum).jpg|150px]] || {{convert|130.2|cm|ftin}} by {{convert|81.9|cm|ftin}}<!--or 143.2x95.1--> || {{coord|40.671306|N|73.96375|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Brooklyn Museum}} || [http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/3718/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228162517/https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/3718 |date=28 February 2021 }} |- | align="center"|{{sort|4.30|[[Amitabha]] Triad, colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Maizuru, Kyoto|Maizuru]]}} || {{nihongo|[[Matsunoo-dera (Maizuru)|Matsunoo-dera]]|[[:ja:松尾寺 (舞鶴市)|松尾寺]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (Matsunoodera Maizuru).jpg|150px]] || {{convert|109.5|cm|ftin}} by {{convert|55.7|cm|ftin}} || {{coord|35.497225|N|135.469408|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Matsunoodera}} || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/2130.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210206061827/http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/2130.html |date=6 February 2021 }} |- | align="center"|{{sort|4.31|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Sen-oku Hakuko Kan]] || || || {{convert|130.0|cm|ftin}} by {{convert|83.0|cm|ftin}} || {{coord|35.0176|N|135.7929|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Sen-oku Hakuko Kan}} || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|4.32|[[Amitabha]] Triad, colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida sanzon zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|[[Chion-ji]]|[[:ja:知恩寺|知恩寺]]}} || || [[File:Amitabha Triad (Chionji Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|103.0|cm|ftin}} by {{convert|86.0|cm|ftin}} || {{coord|35.030304|N|135.780877|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chionji}} || [http://www.bukkyo-u.ac.jp/event/detail/2011/11/07/143/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625103926/http://www.bukkyo-u.ac.jp/event/detail/2011/11/07/143/ |date=25 June 2018 }} |- | align="center"|{{sort|4.33|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || ప్రైవేట్|| || [[File:Amitabha Triad (private Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|99.2|cm|ftin}} by {{convert|51.7|cm|ftin}} || || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|4.34|[[Amitabha]] Triad}}<br>{{nihongo2|阿弥陀三尊図}}<br><small>''Amida sanzon zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Izumo, Shimane|Izumo]]}} || {{nihongo|[[Ichibata-ji]]|[[:ja:一畑寺|一畑寺]]}} || || || || || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|4.35|[[Amitabha]] Triad, colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida sanzon zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tsu, Mie|Tsu]]}} || {{nihongo|Senju-ji|専修寺}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (Senjuji Tsu).jpg|150px]] || {{convert|168.5|cm|ftin}} by {{convert|92.4|cm|ftin}} || {{coord|34.762028|N|136.503582|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Senjuji}} || [http://www.bunka.pref.mie.lg.jp/art-museum/catalogue/religious/mouri-50.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923195219/http://www.bunka.pref.mie.lg.jp/art-museum/catalogue/religious/mouri-50.htm |date=23 September 2015 }} |- | align="center"|{{sort|4.36|[[Amitabha]] Triad, colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色阿弥陀三尊像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida sanzon zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Okura Museum of Art|Ōkura Museum of Art]] || || || {{convert|113.0|cm|ftin}} by {{convert|61.0|cm|ftin}} || {{coord|35.666944|N|139.743333|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ōkura Museum of Art}} || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|4.37|[[Shakyamuni]] and Two Attendants}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[Cleveland]]}} || [[Cleveland Museum of Art]] || || [[File:Shakyamuni and Two Attendants (Cleveland Museum of Art) 2.jpg|150px]] || {{convert|217.8|cm|ftin}} by {{convert|112.7|cm|ftin}} || {{coord|41.508891|N|81.611348|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Cleveland Museum of Art}} || [http://www.clevelandart.org/art/1982.25 ] |- | align="center"|{{sort|4.999a|[[Amitabha]] Triad, gold with blue ground on silk}}<br>{{nihongo2|絹本紺地金泥阿弥陀三尊像}}<br><small>''kenpon konji kindei Amida sanson zō''</small> || {{sort|1359|1359}} || {{sort|Japan|[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]]}} || {{nihongo|Hontai-ji|尊躰寺}} || [[Cultural Properties of Japan|Municipal Cultural Property]] || [[File:Amitabha Triad (Hontaiji Kofu).jpg|150px]] || {{convert|164.9|cm|ftin}} by {{convert|85.6|cm|ftin}} || {{coord|35.659711|N|138.580041|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hontaiji}} || [http://www.city.kofu.yamanashi.jp/koho/shise/koho/kohoshi/documents/24_1.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225438/http://www.city.kofu.yamanashi.jp/koho/shise/koho/kohoshi/documents/24_1.pdf |date=3 March 2016 }} |- | align="center"|{{sort|5.38|[[Amitabha]] with Eight Great Bodhisattvas}} || {{sort|1270-1392|late Goryeo}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || || {{convert|21.0|cm|ftin}} by {{convert|13.0|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|5.39|[[Sakyamuni]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s, colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色釈迦八大菩薩像}}<br><small>''kenpon chakushoku Shaka hachidai bosatsu zō''</small> || {{sort|1320|1320}} || {{sort|Japan|[[Yamatokōriyama, Nara|Yamatokōriyama]]}} || {{nihongo|[[Matsuo-dera]]|[[:ja:松尾寺 (大和郡山市)|松尾寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Sakyamuni with Eight Great Bodhisattvas (Matsuodera).jpg|150px]] || {{convert|177.3|cm|ftin}} by {{convert|91.2|cm|ftin}} || {{coord|34.634064|N|135.728107|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Matsuodera}} || [http://www.city.yamatokoriyama.nara.jp/ourcity/history/shiseki/000196.html ] |- | align="center"|{{sort|5.40|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s, colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本着色阿弥陀八大菩薩像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida hachidai bosatsu zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Saga, Saga|Saga]]}} || property of {{nihongo|Kōfuku-ji|広福寺}}, more properly {{nihongo|Kōfukugokokuzen-ji|廣福護国禅寺}} in [[Takeo, Saga|Takeo]]; kept at the [[Saga Prefectural Museum]] || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Kofukugokokuzenji Takeo) 2.jpg|150px]] || {{convert|155.4|cm|ftin}} by {{convert|87.2|cm|ftin}} || {{coord|33.244978|N|130.300598|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saga Prefectural Museum}} || [http://www.city.takeo.lg.jp/kyouiku/bunkazai/pages/bunkazai/bunkazai-316.htm ] |- | align="center"|{{sort|5.41|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}<br>{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}<br><small>''Amida hachidai bosatsu zō''</small> || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || {{nihongo|[[The University Art Museum, Tokyo University of the Arts]]|[[:ja:東京藝術大学大学美術館|東京藝術大学大学美術館]]}} || || [[File:Amida with Eight Great Bodhisattvas (University Art Museum, Tokyo University of the Arts) 2.jpg|150px]] || {{convert|180.3|cm|ftin}} by {{convert|92.5|cm|ftin}}<!--or 175.3x91.5--> || {{coord|35.719218|N|139.771494|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=The University Art Museum, Tokyo University of the Arts}} || [http://db.am.geidai.ac.jp/object.cgi?id=1254;image_file=EP000351.jpg ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029195205/http://db.am.geidai.ac.jp/object.cgi?id=1254;image_file=EP000351.jpg |date=29 October 2013 }} |- | align="center"|{{sort|5.42|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}<br>{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}<br><small>''Amida hachidai bosatsu zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Ashikaga, Tochigi|Ashikaga]]}} || {{nihongo|[[Banna-ji]]|[[:ja:鑁阿寺|鑁阿寺]]}} || alternatively identified as Shakyamauni with Eight Great Bodhisattvas (Prefectural Cultural Property) and dated to the [[Muromachi period]]<ref>{{cite web |url=http://www.tochigi-edu.ed.jp/center/bunkazai/bunkazai/list/277.htm |script-title=ja:絹本著色釈迦八大菩薩像 |trans-title=Shakyamuni with Eight Great Bodhisattvas, colour on silk |language=Japanese |publisher=[[Tochigi Prefecture]] |accessdate=2 November 2013}}</ref> || || {{convert|153.0|cm|ftin}} by {{convert|84.3|cm|ftin}} || {{coord|36.337461|N|139.452295|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Bannaji}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|5.43|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}<br>{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}<br><small>''Amida hachidai bosatsu zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Nara, Nara|Nara]]}} || [[Museum of Japanese Art|Yamato Bunkakan]] || || || {{convert|110.2|cm|ftin}} by {{convert|57.7|cm|ftin}} || {{coord|34.695278|N|135.756667|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Yamato Bunkakan}} || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|5.44|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}<br>{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}} || {{sort|1350-1392|2nd half C14}} || {{sort|USA|[[San Francisco]]}} || [[Asian Art Museum of San Francisco|Asian Art Museum]] || || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Asian Art Museum, San Francisco).jpg|150px]] || {{convert|151.1|cm|ftin}} by {{convert|88.7|cm|ftin}} || {{coord|37.780213|N|122.416416|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Asian Art Museum}} || [http://searchcollection.asianart.org/view/objects/asitem/id/21254 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304034830/http://searchcollection.asianart.org/view/objects/asitem/id/21254 |date=2016-03-04 }} |- | align="center"|{{sort|5.45|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[Washington, D.C.]]}} || [[Freer Gallery of Art]] || || [[File:Amitabha and Eight Great Bodhisattvas (Freer Gallery of Art).jpg|150px]] || {{convert|160.3|cm|ftin}} by {{convert|86.0|cm|ftin}}<!--or 191.0x93.0--> || {{coord|38.888135|N|77.02739|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Freer Gallery of Art}} || [http://www.asia.si.edu/collections/singleObject.cfm?ObjectNumber=F1906.269 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930052506/http://www.asia.si.edu/collections/singleObject.cfm?ObjectNumber=F1906.269 |date=30 September 2015 }} |- | align="center"|{{sort|5.46|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}<br>{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}<br><small>''Amida hachidai bosatsu zō''</small> || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Nagoya]]}} || [[Tokugawa Art Museum]] || || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Tokugawa Art Museum) 2.jpg|150px]] || {{convert|143.0|cm|ftin}} by {{convert|87.0|cm|ftin}} || {{coord|35.183814|N|136.933261|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tokugawa Art Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131029200438/http://www.tokugawa-art-museum.jp/planning/h20/04/obj03.html ] |- | align="center"|{{sort|5.47|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}<br>{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}<br><small>''Amida hachidai bosatsu zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|Jōkyō-ji|浄教寺}} || || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Jokyoji Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|173.1|cm|ftin}} by {{convert|91.1|cm|ftin}} || {{coord|35.002863|N|135.767219|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Jōkyōji}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|5.48|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}<br>{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}<br><small>''Amida hachidai bosatsu zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kobe]]}} || ప్రైవేట్<br>{{nihongo|former Kawasaki collection|川崎家旧蔵}} || || || {{convert|107.3|cm|ftin}} by {{convert|58.5|cm|ftin}} || || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|5.49|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}<br>{{nihongo2|阿弥陀八大菩薩像}}<br><small>''Amida hachidai bosatsu zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Nezu Museum).jpg|150px]] || {{convert|222.5|cm|ftin}} by {{convert|166.8|cm|ftin}} || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|5.99a|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}<br>{{nihongo2|紫絹金銀泥絵 阿弥陀八大菩薩像}}<br><small>''shiken kingin doro-e Amida hachidai bosatsu zō''</small> || {{sort|1300-1392|end of the Goryeo period}} || {{sort|Japan|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]}} || {{nihongo|Zenmyō-ji|善妙寺}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || || {{convert|155.0|cm|ftin}} by {{convert|146.0|cm|ftin}} || {{coord|35.653583|N|136.071843|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Zenmyōji}} || [http://info.pref.fukui.jp/bunka/bunkazai/sitei/kaiga/zenmyoji-amidahachidai.html ] |- | align="center"|{{sort|5.99b|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s}}<br>{{nihongo2|阿弥陀八菩薩像}}<br><small>''Amida hachi bosatsu zō''</small> || {{sort|1325-1392|mid-/late C14}} || {{sort|Japan|[[Nishio, Aichi|Nishio]]}} || property of {{nihongo|Keigan-ji|桂岩寺}}; kept at the {{nihongo|[[Iwase Bunko Library]]|[[:ja:西尾市岩瀬文庫|西尾市岩瀬文庫]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Municipal Cultural Property]] || [[File:Amitabha with Eight Great Bodhisattvas (Keiganji Nishio).jpg|150px]] || {{convert|139.4|cm|ftin}} by {{convert|85.0|cm|ftin}} || {{coord|34.874388|N|137.053853|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Iwase Bunko Library}} || [http://www.city.nishio.aichi.jp/index.cfm/8,2056,91,408,html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210113015749/https://www.city.nishio.aichi.jp/index.cfm/8,2056,91,408,html |date=13 January 2021 }} |- | align="center"|{{sort|5.99c|[[Amitabha]] with Eight Great [[Bodhisattva]]s, colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本着色阿弥陀八大菩薩像}}<br><small>''kenpon chakushoku Amida hachidai bosatsu zō''</small> || || {{sort|Japan|[[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]]}} || {{nihongo|[[Shiga-in]]|[[:ja:滋賀院|滋賀院]]}} || || || || {{coord|35.069594|N|135.867583|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shiga-in}} || [http://www.rekihaku.otsu.shiga.jp/news/1002.html ] |- | align="center"|{{sort|6.50|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}<br><small>''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Karatsu, Saga|Karatsu]]}} || {{nihongo|[[Kagami Jinja]]|[[:ja:鏡神社 (唐津市)|鏡神社]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Kagami Jinja).jpg|150px]] || {{convert|419.5|cm|ftin}} by {{convert|254.2|cm|ftin}} || {{coord|33.432122|N|130.008130|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kagami Jinja}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|6.51|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像〈徐九方筆／至治三年六月の年記がある〉}}<br><small>''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1323|1323}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Sen-oku Hakuko Kan]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Senoku Hakokukan Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|164.8|cm|ftin}} by {{convert|101.7|cm|ftin}}<!--or 165.5x101.5--> || {{coord|35.0176|N|135.7929|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Sen-oku Hakuko Kan}} || [http://www.sumitomo.or.jp/html/culja/culja12/jp1220.htm ] |- | align="center"|{{sort|6.52|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Sensō-ji]] || || [[File:Yoryu Kannon (Sensoji).jpg|150px]] || {{convert|144.0|cm|ftin}} by {{convert|62.6|cm|ftin}} || {{coord|35.714427|N|139.796863|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Sensōji}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|6.53|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Nara, Nara|Nara]]}} || [[Museum of Japanese Art|Yamato Bunkakan]] || || || {{convert|100.4|cm|ftin}} by {{convert|49.6|cm|ftin}} || {{coord|34.695278|N|135.756667|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Yamato Bunkakan}} || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|6.54|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}<br><small>''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Daitoku-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Daitokuji).jpg|150px]] || {{convert|227.9|cm|ftin}} by {{convert|135.8|cm|ftin}} || {{coord|35.043753|N|135.746040|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Daitokuji}} || [https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/1310 ] |- | align="center"|{{sort|6.55|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}<br><small>''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Daitoku-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || || {{convert|154.3|cm|ftin}} by {{convert|84.7|cm|ftin}} || {{coord|35.043753|N|135.746040|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Daitokuji}} || [https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/1313 ] |- | align="center"|{{sort|6.56|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}<br><small>''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || [[Daitoku-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || || {{convert|129.6|cm|ftin}} by {{convert|63.8|cm|ftin}} || {{coord|35.043753|N|135.746040|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Daitokuji}} || [https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/1319 ] |- | align="center"|{{sort|6.57|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|[[Yūrinkan Museum]]|[[:ja:藤井斉成会有鄰館|藤井斉成会有鄰館]]}} || || || {{convert|105.5|cm|ftin}} by {{convert|54.3|cm|ftin}} || {{coord|35.011694|N|135.781263|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Yūrinkan Museum}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|6.58|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Atami, Shizuoka|Atami]]}} || [[MOA Museum of Art]] || || || {{convert|99.0|cm|ftin}} by {{convert|46.2|cm|ftin}} || {{coord|35.108991|N|139.075091|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=MOA Museum of Art}} || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|6.59|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Sakurai, Nara|Sakurai]]}} || [[Tanzan Shrine|Tanzan Jinja]] || || [[File:Water-Moon Avalokitesvara (Tanzan Jinja Sakurai).jpg|150px]] || {{convert|110.0|cm|ftin}} by {{convert|57.7|cm|ftin}}<!--or 109.5x54.3--> || {{coord|34.465833|N|135.861667|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tanzan Jinja}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|6.60|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}<br><small>''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Miyoshi, Tokushima|Miyoshi]]}} || {{nihongo|Chōraku-ji|長楽寺}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Chorakuji Miyoshi).jpg|150px]] || {{convert|119.0|cm|ftin}} by {{convert|63.5|cm|ftin}} || {{coord|34.029891|N|133.862336|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chōrakujii}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|6.61|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}<br><small>''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]]}} || {{nihongo|[[Shōjuraigō-ji]]|[[:ja:聖衆来迎寺|聖衆来迎寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Shojuraigoji Otsu).jpg|150px]] || {{convert|145.5|cm|ftin}} by {{convert|82.7|cm|ftin}} || {{coord|35.072427|N|135.885816|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shōjuraigōji}} || [https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/1257 ] |- | align="center"|{{sort|6.62|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kōya, Wakayama|Kōya]]}} || {{nihongo|Hōju-in|宝寿院}} || || || {{convert|166.4|cm|ftin}} by {{convert|88.8|cm|ftin}} ||　{{coord|34.214588|N|135.577641|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hōju-in}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|6.63|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Taishi, Osaka|Taishi]]}} || {{nihongo|[[Eifuku-ji]]|[[:ja:叡福寺|叡福寺]]}} || || || {{convert|99.9|cm|ftin}} by {{convert|50.7|cm|ftin}} || {{coord|34.518625|N|135.639761|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Eifukuji}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|6.64|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}<br><small>''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1350-1392|2nd half C14}} || {{sort|Japan|[[Nishio, Aichi|Nishio]]}} || property of {{nihongo|Yōju-ji|養寿寺}}; kept at the {{nihongo|[[Iwase Bunko Library]]|[[:ja:西尾市岩瀬文庫|西尾市岩瀬文庫]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Water-Moon Avalokitesvara (Yojuji Nishio).jpg|150px]] || {{convert|101.0|cm|ftin}} by {{convert|56.0|cm|ftin}} || {{coord|34.874388|N|137.053853|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Iwase Bunko Library}} || [http://www.pref.aichi.jp/kyoiku/bunka/bunkazainavi/yukei/kaiga/kensitei/0267.html ] |- | align="center"|{{sort|6.65|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色白衣観音像}}<br><small>''kenpon chakushoku Byakue Kannon<!--sic--> zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kobe]]}} || [[Taisan-ji (Kobe)|Taisan-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Taisanji Kobe).jpg|150px]] || {{convert|109.2|cm|ftin}} by {{convert|56.7|cm|ftin}} || {{coord|34.6965|N|135.067|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Taisanji}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|6.66|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<!--on [[Potalaka]]--><br>수월관음보살도<br>{{nihongo2|水月観音菩薩図}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Leeum, Samsung Museum of Art]] || Treasure No. 926 || [[File:Avalokitesvara on Potalaka (Leeum, Samsung Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|119.2|cm|ftin}} by {{convert|59.8|cm|ftin}}<!--or 85.0x53.0--> || {{coord|37.538112|N|126.998584|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Leeum, Samsung Museum of Art}} || [http://leeum.samsungfoundation.org/html_eng/collection/main_view.asp ] |- | align="center"|{{sort|6.67|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]]}} || {{nihongo|Ganjō-ji|願成寺}} || || || {{convert|106.6|cm|ftin}} by {{convert|48.6|cm|ftin}} || {{coord|32.218066|N|130.772538|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ganjōji}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|6.68|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Nara, Nara|Nara]]}} || [[Nara National Museum]] || || [[File:Yoryu Kannon (Nara National Museum) 2.jpg|150px]] || {{convert|163.0|cm|ftin}} by {{convert|84.7|cm|ftin}}<!--or 105.3x50.5--> || {{coord|34.683564|N|135.836678|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nara National Museum}} || [http://www.narahaku.go.jp/collection/1180-0.html ] |- | align="center"|{{sort|6.69|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|USA|[[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]]}} || [[Harvard Art Museums]] || || || {{convert|158.3|cm|ftin}} by {{convert|82.1|cm|ftin}} || {{coord|42.374073|N|71.114159|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Harvard Art Museums}} || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|6.70|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1300-1350|1st half C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || [[Metropolitan Museum of Art]] || the encounter with [[Sudhana]] (lower right) is recounted in the [[Avatamsaka Sutra]] || [[File:Water-Moon Avalokiteshvara (Metropolitan Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|114.5|cm|ftin}} by {{convert|55.6|cm|ftin}} || {{coord|40.779152|N|73.962933|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Metropolitan Museum of Art}} || [http://www.metmuseum.org/collections/search-the-collections/36029 ] |- | align="center"|{{sort|6.71|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|([[Hyōgo Prefecture]])}} || ప్రైవేట్|| || || {{convert|163.9|cm|ftin}} by {{convert|61.0|cm|ftin}} || || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|6.72|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|([[Fukuoka Prefecture]])}} || || || || {{convert|108.5|cm|ftin}} by {{convert|57.1|cm|ftin}} || || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|6.73|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Germany|[[Cologne]]}} || [[Museum für Ostasiatische Kunst, Köln]] || || [[File:Water-Moon Avalokiteshvara (Cologne).jpg|150px]] || {{convert|98.0|cm|ftin}} by {{convert|55.0|cm|ftin}} || {{coord|50.935120|N|6.925592|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum für Ostasiatische Kunst, Köln}} || [http://www.museenkoeln.de/museum-fuer-ostasiatische-kunst/default.asp?s=320&kontrast=&schrift=&abb=857 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029184051/http://www.museenkoeln.de/museum-fuer-ostasiatische-kunst/default.asp?s=320&kontrast=&schrift=&abb=857 |date=29 October 2013 }} |- | align="center"|{{sort|6.74|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|([[Okayama Prefecture]])}} || ప్రైవేట్|| || || {{convert|143.8|cm|ftin}} by {{convert|77.2|cm|ftin}} || || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|6.75|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|([[Okayama Prefecture]])}} || {{nihongo|Chōraku-ji|長楽寺}} || || || {{convert|152.3|cm|ftin}} by {{convert|86.5|cm|ftin}} || || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|6.76|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色楊柳観音像}}<br><small>''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Tottori, Tottori|Tottori]]}} || property of {{nihongo|[[Bujō-ji]]|[[:ja:豊乗寺|豊乗寺]]}} in [[Chizu, Tottori|Chizu]]; kept at the [[Tottori Prefectural Museum]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Bujoji Chizu).jpg|150px]] || {{convert|106.0|cm|ftin}} by {{convert|54.6|cm|ftin}}<!--or 105.2x54.5--> || {{coord|35.508265|N|134.236128|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tottori Prefectural Museum}} || [http://db.pref.tottori.jp/bunkazainavi.nsf/bunkazai_web_view/7B32597A1F17D9A04925796F0007FC5C ] |- | align="center"|{{sort|6.77|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Sakurai, Nara|Sakurai]]}} || [[Hase-dera]] || || || {{convert|99.0|cm|ftin}} by {{convert|52.5|cm|ftin}} || {{coord|34.535860|N|135.906844|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hase-dera}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|6.99a|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|France|[[Paris]]}} || [[Musée Guimet]] || || [[File:Water-Moon Avalokitesvara (Musee Guimet).jpg|150px]] || {{convert|105.0|cm|ftin}} by {{convert|58.0|cm|ftin}} || {{coord|48.865106|N|2.293632|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Musée Guimet}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|6.99b|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1325-1375|mid-C14}} || {{sort|USA|[[Washington, D.C.]]}} || [[Freer Gallery of Art]] || || [[File:Water-Moon Avalokitesvara (Freer Gallery of Art).jpg|150px]] || {{convert|98.3|cm|ftin}} by {{convert|47.7|cm|ftin}} || {{coord|38.888135|N|77.02739|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Freer Gallery of Art}} || [https://www.asia.si.edu/collections/singleObject.cfm?ObjectNumber=F1904.13 ]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot }} |- | align="center"|{{sort|6.99c|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|水月観音像}}<br><small>''suigetsu Kannon zō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Seikadō Bunko Art Museum]] || || || || {{coord|35.622402|N|139.619290|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Seikadō Bunko Art Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131029201117/http://kaken.nii.ac.jp/d/p/12610069/2002/3/ja.ja.html ] |- | align="center"|{{sort|6.99d|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kamakura, Kanagawa|Kamakura]]}} || [[Kenchō-ji]] || || || {{convert|141.5|cm|ftin}} by {{convert|77.2|cm|ftin}} || {{coord|35.331705|N|139.555072|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kenchōji}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|6.99e|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || {{sort|Japan|[[Kōya, Wakayama|Kōya]]}} || {{nihongo|Daitoku-in|大徳院}} || || || {{convert|143.8|cm|ftin}} by {{convert|77.2|cm|ftin}} || || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|6.99f|Water-Moon [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|楊柳観音像}}<br><small>''Yōryū Kannon zō''</small><br>수월관음도 || || || || || [[File:Yoryu Kannon.jpg|150px]] || {{convert|99.0|cm|ftin}} by {{convert|49.0|cm|ftin}} || || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|6.99g|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本着色楊柳観音坐像}}<br><small>''kenpon chakushoku Yōryū Kannon zazō''</small><br>수월관음도 || {{sort|1325-1375|mid-C14}} || {{sort|Japan|[[Shimonoseki]]}} || property of [[Kōzan-ji (Shimonoseki)|Kōzan-ji]]; kept at the {{nihongo|[[Shimonoseki Chōfu Museum]]|[[:ja:下関市立長府博物館|下関市立長府博物館]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Yoryu Kannon (Kozanji Shimonoseki).jpg|150px]] || {{convert|146.9|cm|ftin}} by {{convert|85.8|cm|ftin}} || {{coord|33.995474|N|130.982255|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shimonoseki Chōfu Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131104074524/http://bunkazai.ysn21.jp/bunkazai/detail.asp?mid=110034 ] |- | align="center"|{{sort|6.99g|Water-Moon [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|水月観音図}}<br>수월관음도(水月觀音圖) || late Goryeo || {{sort|Korea|[[Yongin]]}} || Amore pacific museum of art || Treasure No. 1426 || [[File:수월관음도.jpg|150px]] || || || |- | align="center"|{{sort|7.78|[[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|観音像}}<br><small>''Kannon zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Gifu Prefecture]]}} || {{nihongo|Tōkō-ji|東光時}} || || || {{convert|109.2|cm|ftin}}<!--or 110.5--> by {{convert|53.7|cm|ftin}} || || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|7.99a|White-Robed [[Avalokiteśvara]]}}<br>{{nihongo2|白衣観音像}}<br><small>''Byakue Kannon zō''</small> || || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Agency for Cultural Affairs]] || || || {{convert|99.0|cm|ftin}} by {{convert|40.3|cm|ftin}} || || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|7.99b|White-Robed [[Avalokiteśvara]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色白衣観音図}}<br><small>''kenpon chakushoku Byakue Kannon zu''</small> || {{sort|1377|1377}} || {{sort|Japan|[[Nara, Nara|Nara]]}} || [[Nara National Museum]] || white-robed and seated on a grass-covered rock; according to the fifth chapter of the [[Mahavairocana Sutra]], the white is the "whiteness of the pure aspiration of enlightenment"; ink inscription in the upper right corner: 稽首淨聖甘露除焔 | 眞大依怙普施福縁 | 丁巳仲夏 | 壽峯海燁謹題; stylistic considerations date 丁巳 (Yin Fire Snake according to the [[Sexagenary cycle]]) to 1377; of Goryeo, [[Yuan Dynasty|Yuan]] or [[Ming Dynasty|Ming]] origin; [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]<ref>{{cite web |url=http://www.aisf.or.jp/~jaanus/deta/b/byakuekannon.htm |title=Byakue Kannon |publisher=[[Japanese Architecture and Art Net Users System]] |accessdate=2 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.narahaku.go.jp/collection/942-0.html |script-title=ja:白衣観音像 |trans-title=Byakue Kannon |language=Japanese |publisher=[[Nara National Museum]] |accessdate=2 November 2013}}</ref> || [[File:Byakue Kannon (Nara National Museum).jpg|150px]] || {{convert|99.1|cm|ftin}} by {{convert|40.3|cm|ftin}} || {{coord|34.683564|N|135.836678|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nara National Museum}} || [http://www.emuseum.jp/detail/100071?d ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195819/http://www.emuseum.jp/detail/100071?d |date=4 March 2016 }} |- | align="center"|{{sort|7.99c|[[Avalokiteśvara]]}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|USA|[[Cleveland]]}} || [[Cleveland Museum of Art]] || || [[File:Avalokitesvara (Cleveland Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|155.0|cm|ftin}} by {{convert|51.4|cm|ftin}} || {{coord|41.508891|N|81.611348|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Cleveland Museum of Art}} || [http://www.clevelandart.org/art/1986.8 ] |- | align="center"|{{sort|7.99d|[[Avalokitesvara]] with One Thousand Arms}}<br>천수천안관음도<br>{{nihongo2|千手観音図}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Leeum, Samsung Museum of Art]] || || [[File:Avalokitesvara with One Thousand Arms (Leeum, Samsung Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|93.8|cm|ftin}} by {{convert|51.2|cm|ftin}} || {{coord|37.538112|N|126.998584|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Leeum, Samsung Museum of Art}} || [http://leeum.samsungfoundation.org/html_eng/collection/main_view.asp ] |- | align="center"|{{sort|8.79|[[Ksitigarbha]]}} || || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || || {{convert|21.0|cm|ftin}} by {{convert|12.0|cm|ftin}} || || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|8.80|[[Ksitigarbha]]}}<br>{{nihongo2|地藏菩薩像}}<br><small>''Jizō bosatsu zō''</small> || || {{sort|Japan|[[Fukuoka]]}} || {{nihongo|[[Zendō-ji (Fukuoka)|Zendō-ji]]|[[:ja:善導寺 (福岡市)|善導寺]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Municipal Cultural Property]] || [[File:Ksitigarbha (Zendoji Fukuoka).jpg|150px]] || {{convert|111.0|cm|ftin}} by {{convert|43.5|cm|ftin}} || {{coord|33.599420|N|130.410681|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Zendōji}} || <ref>{{cite journal |script-title=ja:善導寺蔵地蔵菩薩画像 |trans-title=Painting of Ksitigarbha at Zendō-ji |language=Japanese |journal=[[Bijutsu Kenkyū]] |publisher=[[Tokyo Research Institute for Cultural Properties]] |year=1969 |volume=265 |pages=36–37 |author=Kumagai Nobuo}}</ref> |- | align="center"|{{sort|8.81|[[Ksitigarbha]]}}<br>{{nihongo2|地藏菩薩像}}<br><small>''Jizō bosatsu zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Nezu Museum]] || || [[File:Ksitigarba (Nezu Museum) 3.jpg|150px]] || {{convert|155.4|cm|ftin}} by {{convert|87.2|cm|ftin}}<!--or 107.6x45.3--> || {{coord|35.662213|N|139.717094|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nezu Museum}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|8.82|[[Ksitigarbha]]}}<br>{{nihongo2|地藏菩薩像}}<br><small>''Jizō bosatsu zō''</small> || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Nagoya]]}} || [[Tokugawa Art Museum]] || || [[File:Ksitigarbha (Tokugawa Art Museum).jpg|150px]] || {{convert|105.1|cm|ftin}} by {{convert|43.9|cm|ftin}} || {{coord|35.183814|N|136.933261|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tokugawa Art Museum}} || |- | align="center"|{{sort|8.83|[[Ksitigarbha]]}}<br>{{nihongo2|地藏菩薩図}}<br><small>''Jizō bosatsu zu''</small> || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Nara, Nara|Nara]]}} || [[Chūgū-ji]] || || || {{convert|102.5|cm|ftin}} by {{convert|40.0|cm|ftin}} || {{coord|34.614941|N|135.739496|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chūgū-ji}} || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|8.84|[[Ksitigarbha]]}}<br>{{nihongo2|地藏菩薩図}}<br><small>''Jizō bosatsu zu''</small> || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|([[Shiga Prefecture]])}} || {{nihongo|Hōren-ji|法蓮寺}} || || || {{convert|93.0|cm|ftin}} by {{convert|38.5|cm|ftin}} || || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|8.85|[[Ksitigarbha]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色地蔵菩薩像}}<br><small>''kenpon chakushoku Jizō bosatsu zō''</small> || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Japan|[[Nishio, Aichi|Nishio]]}} || property of {{nihongo|Yōju-ji|養寿寺}}; kept at the {{nihongo|[[Iwase Bunko Library]]|[[:ja:西尾市岩瀬文庫|西尾市岩瀬文庫]]}} || [[Cultural Properties of Japan|Prefectural Cultural Property]] || [[File:Ksitigarbha (Yojuji Nishio).jpg|150px]] || {{convert|101.0|cm|ftin}} by {{convert|56.0|cm|ftin}}<!--or 143.3x78.3--> || {{coord|34.874388|N|137.053853|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Iwase Bunko Library}} || [http://www.pref.aichi.jp/kyoiku/bunka/bunkazainavi/yukei/kaiga/kensitei/0268.html ] |- | align="center"|{{sort|8.86|Hooded [[Ksitigarbha]], colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色被帽地蔵菩薩像}}<br><small>''kenpon chakushoku hibō Jizō bosatsu zō''</small> || || {{sort|Japan|[[Kamakura, Kanagawa|Kamakura]]}} || [[Engaku-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Hooded Ksitigarbha (Engakuji Kamakura).jpg|150px]] || {{convert|239.4|cm|ftin}} by {{convert|130.0|cm|ftin}} || {{coord|35.336781|N|139.547836|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Engakuji}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|8.87|[[Ksitigarbha]]}}<br>지장도<br>{{nihongo2|地藏図}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Leeum, Samsung Museum of Art]] || Treasure No. 784 || [[File:Ksitigarbha (Leeum Seoul).jpg|150px]] || {{convert|104.0|cm|ftin}} by {{convert|55.3|cm|ftin}}<!--or104.3x55.6--> || {{coord|37.538112|N|126.998584|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Leeum, Samsung Museum of Art}} || [http://leeum.samsungfoundation.org/html_eng/collection/main_view.asp ] |- | align="center"|{{sort|8.87.99a|[[Ksitigarbha]]}} || {{sort|1300-1350|1st half C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || [[Metropolitan Museum of Art]] || || [[File:Ksitigarbha (Metropolitan Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|84.5|cm|ftin}} by {{convert|36.8|cm|ftin}} || {{coord|40.779152|N|73.962933|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Metropolitan Museum of Art}} || [http://www.metmuseum.org/collections/search-the-collections/39883 ] |- | align="center"|{{sort|8.87.99b|[[Ksitigarbha]]}} || {{sort|1275-1325|late C13/early C14}} || {{sort|USA|[[Washington, D.C.]]}} || [[Arthur M. Sackler Gallery]] || || [[File:Ksitigarbha (Sackler Gallery).jpg|150px]] || {{convert|107.6|cm|ftin}} by {{convert|49.4|cm|ftin}} || {{coord|38.88806|N|77.026995|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Arthur M. Sackler Gallery}} || [http://www.asia.si.edu/collections/singleObject.cfm?ObjectNumber=S1992.11 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930055242/http://www.asia.si.edu/collections/singleObject.cfm?ObjectNumber=S1992.11 |date=30 September 2015 }} |- | align="center"|{{sort|8.87.99c|[[Ksitigarbha]]}}<br>지장보살도 || {{sort|1350-1392|late C14}} || {{sort|USA|[[Boston]]}} || [[Museum of Fine Arts, Boston]] || || [[File:Ksitigarbha (Museum of Fine Arts, Boston).jpg|150px]] || {{convert|92|cm|ftin}} by {{convert|40|cm|ftin}} || {{coord|42.339167|N|71.094167|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum of Fine Arts, Boston}} || [http://www.mfa.org/collections/object/the-bodhisattva-ksitigarbha-10489 ] |- | align="center"|{{sort|8.88|[[Ksitigarbha]] with the Ten Kings of Hell, colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色地蔵十王像}}<br><small>''kenpon chakushoku Jizō jūō zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kasaoka, Okayama|Kasaoka]]}} || {{nihongo|Nikkō-ji|日光寺}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]]<!--Song dynasty according to database--> || [[File:Ksitigarbha with the Ten Kings of Hell (Nikkoji Kasaoka).jpg|150px]] || {{convert|117.1|cm|ftin}} by {{convert|59.2|cm|ftin}}<!--or 116.4x58.9--> || {{coord|34.452170|N|133.511310|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nikkōji}} || [http://www.city.kasaoka.okayama.jp/soshiki/28/b-jizoujyuuo.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043046/http://www.city.kasaoka.okayama.jp/soshiki/28/b-jizoujyuuo.html |date=4 March 2016 }} |- | align="center"|{{sort|8.89|[[Ksitigarbha]] with the Ten Kings of Hell}}<br>{{nihongo2|地蔵十王図}}<br><small>''Jizō jūō zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Seikadō Bunko Art Museum]] || || [[File:Ksitigarbha with the Ten Kings of Hell (Seikado Bunko Art Museum).jpg|150px]] || {{convert|143.5|cm|ftin}} by {{convert|55.9|cm|ftin}} || {{coord|35.622402|N|139.619290|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Seikadō Bunko Art Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131029201117/http://kaken.nii.ac.jp/d/p/12610069/2002/3/ja.ja.html ] |- | align="center"|{{sort|8.90|[[Ksitigarbha]] with the Ten Kings of Hell}}<br>{{nihongo2|地蔵十王像}}<br><small>''Jizō jūō zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Horim Museum]] || Treasure No. 1048 || [[File:Ksitigarbha with the Ten Kings of Hell (Horim Museum).jpg|150px]] || {{convert|111.1|cm|ftin}} by {{convert|60.4|cm|ftin}}<!--or 179.0x52.0--> || {{coord|37.480869|N|126.918311|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Horim Museum}} || [http://www.horimmuseum.org/museum/eng/painting01.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625104042/http://www.horimmuseum.org/museum/eng/painting01.htm |date=25 June 2018 }} |- | align="center"|{{sort|8.91|[[Ksitigarbha]] with the Ten Kings of Hell}}<br>{{nihongo2|地蔵十王図}}<br><small>''Jizō jūō zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Germany|[[Berlin]]}} || [[Museum für Asiatische Kunst]] || || [[File:Ksitigarbha with the Ten Kings of Hell (Berlin).jpg|150px]] || {{convert|109.0|cm|ftin}} by {{convert|56.8|cm|ftin}} || {{coord|52.457304|N|13.292964|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Museum für Asiatische Kunst}} || <ref>{{cite journal |title=Ksitigarbha as Supreme Lord of the Underworld: a Korean Buddhist Painting in the Museum für Ostasiatische Kunst in Berlin |author=Pak Youngsook |journal=Oriental Art Magazine |volume=XXIII |issue=1 |year=1977 |pages=96–104}}</ref> |- | align="center"|{{sort|8.91.99a|[[Ksitigarbha]] with the Ten Kings of Hell}}<br>{{nihongo2|地蔵十王図}}<br><small>''Jizō jūō zu''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Sagae, Yamagata|Sagae]]}} || {{nihongo|Kezō-in|華蔵院}} || [[Cultural Properties of Japan|Municipal Cultural Property]] || [[File:Ksitigarbha with Ten Kings of Hell (Kezoin Sagae).jpg|150px]] || {{convert|115.2|cm|ftin}} by {{convert|59.1|cm|ftin}} || {{coord|38.410289|N|140.252055|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kezō-in}} || [https://web.archive.org/web/20150923204109/http://www.city.sagae.yamagata.jp/docs/2013080100018/files/99.pdf ] |- | align="center"|{{sort|8.92|[[Avalokitesvara]] and [[Ksitigarbha]]}}<br>{{nihongo2|観音地蔵像}}<br><small>''Kannon Jizō zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]}} || {{nihongo|[[Saifuku-ji (Tsuruga)|Saifuku-ji]]|[[:ja:西福寺 (敦賀市)|西福寺]]}} || || || {{convert|99.0|cm|ftin}} by {{convert|52.2|cm|ftin}} || {{coord|35.656956|N|136.032114|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saifukuji}} || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|8.93a|[[Avalokitesvara]]}} || || {{sort|Japan|[[Takatori, Nara|Takatori]]}} || {{nihongo|[[Minamihōkke-ji]]|[[:ja:南法華寺|南法華寺]]}} || || || {{convert|105.9|cm|ftin}} by {{convert|36.4|cm|ftin}} || {{coord|34.426422|N|135.809886|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Minamihōkkeji}} || <ref name="Identity"/> |- | align="center"|{{sort|8.93b|[[Ksitigarbha]]}} || || {{sort|Japan|[[Takatori, Nara|Takatori]]}} || {{nihongo|[[Minamihōkke-ji]]|[[:ja:南法華寺|南法華寺]]}} || || || {{convert|105.9|cm|ftin}} by {{convert|36.4|cm|ftin}} || {{coord|34.426422|N|135.809886|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Minamihōkkeji}} || <ref name="Identity"/> |- | align="center"|{{sort|8.94|[[Avalokitesvara]] and [[Ksitigarbha]]}}<br>{{nihongo2|観音地蔵像}}<br><small>''Kannon Jizō zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Gujō, Gifu|Gujō]]}} || {{nihongo|Ana-in|阿名院}} || || || {{convert|90.2|cm|ftin}} by {{convert|45.0|cm|ftin}} || || <ref name="gazo"/> |- | align="center"|{{sort|8.95|[[Amitabha]] and [[Ksitigarbha]]}} || {{sort|1300-1350|1st half C14}} || {{sort|USA|[[New York City]]}} || [[Metropolitan Museum of Art]] || pigments were applied to both sides of the silk; the only surviving example of this iconography; more typical is an Amitabha Triad featuring also [[Avalokiteśvara]] || [[File:Amitabha and Kshitigarba (Metropolitan Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|94.6|cm|ftin}} by {{convert|55.6|cm|ftin}} || {{coord|40.779152|N|73.962933|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Metropolitan Museum of Art}} || [http://www.metmuseum.org/collections/search-the-collections/39881 ] |- | align="center"|{{sort|8.95.99a|[[Ksitigarbha]] Triad}}<br>{{nihongo2|地藏三尊図}}<br>지장보살삼존도 || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Horim Museum]] || Treasure No. 1287 || [[File:Ksitigarbha Triad (private collection in Korea).jpg|150px]] || {{convert|98.8|cm|ftin}} by {{convert|50.2|cm|ftin}} || || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|{{sort|8.95.99b|[[Ksitigarbha]] Mandala}}<br>{{nihongo2|絹本著色地蔵曼荼羅図}}<br><small>''kenpon chakushoku Jizō mandara zu''</small> || {{sort|1300-1500|late Goryeo/early [[Joseon Dynasty|Joseon]]}} || {{sort|Japan|[[Higashikagawa, Kagawa|Higashikagawa]]}} || {{nihongo|[[Yoda-ji]]|[[:ja:与田寺|与田寺]]}} || six bodhisattvas and two further figures form a circle beneath Ksitigarbha; of [[Yuan Dynasty|Yuan]], Goryeo, or early [[Joseon Dynasty|Joseon]] origin; [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Ksitigarbha Mandala (Yodaji Higashikagawa) 2.jpg|150px]] || {{convert|128.0|cm|ftin}} by {{convert|76.5|cm|ftin}} || {{coord|34.241694|N|134.321694|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Yodaji}} || <ref>{{cite journal |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jeb1947/1989/164/1989_164_37/_pdf |script-title=ja:香川・与田寺の地蔵曼荼羅図について |trans-title=Concerning the Ksitigarbha Mandala at Yoda-ji, Kagawa |language=Japanese |author=Takeda Kazuaki |journal=密教文化 |year=1989 |volume=164 |pages=37–57}}</ref> |- | align="center"|{{sort|8.95.99c|[[Ksitigarbha]] Mandala}}<br>{{nihongo2|地藏曼荼羅図}}<br><small>''Jizō mandara zu''</small> || || || || || || {{convert|104.3|cm|ftin}} by {{convert|55.6|cm|ftin}} || || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|{{sort|8.97|[[Sakyamuni]] Triad and Sixteen [[Arhat]]s}}<br>석가삼존십육나한도<br>{{nihongo2|釈迦三尊十六羅漢図}} || {{sort|1300-1392|C14}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[Leeum, Samsung Museum of Art]] || || [[File:Sakyamuni Triad and Sixteen Arhats (Leeum, Samsung Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|93.0|cm|ftin}} by {{convert|46.2|cm|ftin}}<!--or 93.5x44.5--> || {{coord|37.538112|N|126.998584|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Leeum, Samsung Museum of Art}} || [http://leeum.samsungfoundation.org/html_eng/collection/main_view.asp ] |- | align="center"|{{sort|9.110|[[Marici (Buddhism)|Marici]]}}<br>{{nihongo2|摩利支天像}}<br><small>''Marishiten zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Kyoto]]}} || {{nihongo|Shōtaku-in|聖澤院}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Marishiten (Shotaku-in Kyoto).jpg|150px]] || {{convert|97.4|cm|ftin}} by {{convert|54.0|cm|ftin}} || {{coord|35.022783|N|135.719267|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shōtaku-in}} || |- | align="center"|{{sort|9.199a|[[Taishakuten]]}}<br>{{nihongo2|帝釈天像}}<br><small>''Taishakuten zō''</small> || {{sort|1200-1392|late Goryeo}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Seikadō Bunko Art Museum]] || || || || {{coord|35.622402|N|139.619290|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Seikadō Bunko Art Museum}} || [https://web.archive.org/web/20131029201117/http://kaken.nii.ac.jp/d/p/12610069/2002/3/ja.ja.html ] |- | align="center"|{{sort|9.199b|[[Devadatta]], colour on paper}}<br>{{nihongo2|紙本著色提婆達多像}}<br><small>''shihon chakushoku Daibadatta zō''</small> || || {{sort|Japan|[[Yokohama]]}} || [[Sōji-ji]] || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Devadatta (Sojiji Yokohama).jpg|150px]] || {{convert|150.2|cm|ftin}} by {{convert|91.6|cm|ftin}} || {{coord|35.506867|N|139.670048|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Sōjiji}} || [http://www.sojiji.jp/honzan/meihou/ ]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot }} |- | align="center"|{{sort|9.199c|Shuyajin, colour on silk}}<br>{{nihongo2|絹本著色主夜神像}}<br><small>''kenpon chakushoku Shuyajin zō''</small> || {{sort|1300-1392|end of the Goryeo period}} || {{sort|Japan|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]}} || {{nihongo|[[Saifuku-ji (Tsuruga)|Saifuku-ji]]|[[:ja:西福寺 (敦賀市)|西福寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Shuyajin (Saifukuji Tsuruga).jpg|150px]] || {{convert|161.0|cm|ftin}} by {{convert|91.0|cm|ftin}} || {{coord|35.656956|N|136.032114|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saifukuji}} || [http://info.pref.fukui.jp/bunka/bunkazai/sitei/kaiga/saifukuji-shuya.html ] |- | align="center"|''[[Parinirvana]]'' (Death of Buddha), colour on silk<br>{{nihongo2|絹本著色仏涅槃図}}<br><small>''kenpon chakushoku Butsu nehan zu''</small> || || {{sort|Japan|[[Hirado, Nagasaki|Hirado]]}} || {{nihongo|[[Saikyō-ji (Hirado)|Saikyō-ji]]|[[:ja:最教寺 (平戸市)|最教寺]]}} || [[Important Cultural Properties of Japan|Important Cultural Property]] || [[File:Butsu nehan zu (Saikyoji Hirado).jpg|150px]] || || {{coord|33.363761|N|129.552841|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Saikyōji}} || |- | align="center"|500 [[Arhat]]s<br>{{nihongo2|五百羅漢図}}<br><small>''gohyaku Rakan zu''</small> || || [[Kyoto]] || [[Chion-in]] || || || || {{coord|35.006167|N|135.783849|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chion-in}} || <ref name="Identity"/> |- | align="center"|[[Arhat]] 15<br>{{nihongo2|羅漢図}}<br><small>''Rakan zu''</small> || {{sort|1200-1299|C13}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|53.5|cm|ftin}} by {{convert|39.5|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|[[Arhat]] 23<br>{{nihongo2|五百羅漢図}}<br><small>''gohyaku Rakan zu''</small> || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Tokyo National Museum]] || || [[File:Goryeo Arhat (Tokyo National Museum).jpg|150px]] || {{convert|60.2|cm|ftin}} by {{convert|41.6|cm|ftin}} || {{coord|35.718826|N|139.776467|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tokyo National Museum}} || [http://webarchives.tnm.jp/imgsearch/show/C0024265 ] |- | align="center"|[[Arhat]]<br>{{nihongo2|五百羅漢図}}<br><small>''gohyaku Rakan zu''</small> || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Japan|[[Tokyo]]}} || [[Idemitsu Museum of Arts]] || || || {{convert|59.0|cm|ftin}} by {{convert|41.3|cm|ftin}} || {{coord|35.676559|N|139.760916|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Idemitsu Museum of Arts}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|[[Arhat]] 92<br>{{nihongo2|羅漢図}}<br><small>''Rakan zu''</small> || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 92 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|64.7|cm|ftin}} by {{convert|42.2|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|[[Arhat]] 125<br>{{nihongo2|羅漢図}}<br><small>''Rakan zu''</small> || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 125 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|57.0|cm|ftin}} by {{convert|50.2|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|[[Arhat]] 145<br>{{nihongo2|羅漢図}}<br><small>''Rakan zu''</small> || {{sort|1236|1236}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 145 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|59.2|cm|ftin}} by {{convert|42.0|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|[[Arhat]] 170<br>{{nihongo2|羅漢図}}<br><small>''Rakan zu''</small> || {{sort|1236|1236}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 170 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|53.9|cm|ftin}} by {{convert|37.7|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|[[Arhat]] 329<br>{{nihongo2|羅漢図}}<br><small>''Rakan zu''</small> || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Korea|[[South Korea|Korea]]}} || Ilamgwan || || [[File:Arhat 329 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|59.0|cm|ftin}} by {{convert|42.0|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|[[Arhat]] 357<br>{{nihongo2|羅漢図}}<br><small>''Rakan zu''</small> || {{sort|1235|1235}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 357 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|52.5|cm|ftin}} by {{convert|36.8|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|[[Arhat]] 427<br>{{nihongo2|羅漢図}}<br><small>''Rakan zu''</small> || {{sort|1236|1236}} || {{sort|Korea|[[Seoul]]}} || [[National Museum of Korea]] || || [[File:Arhat 427 (National Museum of Korea).jpg|150px]] || {{convert|58.2|cm|ftin}} by {{convert|40.4|cm|ftin}} || {{coord|37.52334|N|126.9797|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=National Museum of Korea}} || <ref name="Masterpieces"/> |- | align="center"|500 [[Arhat]]s<br>{{nihongo2|五百羅漢図}}<br><small>''gohyaku Rakan zu''</small> || {{sort|1235|1235}} || || || || || {{convert|55.1|cm|ftin}} by {{convert|38.1|cm|ftin}} || || <ref name="Yamato"/> |- | align="center"|[[Arhat]] || {{sort|1235|1235}} || {{sort|USA|[[Cleveland]]}} || [[Cleveland Museum of Art]] || one of circa ten known fragments of a hand scroll depicting 500 Arhats, remounted as a hanging scroll || [[File:Arhat (Cleveland Museum of Art).jpg|150px]] || {{convert|54.29|cm|ftin}} by {{convert|40.64|cm|ftin}} || {{coord|41.508891|N|81.611348|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Cleveland Museum of Art}} || [http://www.clevelandart.org/art/1979.71 ] |- | align="center"|[[Maitreya]] Triad || || || {{nihongo|Hōkyō-ji|寳鏡寺}} || || || || || <ref name="Identity"/> |- | align="center"|Visualization of the [[Hwaom]] Pure Land || సి13 || || || five main buddhas are at the bottom, fifty-two bodhisattvas descend on clouds; ink, colour, and gold on silk; sold at [[Christie's]] in 2003 || [[File:Visualization of the Hwaom Pure Land.png|150px]] || {{convert|131.1|cm|ftin}} by {{convert|58.5|cm|ftin}} || || [http://www.christies.com/lotFinder/lot_details.aspx?intObjectID=4069224 ] |- | align="center"|చింగ్‌వాంగ్ వాంగ్, నరకపు పది రాజులలో మొదటివాడు || సి14 || కేంబ్రిడ్జ్ || హార్వర్డ్ ఆర్ట్ మ్యూజియంలు || ఎగువ కుడి మూలలో ఉన్న శాసనం 第一秦廣王 (నం. 1 చిన్'గ్వాంగ్ వాంగ్) || [[File:Ten Kings of Hell (Harvard Art Museums).jpg|150px]] || 61.5 సెంటీమీటర్లు (2 అడుగుల 0.2 అంగుళాలు) x 45 సెంటీమీటర్లు (1 అడుగు 6 అంగుళాలు) || {{coord|42.374073|N|71.114159|W|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Harvard Art Museums}} || [http://www.harvardartmuseums.org/art/202112 ] |- | align="center"|వు-కువాన్ వాంగ్, నరకపు పది రాజులలో నాల్గవవాడు || సి14 || న్యూయార్క్ నగరం || క్లీవ్‌ల్యాండ్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ || 1992లో క్రిస్టీస్‌లో అమ్మబడింది ; క్లీవ్‌ల్యాండ్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ 2019.224<ref>{{Cite web |last=Anonymous |date=19 January 2020 |title=The Fourth King of Hell |url=https://www.clevelandart.org/art/2019.224 |access-date=12 August 2022 |website=Cleveland Museum of Art |language=en}}</ref>|| [[File:Ten Kings of Hell No.4.jpg|150px]] || 61.2 సెంటీమీటర్లు (2 అడుగుల 0.1 అంగుళాలు) x 45 సెంటీమీటర్లు (1 అడుగు 6 అంగుళాలు) || || [http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062432/http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 |date=2016-03-04 }} |- | align="center"|యెన్-లో వాంగ్, నరకపు పది రాజులలో ఐదవవాడు || సి14 || న్యూయార్క్ నగరం|| ప్రైవేట్|| 1992లో క్రిస్టీస్‌లో అమ్మబడింది || [[File:Ten Kings of Hell No.5.jpg|150px]] || 61.2 సెంటీమీటర్లు (2 అడుగుల 0.1 అంగుళాలు) x 45 సెంటీమీటర్లు (1 అడుగు 6 అంగుళాలు) || || [http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062432/http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 |date=2016-03-04 }} |- | align="center"|పింగ్-చెంగ్ వాంగ్, నరకపు పది రాజులలో ఎనిమిదవవాడు || సి14|| న్యూయార్క్ నగరం || ప్రైవేట్|| 1992లో క్రిస్టీస్‌లో అమ్మబడింది|| [[File:Ten Kings of Hell No.8.jpg|150px]] || 61.2 సెంటీమీటర్లు (2 అడుగుల 0.1 అంగుళాలు) x 45 సెంటీమీటర్లు (1 అడుగు 6 అంగుళాలు) || || [http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062432/http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 |date=2016-03-04 }} |- | align="center"|వు-తావో చువాన్-లిన్ వాంగ్, నరకపు పది రాజులలో పదవవాడు || సి14 || న్యూయార్క్ నగరం || ప్రైవేట్|| 1992లో క్రిస్టీస్‌లో అమ్మబడింది || [[File:Ten Kings of Hell No.10.jpg|150px]] || 61.2 సెంటీమీటర్లు (2 అడుగుల 0.1 అంగుళాలు) x 45 సెంటీమీటర్లు (1 అడుగు 6 అంగుళాలు)|| || [http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062432/http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=2365392 |date=2016-03-04 }} |- |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[బౌద్ధమతం రూపురేఖలు]] * [[బౌద్ధమతంలో విశ్వాసం]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:బౌద్ధమతం]] mcku2l8s89vzllqcgwrqkarnvto82wf 0 503852 4956819 4917168 2026-09-12T12:23:43Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956819 wikitext text/x-wiki [[కేరళ]] జలమార్గాలు ఎల్లప్పుడూ ముఖ్యమైన రవాణా మార్గంగా ఉన్నాయి. కేరళలో నౌకాయాన మార్గం మొత్తం పొడవు 1,900 కిలోమీటర్లు కాగా, జలమార్గాలలో 54 శాతం నౌకాయాన నదులు ఉన్నాయి. పశ్చిమ దిశగా ప్రవహించే 41 నదులు, ఉప్పుటేరులు కేరళలోని లోతట్టు నౌకాయాన వ్యవస్థలో సమగ్ర భాగంగా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|date=16 January 2000|title=Kerala's inland waterways - The right route to development|url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-others/article29050147.ece|access-date=2020-04-15|website=@businessline|language=en}}</ref> కేరళలో ఈ కాలువల ద్వారా నీటి రవాణా ప్రధానంగా చిన్న సుదూర ప్రయాణీకుల సేవలు, అనధికార దేశీయ పడవలు, ఎరువులు & రసాయనాలు ట్రావెన్కోర్, [[కొచ్చి]] మొదలైన ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలకు సరుకు రవాణా. రాష్ట్రంలోని లోతట్టు జలమార్గాలు అధిక జనాభా కలిగిన ప్రాంతాల గుండా వెళతాయి. నీటి మార్గాలకు ఆనుకుని ఉన్న ప్రాంతంలో నివసించే వారిలో ఎక్కువ మంది కొబ్బరి, జీడిపప్పు, ఇటుకల తయారీ, చేపలు పట్టడం వంటి సాంప్రదాయ పరిశ్రమలలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. లోతట్టు జలమార్గాల ఆధునీకరణ ఈ జనాభాపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు ట్రావెన్‌కోర్ - కొచ్చిన్ ప్రాంతంలో జలమార్గాలు ప్రధాన రవాణా మార్గంగా ఉండేవి. రహదారులపై రైల్వేలు, వంతెనల అభివృద్ధి వాటి ప్రాముఖ్యతను తగ్గించింది. ఇంకా పూర్తి చేయని పశ్చిమ తీర కాలువ (డబ్ల్యు. సి. సి.). జలమార్గాలను పునరుద్ధరించడానికి, జలమార్గాల ద్వారా గణనీయమైన రవాణాను మార్చడానికి ఉద్దేశించిన ప్రధాన ప్రాజెక్ట్. అలాగే [[సిల్వర్ లైన్ (కె-రైల్)|తిరువనంతపురం-కాసరగోడ్ సెమీ హై స్పీడ్ రైల్ కారిడార్]], జాతీయ రహదారి 66 కన్యాకుమారి నుండి ముంబై ([[కేరళ]] త్రివేండ్రం-కాసరగోడ్ స్ట్రెచ్) తో పాటు డబ్ల్యుసిసి కేరళ అంతటా మల్టీమోడల్ నార్త్ సౌత్ కారిడార్ నెట్‌వర్క్‌ను పూర్తి చేస్తుంది. స్వాతంత్య్రానికి పూర్వం కేరళ అంతటా రవాణా ప్రధానంగా పడవల ద్వారా ఉండేది. రాష్ట్రంలో రోడ్డు నెట్‌వర్క్‌లు చాలా సరిపోవు. అయితే, తరువాత రహదారులు, రైల్వేలు అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించినప్పుడు జలమార్గాల ప్రాముఖ్యత తగ్గడం ప్రారంభమైంది. 20వ శతాబ్దం తరువాతి భాగంలో 18వ, 19వ శతాబ్దాలలో జలమార్గాల గత వైభవం వేగంగా క్షీణించింది. అయితే, 21వ శతాబ్దంలో రాష్ట్ర జలమార్గాలకు కొత్త ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ప్రారంభమైంది. 2005లో అప్పటి [[భారత రాష్ట్రపతి]] [[ఏ.పి.జె. అబ్దుల్ కలామ్|ఏపీజే అబ్దుల్ కలాం]] 2015 నాటికి రాష్ట్రాన్ని ఆర్థిక శక్తి కేంద్రంగా మార్చాలనే లక్ష్యంతో 10 అంశాల అభివృద్ధి ఎజెండాను సమర్పించారు. ఇందులో ఆయన కేరళ జలమార్గాల సంభావ్యత గురించి బలంగా ప్రస్తావించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/kalam-had-a-vision-for-kerala/article7475992.ece|title=Kalam had a vision for Kerala|date=2015-07-29|work=The Hindu|access-date=2020-04-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == కేరళలోని ప్రధాన జలమార్గాలు == కేరళలోని దాదాపు అన్ని ప్రధాన జలమార్గ వ్యవస్థలు పశ్చిమ తీర కాలువ వ్యవస్థ (WCC)లో భాగంగా ఉన్నాయి. ఈ కాలువ వ్యవస్థ బ్యాక్‌వాటర్లు, నదీ ప్రవాహాలు, మానవ నిర్మిత కాలువ వ్యవస్థల మిశ్రమం. ఈ బృహత్తర వ్యవస్థలోని కొన్ని ముఖ్యమైన నౌకాయాన యోగ్యమైన భాగాలు (వాటిలో కొన్ని ప్రస్తుతం శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి) ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: * పశ్చిమ తీర కాలువ, చంపక్కర కాలువ, ఉద్యోగమండల్ కాలువ, [[అష్టముడి సరస్సు]], కాయంకుళం కాయల్, [[వెంబనాడ్]] సరస్సు, పెరియార్ ఉపనదులు (నది) తో కూడిన 375 కిలోమీటర్ల పొడవైన జాతీయ జలమార్గం 3-కొల్లం నుండి కోజికోడ్ వరకు. * తిరువనంతపురం-షోరనూర్ కాలువ-ఇందులో [[నీలా నది|భారతప్పుళ]] నది వ్యవస్థ, [[కొల్లాం కాలువ|కొల్లం కాలువ]], కదినంకులం కాయల్ మొదలైనవి ఉంటాయి. * [[కోనోలీ కాలువ|కోనోలి కాలువ]]-దాదాపు 200 కి. మీ., కొడుంగల్లూర్ నుండి [[కోజికోడ్]] మీదుగా వాతకర వరకు. * [[ఆలప్పుళ|అలప్పుజ]]-షెర్తల (ఎ. ఎస్. కెనాల్) -అలప్పుజలోని వడ కెనాల్ నుండి చేర్తల సమీపంలోని [[వెంబనాడ్]] సరస్సు వరకు 22 కి. మీ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/renovation-of-canals-begins-in-alappuzha/article26207432.ece|title=Renovation of canals begins in Alappuzha|last=Staff Reporter|date=2019-02-07|work=The Hindu|access-date=2020-04-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/residents-seek-to-revive-alappuzha-cherthala-canal/articleshow/58966153.cms|title=Residents seek to revive Alappuzha-Cherthala canal {{!}} Kochi News|date=2 June 2017|work=The Times of India|access-date=2020-04-23|agency=TNN|language=en}}</ref> * జాతీయ జలమార్గం 8-అలప్పుజ-చంగనాస్సేరి కాలువ-28 కి. మీ. * జాతీయ జలమార్గం 9-అలప్పుజ-కొట్టాయం-అతిరంపుజ కాలువ-38 కి. మీ. ఈ జలమార్గాలు కొట్టాయం నౌకాశ్రయానికి సరుకు రవాణా మార్గాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి. ఇది మీనాచిల్ నది వ్యవస్థను [[వెంబనాడ్]] కూడా ఉపయోగిస్తుంది. ఇది మన్నానమ్, ఎలియాస్ చవరా జన్మస్థలం కైనిక్కరను కలుపుతుంది. * జాతీయ జలమార్గం 59-[[కొట్టాయం]]-[[వైకోమ్]] కాలువ-28 కి. మీ. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Four-National-Waterways-for-State-notified/article14509142.ece|title=Four National Waterways for State notified|date=2016-07-26|work=The Hindu|access-date=2020-04-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ఇది కొట్టాయం పట్టణంలోని కోడిమత సమీపంలో ప్రారంభమై, మీనాచిల్ నది గుండా ఇల్లిక్కల్, తిరువాతా, పులిక్కుట్టిస్సేరి మీదుగా చీపంగల్ సమీపంలోని [[వెంబనాడ్]] సరస్సులోకి ప్రవేశించి, ఆపై తన్నేర్‌ముక్కం బండ్ ద్వారా వైకోమ్ చేరుకుంటుంది.<ref>{{Cite web|title=Kottayam canals await uplift before National Waterways tag|url=https://www.onmanorama.com/districts/kottayam/2019/01/29/kottayam-canals-await-uplift-national-waterways-tag.html|access-date=2020-07-09|website=OnManorama|language=en}}</ref> * ఎవిఎం కెనాల్ (జాతీయ జలమార్గం 13) -తమిళనాడులోని కోలచెల్ నుండి త్రివేండ్రంలోని పొజియూర్ వరకు 11 కి. మీ.<ref name="pib.gov.in">{{Cite web|title=Promoting Inland Waterways in The Country|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=199871|access-date=2020-04-15|website=pib.gov.in}}</ref> * మంజలి కాలువ-అంగమాలి [[పెరియార్ నది]] కలిపే 17 కిలోమీటర్ల నీటి మార్గం.<ref>{{Cite web|last=Thomas|first=Pramod|date=2013-08-21|title=Renovation and deepening of Manjaly Canal stagnant|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2013/Aug/21/renovation-and-deepening-of-manjaly-canal-stagnant-508891.html|access-date=2026-02-12|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> === వెస్ట్ కోస్ట్ కెనాల్ సిస్టమ్ (WCC) === డబ్ల్యుసిసి అనేది రాష్ట్రం ధమనుల లోతట్టు జలమార్గం, ఇది జాతీయ జలమార్గం ప్రమాణానికి అభివృద్ధి చేయబడుతోంది. [[కేరళ]] తీరం వెంబడి [[కోవలం]] ([[తిరువనంతపురం జిల్లా]]) నుండి బేకల్ ([[కాసర్‌గోడ్ జిల్లా|కాసరగోడ్ జిల్లా]]) వరకు మొత్తం 633 కిలోమీటర్ల పొడవైన జలమార్గాలను పూర్తిగా నౌకాయానానికి అనువుగా మార్చడానికి, 2020 మే నాటికి తిరువనంతపురం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, కొచ్చిన్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రాయం, కన్నూర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాల వంటి కేరళలోని మూడు ప్రధాన అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలను జలమార్గాల ద్వారా అనుసంధానించడానికి ఉద్దేశించిన 2300 కోట్ల రూపాయల ప్రాజెక్టు ఇది. ఈ ప్రాజెక్టును కేరళ వాటర్‌వేస్ అండ్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్స్ లిమిటెడ్ నిర్వహించింది, ఇది లోతట్టు జలమార్గాల సకాలంలో అభివృద్ధి కోసం అక్టోబర్ 2017న ఏర్పాటు చేసిన స్పెషల్ పర్పస్ వెహికల్ (ఎస్. పి. వి.). ఇందులో [[కేరళ ప్రభుత్వం]], కొచ్చిన్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయానికి వాటా ఉంది. క్రాస్ స్ట్రక్చర్ నిర్మాణం, డ్రెడ్జింగ్, విస్తరణ, జలమార్గాలను శుభ్రపరచడం వంటి విధులను ఎస్పివికి అప్పగించారు. వారి మొదటి ప్రాజెక్ట్ 2018 మేలో వారికి ప్రదానం చేసిన [[తిరువనంతపురం|త్రివేండ్రం]] పార్వతి పుత్తన్నార్ 18 కిలోమీటర్ల అక్కులం-కోవలం విస్తరణ.<ref>{{Cite web|title=KWIL on Parvathi Puthanar trail|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/apr/10/kwil-on-parvathi-puthanar-trail-1799416.html|access-date=2020-04-15|website=The New Indian Express}}</ref> నేషనల్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్ ప్లానింగ్ అండ్ రీసెర్చ్ సెంటర్ తన సాంకేతిక-ఆర్థిక సాధ్యాసాధ్య అధ్యయనంలో, WCC పూర్తయిన తర్వాత రహదారి ద్వారా మొత్తం వస్తువుల రవాణాలో 16.6% లోతట్టు నీటి రవాణా వ్యవస్థకు మళ్లించవచ్చని తెలిపింది.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/nod-for-two-bridges-across-vadakaramahe-canal/article5522756.ece|title=Nod for two bridges across Vadakara-Mahe canal|date=2013-12-31|work=The Hindu|access-date=2020-04-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> కేరళకు దక్షిణం నుండి ఉత్తరం వరకు డబ్ల్యుసిసి వివిధ విస్తీర్ణాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: * కోవలం-ఆక్కుళం-పార్వతి పుత్తన్నార్ (త్రివేండ్రం భాగం) * టిఎస్ కెనాల్ (వల్లక్కడవు-కదినంకులం సరస్సు-అంచుతెంగు సరస్సు-వర్కల సొరంగం-ఎడవ నడయారా కాయల్-పరవూర్ కాయల్-కొల్లం కెనాల్-జాతీయ జలమార్గం 3 పొన్నాని వరకు పొన్నాని-షోరనూర్ స్ట్రెచ్ మినహా విస్తరించి ఉంది) * జాతీయ జలమార్గం 3-[[కొల్లాం|కొల్లం]] నుండి కోళికోడ్ 375 కి. మీ.<ref name="pib.gov.in" /> * కనోలి కాలువ * వాతకర-మాహే కెనాల్-నాదాపురం నియోజకవర్గంలోని కుట్టియాడి నియోజకవర్గంలోని తిరువళ్ళూర్, మణియూర్, విల్లియాపిల్లి, పురమెరి, అయన్చేరి, వడకర నియోజకవర్గంలోని ఎరమల, అళియూర్ గుండా వెళుతుంది.<ref name=":0" /> ఇది కూడా విజన్ వడకర 2025లో భాగం.<ref>{{Cite web|title=Vadakara-Mahe Canal gets technical approval|url=https://www.projectstoday.com/News/Vadakara-Mahe-Canal-gets-technical-approval|access-date=2020-04-15|website=www.projectstoday.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-10|title=വടകര-മാഹി കനാലിന്റെ നിര്‍മ്മാണം 5 റീച്ചുകളിലായി പുരോഗമിക്കുന്നുവെന്ന് മുഖ്യമന്ത്രി|url=https://www.kairalinewsonline.com/2021/08/10/430367.html|access-date=2021-08-11|website=Kairali News {{!}} Kairali News Live l Latest Malayalam News|language=en-US|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811060016/https://www.kairalinewsonline.com/2021/08/10/430367.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=വടകര – മാഹി കനാലിനു കുറുകെ ഇരുമ്പ് പാലങ്ങൾ ഉയരുന്നു|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/kozhikode/2020/06/30/kozhikode-bridge-work.html|access-date=2021-08-11|website=ManoramaOnline|language=ml}}</ref> * మాహే-వలపట్టణం కాలువ-51 కి. మీ. (ఇందులో 26 కి. మీ ప్రస్తుత నీటి వనరుల గుండా వెళుతుంది, మిగిలిన 25 కి. మీకి కృత్రిమ కట్ అవసరం. ఇది ఉత్తర కేరళ తీరానికి సమాంతరంగా నడుస్తున్న ఉప్పుటేరు వ్యవస్థలో తప్పిపోయిన లింక్, అందువల్ల, ఈ ప్రాంతం యొక్క లోతట్టు నావిగేషన్ సామర్థ్యానికి ప్రధాన అడ్డంకి. అంజరక్కండి నది, కుయ్యాలిపుళా, [[ధర్మడం|ధర్మదం]] నది ద్వారా మాహే నది వ్యవస్థను వలపట్టణం నది వ్యవస్థతో అనుసంధానించడానికి ఈ మార్గంలో మూడు భాగాలలో మానవ నిర్మిత కాలువలు అవసరం. డబ్ల్యుసిసిని [[కన్నూర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] అనుసంధానించడానికి కాలువ నుండి మట్టనూర్ వరకు అంజరక్కండి నది ఎగువ భాగం నౌకాయానానికి వీలుగా చేయబడుతుంది. ఈ కాలువ యొక్క అమరిక ఈ క్రింది విధంగా ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/artificial-canals-in-kerala-to-fill-gaps-in-national-waterway/article26422993.ece|title=Artificial canals in Kerala to fill gaps in National Waterway|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=2019-03-03|work=The Hindu|access-date=2020-04-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ** ఇది పెరింగత్తూర్ సమీపంలోని మాహే నది వద్ద ప్రారంభమై పొన్నియం సమీపంలోని కుయ్యాలిపుళ వద్ద 9.2 కి. మీ. దూరం వరకు పాలతై, ఎలన్కోడ్, కన్నంవల్లి, మోకేరి గుండా ముగుస్తుంది. ** తరువాత ఇది కుయ్యాలిపుళా గుండా [[తలస్సేరి|తలసేరి]] శివారు ప్రాంతాల వరకు ప్రవహిస్తుంది. ** కుయ్యాలిపుఝా నుండి అంజరక్కండి నదికి ఉపనది అయిన ధర్మడోం నదిలోకి కాలువ ప్రవేశించడానికి 0.85 కిలోమీటర్ల మానవ నిర్మిత కాలువను నిర్మించారు. ** అంజరక్కండి నదీ వ్యవస్థలో ఈ కాలువ ధర్మదం ద్వీపం చివరి వరకు ప్రయాణిస్తుంది, ఆపై మామకున్ను సమీపంలో మరొక మానవ నిర్మిత కృత్రిమ కోత ప్రారంభమవుతుంది, ఇది కడచిరా, చాలా, వరమ్, చెలోరా గుండా 15 కిలోమీటర్ల పొడవు ప్రయాణించి వలపట్టణం నది కలుస్తుంది. ** ఆ తరువాత కాలువ నది గుండా వాలపట్టణం పట్టణం వరకు దిగువకు వెళుతుంది. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/600-crore-to-kick-start-land-acquisition-for-inland-navigation-canal/article26142532.ece|title=₹600 crore to kick-start land acquisition for inland navigation canal|date=2019-01-31|work=The Hindu|access-date=2020-04-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>[http://environmentclearance.nic.in/writereaddata/FormB/TOR/Brief_Summary/16_Oct_2018_122754223T29T5JV2Breifsummaryofproject.pdf Brief summary of project] nic.in</ref> ** మాహే-వాలపట్టణం కృత్రిమ జలమార్గానికి వ్యతిరేకంగా స్థానిక నిరసనలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/opposition-against-plans-to-construct-artificial-canal-gains-strength-in-kannur/article66796608.ece|title=Opposition against plans to construct artificial canal gains strength in Kannur|last=C.P.Sajit|date=2023-04-30|work=The Hindu|access-date=2024-03-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * వాలపట్టణం-నీలేశ్వరం జలమార్గం-50 కి. మీ. * మలబార్ ప్రాంతంలో ఇది అతి పొడవైన సహజ జలమార్గం. * ఇది వలపట్టణం నుండి పళయంగడి వరకు 13 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణించి, వలపట్టణం నది ప్రవాహాన్ని అళికల్ నదీముఖం వరకు, ఆపై కుప్పం నదిపై ఎగువన పళయంగడి వరకూ ప్రవహిస్తుంది. * పళయంగడి వద్ద ఇది సుల్తాన్ తోడు లేదా సుల్తాన్ కాలువలోకి 4 కిలోమీటర్ల మానవ నిర్మిత కాలువలో మడాయి వరకు ప్రవేశిస్తుంది. 1766లో మైసూర్ సుల్తానేట్ మలబార్ మీద మైసూర్ దండయాత్ర సమయంలో అరక్కల్ రాజ్యం సుల్తాన్ కాలువను పూర్తి చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Chootad Beach in Kannur {{!}} Unexplored destinations in Malabar|url=https://www.keralatourism.org/ebooks/expect-the-unexpected/chootad-beach/sultan-canal/258|access-date=2020-04-15|website=www.keralatourism.org|language=en}}</ref> * మడాయి నుండి జలమార్గం పెరుంబ నది వ్యవస్థలోకి ప్రవేశించి కవ్వాయి వద్ద వలియపరంబ-కవ్వాయి ఉప్పుటేరులలోకి నిష్క్రమిస్తుంది. అప్పుడు ఇది కన్నూర్-కాసరగోడ్ జిల్లాలోని అయ్యిట్టి (త్రికరిపూర్) పడన్న గుండా వెళుతుంది. ** ఇది [[మలబార్ తీరం|మలబార్ ప్రాంతం]] అతి పొడవైన సహజ జలమార్గం. ** ఇది వాలపట్టణం నుండి పళయంగడి వరకు 13 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణించి, వలపట్టణం నది ప్రవాహాన్ని అళికల్ నదీముఖం వరకు, ఆపై కుప్పం నది ఎగువన పళయంగడి వరకూ ప్రవహిస్తుంది. ** నీలేశ్వరం-బేకల్, కాసరగోడ్ జలమార్గం-24 కి. మీ. (డబ్లుసిసిఎ యొక్క 140 కి. మీ పొడవైన పయోలి-బేకల్ రీచ్ను పూర్తి చేస్తుంది. ** ఈ రీచ్ లో చిత్తారి నది, నీలేశ్వరం నది మధ్య 6.5 కిలోమీటర్ల కృత్రిమ జలమార్గం ఉంటుంది. ఈ ప్రాజెక్టుకు వ్యతిరేకంగా స్థానికంగా చాలా నిరసనలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=NHAI's spanner: Rs 6,000-crore Kovalam-Bekal waterway will be blocked at Nileshwar river|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2023/02/16/nhai-throws-spanner-kovalam-bekal-waterway-blocked-at-nileshwar-river.html|access-date=2024-03-25|website=Onmanorama}}</ref><ref>{{Cite web|title=കൃത്രിമ ജലപാതയ്ക്ക് എതിരെ പ്രതിഷേധം|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/kasargod/2024/03/23/protest-against-artificial-waterway.html|access-date=2024-03-25|website=www.manoramaonline.com|language=ml}}</ref> === అలప్పుజ కాలువలు, జలమార్గాలు === అలప్పుజాను తూర్పు [[వెనిస్]] అని పిలుస్తారు. అలప్పుజ అంతగా జలమార్గాలు, కాలువలపై కేరళలోని మరే ఇతర పట్టణం ఆధారపడకపోవచ్చు. 18వ శతాబ్దంలో నగర వాస్తుశిల్పి [[రాజా కేశవదాస్]] కారణంగా అలప్పుజాలో జలమార్గ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందింది. అలప్పుళ పట్టణం పరిసర ప్రాంతాలలో ప్రధాన కాలువలు, జలమార్గాలు: * ఎఎస్ కెనాల్ లేదా అలప్పుజ చెర్తల కెనాల్ * వడ కాలువ * లింక్ కెనాల్ * వాణిజ్య కాలువ * కొట్టారం తోడు * కప్పిరిథోడ్ === ఫెర్రీ === నీటి రవాణా కూడా రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో ప్రధానంగా నదులపై అనేక చిన్న పడవలుగా (''స్థానిక మాండలికంలో కడతు'') ఉంది. వంతెనలు లేని చోట ఒక తీరం నుండి మరొక తీరానికి దాటడానికి ఇది సులభతరం చేస్తుంది. ఇది ఖర్చుతో కూడుకున్నది, సాధారణంగా అధికారిక నౌకాయాన సౌకర్యాలు లేని నది ఎత్తైన ప్రాంతాలలో కూడా ఏర్పాటు చేయవచ్చు. వాహనాలు కూడా ఈ కాలువను దాటడానికి వీలుగా పెద్ద పడవలు కూడా ఉన్నాయి. రాష్ట్రంలో కొన్ని ముఖ్యమైనవి, * అళికోడ్-మునంబం జంగర్ ఫెర్రీ * ఫోర్ట్ కొచ్చి-వైపిన్ రోరో జంగర్ ఫెర్రీ * [[వైకోమ్]]-తవనకడు ఫెర్రీ. * కన్నంకడు ఫెర్రీ, మున్రో ద్వీపం. * పెరుమన్ జంగర్, మున్రో ద్వీపం. * పెరియార్ మీదుగా మంజపెట్టి ఫెర్రీ (నది). * చాలియం-బేపూర్ ఫెర్రీ * అళికల్-మాటూల్ ఫెర్రీ. === ఆనకట్టలో పడవ ప్రయాణం === కేరళలోని అనేక జలాశయాలలో పడవ సేవలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ పడవ సేవలు ప్రధానంగా పర్యాటక ప్రయోజనాల కోసం నిర్వహించబడుతున్నాయి. అంబూరి, నెయ్యార్ ఆనకట్ట వంటి కొన్ని ప్రదేశాలు కూడా ఉన్నాయి, ఇక్కడ గిరిజన గ్రామాలను అనుసంధానించడానికి రిజర్వాయర్ ద్వారా దేశీయ పడవ రవాణా సేవలు ఉన్నాయి. ప్రధాన రిజర్వాయర్ బోటింగ్ సౌకర్యాలు, * తెన్మల ఆనకట్ట * తెక్కాడి * కక్కయం ఆనకట్ట * మట్టుపెట్టి ఆనకట్ట * ఇడుక్కి ఆనకట్ట * భూతతాంకెట్టు * సెంగులం ఆనకట్ట * [[మలంపుజ ఆనకట్ట|మలంపుళ ఆనకట్ట]] * నెయ్యర్ ఆనకట్ట * కల్లార్కుట్టి ఆనకట్ట * అడవి ఎకో టూరిజం మొదలైనవి. === కొచ్చి వాటర్ మెట్రో === ప్రధాన వ్యాసం: [[కొచ్చి వాటర్ మెట్రో]] == ప్రాముఖ్యత == * [[తిరువనంతపురం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|త్రివేండ్రం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] దేశంలో నీటి మార్గాలతో అనుసంధానించబడిన ఏకైక విమానాశ్రయం, అంటే టిఎస్ కెనాల్. * స్మార్ట్ సిటీ, కొచ్చి, టెక్నో పార్క్ కొల్లం అనేవి కేరళలోని రెండు ఐటి పార్కులు, ఇవి జలమార్గ అనుసంధానాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. * కేరళలోని వర్కలా సొరంగం భారతదేశంలోని జలమార్గంలో అతి పొడవైన, ఏకైక సొరంగం. * కొల్లం కెఎస్డబ్ల్యుటిడి టెర్మినల్-[[ఆలప్పుళ|అలప్పుజ]] పడవ ప్రయాణం [[దక్షిణ భారతదేశం]] అతి పొడవైన ప్రయాణీకుల పడవ సేవ. * [[కొచ్చి వాటర్ మెట్రో]] భారతదేశంలో మొట్టమొదటి నీటి మెట్రో వ్యవస్థ, ఆసియాలో ఈ పరిమాణంలో మొదటి సమగ్ర నీటి రవాణా వ్యవస్థ. * అలప్పుజలోని కెట్టువల్లం, రాష్ట్రంలో జరిగే వివిధ వల్లం కాళీలు కేరళలో జలమార్గాలకు ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యతను, పర్యాటక విలువను జోడిస్తాయి. ఇది మలయాళ సాహిత్యం, [[భారతీయ సినిమా]] మొదలైన అనేక రచనలకు కూడా ఆవరణగా మారింది. * భారతదేశపు మొట్టమొదటి సౌరశక్తితో నడిచే పడవ ఆదిత్య [[వైకోమ్]], తవనకడవు మధ్య నడుస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Correspondent|first=D. C.|date=2016-11-26|title=Kerala: First solar ferry ride a success|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/261116/kerala-first-solar-ferry-ride-a-success.html|access-date=2024-03-25|website=[[Deccan Chronicle]]|language=en}}</ref> == ట్రాఫిక్ == === కేరళ రాష్ట్ర జల రవాణా శాఖ === SWTD - రాష్ట్ర జల రవాణా శాఖ, చెక్క/ఉక్కు & ఫైబర్ గ్లాస్ ప్యాసింజర్ బోట్లను ఉపయోగించి సంవత్సరానికి సుమారు 150 లక్షల మంది ప్రయాణికులను రవాణా చేస్తుంది. ప్రతిరోజూ దాదాపు 40,000 మంది ప్రజలు వారి సేవను వినియోగించుకుంటారు. ఇది ఫెర్రీ సేవల్లో వాహన వాహక (ద్విచక్ర) పడవలను నడుపుతుంది. రోజుకు &nbsp;సుమారు 700 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణిస్తుంది. * కేరళ రాష్ట్ర జల రవాణా శాఖ (SWTD), ఈ క్రింది జిల్లాలలో ప్రయాణీకుల పడవ సేవలను అందిస్తోంది, ** కొల్లం (అష్టముడి సరస్సు) ** అలప్పుజ (కాయంకుళం సరస్సు, వెంబనాడ్ సరస్సు) ** కొట్టాయం (వేంబనాడ్ సరస్సు) ** ఎర్నాకులం (వేంబనాడ్ సరస్సు, చంపకర కాలువ, ఉద్యోగమండల్ కాలువ) ** కన్నూర్ ( వాలపట్టణం నది ) ** కాసరగోడ్ ( వలియపరంబ బ్యాక్ వాటర్స్ )<ref>{{Cite web|last=രാഗേഷ്|first=വി പി|date=11 February 2020|title=മീന്‍ചാട്ടങ്ങള്‍ കണ്ട്, പുഴമീനും കപ്പയും രുചിച്ച് മിതമായ നിരക്കില്‍ ഒരു മനോഹരയാത്ര|url=https://www.mathrubhumi.com/travel/features/tourism-transport-department-boat-services-in-kannur-and-kasaragod-1.4519381|access-date=2021-02-02|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> * అలప్పుజలో వారికి వాటర్ టాక్సీ సేవ ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/swtd-to-launch-water-taxis-in-alappuzha-next-month/article32612951.ece|title=SWTD to launch water taxis in Alappuzha next month|author=Staff Reporter|date=2020-09-15|work=The Hindu|access-date=2021-02-02|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * SWTD ద్వారా నిర్వహించబడే వాటర్ అంబులెన్స్ సేవలు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=It's makeover time for SWTD|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/may/16/its-makeover-time-for-swtd-2143821.html|access-date=2021-02-02|website=The New Indian Express}}</ref> === కొచ్చి వాటర్ మెట్రో === ఇది భారతదేశంలో ఇటువంటి వాటిలో మొదటిది . కొచ్చి మెట్రోతో అనుసంధానం కావడానికి, కొచ్చి నగరం ఏకీకృత మెట్రోపాలిటన్ రవాణా అథారిటీ క్రింద సేవలు అందించడానికి ఉద్దేశించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/cm-to-launch-water-metro-project-on-feb-22/article33630390.ece|title=CM to launch Water Metro project on Feb. 22|date=2021-01-22|work=The Hindu|access-date=2021-02-02|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === సరుకు రవాణా === ఫెర్టిలైజర్స్ అండ్ కెమికల్స్ ట్రావెన్‌కోర్, అంబలమేడు. కొచ్చి పోర్ట్ మధ్య పదార్థాలను రవాణా చేయడానికి కొచ్చిలోని చంపక్కర కాలువ ద్వారా బార్జ్‌లను నడుపుతుంది.<ref>{{Cite web|title=FACT launches new barge to transport ammonia|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/jun/01/fact-launches-new-barge-to-transport-ammonia-1611477.html|access-date=2021-02-02|website=The New Indian Express}}</ref> కొట్టాయం ఇన్‌ల్యాండ్ పోర్ట్, ఇంటర్నేషనల్ కంటైనర్ ట్రాన్స్‌షిప్‌మెంట్ టెర్మినల్, కొచ్చి మధ్య కూడా కంటైనర్ రవాణా జరుగుతుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kottayam-port-starts-domestic-movement-of-cargo/article32762837.ece|title=Kottayam port starts domestic movement of cargo|author=Staff Reporter|date=2020-10-03|work=The Hindu|access-date=2021-02-02|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === పర్యాటకం === కేరళలోని అనేక పర్యాటక పడవలు. కెట్టువల్లం (హౌస్‌బోట్లు) ఉత్తర మలబార్‌లోని కొల్లం, అలప్పుజ, కుమారకోమ్, కొచ్చి. వలియపరంబ సమీపంలో కనిపిస్తాయి. కరుణాగప్పల్లి సమీపంలోని అలమ్‌కడవు కేరళలో విలాసవంతమైన హౌస్ బోట్ తయారీకి ఒక ప్రధాన కేంద్రం.<ref>{{Cite web|title=Alumkadavu, the destination for watching houseboat making at Kollam|url=https://www.keralatourism.org/destination/alumkadavu-houseboat/442|access-date=2021-02-02|website=Kerala Tourism|language=en}}</ref> కేరళలోని అనేక జలాశయాలలో పర్యాటకుల కోసం పడవ సేవలు నిర్వహించబడతాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/boating-at-kakkayam-reservoir-a-pleasant-surprise/article7543942.ece|title='Boating at Kakkayam reservoir a pleasant surprise'|last=Reporter)|first=Jabir Mushthari (staff|date=2015-08-15|work=The Hindu|access-date=2021-02-02|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> కేరళ షిప్పింగ్ అండ్ ఇన్లాండ్ నావిగేషన్ కార్పొరేషన్ కు ''నెఫెరెటి'' అనే మినీ క్రూయిజ్ షిప్ ఉంది, ఇది కేరళ బ్యాక్ వాటర్స్ నుండి కొచ్చిలోని బహిరంగ సముద్రాలకు పర్యాటక సేవలను నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Kochi-based cruise vessel Nefertiti earns over Rs 1 crore a month|url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2022/06/30/nefertiti-kerala-cruise-earns-over-1-crore-a-month.html|access-date=2023-06-02|website=www.onmanorama.com}}</ref> == ప్రధాన ప్రమాదాలు == * 1924 అలప్పుజాలో జరిగిన పల్లనా బోటు ప్రమాదంలో ''మహాకవి కుమారన్ అసన్''. మరో 23 మంది చనిపోయారు.<ref>{{Cite web|title=ബോട്ടപകടത്തിലെ ആദ്യ രക്തസാക്ഷി കുമാരനാശാൻ; 1924ൽ പല്ലനയിൽ പൊലിഞ്ഞത് 24 ജീവൻ; തേക്കടി ...|url=https://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/kumaranasan-is-the-first-victim-of-boat-accident-25993|access-date=2020-04-15|website=www.marunadanmalayali.com}}</ref> * 1980లో ఎర్నాకుళంలోని కన్నమాలి ప్రమాదంలో 29 మంది మరణించారు. * 1983 వల్లార్పడం ప్రమాదంలో 18 మంది మృతి చెందారు. * 1990 పెప్పర డ్యామ్ ప్రమాదంలో 7 మంది చనిపోయారు. * 1991 పున్నమడ ప్రమాదం, ముగ్గురు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. * 1994 వెల్లాయిక్కోడ్ బోటు ప్రమాదం, కోజిక్కోడ్, ఆరుగురు చనిపోయారు. * 1997 అలువ ప్రమాదం, నలుగురు మృతి * 2002 కుమారకోమ్ పడవ ప్రమాదంలో 29 మంది మరణించారు. * 2007 తట్టెకాడ్ పడవ ప్రమాదంలో 18 మంది మృతి చెందారు. * 2009 తెక్కడి పడవ ప్రమాదంలో 45 మంది మృతి చెందారు. * 2023 తానూర్ పడవ ప్రమాదం , 22 మంది మృతి చెందారు == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:రవాణా వ్యవస్థలు]] t9wgfpikepf0ht0j7gxv8d62deg11r0 0 506114 4956836 4949742 2026-09-12T13:45:33Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956836 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = శ్రీ అక్కమాంబ ఆలయం | image = KalyanadurgHills.jpg | caption = శ్రీ అక్కమాంబ దేవి ఆలయ పరిసర కొండలు | deity = శ్రీ అక్కమాంబ దేవి (అక్కమ్మ తల్లి) | country = [[భారతదేశం]] | state = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | district = [[అనంతపురం జిల్లా]] | location = [[కళ్యాణదుర్గం]] | festival = అక్కమాంబ జాతర (తిరునాళ్ళు) | transportation = రోడ్డు, రైలు మార్గాలు }} '''శ్రీ అక్కమాంబ ఆలయం''' (అక్కమ్మ గార్ల దేవస్థానం) [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[అనంతపురం జిల్లా]]<nowiki/>లోని [[కళ్యాణదుర్గం]] పరిసర ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ ఆధ్యాత్మిక, పౌరాణిక క్షేత్రం<ref>https://te.wikipedia.org/wiki/శ్రీ_అక్కమాంబ_ఆలయం_కళ్యాణదుర్గం</ref>. ఈ క్షేత్రాన్ని [[రాయలసీమ]] ప్రాంతంలోనే కాక పొరుగున ఉన్న [[కర్ణాటక]] సరిహద్దు జిల్లాల ప్రజలు సైతం మహా శక్తి పీఠంగా కొలుస్తారు<ref>వికీపీడియా - శ్రీ అక్కమాంబ ఆలయం పేజీ</ref>. అనంతపురం ప్రధాన రహదారికి సమీపంలో ఉన్న ఈ అద్భుతమైన కొండ క్షేత్రం భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారంగా, కోరిన కోర్కెలు తీర్చే కల్పతరువుగా భాసిల్లుతోంది<ref>మ్యాప్ కార్టా - అక్కమ్మ ఆలయం వివరాలు</ref>. == భౌగోళిక స్వరూపం, స్థల పురాణం == కళ్యాణప్ప నాయుడు అనే పాలేగాడు ఈ ప్రాంతాన్ని సుదీర్ఘకాలం పరిపాలించడం వల్ల ఈ పట్టణానికి [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే పేరు స్థిరపడిందని స్థానిక చరిత్రకారులు చెబుతారు<ref>కళ్యాణదుర్గం అక్కమ్మ గార్ల జాతర యూట్యూబ్ సమాచారం</ref>. ఈ పట్టణ తూర్పు దిశలో ఉన్న సువిశాలమైన పర్వత శ్రేణులలో అక్కమ్మ దేవతలు కొలువై ఉన్నారు. ప్రకృతి సిద్ధంగా ఏర్పడిన ఈ కొండ ఆకృతిని రాత్రి వేళల్లో వెన్నెల కాంతిలో దూరం నుండి గమనిస్తే, ఒక మహిళామూర్తి పడుకుని కురులు ఆరబోసుకున్నట్లుగా కనిపించడం ఈ ప్రాంతానికే దక్కిన అరుదైన ప్రత్యేకత<ref>స్థానిక జాతర విశేషాలు, కళ్యాణదుర్గం సమాచారం</ref>. ఈ విశేషమైన భౌగోళిక రూపం పట్టణ వాసులకు గొప్ప గర్వకారణంగా నిలుస్తోంది. భౌగోళికంగా ఈ ఆలయ పరిసరాల్లో [[ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల, కళ్యాణదుర్గం|ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల,]] ఆర్.డి.టి ఆసుపత్రి, అలాగే అనేక ఇతర నిర్మాణాలు విస్తరించి ఉన్నాయి<ref>కళ్యాణదుర్గం మ్యాప్ లోకేషన్ వివరాలు</ref>. స్థల పురాణం ప్రకారం ఇక్కడి ప్రధాన కొండపై గర్భగుడిలో [[శివలింగం]] ఉంటుంది. కొండ కింద వెలసిన ఏడుగురు అక్కమ్మ దేవతలు సాక్షాత్తూ ఆ పరమశివుని జడల నుండి జన్మించి, లోక కల్యాణార్థం భూలోక సంచారానికి వచ్చినట్లు భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం<ref>అక్కమ్మ కొండ స్థల పురాణం</ref>. ఆనాటి నుండి ఈ అక్కమ్మ గార్లు భక్తులను కంటికి రెప్పలా కాపాడుతున్నారని ప్రజలు బలంగా నమ్ముతారు. == ఆలయ విశేషాలు, భక్తుల నమ్మకాలు == ఈ దేవాలయం ఎన్నో మహిమలకు నిలయంగా పేరుగాంచింది. సంతానం లేని దంపతులు ఈ ఆలయాన్ని దర్శించి, ఇక్కడి దొనలో (సహజ సిద్ధమైన నీటి గుండం) నిల్వ ఉండే పవిత్ర జలాలకు గంగపూజ చేస్తే తప్పక సంతాన ప్రాప్తి కలుగుతుందని ప్రతీతి<ref>భక్తుల విశ్వాసాలు, యూట్యూబ్ డాక్యుమెంటరీ</ref>. పూర్వకాలంలో దంపతులు పూజ చేసి కొండపై ఉన్న ఒక బండరాయిని తాకినప్పుడు అది దానంతట అదే కదులుతూ ఉండేదని, ఆ రాయి కదిలితే వారికి తప్పకుండా పిల్లలు పుడతారనే సంకేతంగా భావించేవారు<ref>చారిత్రక నమ్మకాలు, కళ్యాణదుర్గం</ref>. సరైన రహదారి మార్గం, రవాణా సౌకర్యాలు లేని పాత రోజుల్లో సైతం భక్తులు వ్యయప్రయాసలకోర్చి కొండపైకి చేరుకుని తమ మొక్కులు చెల్లించుకునేవారు. దశాబ్దాలు గడిచినా, ఆ ఆచారం నేటికీ నిర్విరామంగా కొనసాగుతోంది. సహజంగా అమ్మవార్ల ఆలయాలు అనగానే జంతుబలులు గుర్తుకు వస్తాయి, అయితే భక్తిశ్రద్ధలతో చేసే శాంతియుత పూజలకు సైతం ఇక్కడ ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది. శివుని ప్రార్థించి పూజలు చేయడం ఇక్కడి పురాతన సంప్రదాయం<ref>శివారాధన, అక్కమాంబ చరిత్ర</ref>. == ఉగాది జాతర, విశేష ఉత్సవాలు == అనాదిగా వస్తున్న సంప్రదాయం ప్రకారం ప్రతి సంవత్సరం తెలుగు సంవత్సరాది ఉగాది పర్వదినం మరుసటి రోజున శ్రీ అక్కమ్మ దేవతల జాతర అత్యంత వైభవంగా, కన్నుల పండువగా జరుగుతుంది<ref>ఉగాది జాతర వివరాలు</ref>. ఈ మహా జాతరలో పాల్గొనేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్, పొరుగున ఉన్న కర్ణాటక రాష్ట్రాల నలుమూలల నుండి విశేష సంఖ్యలో భక్తులు తరలివస్తారు. ఉత్సవాల సందర్భంగా ఆలయ ప్రాంగణంతో పాటు చుట్టుపక్కల ఉన్న విశాలమైన మైదానాల్లో వందలాది దుకాణాలు వెలుస్తాయి. పరిసరాలన్నీ భక్తుల కోలాహలంతో, ఆధ్యాత్మిక నామస్మరణతో ఎంతో సందడిగా మారతాయి<ref>జాతర మైదానం విశేషాలు</ref>. వేసవి కాలంలో ఈ ఉత్సవాలు జరగడం వల్ల, భక్తులు ఎండకు ఇబ్బంది పడకుండా ఉండేందుకు స్థానిక నిర్వాహకులు ఎన్నో జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారు. నడిచి వచ్చే భక్తుల పాదాలకు వేడి తగలకుండా మున్సిపల్ అధికారులు, స్థానిక దాతలు ట్యాంకర్ల ద్వారా రోడ్లపై నీళ్లు చల్లడం, దారి పొడవునా చలివేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయడం, చల్లటి మజ్జిగ, పానకం పంపిణీ చేయడం ఎప్పటి నుండో వస్తున్న ఆనవాయితీ<ref>వేసవిలో భక్తుల సౌకర్యాలు</ref>. ఉత్సవాల ముగింపు సమయంలో పవిత్రమైన కలశాన్ని ఆలయానికి తీసుకువచ్చి ప్రత్యేక పూజలు చేసి అక్కమ్మ దేవతల జాతరను అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో ఘనంగా ముగిస్తారు<ref>కలశ పూజ ముగింపు ఉత్సవాలు</ref>. == రవాణా సౌకర్యాలు == ఈ ఆలయం [[కళ్యాణదుర్గం]] పట్టణ కేంద్రానికి అతి చేరువలో ఉంది. కళ్యాణదుర్గం బస్టాండ్, రైల్వే స్టేషన్ల నుండి సులభంగా ఆటోలు, బస్సులు, ప్రైవేటు వాహనాల ద్వారా ఆలయానికి చేరుకోవచ్చు<ref>కళ్యాణదుర్గం రవాణా సదుపాయాలు</ref>. అనంతపురం పట్టణం నుండి కళ్యాణదుర్గం వెళ్లే ప్రధాన మార్గంలోనే ఈ ఆధ్యాత్మిక క్షేత్రం దర్శనమిస్తుంది. == మూలాలు == <references/> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ హిందూ దేవాలయాలు]] * [[కళ్యాణదుర్గం]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కళ్యాణదుర్గం]] [[వర్గం:శక్తి పీఠాలు]] s1ueku0tbj1oy0uzyit6gdshea76uht 0 506464 4956911 4932655 2026-09-12T16:28:44Z Jadisurender 152409 Photo added 4956911 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Model of court in Sri Krishnadevaraya asthanam.jpg|alt=విజయనగర సామ్రాజ్య రాజు శ్రీకృష్ణదేవరాయల కొలువుతీరిన సభ యొక్క నమూనా|thumb|శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థాన (రాజసభ) నమూనా చిత్రం]] తెలుగు భాషలో కవిత్వం ఎలా పుట్టింది? ఏ ఏ కాలాల్లో ఎలాంటి మార్పులు వచ్చాయి? అని తెలుసుకోవడానికి మన చరిత్రకారులు సాహిత్య చరిత్రను కొన్ని యుగాలుగా విడదీశారు. ఒక్కో యుగం గురించి, ఆ కాలంలో ఉన్న కవులు, వారి స్పెషాలిటీల గురించి ఇక్కడ డీటెయిల్డ్‌గా తెలుసుకుందాం.<ref>{{Cite web|title=Samagra Andhra Sahityam,Arudra|url=https://www.telugubooks.in/products/samagra-andhra-sahityam-arudra-set-of-4-vols|access-date=2026-08-11|website=www.telugubooks.in}}</ref> '''1. [[నన్నయ్య|నన్నయ]]<nowiki/>కు ముందు కాలం (ప్రాఙ్నన్నయ యుగం) - సా.శ. 1000 కి పూర్వం''' ఈ కాలంలో మనకు చదవడానికి పెద్ద పెద్ద పుస్తకాలు కానీ, కావ్యాలు కానీ ఏవీ దొరకలేదు. మరి తెలుగు భాష ఉందని ఎలా తెలిసింది అంటే, రాజులు వేయించిన రాతి శాసనాల ద్వారానే తెలిసింది. <nowiki>*</nowiki>  సా.శ. 575 లో రేనాటి చోళుల కాలం నాటి "కలమళ్ళ శాసనం" దొరికింది. ఇందులో తొలిసారిగా తెలుగు వచనం (మాటలు) కనిపించాయి. ఆ తర్వాత సా.శ. 848 నాటి పండరంగడి "అద్దంకి శాసనం" లో తొలి తెలుగు పద్యం (తరువోజ ఛందస్సు) దొరికింది. <nowiki>*</nowiki> ఈ కాలంలో ప్రజలు పాడుకునే జానపద పాటలు, కథలు ఎక్కువగా ఉండేవని పెద్దలు చెప్తారు. '''2. నన్నయ యుగం (సా.శ. 1000 – 1100)''' తెలుగు సాహిత్యానికి ఒక పద్ధతి, ఒక వ్యాకరణం వచ్చిన యుగమిది. అందుకే నన్నయ భట్టును మనం "ఆదికవి" అని పిలుచుకుంటాం. ''**ముఖ్య కవులు:'' నన్నయ భట్టు మరియు ఆయనకు సహాయం చేసిన నారాయణ భట్టు. <nowiki>**</nowiki>''రచనలు'': రాజరాజ నరేంద్రుడి కోరిక మీద నన్నయ గారు సంస్కృత మహాభారతాన్ని తెలుగులోకి అనువదించడం మొదలుపెట్టారు. ఆయన భారతం లోని ఆది, సభ పర్వాలు, అరణ్య పర్వంలో సగం వరకు రాసి చనిపోయారు. <nowiki>*</nowiki>  ఈ కవిత్వంలో సంస్కృత పదాలు చాలా ఎక్కువగా ఉండేవి. వినడానికి చాలా గంభీరంగా, రాజాస్థానాల్లో చదవడానికి తగ్గట్టుగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=Books - Pingali Lakshmi Kantham|url=https://www.logili.com/home-books/search?q=Pingali%20Lakshmi%20Kantham|access-date=2026-08-11|website=www.logili.com|language=en}}</ref> '''3. [[తెలుగు సాహిత్యం - శివకవి యుగము|శివకవుల యుగం]] (సా.శ. 1100 – 1220''') నన్నయ తర్వాత సమాజంలో ఒక పెద్ద మార్పు వచ్చింది. శైవ మతం (శివ భక్తి) విపరీతంగా వ్యాపించింది. దాంతో కవులు తమ మతాన్ని ప్రచారం చేయడం కోసం కవిత్వాన్ని వాడుకున్నారు. <nowiki>*</nowiki>  నన్నెచోణుడు, పాల్కురికి సోమనాథుడు, మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు. <nowiki>*</nowiki>  పాల్కురికి సోమనాథుడు రాసిన "[[బసవ పురాణము]]", "పండితారాధ్య చరిత్రము" చాలా ఫేమస్. <nowiki>*</nowiki>  వీరు సంస్కృతాన్ని పక్కన పెట్టి, సామాన్య ప్రజలకు సైతం అర్థమయ్యేలా "జానుతెలుగు" (తేలికైన తెలుగు) లో రాశారు. పాడుకోవడానికి వీలుగా ఉండే "ద్విపద" (రెండు లైన్ల పద్యం) ఛందస్సును ఎక్కువగా వాడారు. '''4. తిక్కన యుగం (సా.శ. 1220 – 1300''') ఆ రోజుల్లో శివుడిని పూజించేవారికి, విష్ణువును పూజించేవారికి మధ్య గొడవలు ఉండేవి. ఆ గొడవలను ఆపడానికి "హరిహరనాథుడు" (శివుడు, విష్ణువు ఇద్దరూ ఒక్కటే) అనే కొత్త కాన్సెప్ట్‌ను తెచ్చిన యుగమిది. <nowiki>*</nowiki>''ముఖ్య కవులు:'' తిక్కన సోమయాజి, కేతన, మారన. <nowiki>*</nowiki>''రచనలు'': నన్నయ గారు అరణ్య పర్వం సగంలో ఆపేశారు కదా, తిక్కన గారు ఆ తర్వాత పర్వాన్ని ముట్టుకోకుండా నేరుగా "విరాట పర్వం" నుండి "స్వర్గారోహణ పర్వం" వరకు మిగిలిన 15 పర్వాలను రాత్రింబవళ్ళు కూర్చుని పూర్తి చేశారు. <nowiki>*</nowiki> తిక్కన గారి స్టైల్ చాలా నాటకీయంగా ఉంటుంది. అంటే మన కళ్ళముందు క్యారెక్టర్లు మాట్లాడుతున్నట్టు ఉంటుంది. ఈయన కవిత్వంలో తెలుగు సామెతలు, జాతీయాలు, పలుకుబడులు చాలా ఎక్కువగా వాడారు.<ref>{{Cite book|title=పింగళి లక్ష్మీకాంతం - ''ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర''}}</ref> '''5. ఎఱ్ఱన యుగం (సా.శ. 1300 – 1350)''' మహాభారతంలో నన్నయ సగం రాసి వదిలేశారు, తిక్కన గారేమో ఆ సగాన్ని వదిలేసి ఆ తర్వాత నుండి రాశారు. ఆ మధ్యలో మిగిలిపోయిన అరణ్యపర్వ శేషాన్ని పూరించిన కవి ఎఱ్ఱన. ఈయనతోనే "కవిత్రయం" (నన్నయ, తిక్కన, ఎఱ్ఱన) పూర్తయింది. <nowiki>*</nowiki>''ముఖ్య కవులు:'' ఎఱ్ఱన (ఎఱ్ఱాప్రగడ), [[నాచన సోమన|నాచన సోమన.]] <nowiki>*</nowiki> ''రచనలు'': అరణ్యపర్వ శేషం, హరివంశము, నృసింహపురాణము. నాచన సోమన గారు "ఉత్తరహరివంశము" రాశారు. <nowiki>*</nowiki> నన్నయ గారి లాంటి సంస్కృత పదాల అందం, తిక్కన గారి లాంటి తెలుగు పదాల నాటకీయత.. ఈ రెండింటినీ మిక్స్ చేసి ఎఱ్ఱన గారు ఒక కొత్త ప్రబంధ శైలికి పునాది వేశారు. '''6. శ్రీనాథ యుగం (సా.శ. 1350 – 1500)''' తెలుగు కవులకు రాజాస్థానాల్లో విపరీతమైన భోగభాగ్యాలు, గౌరవం దొరికిన గోల్డెన్ పీరియడ్ ఇది. <nowiki>*</nowiki> ''ముఖ్య కవులు:'' కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు, భక్తకవి బమ్మెర పోతన, జక్కన. <nowiki>*</nowiki> రచనలు: శ్రీనాథుడి "శృంగార నైషధము", "కాశీ ఖండము". అలాగే పోతన గారు రాసిన "శ్రీమదాంధ్ర భాగవతము". <nowiki>*</nowiki> శ్రీనాథుడి కవిత్వంలో రాచఠీవి, కష్టమైన సంస్కృత పదాలు, శృంగార రసం కనిపిస్తాయి. కానీ అదే కాలంలో ఉన్న పోతన గారు ఎవరి దగ్గరా పైసా ఆశించకుండా, కేవలం భక్తితో, వినడానికి ఎంతో లలితంగా ఉండే పదాలతో భాగవతాన్ని రాసి ప్రజల హృదయాల్లో నిలిచిపోయారు.<ref>{{Cite book|title=ఆరుద్ర - ''సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం''}}</ref> '''7. రాయల యుగం / ప్రబంధ యుగం (సా.శ. 1500 – 1600)''' విజయనగర చక్రవర్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలం ఇది. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలోనే దీనిని "స్వర్ణయుగం" అంటారు. అంతకుముందు వరకు కవులు వేరే భాషల్లోని కథలను తెలుగులోకి అనువదించేవారు (Translation). కానీ ఈ యుగంలో కవులు తమ సొంత కల్పనలతో, వర్ణనలతో "ప్రబంధాలు" రాయడం స్టార్ట్ చేశారు. <nowiki>*</nowiki> ముఖ్య కవులు: శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలోని "అష్టదిగ్గజాలు" (అల్లసాని పెద్దన, నంది తిమ్మన, ధూర్జటి, తెనాలి రామకృష్ణుడు మొదలైన ఎనిమిది మంది కవులు) మరియు స్వయంగా రాయలవారు. <nowiki>*</nowiki> రచనలు: అల్లసాని పెద్దన "మనుచరిత్రము", నంది తిమ్మన "పారిజాతాపహరణము", రాయలవారి "ఆముక్తమాల్యద". <nowiki>*</nowiki> వర్ణనలు చాలా ఎక్కువగా ఉండేవి. అందమైన అమ్మాయిలు, ప్రకృతి, యుద్ధాలు, శృంగారం, వీర రసాలకు ఈ యుగంలో పెద్దపీట వేశారు. '''8. దక్షిణాంధ్ర యుగం / నాయక రాజుల కాలం (సా.శ. 1600 – 1775)''' విజయనగర సామ్రాజ్యం కూలిపోయిన తర్వాత తెలుగు కవిత్వం ఆంధ్రా బోర్డర్లు దాటి తమిళనాడులోని తంజావూరు, మధురై ప్రాంతాలకు షిఫ్ట్ అయింది. అక్కడ పాలించిన నాయక రాజులు తెలుగును సొంత భాషలా ఆదరించారు. <nowiki>*</nowiki> ముఖ్య కవులు: చేమకూర వెంకటకవి, రఘునాథ నాయకుడు, విజయరాఘవ నాయకుడు. <nowiki>*</nowiki> రచనలు: చేమకూర వెంకటకవి రాసిన "విజయవిలాసము" అత్యంత అద్భుతమైన కావ్యం. <nowiki>*</nowiki> స్పెషాలిటీ: ఈ యుగంలో వీధి నాటకాలు, యక్షగానాలు బాగా డెవలప్ అయ్యాయి. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా రంగాజమ్మ, ముద్దుపళని, మధురవాణి లాంటి మహిళా కవయిత్రులు కూడా రాణించి సొంతంగా కావ్యాలు రాశారు. '''9. క్షీణ యుగం (సా.శ. 1775 – 1875)''' పెద్ద పెద్ద రాజుల సపోర్ట్ తగ్గిపోవడం, దేశంలో గొడవలు జరగడం వల్ల కవిత్వంలో నాణ్యత (Quality) పడిపోయిన కాలమిది. కవులు కేవలం బూతు లేదా అతి శృంగార వర్ణనలకే పరిమితమయ్యారు. అందుకే దీన్ని క్షీణ యుగం అన్నారు. <nowiki>*</nowiki> ట్విస్ట్: కావ్యాల పరంగా ఇది క్షీణ యుగమే అయినా, మ్యూజిక్ పరంగా మాత్రం అద్భుతమైన కాలం. త్యాగరాజ స్వామి కీర్తనలు, క్షేత్రయ్య పదాలు, మువ్వగోపాల పదాలు ఈ కాలంలోనే వచ్చి భక్తి సంగీతాన్ని నెక్స్ట్ లెవెల్‌కి తీసుకెళ్ళాయి. '''10. ఆధునిక యుగం (సా.శ. 1875 నుండి ఇప్పటివరకు)''' ఇంగ్లీష్ చదువులు, పాశ్చాత్య సంస్కృతి ప్రభావంతో తెలుగు సాహిత్యం పూర్తిగా మారిపోయింది. పద్యాలు రాసే పద్ధతి తగ్గిపోయి, కథలు, నవలలు, నాటకాలు రాయడం ఎక్కువైంది. <nowiki>*</nowiki> ''ముఖ్య కవులు/రచయితలు'': కందుకూరి వీరేశలింగం, గురజాడ అప్పారావు, రాయప్రోలు సుబ్బారావు, శ్రీశ్రీ (శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు), విశ్వనాథ సత్యనారాయణ. <nowiki>*</nowiki>  గ్రాంథిక భాష (పాత కాలపు కఠినమైన తెలుగు) పోయి, మనం రోజూ మాట్లాడుకునే వాడుక భాష (వ్యావహారిక భాష) లో పుస్తకాలు రాయడం మొదలైంది. శ్రీశ్రీ గారు "మహాప్రస్థానం" తో విప్లవ కవిత్వాన్ని తెచ్చి పేద ప్రజల కష్టాల గురించి రాశారు. భావకవిత్వం, దళిత-స్త్రీవాద సాహిత్యాలు కూడా ఈ యుగంలోనే పుట్టాయి '''మూలాలు''' ajo3iv8trer4925v2d1p72rkz4tuxso 0 506512 4956915 4932678 2026-09-12T16:41:47Z Jadisurender 152409 Photo added 4956915 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Krishna as Giridhari, lifter of the Govardhana Hill.jpg|alt=చిటికెన వేలితో గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తిన శ్రీకృష్ణుడి సాంప్రదాయ చిత్రం|thumb|గోవర్ధన గిరిని ఎత్తిన శ్రీకృష్ణుడు (గిరిధారి)]] == '''ఉత్తర హరివంశము :-''' == == '''ఉత్తర హరివంశము''' అనేది తెలుగు సాహిత్య లోకంలో 14వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక విశిష్టమైన ప్రబంధ ప్రాయ కావ్యం. దీన్ని ప్రసిద్ధ కవి [[నాచన సోమన]] అత్యంత ప్రౌఢంగా రచించాడు . సంస్కృతంలో వేదవ్యాస మహర్షి రాసిన హరివంశ పురాణంలోని రెండవ భాగమైన ఉత్తర హరివంశాన్ని మూలంగా తీసుకుని సోమనాథుడు దీనిని తెలుగులోకి అనువదించాడు . అయితే ఇది కేవలం మక్కీకి మక్కీ అనువాదం కాదు. సోమన తన అద్భుత సృజనాత్మకతతో, స్వతంత్ర కావ్య శైలిలో దీనిని ఒక అచ్చమైన తెలుగు ప్రబంధంగా మలిచాడు.<ref>{{Cite book|title=పింగళి లక్ష్మీకాంతం - ''ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర}}</ref> == == '''నేపథ్యం మరియు కవి విశేషాలు:-''' == నాచన సోమనాథుడు విజయనగర సామ్రాజ్య స్థాపకుడైన మొదటి బుక్కరాయల ఆస్థానంలో గౌరవించబడిన మహాకవి. సోమనుడి కవిత్వ ప్రౌఢిమను మెచ్చి బుక్కరాయలు ఆయనకు 'పెంచికలదిన్నె' అనే గ్రామాన్ని అగ్రహారంగా దానం చేసినట్లు శాసన ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఈయనకు 'సంవిధాన చక్రవర్తి', 'నవ్యానఘ శిల్పకళా ప్రౌఢిమ' అనే గొప్ప బిరుదులు ఉన్నాయి. తిక్కన కవిత్వంలో కనిపించే నాటకీయత సోమనలో పరాకాష్టకు చేరింది. తెలుగులో ఎర్రన కూడా హరివంశాన్ని (పూర్వ, ఉత్తర భాగాలు రెండూ) అనువదించాడు. అయితే ఎర్రన పురాణ పద్ధతిని ఆశ్రయించి కథను నడిపిస్తే, నాచన సోమన మాత్రం కేవలం ఉత్తర భాగాన్ని మాత్రమే ఎన్నుకుని, వర్ణనలు, రసపోషణ మరియు నాటకీయతను జోడించి ఒక విశిష్టమైన కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు .<ref>{{Cite book|title=ఆరుద్ర - ''సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం'' (ఆరవ సంపుటం)}}</ref> == '''కావ్యంలోని ముఖ్య కథా వస్తువులు''' == ఉత్తర హరివంశంలో మొత్తం ఆరు ఆశ్వాసాలు ఉన్నాయి. శ్రీకృష్ణుని జీవితంలోని ఉత్తర భాగంలో జరిగిన వీరగాథలు, యుద్ధాలు మరియు లీలలు ఇందులో ప్రధాన కథాంశాలు. ముఖ్యంగా చెప్పుకోదగ్గ ఘట్టాలు: * '''నరకాసుర వధ:''' నరకాసురుడితో జరిగే ఘోర యుద్ధం, ఈ సందర్భంలో సత్యభామా దేవి ప్రదర్శించిన వీరత్వం, రణకౌశలం ఎంతో అద్భుతంగా వర్ణించబడ్డాయి. * '''హంస-డిభకుల వృత్తాంతం:''' ఎర్రన తన గ్రంథంలో సంక్షిప్తంగా వదిలేసిన హంస, డిభకులు అనే రాక్షస సోదరుల కథను సోమన ఇందులో చాలా రసవత్తరంగా, సవివరంగా ఆవిష్కరించాడు . * '''బాణాసుర వధ - ఉషా పరిణయం:''' బాణాసురుడితో శ్రీకృష్ణుని యుద్ధం, ఉషా అనిరుద్ధుల ప్రేమ మరియు వివాహ వృత్తాంతం ఈ కావ్యంలో ఒక మనోహరమైన ఘట్టం. * '''పౌండ్రక వాసుదేవుని వధ:''' తనను తాను అసలైన కృష్ణుడిగా ప్రకటించుకుని సమాజాన్ని మోసం చేసిన నకిలీ కృష్ణుడు పౌండ్రక వాసుదేవుడిని శ్రీకృష్ణుడు శిక్షించి, సంహరించే ఘట్టం. * '''కృష్ణుడి కైలాస యాత్ర:''' శివుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి శ్రీకృష్ణుడు చేసిన కైలాస యాత్ర వర్ణన ఇందులో ఉంది. ఇది ఆనాటి హరిహర అద్వైత భావనను చాటిచెబుతుంది. '''సాహిత్య శైలి - ప్రత్యేకతలు''' నాచన సోమన కవిత్వం చాలా గంభీరంగా, పద శిల్ప చమత్కారంతో సాగుతుంది. పాత్రల మధ్య నడిచే సంభాషణలు (Dialogue delivery) నాటకీయంగా ఉండి చదువరులను కట్టిపడేస్తాయి. ముఖ్యంగా నరకాసురుడు - ఊర్వశి మధ్య జరిగే సంవాదం సోమన ఊహాశాలిత్వానికి, పాత్ర చిత్రణకు ఒక చక్కని నిదర్శనం. తెలుగు జాతీయాలు, సామెతలను సందర్భోచితంగా వాడటంలో ఆయన సిద్ధహస్తుడు. కావ్య నిర్మాణ శిల్పానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చే సాహిత్య ప్రియులందరికీ ఉత్తర హరివంశము ఒక గొప్ప మార్గదర్శి. '''మూలాలు''' [[వర్గం:తెలుగు కావ్యాలు]] [[వర్గం:14వ శతాబ్ది తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:నాచన సోమన రచనలు]] eh38mkz54a2k806j04xdxyq50z7a9co 0 507632 4957020 4947936 2026-09-13T04:24:18Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4957020 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = జరిల్హాచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name={{langx|uk|Джарилгацький національний природний парк}} | iucn_category = II | image = Джарилгач, коса.jpg | image_caption = జరిల్హాచ్ జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = ఖెర్సన్ ఒబ్లాస్ట్ , స్కాడోవ్స్క్ రేయాన్ | nearest_city = స్కాడోవ్స్క్ | coordinates = {{coords|46.01667|N|32.9333|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 10,000 హెక్టార్లు (24,711 ఎకరాలు ; 100 చదరపు కిలోమీటర్లు ; 39 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 2009 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= {{URL|nppd.com.ua}} | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-marker = park | mapframe-wikidata = yes }} '''జరిల్హాచ్ నేషనల్ నేచర్ పార్క్''' (ఉక్రేనియన్: Δjharilgatshwkiy натиональний πριρodniy πARκ′) అనేది [[ఉక్రెయిన్]] [[జాతీయ ఉద్యానవనం]], ఇది [[నల్ల సముద్రం]] ఉత్తర భాగంలో ఉన్న జరిల్హాచ్ ద్వీపం ప్రక్కనే ఉన్న కార్కినిట్ బేను కలిగి ఉంది. అనేక చిన్న సరస్సులలో స్వచ్ఛమైన ఇసుక బీచ్‌లకు, ఖనిజ నీటి బుగ్గలకు ప్రసిద్ధి చెందిన డ్జారిల్హాచ్ నల్ల సముద్రంలో అతిపెద్ద ద్వీపం. [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర]] సమయంలో ఈ ప్రాంతాన్ని రష్యన్లు ఆక్రమించారు, వారు ఈ ద్వీపాన్ని ప్రధాన భూభాగానికి అనుసంధానించి, ఆపై జాతీయ ఉద్యానవనాన్ని నాశనం చేశారు. == చరిత్ర == ఈ ప్రాంతం ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీర ప్రకృతి ఆవాసాలకు పర్యావరణ సున్నితమైన ప్రతినిధిగా ఉన్నందున ఈ ఉద్యానవనంలోని భాగాలు దాదాపు 100 సంవత్సరాలుగా ప్రకృతి నిల్వలుగా రక్షించబడ్డాయి. పరిపాలనాపరంగా, ఈ ఉద్యానవనం ఖేర్సన్ ఓబ్లాస్ట్‌లోని స్కాడోవ్స్క్ జిల్లాలో ఉంది.<ref name="parksite">{{Cite web|title=Національний природний парк «Джарилгацький»|trans-title=Dzharylhach National Nature Park|url=http://nppd.com.ua/|access-date=January 10, 2019|publisher=Official Park Site|language=uk|archive-date=2019-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102144557/http://nppd.com.ua/|url-status=dead}}</ref> [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర]] సమయంలో, ఈ ప్రాంతాన్ని మార్చి 2022లో రష్యా ఆక్రమించింది.<ref>{{Cite web|date=2022-03-09|title=Rosjanie zajęli Skadowsk w rejonie chersońskim. Zakaz organizowania proukraińskich wieców|url=https://forsal.pl/swiat/ukraina/artykuly/8376256,rosjanie-zajeli-skadowsk-w-rejonie-chersonskim.html|access-date=2024-04-07|website=forsal.pl|language=pl}}</ref> 2023 వసంతకాలంలో రష్యన్లు ఈ ద్వీపానికి ఒక భూ వంతెనను సృష్టించారు. ఈ ప్రాంతాన్ని సైనిక శిక్షణా ప్రాంతంగా రూపొందించారు, అదే సమయంలో దీనిని వాణిజ్య వేట కోసం కూడా ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web|last=Szefer|first=Maciej|date=2023-05-20|title="Ukraińskie Malediwy" w rękach Rosjan. Grozi im zagłada|url=https://wiadomosci.wp.pl/rosjanie-zajeli-ukrainskie-malediwy-robia-tam-poligon-6899973547277184a|access-date=2024-04-07|website=wiadomosci.wp.pl|language=pl}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-08-16|title=Na skutek działań rosyjskich wojsk spłonął teren parku narodowego Dżaryłgacz|url=https://www.pap.pl/aktualnosci/na-skutek-dzialan-rosyjskich-wojsk-splonal-teren-parku-narodowego-dzarylgacz|access-date=2024-03-24|website=[[Polska Agencja Prasowa]]|language=pl}}</ref> ఆగష్టు 4,5 తేదీలలో రష్యా సైనిక కార్యకలాపాల ఫలితంగా పెద్ద అగ్నిప్రమాదం సంభవించింది, ఇది చాలా ప్రాంతాన్ని కాల్చివేసింది.<ref>{{Cite web|date=2023-08-16|title=Na skutek działań rosyjskich wojsk spłonął teren parku narodowego Dżaryłgacz|url=https://www.pap.pl/aktualnosci/na-skutek-dzialan-rosyjskich-wojsk-splonal-teren-parku-narodowego-dzarylgacz|access-date=2024-03-24|website=[[Polska Agencja Prasowa]]|language=pl}}</ref> 2023 నవంబర్ 6న ఉక్రెయిన్ పర్యావరణ పరిరక్షణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ ఖేర్సన్ ఒబ్లాస్ట్‌ను రష్యా ఆక్రమించిన సమయంలో "రష్యన్ సాయుధ దురాక్రమణ" కారణంగా ఈ ఉద్యానవనం పూర్తిగా నాశనమైందని నివేదించింది.<ref name="Dzharylhach706273">{{Cite web|date=6 November 2023|title=The occupiers completely destroyed the Dzharylhach National Park and two wetlands|url=https://www.epravda.com.ua/news/2023/11/6/706273/|access-date=6 November 2023|publisher=[[Ekonomichna Pravda]]|language=Ukrainian}}</ref> == స్థలాకృతి == జారిల్‌హాచ్ ద్వీపం అనేది దక్షిణాన ఉన్న క్రిమియన్ ద్వీపకల్పానికి, ఉత్తరాన ఉన్న ప్రధాన భూభాగానికి మధ్య ఉన్న అఖాతంలో పడమర నుండి తూర్పుకు విస్తరించి ఉన్న ఇసుక, ఇసుక దిబ్బలతో కూడిన పొడవైన, సన్నని రేఖ. నీటి మట్టం తక్కువగా ఉన్న సమయాల్లో, ఈ ఇసుక దిబ్బలు బయటపడి, ప్రధాన భూభాగం ఒక సన్నని భూభాగంగా ద్వీపంతో కలిసిపోతాయి . తీరప్రాంత జలాలు చాలా నిస్సారంగా ఉంటాయి, సాధారణంగా 1 మీటరు కంటే తక్కువ లోతులో ఉంటాయి.<ref name="Ramsar2">{{Cite web|title=Karkinitska and Dzharylgatska Bays|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1394|access-date=10 September 2019|website=[[Ramsar Convention|Ramsar]] Sites Information Service}} (if the link expires, please use the [https://rsis.ramsar.org/ris-search search function] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250211185827/https://rsis.ramsar.org/ris-search/ |date=2025-02-11 }} at ramsar.org)</ref> ఈ ద్వీపం ప్రత్యేకమైన ఉప్పు నేలను సోలోనెట్జ్ అని పిలుస్తారు . ఈ అఖాతం రామ్‌సర్ సైట్ అయిన కర్కినిట్స్కా, జారిల్‌గాట్స్కా అఖాతాలలో భాగం.<ref name="Ramsar2" /> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == జరిల్హాచ్ ప్రాంతానికి అధికారిక వాతావరణ హోదా తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం - వేడి వేసవి ఉప-రకం ( కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ Dfa), ఇందులో పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వేడి వేసవి ఉంటాయి (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °సి (50 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి , వాటిలో కనీసం ఒక నెల 22 °సి (72 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది ).<ref>{{cite web|last1=Kottek|first1=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006}}</ref><ref name="kop-data">{{cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank}}</ref> జనవరిలో సగటు ఉష్ణోగ్రత −2.6 °సి (27.3 °ఎఫ్) ఉంటుంది, 1–5 రోజుల పాటు అఖాతంలో తేలియాడే మంచు కనిపించవచ్చు. జూలైలో సగటు ఉష్ణోగ్రత 22.9 °సి (73.2 °ఎఫ్) ఉంటుంది , ఇది సాధారణంగా 5 నెలల పాటు ఉండే వేడి వేసవి కాలం మధ్యలో ఉంటుంది. సంవత్సరానికి సగటున 223 రోజులు 6–12 m/s వేగంతో గాలులు వీస్తాయి; సంపూర్ణ ప్రశాంతత చాలా అరుదు.<ref name="parksite" /> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == [[దస్త్రం:Муфлони_на_о._Джарилгач.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|పార్కులో అంతరించిపోతున్న అడవి గొర్రెల జాతి అయిన మౌఫ్లాన్]] ద్వీపంలోని మొక్కలు పర్యావరణానికి ప్రత్యేకమైనవి, వీటిలో సామ్మోఫైట్స్ (వదులుగా, మారుతున్న ఇసుక హాలోఫైట్స్ పెరిగే మొక్కలు) (తాజా, లవణీయత చిత్తడి నేలల్లో లవణీయత ఆవాసాలకు అనుగుణంగా ఉండే మొక్కలు), తీరప్రాంత పచ్చికభూములు, సముద్రతీర గడ్డి మైదానాల ప్రతినిధి వృక్షజాలం, సినాన్థ్రోప్స్ (మానవులకు సామీప్యతతో సంబంధం ఉన్న అడవి మొక్కలు, ఈ సందర్భంలో చెట్టు, పొద తోటలు) ఉన్నాయి. పార్క్ భూ సరిహద్దులలో 72 కుటుంబాలలో 500 కి పైగా జాతుల వాస్కులర్ మొక్కలు నమోదు చేయబడ్డాయి.<ref name="parksite" /><ref name="Ramsar2" /> ఈ ఉద్యానవనంలో 80కి పైగా అకశేరుక జాతులు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో రక్షిత దట్టమైన పొదలతో కూడిన అనేక నిస్సార తీర ప్రాంతాలు ఉన్నందున, ఇది క్రేఫిష్, పీతలు, చేపలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ సముద్ర తీరం మస్సెల్స్, చేపలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. అడవి జంతువులలో జింక, పంది, మౌఫ్లాన్ (ఒక రకమైన అడవి గొర్రెలు) ఉన్నాయి.<ref name="parksite" /> మే 2022లో ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా 2022 దండయాత్రలో ఈ పార్క్ ఒక క్రియాశీల పోరాట క్షేత్రంగా మారింది, దాని 56 కిలోమీటర్లకు పైగా  తీరప్రాంతాలలో మందుపాతరలు అమర్చబడ్డాయి.<ref name="nuttallenvironmentUkraine">{{Cite web|last=Nuttall|first=Philippa|date=2022-05-21|title=How Vladimir Putin weaponised the environment in Ukraine|url=https://www.newstatesman.com/long-reads/2022/05/how-vladimir-putin-weaponised-environment-in-ukraine|access-date=2022-07-06|publisher=[[The New Statesman]]}}</ref> 6 నవంబర్ 2023న ఉక్రెయిన్ పర్యావరణ పరిరక్షణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ, ఖేర్సన్ ఒబ్లాస్ట్‌ను రష్యా ఆక్రమించిన సమయంలో "రష్యన్ సాయుధ దురాక్రమణ" కారణంగా ఈ పార్క్ పూర్తిగా ధ్వంసమైందని నివేదించింది.<ref name="Dzharylhach706273" /> == ప్రజా వినియోగం == పార్క్ నిర్వహణ పిల్లలు, పాఠశాల సమూహాల కోసం విద్యా కార్యక్రమాలను, అలాగే ప్రజా-అవగాహన కార్యకలాపాలు, పర్యావరణ పర్యటనలను స్పాన్సర్ చేస్తుంది. ఈ ఉద్యానవనం చిన్న ఫీజులు, పర్యావరణ సున్నితమైన మండలాల రక్షణకు లోబడి బీచ్లకు సమతుల్య వినోద ప్రవేశాన్ని కూడా స్పాన్సర్ చేస్తుంది.<ref name="parksite" /> ఈ ప్రాంతం జలపక్షులకు ముఖ్యమైనది. హాని కలిగించే ఎర్ర రొమ్ముల గూస్ ఈ ప్రాంతానికి స్థానికమైనది <ref name="Ramsar2" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] omu8f40mh0tufja5wn68l3egu86ger3 0 508622 4957103 4952616 2026-09-13T07:46:28Z యర్రా రామారావు 28161 Synced 3 categories from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 4957103 wikitext text/x-wiki {{Short description|హర్యానా 2వ ముఖ్యమంత్రి}}{{Orphan}}{{Infobox officeholder | name = రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ | image = Birender Singh b1921 2023 stamp of India.jpg | caption = 2023 భారత తపాలా బిళ్లపై బీరేంద్ర సింగ్ | image_size = | birth_date = {{birth date|1921|2|20|df=y}} | birth_place = [[రేవారీ]], [[పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా)|పంజాబ్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|2009|9|30|1921|2|20|df=y}} | death_place = [[గుర్గావ్]], [[హర్యానా]], [[భారతదేశం]] | office = [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రి]] | term_start = 24 మార్చి 1967 | term_end = 20 నవంబర్ 1967 | governor = {{ubl|[[ధర్మ వీర]]|[[బీరేంద్ర నారాయణ్ చక్రవర్తి]]}} | predecessor = [[భగవత్ దయాళ్ శర్మ]] | successor = {{ubl|''[[రాష్ట్రపతి పాలన]]''|[[బన్సీ లాల్]]}} {{Collapsed infobox section begin |కేంద్ర మంత్రి పదవులు |last=yes |titlestyle = border:1px dashed lightgrey; }} {{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రి|వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి]] | term_start = 14 జనవరి 1980 | term_end = 31 అక్టోబర్ 1984<br/>4 నవంబర్ 1984{{ndash}}31 డిసెంబర్ 1984 | prime_minister = {{ubl|[[ఇందిరా గాంధీ]]|[[రాజీవ్ గాంధీ]]}} | predecessor = [[బ్రహ్మ్ ప్రకాష్ (రాజకీయ నాయకుడు)|బ్రహ్మ్ ప్రకాష్]] | successor = [[బూటా సింగ్]] | office1 = [[గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి|గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రి]] | term_start1 = 20 జనవరి 1980 | term_end1 = 29 జనవరి 1983<br/>{{small|23 జనవరి 1982 వరకు గ్రామీణ పునర్నిర్మాణ మంత్రి}} | prime_minister1 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor1 = [[భాను ప్రతాప్ సింగ్]] | successor1 = హరినాథ్ మిశ్రా | office2 = [[జల వనరుల శాఖ మంత్రి|నీటిపారుదల మంత్రి]] | term_start2 = 12 నవంబర్ 1980 | term_end2 = 15 జనవరి 1982 | prime_minister2 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor2 = [[కేదార్ పాండే]] | successor2 = కేదార్ పాండే | office3 = [[వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, పౌర సరఫరాల శాఖ|పౌర సరఫరాలు, సహకార శాఖ మంత్రి]] | term_start3 = 19 మార్చి 1981 | term_end3 = 2 సెప్టెంబర్ 1982 | prime_minister3 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor3 = [[విద్యా చరణ్ శుక్లా]] | successor3 = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | office4 = [[వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, పౌర సరఫరాల శాఖ|ఆహార, పౌర సరఫరాల మంత్రి]] | term_start4 = 31 డిసెంబర్ 1984 | term_end4 = 25 సెప్టెంబర్ 1985 | prime_minister4 = రాజీవ్ గాంధీ | predecessor4 = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | successor4 = [[కామాఖ్య ప్రసాద్ సింగ్ దేవ్]] | term_start5 = 21 నవంబర్ 1990 | term_end5 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister5 = [[చంద్రశేఖర్]] | predecessor5 = చంద్రశేఖర్ | successor5 = ''మంత్రిత్వ శాఖ విభజన''<br/>[[తరుణ్ గొగోయ్]] (ఆహారం)<br/>[[పి. వి. నరసింహారావు]] (పౌర సరఫరాలు, వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ప్రజా పంపిణీ) {{Collapsed infobox section end}} }} | party = [[విశాల్ హర్యానా పార్టీ]] | spouse = చంద్ర ప్రభ | parents = రావ్ బహల్ సింగ్ | footnotes = | relatives = {{ubl|రావ్ శివరాజ్ సింగ్ (సోదరుడు)|రావ్ అశోక్ సింగ్ (మేనల్లుడు)}} | children = {{ubl|[[రావ్ ఇందర్‌జిత్ సింగ్]]|సుధా రాణి రావ్|రావ్ అజిత్ సింగ్|రావ్ యాదవేంద్ర సింగ్}} | allegiance = {{flag|British India}}<br>{{flagu|India}} | branch = {{army|British India}}<br>{{army|India}} | service_years = (1939–1947)<br>(1950-1951) | rank = [[File:Captain of the Indian Army.svg|21px]] [[కెప్టెన్]] | unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[టెరిటోరియల్ ఆర్మీ (భారతదేశం)|టెరిటోరియల్ ఆర్మీ]] | honorific_prefix = [[కెప్టెన్]] }} '''మహారాజా రావ్ బీరేంద్ర సింగ్''' (20 ఫిబ్రవరి 1921 – 30 సెప్టెంబర్ 2009)<ref>{{Cite book |last=Bhāṭī |first=Hari Siṃha |url=https://books.google.com/books?id=QDhuAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A5%80+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE |title=Bhaṭanera kā itihāsa |date=2000 |publisher=Kavī Prakāśana |isbn=978-81-86436-28-8 |language=hi}}</ref><ref>{{Cite book |last=Deśavāla |first=Santarāma |url=https://books.google.com/books?id=28eAAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A5%80+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE |title=Hariyāṇā, saṃskr̥ti evaṃ kalā |date=2004 |publisher=Hariyāṇā Sāhitya Akādamī |language=hi}}</ref><ref>{{Cite book |last=Michelutti |first=Lucia |url=https://books.google.com/books?id=sOYJEAAAQBAJ&dq=kingdom+of+rewari&pg=PT52 |title=The Vernacularisation of Democracy: Politics, Caste and Religion in India |date=2020-11-29 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-000-08400-9 |language=en}}</ref> ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన మొదట [[పంజాబ్ (భారతదేశం)|పంజాబ్]] రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా, ఆ తర్వాత [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|హర్యానా ముఖ్యమంత్రిగా]] పనిచేశారు. పంజాబ్ రాష్ట్రంలో, [[హర్యానా]] రాష్ట్రంలో, కేంద్ర మంత్రివర్గంలో కూడా మంత్రిగా సేవలందించారు. ఆయన 1967లో హర్యానా రాష్ట్ర శాసనసభకు రెండవ [[హర్యానా శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకర్‌గా]] (మొదటి పురుష స్పీకర్‌గా) కూడా పనిచేశారు. శాసనసభ్యులు పదేపదే పార్టీలు మారే విధానాన్ని వర్ణించడానికి ఆయన '[[ఆయా రామ్, గయా రామ్]]' అనే భారతీయ రాజకీయ పదాన్ని సృష్టించారు. == తొలినాటి జీవితం == రావ్ 1921లో బ్రిటిష్ ఇండియాలోని పంజాబ్ ప్రావిన్స్ [ప్రస్తుత హర్యానా], రేవారీలోని [[యదువంశీ అహిర్]] రాజకుటుంబంలో జన్మించారు.<ref>{{Cite journal|title=Rao Birender Singh: A Political Assessment|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/114827/16/16_chapter%209.pdf|journal=Shodhganga|volume=16_Chapter 9|pages=238|via=The Ahirwal region is dominated by the Yaduvanshi Ahir caste and Rao Birender Singh marched along with them for the progress of the region according to some of his contemporaries. They say that nobody is perfect but Rao Birender Singh is near perfection.}}</ref><ref>{{Cite journal|title=The Twista and Turns of the Politics in the Ahirwal|url=http://14.139.116.20:8080/jspui/bitstream/10603/114827/11/11_chapter%204.pdf|journal=Shodhganga|volume=11_Chapter 4|pages=98}}</ref> ఆయన తండ్రి రావ్ బల్బీర్ సింగ్.<ref>{{Cite web|title=Dynastic politics reigns in Ahirwal|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/dynastic-politics-reigns-in-ahirwal-838724|access-date=26 July 2020|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> తన కుటుంబం నేరుగా [[రావ్ తులారామ్|రాజా రావ్ తులారామ్ సింగ్]] వంశానికి చెందిందని ఆయన పేర్కొన్నారు.<ref name="indiatimes">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/3-familes-3-generations-70-years-the-battle-for-rewari-continues/articleshow/71571992.cms|title=3 {{sic|familes,|nolink=y}} 3 generations, 70 years: The battle for Rewari continues {{pipe}} Gurgaon News|website=The Times of India | date=14 October 2019 | author=Rao Jaswant Singh |access-date=20 December 2020}}</ref> == కెరీర్ == === తూర్పు పంజాబ్ === బీరేంద్ర సింగ్ సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కళాశాలలో గడిపిన సంవత్సరాలు భారతదేశ స్వాతంత్ర్య తొలి సంవత్సరాలు. కళాశాల న్యూఢిల్లీలో ఉంది, రాజకీయ కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉన్న ఆ వాతావరణం బీరేంద్ర సింగ్‌ను రాజకీయాల వైపు ఆకర్షించింది. స్వతంత్ర భారతదేశంలో మొదటి ఎన్నికలు 1952లో జరిగాయి. ఆ ఎన్నికల్లో బీరేంద్ర సింగ్ తన సొంత ప్రాంతమైన అహిర్వాల్ (దీనికి పట్టణ కేంద్రం రేవారీ) నుంచి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. అహిర్వాల్ ప్రాంత రాజకీయాల్లో అనేక మలుపులు, మార్పుల కారణంగా ఆయన ఆ ఎన్నికల్లో ఓడిపోయారు.<ref>{{Cite web |title=हरियाणा के इस दिग्गज नेता के आगे नहीं चली थी इंदिरा की, हारा था कांग्रेस का प्रत्याशी |url=https://www.jagran.com/politics/state-ncr-know-about-former-chief-minister-of-haryana-rao-birender-singh-19134627.html |access-date=2023-03-12 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} తర్వాత బీరేంద్ర సింగ్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో చేరారు. రాష్ట్ర శాసనసభకు ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే బదులు, ఆయన రాష్ట్ర శాసనమండలికి (ఎగువ సభకు) నామినేట్ అయ్యారు. ఆయన ఉచ్ఛారణ, ప్రగతిశీల భావాలను నెహ్రూ, అనేకమంది ప్రశంసించారు. ఆయన రాజ కుటుంబ నేపథ్యం, నాయకత్వ లక్షణాలు సంస్థానాల రాజులతో వ్యవహరించడంలో నెహ్రూకు సహాయపడ్డాయి. ఈ విధంగా, బీరేంద్ర సింగ్ ఎన్నికల్లో గెలవకుండానే అవిభక్త పంజాబ్ (దీనిని [[తూర్పు పంజాబ్]] అని పిలుస్తారు) రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యుడయ్యారు. 1966 వరకు వరుసగా రెండు పర్యాయాలు (మొత్తం 12 సంవత్సరాలు) నామినేటెడ్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు. ఈ కాలంలో ఆయన [[ప్రతాప్ సింగ్ కైరోన్]] ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా నియమితులయ్యారు. పిడబ్ల్యుడి, నీటిపారుదల, విద్యుత్, రెవెన్యూ లాంటి పలు ముఖ్యమైన మంత్రిత్వ శాఖల బాధ్యతలను నిర్వహించారు.<ref>{{Cite news |date=2019-10-14 |title=3 familes, 3 generations, 70 years: The battle for Rewari continues |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/3-familes-3-generations-70-years-the-battle-for-rewari-continues/articleshow/71571992.cms |access-date=2023-03-12 |issn=0971-8257}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} === హర్యానా ఆవిర్భావం === 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు, పాత పంజాబ్ ప్రావిన్స్ విభజనకు గురైంది, తూర్పు పంజాబ్‌ను భారతదేశం అట్టిపెట్టుకుంది. తూర్పు పంజాబ్ మైదానాల్లో ఉన్న పలు సంస్థానాలను విలీనం చేసి పెప్సు (PEPSU) రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అదేవిధంగా కొండ ప్రాంతాల్లోని సంస్థానాలను విలీనం చేసి హిమాచల్ చీఫ్ కమిషనర్స్ ప్రావిన్స్‌ను సృష్టించారు. బ్రిటిష్ వారి ప్రత్యక్ష పాలనలో ఉన్న ప్రాంతం మూడవ, ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా మారి పంజాబ్ అనే పేరు పొందింది. అహిర్వాల్ ప్రాంతం, రేవారీ ఈ పంజాబ్ రాష్ట్రంలో భాగమయ్యాయి, బీరేంద్ర సింగ్ ఈ రాష్ట్రంలో మంత్రిగా ఉన్నారు. 1956–66 మధ్యకాలంలో పైన పేర్కొన్న మూడు రాజకీయ ప్రాంతాలు విలీనం, విభజనలకు గురయ్యాయి. చివరకు 1966లో నేటి రాజకీయ పటం ఉనికిలోకి వచ్చింది.{{citation needed|date=April 2017}} ఈ పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రక్రియలో ఆఖరి దశ పంజాబ్‌లోని హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతాలను విడదీసి కొత్త హర్యానా రాష్ట్రాన్ని సృష్టించడం. రెండు రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి రాజధానిగా చండీగఢ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేయడం. కొన్ని రాజకీయ ఎత్తుగడలు, వాదోపవాదాల తర్వాత ఇది పూర్తయింది. ఈ విభజన ప్రక్రియలో రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. అహిర్వాల్/రేవారీ ఢిల్లీ సమీపంలో ఉన్న హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతం కావడం, అవిభక్త పంజాబ్‌లో హిందీ మాట్లాడే ప్రజలకు రాజకీయంగా సరైన గుర్తింపు లభించడం లేదని ఆయన భావించడమే ఇందుకు కారణం. అందువల్ల, 1962 నుంచి ఆయన విభజన ప్రచారానికి నాయకత్వం వహించి, నవంబర్ 1966లో హర్యానా రాష్ట్ర ఏర్పాటుతో విజయం సాధించారు.{{citation needed|date=April 2017}} === కాంగ్రెస్ నుంచి వలస === 1966 నవంబర్‌లో హర్యానా ఏర్పడిన తర్వాత, భగవత్ దయాళ్ శర్మ హర్యానా తొలి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. పంజాబ్ అసెంబ్లీ నుంచి విడిపోయిన హర్యానా అసెంబ్లీకి బీరేంద్ర సింగ్ తొలి స్పీకర్‌గా ఎన్నికయ్యారు. హర్యానా విధానసభకు తొలిసారిగా 1967 మార్చిలో ఎన్నికలు జరిగాయి. పటౌడీ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి కాంగ్రెస్ పార్టీ అభ్యర్థిగా బీరేంద్ర సింగ్ హర్యానా శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. అయితే, పలువురు ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి కాంగ్రెస్ పార్టీని వీడి వెంటనే [[విశాల్ హర్యానా పార్టీ]]ని స్థాపించారు. భగవత్ దయాళ్ శర్మ స్థానంలో 1967 మార్చి 24న ఆయన హర్యానా ముఖ్యమంత్రిగా నియమితులై, తన కొత్త పార్టీతో అధికారాన్ని చేపట్టారు.<ref>{{cite book|first1=S.K.|last1=Khanna|title=Contemporary Indian Politics|url=https://books.google.com/books?id=U30CQ7Ezq58C|year=1999|publisher=Discovery Publishing House|isbn=978-81-7141-445-1|pages=112–3}}</ref> కానీ 1967 నవంబర్‌లో అసెంబ్లీ రద్దయింది, హర్యానాలో రాష్ట్రపతి పాలన విధించారు. 1968లో జరిగిన విధానసభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ విజయం సాధించగా, బన్సీలాల్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. బీరేంద్ర సింగ్ పార్టీ విశాల్ హర్యానా పార్టీ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో నిలిచింది.{{citation needed|date=April 2017}} విశాల్ హర్యానా పార్టీ టిక్కెట్‌పై మహేంద్రగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుంచి 1971లో ఆయన 5వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు.{{citation needed|date=April 2017}} === తరువాతి కెరీర్ === 1977 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మహేంద్రగఢ్ స్థానం నుంచి విశాల్ హర్యానా పార్టీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓడిపోయారు. సెప్టెంబర్ 1978లో ఆయన ఈ పార్టీని కాంగ్రెస్‌లో విలీనం చేశారు. 1980లో ఆయన 7వ లోక్‌సభకు తిరిగి ఎన్నికయ్యారు, కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. భారత తొమ్మిదవ మంత్రివర్గంలో వ్యవసాయ, ఆహార, గ్రామీణాభివృద్ధి, నీటిపారుదల, పౌర సరఫరాల శాఖల క్యాబినెట్ మంత్రిగా ఆయన పనిచేశారు. 1984లో మహేంద్రగఢ్ నుంచి 8వ లోక్‌సభకు తిరిగి ఎన్నికై ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ నేతృత్వంలోని 10వ మంత్రివర్గంలో భాగమయ్యారు. ఆ తర్వాత 1989లో బోఫోర్స్ కుంభకోణం విషయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీకి, లోక్‌సభకు రాజీనామా చేశారు. జనతాదళ్‌లో చేరి 1989లో 9వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు. చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో క్యాబినెట్ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 1991 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మహేంద్రగఢ్ స్థానంలో ఓడిపోయారు. 1996 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో ఐఎన్‌సి అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓటమి పాలయ్యారు. 1996 తర్వాత ఆయన క్రియాశీల రాజకీయాల నుంచి తప్పుకున్నారు.{{citation needed|date=April 2017}} == సైనిక కెరీర్ == రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ టెరిటోరియల్ ఆర్మీలో చేరారు.{{citation needed|date=April 2017}}<ref>{{Cite book |last=PADALKAR |first=RAVINDRA |url=https://books.google.com/books?id=dbgUEAAAQBAJ&dq=rao+birender+singh+territorial+army&pg=PT328 |title=Ruling Dynasties of Independent India - Volume 1 |date=2021-01-16 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-63714-799-3 |language=en}}</ref> * 1947లో ఆయన కెప్టెన్‌గా సైన్యం నుంచి రాజీనామా చేశారు. ఆయన రాంపురా వచ్చి రావ్ బల్బీర్ సింగ్ చరాచర ఆస్తులన్నింటినీ తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |last=PADALKAR |first=RAVINDRA |url=https://books.google.com/books?id=dbgUEAAAQBAJ&dq=rao+birender+singh+territorial+army&pg=PT328 |title=Ruling Dynasties of Independent India - Volume 1 |date=2021-01-16 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-63714-799-3 |language=en}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} * 1949–50 బ్యాచ్‌లో ఆయన ఇండియన్ పోలీస్ సర్వీస్‌కు ఎంపికయ్యారు, కానీ ఆ విధుల్లో చేరలేదు. * మళ్లీ 1950 నుంచి 1951 వరకు ఆయన టెరిటోరియల్ ఆర్మీలో కమిషన్డ్ ఆఫీసర్‌గా పనిచేశారు.{{citation needed|date=April 2017}}<ref>{{Cite web |title=New role for Dhoni? MSD to be part of defence panel to review NCC |url=https://www.theweek.in/news/sports/2021/09/16/new-role-for-dhoni-msd-to-be-part-of-defence-panel-to-review-ncc.html |access-date=2023-03-12 |website=The Week |language=en}}</ref> == రేవారీకి సహకారం == ఆయన కృషి వల్ల 1989లో రేవారీ ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పడింది. అప్పుడు చౌదరి ఓం ప్రకాష్ చౌతాలా ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు.{{citation needed|date=April 2017}} == అహిర్వాల్ ప్రాంతాల విద్య, సంక్షేమం == దేశానికి చేసిన రాజకీయ సేవతో పాటు రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ ఎన్నో విద్యా సంస్థలను స్థాపించి అహిర్వాల్ వెనుకబడిన ప్రాంతాలకు సేవ చేశారు. అహిర్ కళాశాల (రేవారీ), ఆర్‌బీఎస్ స్కూల్ (రేవారీ), రావ్ తులారామ్ స్కూల్ (రేవారీ), రావ్ తులారామ్ టెక్నికల్ కళాశాల (ఢిల్లీ) వంటి విద్యాసంస్థలను ఆయన నెలకొల్పారు. రేవారీలోని రాంపురాలో ఆర్‌బీఎస్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ వ్యవస్థాపకుడు కూడా ఆయనే.{{citation needed|date=April 2017}} == మరణం == ఆయన 2009 సెప్టెంబర్ 30న గుర్గావ్‌లో గుండెపోటుతో మరణించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/rao-birender-singh-second-cm-of-haryana-pa/523543/|title= Birender Singh, second CM of Haryana, passes away|newspaper=[[The Indian Express]]|date=1 October 2009|access-date=14 March 2011}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[రావ్ తులారామ్#రేవారీ పాలకులు జాబితా|రేవారీ రావ్ పాలకుల జాబితా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య గమనికలు == * డాక్టర్ రవీంద్ర సింగ్ యాదవ్, విజయపాల్, 1857 కి క్రాంతి కే పురోధా: రావ్ రాజా తులారామ్, 2013, పునీత్ పబ్లికేషన్ జైపూర్, {{ISBN|978-81-88559-54-1}} * క్రాంతిదూత్ రావ్ రాజా తులారామ్, 1999, ఇంజనీర్ అనిల్ యాదవ్, సరితా బుక్ హౌస్, ఢిల్లీ. {{DEFAULTSORT:సింగ్, బీరేంద్ర}} [[వర్గం:1921 జననాలు]] [[వర్గం:2009 మరణాలు]] [[వర్గం:రేవారీ జిల్లాకు చెందిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజకుటుంబీకులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ భారతీయ సైనిక అధికారులు]] [[వర్గం:రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం భారతీయ సైనిక సిబ్బంది]] [[వర్గం:భారత సైనిక అధికారులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ సైనిక సిబ్బంది]] [[వర్గం:హర్యానాకు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:విశాల్ హర్యానా పార్టీ నాయకులు]] [[వర్గం:హర్యానా ఎమ్మెల్యేలు 1968–1972]] [[వర్గం:హర్యానా ఎమ్మెల్యేలు 1977–1982]] [[వర్గం:హర్యానా శాసనసభ స్పీకర్లు]] [[వర్గం:హర్యానా ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[వర్గం:హర్యానా ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:హర్యానా నుంచి లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1971–1977]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1980–1984]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1984–1989]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1989–1991]] [[వర్గం:భారతదేశ వ్యవసాయ మంత్రులు]] [[వర్గం:5వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:భారత సైనికాధికారులు]] [[వర్గం:హర్యానా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] otoito8pw5ts7n2jbb99x2pmhbov78p 4957104 4957103 2026-09-13T07:46:59Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:హర్యానా నుంచి లోక్‌సభ సభ్యులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957104 wikitext text/x-wiki {{Short description|హర్యానా 2వ ముఖ్యమంత్రి}}{{Orphan}}{{Infobox officeholder | name = రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ | image = Birender Singh b1921 2023 stamp of India.jpg | caption = 2023 భారత తపాలా బిళ్లపై బీరేంద్ర సింగ్ | image_size = | birth_date = {{birth date|1921|2|20|df=y}} | birth_place = [[రేవారీ]], [[పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా)|పంజాబ్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|2009|9|30|1921|2|20|df=y}} | death_place = [[గుర్గావ్]], [[హర్యానా]], [[భారతదేశం]] | office = [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రి]] | term_start = 24 మార్చి 1967 | term_end = 20 నవంబర్ 1967 | governor = {{ubl|[[ధర్మ వీర]]|[[బీరేంద్ర నారాయణ్ చక్రవర్తి]]}} | predecessor = [[భగవత్ దయాళ్ శర్మ]] | successor = {{ubl|''[[రాష్ట్రపతి పాలన]]''|[[బన్సీ లాల్]]}} {{Collapsed infobox section begin |కేంద్ర మంత్రి పదవులు |last=yes |titlestyle = border:1px dashed lightgrey; }} {{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రి|వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి]] | term_start = 14 జనవరి 1980 | term_end = 31 అక్టోబర్ 1984<br/>4 నవంబర్ 1984{{ndash}}31 డిసెంబర్ 1984 | prime_minister = {{ubl|[[ఇందిరా గాంధీ]]|[[రాజీవ్ గాంధీ]]}} | predecessor = [[బ్రహ్మ్ ప్రకాష్ (రాజకీయ నాయకుడు)|బ్రహ్మ్ ప్రకాష్]] | successor = [[బూటా సింగ్]] | office1 = [[గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి|గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రి]] | term_start1 = 20 జనవరి 1980 | term_end1 = 29 జనవరి 1983<br/>{{small|23 జనవరి 1982 వరకు గ్రామీణ పునర్నిర్మాణ మంత్రి}} | prime_minister1 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor1 = [[భాను ప్రతాప్ సింగ్]] | successor1 = హరినాథ్ మిశ్రా | office2 = [[జల వనరుల శాఖ మంత్రి|నీటిపారుదల మంత్రి]] | term_start2 = 12 నవంబర్ 1980 | term_end2 = 15 జనవరి 1982 | prime_minister2 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor2 = [[కేదార్ పాండే]] | successor2 = కేదార్ పాండే | office3 = [[వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, పౌర సరఫరాల శాఖ|పౌర సరఫరాలు, సహకార శాఖ మంత్రి]] | term_start3 = 19 మార్చి 1981 | term_end3 = 2 సెప్టెంబర్ 1982 | prime_minister3 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor3 = [[విద్యా చరణ్ శుక్లా]] | successor3 = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | office4 = [[వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, పౌర సరఫరాల శాఖ|ఆహార, పౌర సరఫరాల మంత్రి]] | term_start4 = 31 డిసెంబర్ 1984 | term_end4 = 25 సెప్టెంబర్ 1985 | prime_minister4 = రాజీవ్ గాంధీ | predecessor4 = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | successor4 = [[కామాఖ్య ప్రసాద్ సింగ్ దేవ్]] | term_start5 = 21 నవంబర్ 1990 | term_end5 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister5 = [[చంద్రశేఖర్]] | predecessor5 = చంద్రశేఖర్ | successor5 = ''మంత్రిత్వ శాఖ విభజన''<br/>[[తరుణ్ గొగోయ్]] (ఆహారం)<br/>[[పి. వి. నరసింహారావు]] (పౌర సరఫరాలు, వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ప్రజా పంపిణీ) {{Collapsed infobox section end}} }} | party = [[విశాల్ హర్యానా పార్టీ]] | spouse = చంద్ర ప్రభ | parents = రావ్ బహల్ సింగ్ | footnotes = | relatives = {{ubl|రావ్ శివరాజ్ సింగ్ (సోదరుడు)|రావ్ అశోక్ సింగ్ (మేనల్లుడు)}} | children = {{ubl|[[రావ్ ఇందర్‌జిత్ సింగ్]]|సుధా రాణి రావ్|రావ్ అజిత్ సింగ్|రావ్ యాదవేంద్ర సింగ్}} | allegiance = {{flag|British India}}<br>{{flagu|India}} | branch = {{army|British India}}<br>{{army|India}} | service_years = (1939–1947)<br>(1950-1951) | rank = [[File:Captain of the Indian Army.svg|21px]] [[కెప్టెన్]] | unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[టెరిటోరియల్ ఆర్మీ (భారతదేశం)|టెరిటోరియల్ ఆర్మీ]] | honorific_prefix = [[కెప్టెన్]] }} '''మహారాజా రావ్ బీరేంద్ర సింగ్''' (20 ఫిబ్రవరి 1921 – 30 సెప్టెంబర్ 2009)<ref>{{Cite book |last=Bhāṭī |first=Hari Siṃha |url=https://books.google.com/books?id=QDhuAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A5%80+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE |title=Bhaṭanera kā itihāsa |date=2000 |publisher=Kavī Prakāśana |isbn=978-81-86436-28-8 |language=hi}}</ref><ref>{{Cite book |last=Deśavāla |first=Santarāma |url=https://books.google.com/books?id=28eAAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A5%80+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE |title=Hariyāṇā, saṃskr̥ti evaṃ kalā |date=2004 |publisher=Hariyāṇā Sāhitya Akādamī |language=hi}}</ref><ref>{{Cite book |last=Michelutti |first=Lucia |url=https://books.google.com/books?id=sOYJEAAAQBAJ&dq=kingdom+of+rewari&pg=PT52 |title=The Vernacularisation of Democracy: Politics, Caste and Religion in India |date=2020-11-29 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-000-08400-9 |language=en}}</ref> ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన మొదట [[పంజాబ్ (భారతదేశం)|పంజాబ్]] రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా, ఆ తర్వాత [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|హర్యానా ముఖ్యమంత్రిగా]] పనిచేశారు. పంజాబ్ రాష్ట్రంలో, [[హర్యానా]] రాష్ట్రంలో, కేంద్ర మంత్రివర్గంలో కూడా మంత్రిగా సేవలందించారు. ఆయన 1967లో హర్యానా రాష్ట్ర శాసనసభకు రెండవ [[హర్యానా శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకర్‌గా]] (మొదటి పురుష స్పీకర్‌గా) కూడా పనిచేశారు. శాసనసభ్యులు పదేపదే పార్టీలు మారే విధానాన్ని వర్ణించడానికి ఆయన '[[ఆయా రామ్, గయా రామ్]]' అనే భారతీయ రాజకీయ పదాన్ని సృష్టించారు. == తొలినాటి జీవితం == రావ్ 1921లో బ్రిటిష్ ఇండియాలోని పంజాబ్ ప్రావిన్స్ [ప్రస్తుత హర్యానా], రేవారీలోని [[యదువంశీ అహిర్]] రాజకుటుంబంలో జన్మించారు.<ref>{{Cite journal|title=Rao Birender Singh: A Political Assessment|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/114827/16/16_chapter%209.pdf|journal=Shodhganga|volume=16_Chapter 9|pages=238|via=The Ahirwal region is dominated by the Yaduvanshi Ahir caste and Rao Birender Singh marched along with them for the progress of the region according to some of his contemporaries. They say that nobody is perfect but Rao Birender Singh is near perfection.}}</ref><ref>{{Cite journal|title=The Twista and Turns of the Politics in the Ahirwal|url=http://14.139.116.20:8080/jspui/bitstream/10603/114827/11/11_chapter%204.pdf|journal=Shodhganga|volume=11_Chapter 4|pages=98}}</ref> ఆయన తండ్రి రావ్ బల్బీర్ సింగ్.<ref>{{Cite web|title=Dynastic politics reigns in Ahirwal|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/dynastic-politics-reigns-in-ahirwal-838724|access-date=26 July 2020|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> తన కుటుంబం నేరుగా [[రావ్ తులారామ్|రాజా రావ్ తులారామ్ సింగ్]] వంశానికి చెందిందని ఆయన పేర్కొన్నారు.<ref name="indiatimes">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/3-familes-3-generations-70-years-the-battle-for-rewari-continues/articleshow/71571992.cms|title=3 {{sic|familes,|nolink=y}} 3 generations, 70 years: The battle for Rewari continues {{pipe}} Gurgaon News|website=The Times of India | date=14 October 2019 | author=Rao Jaswant Singh |access-date=20 December 2020}}</ref> == కెరీర్ == === తూర్పు పంజాబ్ === బీరేంద్ర సింగ్ సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కళాశాలలో గడిపిన సంవత్సరాలు భారతదేశ స్వాతంత్ర్య తొలి సంవత్సరాలు. కళాశాల న్యూఢిల్లీలో ఉంది, రాజకీయ కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉన్న ఆ వాతావరణం బీరేంద్ర సింగ్‌ను రాజకీయాల వైపు ఆకర్షించింది. స్వతంత్ర భారతదేశంలో మొదటి ఎన్నికలు 1952లో జరిగాయి. ఆ ఎన్నికల్లో బీరేంద్ర సింగ్ తన సొంత ప్రాంతమైన అహిర్వాల్ (దీనికి పట్టణ కేంద్రం రేవారీ) నుంచి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. అహిర్వాల్ ప్రాంత రాజకీయాల్లో అనేక మలుపులు, మార్పుల కారణంగా ఆయన ఆ ఎన్నికల్లో ఓడిపోయారు.<ref>{{Cite web |title=हरियाणा के इस दिग्गज नेता के आगे नहीं चली थी इंदिरा की, हारा था कांग्रेस का प्रत्याशी |url=https://www.jagran.com/politics/state-ncr-know-about-former-chief-minister-of-haryana-rao-birender-singh-19134627.html |access-date=2023-03-12 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} తర్వాత బీరేంద్ర సింగ్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో చేరారు. రాష్ట్ర శాసనసభకు ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే బదులు, ఆయన రాష్ట్ర శాసనమండలికి (ఎగువ సభకు) నామినేట్ అయ్యారు. ఆయన ఉచ్ఛారణ, ప్రగతిశీల భావాలను నెహ్రూ, అనేకమంది ప్రశంసించారు. ఆయన రాజ కుటుంబ నేపథ్యం, నాయకత్వ లక్షణాలు సంస్థానాల రాజులతో వ్యవహరించడంలో నెహ్రూకు సహాయపడ్డాయి. ఈ విధంగా, బీరేంద్ర సింగ్ ఎన్నికల్లో గెలవకుండానే అవిభక్త పంజాబ్ (దీనిని [[తూర్పు పంజాబ్]] అని పిలుస్తారు) రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యుడయ్యారు. 1966 వరకు వరుసగా రెండు పర్యాయాలు (మొత్తం 12 సంవత్సరాలు) నామినేటెడ్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు. ఈ కాలంలో ఆయన [[ప్రతాప్ సింగ్ కైరోన్]] ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా నియమితులయ్యారు. పిడబ్ల్యుడి, నీటిపారుదల, విద్యుత్, రెవెన్యూ లాంటి పలు ముఖ్యమైన మంత్రిత్వ శాఖల బాధ్యతలను నిర్వహించారు.<ref>{{Cite news |date=2019-10-14 |title=3 familes, 3 generations, 70 years: The battle for Rewari continues |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/3-familes-3-generations-70-years-the-battle-for-rewari-continues/articleshow/71571992.cms |access-date=2023-03-12 |issn=0971-8257}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} === హర్యానా ఆవిర్భావం === 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు, పాత పంజాబ్ ప్రావిన్స్ విభజనకు గురైంది, తూర్పు పంజాబ్‌ను భారతదేశం అట్టిపెట్టుకుంది. తూర్పు పంజాబ్ మైదానాల్లో ఉన్న పలు సంస్థానాలను విలీనం చేసి పెప్సు (PEPSU) రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అదేవిధంగా కొండ ప్రాంతాల్లోని సంస్థానాలను విలీనం చేసి హిమాచల్ చీఫ్ కమిషనర్స్ ప్రావిన్స్‌ను సృష్టించారు. బ్రిటిష్ వారి ప్రత్యక్ష పాలనలో ఉన్న ప్రాంతం మూడవ, ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా మారి పంజాబ్ అనే పేరు పొందింది. అహిర్వాల్ ప్రాంతం, రేవారీ ఈ పంజాబ్ రాష్ట్రంలో భాగమయ్యాయి, బీరేంద్ర సింగ్ ఈ రాష్ట్రంలో మంత్రిగా ఉన్నారు. 1956–66 మధ్యకాలంలో పైన పేర్కొన్న మూడు రాజకీయ ప్రాంతాలు విలీనం, విభజనలకు గురయ్యాయి. చివరకు 1966లో నేటి రాజకీయ పటం ఉనికిలోకి వచ్చింది.{{citation needed|date=April 2017}} ఈ పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రక్రియలో ఆఖరి దశ పంజాబ్‌లోని హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతాలను విడదీసి కొత్త హర్యానా రాష్ట్రాన్ని సృష్టించడం. రెండు రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి రాజధానిగా చండీగఢ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేయడం. కొన్ని రాజకీయ ఎత్తుగడలు, వాదోపవాదాల తర్వాత ఇది పూర్తయింది. ఈ విభజన ప్రక్రియలో రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. అహిర్వాల్/రేవారీ ఢిల్లీ సమీపంలో ఉన్న హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతం కావడం, అవిభక్త పంజాబ్‌లో హిందీ మాట్లాడే ప్రజలకు రాజకీయంగా సరైన గుర్తింపు లభించడం లేదని ఆయన భావించడమే ఇందుకు కారణం. అందువల్ల, 1962 నుంచి ఆయన విభజన ప్రచారానికి నాయకత్వం వహించి, నవంబర్ 1966లో హర్యానా రాష్ట్ర ఏర్పాటుతో విజయం సాధించారు.{{citation needed|date=April 2017}} === కాంగ్రెస్ నుంచి వలస === 1966 నవంబర్‌లో హర్యానా ఏర్పడిన తర్వాత, భగవత్ దయాళ్ శర్మ హర్యానా తొలి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. పంజాబ్ అసెంబ్లీ నుంచి విడిపోయిన హర్యానా అసెంబ్లీకి బీరేంద్ర సింగ్ తొలి స్పీకర్‌గా ఎన్నికయ్యారు. హర్యానా విధానసభకు తొలిసారిగా 1967 మార్చిలో ఎన్నికలు జరిగాయి. పటౌడీ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి కాంగ్రెస్ పార్టీ అభ్యర్థిగా బీరేంద్ర సింగ్ హర్యానా శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. అయితే, పలువురు ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి కాంగ్రెస్ పార్టీని వీడి వెంటనే [[విశాల్ హర్యానా పార్టీ]]ని స్థాపించారు. భగవత్ దయాళ్ శర్మ స్థానంలో 1967 మార్చి 24న ఆయన హర్యానా ముఖ్యమంత్రిగా నియమితులై, తన కొత్త పార్టీతో అధికారాన్ని చేపట్టారు.<ref>{{cite book|first1=S.K.|last1=Khanna|title=Contemporary Indian Politics|url=https://books.google.com/books?id=U30CQ7Ezq58C|year=1999|publisher=Discovery Publishing House|isbn=978-81-7141-445-1|pages=112–3}}</ref> కానీ 1967 నవంబర్‌లో అసెంబ్లీ రద్దయింది, హర్యానాలో రాష్ట్రపతి పాలన విధించారు. 1968లో జరిగిన విధానసభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ విజయం సాధించగా, బన్సీలాల్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. బీరేంద్ర సింగ్ పార్టీ విశాల్ హర్యానా పార్టీ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో నిలిచింది.{{citation needed|date=April 2017}} విశాల్ హర్యానా పార్టీ టిక్కెట్‌పై మహేంద్రగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుంచి 1971లో ఆయన 5వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు.{{citation needed|date=April 2017}} === తరువాతి కెరీర్ === 1977 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మహేంద్రగఢ్ స్థానం నుంచి విశాల్ హర్యానా పార్టీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓడిపోయారు. సెప్టెంబర్ 1978లో ఆయన ఈ పార్టీని కాంగ్రెస్‌లో విలీనం చేశారు. 1980లో ఆయన 7వ లోక్‌సభకు తిరిగి ఎన్నికయ్యారు, కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. భారత తొమ్మిదవ మంత్రివర్గంలో వ్యవసాయ, ఆహార, గ్రామీణాభివృద్ధి, నీటిపారుదల, పౌర సరఫరాల శాఖల క్యాబినెట్ మంత్రిగా ఆయన పనిచేశారు. 1984లో మహేంద్రగఢ్ నుంచి 8వ లోక్‌సభకు తిరిగి ఎన్నికై ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ నేతృత్వంలోని 10వ మంత్రివర్గంలో భాగమయ్యారు. ఆ తర్వాత 1989లో బోఫోర్స్ కుంభకోణం విషయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీకి, లోక్‌సభకు రాజీనామా చేశారు. జనతాదళ్‌లో చేరి 1989లో 9వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు. చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో క్యాబినెట్ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 1991 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మహేంద్రగఢ్ స్థానంలో ఓడిపోయారు. 1996 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో ఐఎన్‌సి అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓటమి పాలయ్యారు. 1996 తర్వాత ఆయన క్రియాశీల రాజకీయాల నుంచి తప్పుకున్నారు.{{citation needed|date=April 2017}} == సైనిక కెరీర్ == రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ టెరిటోరియల్ ఆర్మీలో చేరారు.{{citation needed|date=April 2017}}<ref>{{Cite book |last=PADALKAR |first=RAVINDRA |url=https://books.google.com/books?id=dbgUEAAAQBAJ&dq=rao+birender+singh+territorial+army&pg=PT328 |title=Ruling Dynasties of Independent India - Volume 1 |date=2021-01-16 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-63714-799-3 |language=en}}</ref> * 1947లో ఆయన కెప్టెన్‌గా సైన్యం నుంచి రాజీనామా చేశారు. ఆయన రాంపురా వచ్చి రావ్ బల్బీర్ సింగ్ చరాచర ఆస్తులన్నింటినీ తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |last=PADALKAR |first=RAVINDRA |url=https://books.google.com/books?id=dbgUEAAAQBAJ&dq=rao+birender+singh+territorial+army&pg=PT328 |title=Ruling Dynasties of Independent India - Volume 1 |date=2021-01-16 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-63714-799-3 |language=en}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} * 1949–50 బ్యాచ్‌లో ఆయన ఇండియన్ పోలీస్ సర్వీస్‌కు ఎంపికయ్యారు, కానీ ఆ విధుల్లో చేరలేదు. * మళ్లీ 1950 నుంచి 1951 వరకు ఆయన టెరిటోరియల్ ఆర్మీలో కమిషన్డ్ ఆఫీసర్‌గా పనిచేశారు.{{citation needed|date=April 2017}}<ref>{{Cite web |title=New role for Dhoni? MSD to be part of defence panel to review NCC |url=https://www.theweek.in/news/sports/2021/09/16/new-role-for-dhoni-msd-to-be-part-of-defence-panel-to-review-ncc.html |access-date=2023-03-12 |website=The Week |language=en}}</ref> == రేవారీకి సహకారం == ఆయన కృషి వల్ల 1989లో రేవారీ ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పడింది. అప్పుడు చౌదరి ఓం ప్రకాష్ చౌతాలా ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు.{{citation needed|date=April 2017}} == అహిర్వాల్ ప్రాంతాల విద్య, సంక్షేమం == దేశానికి చేసిన రాజకీయ సేవతో పాటు రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ ఎన్నో విద్యా సంస్థలను స్థాపించి అహిర్వాల్ వెనుకబడిన ప్రాంతాలకు సేవ చేశారు. అహిర్ కళాశాల (రేవారీ), ఆర్‌బీఎస్ స్కూల్ (రేవారీ), రావ్ తులారామ్ స్కూల్ (రేవారీ), రావ్ తులారామ్ టెక్నికల్ కళాశాల (ఢిల్లీ) వంటి విద్యాసంస్థలను ఆయన నెలకొల్పారు. రేవారీలోని రాంపురాలో ఆర్‌బీఎస్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ వ్యవస్థాపకుడు కూడా ఆయనే.{{citation needed|date=April 2017}} == మరణం == ఆయన 2009 సెప్టెంబర్ 30న గుర్గావ్‌లో గుండెపోటుతో మరణించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/rao-birender-singh-second-cm-of-haryana-pa/523543/|title= Birender Singh, second CM of Haryana, passes away|newspaper=[[The Indian Express]]|date=1 October 2009|access-date=14 March 2011}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[రావ్ తులారామ్#రేవారీ పాలకులు జాబితా|రేవారీ రావ్ పాలకుల జాబితా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య గమనికలు == * డాక్టర్ రవీంద్ర సింగ్ యాదవ్, విజయపాల్, 1857 కి క్రాంతి కే పురోధా: రావ్ రాజా తులారామ్, 2013, పునీత్ పబ్లికేషన్ జైపూర్, {{ISBN|978-81-88559-54-1}} * క్రాంతిదూత్ రావ్ రాజా తులారామ్, 1999, ఇంజనీర్ అనిల్ యాదవ్, సరితా బుక్ హౌస్, ఢిల్లీ. {{DEFAULTSORT:సింగ్, బీరేంద్ర}} [[వర్గం:1921 జననాలు]] [[వర్గం:2009 మరణాలు]] [[వర్గం:రేవారీ జిల్లాకు చెందిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజకుటుంబీకులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ భారతీయ సైనిక అధికారులు]] [[వర్గం:రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం భారతీయ సైనిక సిబ్బంది]] [[వర్గం:భారత సైనిక అధికారులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ సైనిక సిబ్బంది]] [[వర్గం:హర్యానాకు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:విశాల్ హర్యానా పార్టీ నాయకులు]] [[వర్గం:హర్యానా ఎమ్మెల్యేలు 1968–1972]] [[వర్గం:హర్యానా ఎమ్మెల్యేలు 1977–1982]] [[వర్గం:హర్యానా శాసనసభ స్పీకర్లు]] [[వర్గం:హర్యానా ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[వర్గం:హర్యానా ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1971–1977]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1980–1984]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1984–1989]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1989–1991]] [[వర్గం:భారతదేశ వ్యవసాయ మంత్రులు]] [[వర్గం:5వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:భారత సైనికాధికారులు]] [[వర్గం:హర్యానా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] sa0ydrgkvgbr848zq4ekcs855a5lg9t 4957105 4957104 2026-09-13T07:47:21Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:భారత సైనిక అధికారులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4957105 wikitext text/x-wiki {{Short description|హర్యానా 2వ ముఖ్యమంత్రి}}{{Orphan}}{{Infobox officeholder | name = రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ | image = Birender Singh b1921 2023 stamp of India.jpg | caption = 2023 భారత తపాలా బిళ్లపై బీరేంద్ర సింగ్ | image_size = | birth_date = {{birth date|1921|2|20|df=y}} | birth_place = [[రేవారీ]], [[పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా)|పంజాబ్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|2009|9|30|1921|2|20|df=y}} | death_place = [[గుర్గావ్]], [[హర్యానా]], [[భారతదేశం]] | office = [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రి]] | term_start = 24 మార్చి 1967 | term_end = 20 నవంబర్ 1967 | governor = {{ubl|[[ధర్మ వీర]]|[[బీరేంద్ర నారాయణ్ చక్రవర్తి]]}} | predecessor = [[భగవత్ దయాళ్ శర్మ]] | successor = {{ubl|''[[రాష్ట్రపతి పాలన]]''|[[బన్సీ లాల్]]}} {{Collapsed infobox section begin |కేంద్ర మంత్రి పదవులు |last=yes |titlestyle = border:1px dashed lightgrey; }} {{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రి|వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి]] | term_start = 14 జనవరి 1980 | term_end = 31 అక్టోబర్ 1984<br/>4 నవంబర్ 1984{{ndash}}31 డిసెంబర్ 1984 | prime_minister = {{ubl|[[ఇందిరా గాంధీ]]|[[రాజీవ్ గాంధీ]]}} | predecessor = [[బ్రహ్మ్ ప్రకాష్ (రాజకీయ నాయకుడు)|బ్రహ్మ్ ప్రకాష్]] | successor = [[బూటా సింగ్]] | office1 = [[గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి|గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రి]] | term_start1 = 20 జనవరి 1980 | term_end1 = 29 జనవరి 1983<br/>{{small|23 జనవరి 1982 వరకు గ్రామీణ పునర్నిర్మాణ మంత్రి}} | prime_minister1 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor1 = [[భాను ప్రతాప్ సింగ్]] | successor1 = హరినాథ్ మిశ్రా | office2 = [[జల వనరుల శాఖ మంత్రి|నీటిపారుదల మంత్రి]] | term_start2 = 12 నవంబర్ 1980 | term_end2 = 15 జనవరి 1982 | prime_minister2 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor2 = [[కేదార్ పాండే]] | successor2 = కేదార్ పాండే | office3 = [[వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, పౌర సరఫరాల శాఖ|పౌర సరఫరాలు, సహకార శాఖ మంత్రి]] | term_start3 = 19 మార్చి 1981 | term_end3 = 2 సెప్టెంబర్ 1982 | prime_minister3 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor3 = [[విద్యా చరణ్ శుక్లా]] | successor3 = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | office4 = [[వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, పౌర సరఫరాల శాఖ|ఆహార, పౌర సరఫరాల మంత్రి]] | term_start4 = 31 డిసెంబర్ 1984 | term_end4 = 25 సెప్టెంబర్ 1985 | prime_minister4 = రాజీవ్ గాంధీ | predecessor4 = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | successor4 = [[కామాఖ్య ప్రసాద్ సింగ్ దేవ్]] | term_start5 = 21 నవంబర్ 1990 | term_end5 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister5 = [[చంద్రశేఖర్]] | predecessor5 = చంద్రశేఖర్ | successor5 = ''మంత్రిత్వ శాఖ విభజన''<br/>[[తరుణ్ గొగోయ్]] (ఆహారం)<br/>[[పి. వి. నరసింహారావు]] (పౌర సరఫరాలు, వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ప్రజా పంపిణీ) {{Collapsed infobox section end}} }} | party = [[విశాల్ హర్యానా పార్టీ]] | spouse = చంద్ర ప్రభ | parents = రావ్ బహల్ సింగ్ | footnotes = | relatives = {{ubl|రావ్ శివరాజ్ సింగ్ (సోదరుడు)|రావ్ అశోక్ సింగ్ (మేనల్లుడు)}} | children = {{ubl|[[రావ్ ఇందర్‌జిత్ సింగ్]]|సుధా రాణి రావ్|రావ్ అజిత్ సింగ్|రావ్ యాదవేంద్ర సింగ్}} | allegiance = {{flag|British India}}<br>{{flagu|India}} | branch = {{army|British India}}<br>{{army|India}} | service_years = (1939–1947)<br>(1950-1951) | rank = [[File:Captain of the Indian Army.svg|21px]] [[కెప్టెన్]] | unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[టెరిటోరియల్ ఆర్మీ (భారతదేశం)|టెరిటోరియల్ ఆర్మీ]] | honorific_prefix = [[కెప్టెన్]] }} '''మహారాజా రావ్ బీరేంద్ర సింగ్''' (20 ఫిబ్రవరి 1921 – 30 సెప్టెంబర్ 2009)<ref>{{Cite book |last=Bhāṭī |first=Hari Siṃha |url=https://books.google.com/books?id=QDhuAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A5%80+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE |title=Bhaṭanera kā itihāsa |date=2000 |publisher=Kavī Prakāśana |isbn=978-81-86436-28-8 |language=hi}}</ref><ref>{{Cite book |last=Deśavāla |first=Santarāma |url=https://books.google.com/books?id=28eAAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A5%80+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE |title=Hariyāṇā, saṃskr̥ti evaṃ kalā |date=2004 |publisher=Hariyāṇā Sāhitya Akādamī |language=hi}}</ref><ref>{{Cite book |last=Michelutti |first=Lucia |url=https://books.google.com/books?id=sOYJEAAAQBAJ&dq=kingdom+of+rewari&pg=PT52 |title=The Vernacularisation of Democracy: Politics, Caste and Religion in India |date=2020-11-29 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-000-08400-9 |language=en}}</ref> ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన మొదట [[పంజాబ్ (భారతదేశం)|పంజాబ్]] రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా, ఆ తర్వాత [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|హర్యానా ముఖ్యమంత్రిగా]] పనిచేశారు. పంజాబ్ రాష్ట్రంలో, [[హర్యానా]] రాష్ట్రంలో, కేంద్ర మంత్రివర్గంలో కూడా మంత్రిగా సేవలందించారు. ఆయన 1967లో హర్యానా రాష్ట్ర శాసనసభకు రెండవ [[హర్యానా శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకర్‌గా]] (మొదటి పురుష స్పీకర్‌గా) కూడా పనిచేశారు. శాసనసభ్యులు పదేపదే పార్టీలు మారే విధానాన్ని వర్ణించడానికి ఆయన '[[ఆయా రామ్, గయా రామ్]]' అనే భారతీయ రాజకీయ పదాన్ని సృష్టించారు. == తొలినాటి జీవితం == రావ్ 1921లో బ్రిటిష్ ఇండియాలోని పంజాబ్ ప్రావిన్స్ [ప్రస్తుత హర్యానా], రేవారీలోని [[యదువంశీ అహిర్]] రాజకుటుంబంలో జన్మించారు.<ref>{{Cite journal|title=Rao Birender Singh: A Political Assessment|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/114827/16/16_chapter%209.pdf|journal=Shodhganga|volume=16_Chapter 9|pages=238|via=The Ahirwal region is dominated by the Yaduvanshi Ahir caste and Rao Birender Singh marched along with them for the progress of the region according to some of his contemporaries. They say that nobody is perfect but Rao Birender Singh is near perfection.}}</ref><ref>{{Cite journal|title=The Twista and Turns of the Politics in the Ahirwal|url=http://14.139.116.20:8080/jspui/bitstream/10603/114827/11/11_chapter%204.pdf|journal=Shodhganga|volume=11_Chapter 4|pages=98}}</ref> ఆయన తండ్రి రావ్ బల్బీర్ సింగ్.<ref>{{Cite web|title=Dynastic politics reigns in Ahirwal|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/dynastic-politics-reigns-in-ahirwal-838724|access-date=26 July 2020|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> తన కుటుంబం నేరుగా [[రావ్ తులారామ్|రాజా రావ్ తులారామ్ సింగ్]] వంశానికి చెందిందని ఆయన పేర్కొన్నారు.<ref name="indiatimes">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/3-familes-3-generations-70-years-the-battle-for-rewari-continues/articleshow/71571992.cms|title=3 {{sic|familes,|nolink=y}} 3 generations, 70 years: The battle for Rewari continues {{pipe}} Gurgaon News|website=The Times of India | date=14 October 2019 | author=Rao Jaswant Singh |access-date=20 December 2020}}</ref> == కెరీర్ == === తూర్పు పంజాబ్ === బీరేంద్ర సింగ్ సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కళాశాలలో గడిపిన సంవత్సరాలు భారతదేశ స్వాతంత్ర్య తొలి సంవత్సరాలు. కళాశాల న్యూఢిల్లీలో ఉంది, రాజకీయ కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉన్న ఆ వాతావరణం బీరేంద్ర సింగ్‌ను రాజకీయాల వైపు ఆకర్షించింది. స్వతంత్ర భారతదేశంలో మొదటి ఎన్నికలు 1952లో జరిగాయి. ఆ ఎన్నికల్లో బీరేంద్ర సింగ్ తన సొంత ప్రాంతమైన అహిర్వాల్ (దీనికి పట్టణ కేంద్రం రేవారీ) నుంచి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. అహిర్వాల్ ప్రాంత రాజకీయాల్లో అనేక మలుపులు, మార్పుల కారణంగా ఆయన ఆ ఎన్నికల్లో ఓడిపోయారు.<ref>{{Cite web |title=हरियाणा के इस दिग्गज नेता के आगे नहीं चली थी इंदिरा की, हारा था कांग्रेस का प्रत्याशी |url=https://www.jagran.com/politics/state-ncr-know-about-former-chief-minister-of-haryana-rao-birender-singh-19134627.html |access-date=2023-03-12 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} తర్వాత బీరేంద్ర సింగ్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో చేరారు. రాష్ట్ర శాసనసభకు ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే బదులు, ఆయన రాష్ట్ర శాసనమండలికి (ఎగువ సభకు) నామినేట్ అయ్యారు. ఆయన ఉచ్ఛారణ, ప్రగతిశీల భావాలను నెహ్రూ, అనేకమంది ప్రశంసించారు. ఆయన రాజ కుటుంబ నేపథ్యం, నాయకత్వ లక్షణాలు సంస్థానాల రాజులతో వ్యవహరించడంలో నెహ్రూకు సహాయపడ్డాయి. ఈ విధంగా, బీరేంద్ర సింగ్ ఎన్నికల్లో గెలవకుండానే అవిభక్త పంజాబ్ (దీనిని [[తూర్పు పంజాబ్]] అని పిలుస్తారు) రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యుడయ్యారు. 1966 వరకు వరుసగా రెండు పర్యాయాలు (మొత్తం 12 సంవత్సరాలు) నామినేటెడ్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు. ఈ కాలంలో ఆయన [[ప్రతాప్ సింగ్ కైరోన్]] ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా నియమితులయ్యారు. పిడబ్ల్యుడి, నీటిపారుదల, విద్యుత్, రెవెన్యూ లాంటి పలు ముఖ్యమైన మంత్రిత్వ శాఖల బాధ్యతలను నిర్వహించారు.<ref>{{Cite news |date=2019-10-14 |title=3 familes, 3 generations, 70 years: The battle for Rewari continues |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/3-familes-3-generations-70-years-the-battle-for-rewari-continues/articleshow/71571992.cms |access-date=2023-03-12 |issn=0971-8257}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} === హర్యానా ఆవిర్భావం === 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు, పాత పంజాబ్ ప్రావిన్స్ విభజనకు గురైంది, తూర్పు పంజాబ్‌ను భారతదేశం అట్టిపెట్టుకుంది. తూర్పు పంజాబ్ మైదానాల్లో ఉన్న పలు సంస్థానాలను విలీనం చేసి పెప్సు (PEPSU) రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అదేవిధంగా కొండ ప్రాంతాల్లోని సంస్థానాలను విలీనం చేసి హిమాచల్ చీఫ్ కమిషనర్స్ ప్రావిన్స్‌ను సృష్టించారు. బ్రిటిష్ వారి ప్రత్యక్ష పాలనలో ఉన్న ప్రాంతం మూడవ, ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా మారి పంజాబ్ అనే పేరు పొందింది. అహిర్వాల్ ప్రాంతం, రేవారీ ఈ పంజాబ్ రాష్ట్రంలో భాగమయ్యాయి, బీరేంద్ర సింగ్ ఈ రాష్ట్రంలో మంత్రిగా ఉన్నారు. 1956–66 మధ్యకాలంలో పైన పేర్కొన్న మూడు రాజకీయ ప్రాంతాలు విలీనం, విభజనలకు గురయ్యాయి. చివరకు 1966లో నేటి రాజకీయ పటం ఉనికిలోకి వచ్చింది.{{citation needed|date=April 2017}} ఈ పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రక్రియలో ఆఖరి దశ పంజాబ్‌లోని హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతాలను విడదీసి కొత్త హర్యానా రాష్ట్రాన్ని సృష్టించడం. రెండు రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి రాజధానిగా చండీగఢ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేయడం. కొన్ని రాజకీయ ఎత్తుగడలు, వాదోపవాదాల తర్వాత ఇది పూర్తయింది. ఈ విభజన ప్రక్రియలో రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. అహిర్వాల్/రేవారీ ఢిల్లీ సమీపంలో ఉన్న హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతం కావడం, అవిభక్త పంజాబ్‌లో హిందీ మాట్లాడే ప్రజలకు రాజకీయంగా సరైన గుర్తింపు లభించడం లేదని ఆయన భావించడమే ఇందుకు కారణం. అందువల్ల, 1962 నుంచి ఆయన విభజన ప్రచారానికి నాయకత్వం వహించి, నవంబర్ 1966లో హర్యానా రాష్ట్ర ఏర్పాటుతో విజయం సాధించారు.{{citation needed|date=April 2017}} === కాంగ్రెస్ నుంచి వలస === 1966 నవంబర్‌లో హర్యానా ఏర్పడిన తర్వాత, భగవత్ దయాళ్ శర్మ హర్యానా తొలి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. పంజాబ్ అసెంబ్లీ నుంచి విడిపోయిన హర్యానా అసెంబ్లీకి బీరేంద్ర సింగ్ తొలి స్పీకర్‌గా ఎన్నికయ్యారు. హర్యానా విధానసభకు తొలిసారిగా 1967 మార్చిలో ఎన్నికలు జరిగాయి. పటౌడీ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి కాంగ్రెస్ పార్టీ అభ్యర్థిగా బీరేంద్ర సింగ్ హర్యానా శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. అయితే, పలువురు ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి కాంగ్రెస్ పార్టీని వీడి వెంటనే [[విశాల్ హర్యానా పార్టీ]]ని స్థాపించారు. భగవత్ దయాళ్ శర్మ స్థానంలో 1967 మార్చి 24న ఆయన హర్యానా ముఖ్యమంత్రిగా నియమితులై, తన కొత్త పార్టీతో అధికారాన్ని చేపట్టారు.<ref>{{cite book|first1=S.K.|last1=Khanna|title=Contemporary Indian Politics|url=https://books.google.com/books?id=U30CQ7Ezq58C|year=1999|publisher=Discovery Publishing House|isbn=978-81-7141-445-1|pages=112–3}}</ref> కానీ 1967 నవంబర్‌లో అసెంబ్లీ రద్దయింది, హర్యానాలో రాష్ట్రపతి పాలన విధించారు. 1968లో జరిగిన విధానసభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ విజయం సాధించగా, బన్సీలాల్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. బీరేంద్ర సింగ్ పార్టీ విశాల్ హర్యానా పార్టీ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో నిలిచింది.{{citation needed|date=April 2017}} విశాల్ హర్యానా పార్టీ టిక్కెట్‌పై మహేంద్రగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుంచి 1971లో ఆయన 5వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు.{{citation needed|date=April 2017}} === తరువాతి కెరీర్ === 1977 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మహేంద్రగఢ్ స్థానం నుంచి విశాల్ హర్యానా పార్టీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓడిపోయారు. సెప్టెంబర్ 1978లో ఆయన ఈ పార్టీని కాంగ్రెస్‌లో విలీనం చేశారు. 1980లో ఆయన 7వ లోక్‌సభకు తిరిగి ఎన్నికయ్యారు, కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. భారత తొమ్మిదవ మంత్రివర్గంలో వ్యవసాయ, ఆహార, గ్రామీణాభివృద్ధి, నీటిపారుదల, పౌర సరఫరాల శాఖల క్యాబినెట్ మంత్రిగా ఆయన పనిచేశారు. 1984లో మహేంద్రగఢ్ నుంచి 8వ లోక్‌సభకు తిరిగి ఎన్నికై ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ నేతృత్వంలోని 10వ మంత్రివర్గంలో భాగమయ్యారు. ఆ తర్వాత 1989లో బోఫోర్స్ కుంభకోణం విషయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీకి, లోక్‌సభకు రాజీనామా చేశారు. జనతాదళ్‌లో చేరి 1989లో 9వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు. చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో క్యాబినెట్ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 1991 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మహేంద్రగఢ్ స్థానంలో ఓడిపోయారు. 1996 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో ఐఎన్‌సి అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓటమి పాలయ్యారు. 1996 తర్వాత ఆయన క్రియాశీల రాజకీయాల నుంచి తప్పుకున్నారు.{{citation needed|date=April 2017}} == సైనిక కెరీర్ == రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ టెరిటోరియల్ ఆర్మీలో చేరారు.{{citation needed|date=April 2017}}<ref>{{Cite book |last=PADALKAR |first=RAVINDRA |url=https://books.google.com/books?id=dbgUEAAAQBAJ&dq=rao+birender+singh+territorial+army&pg=PT328 |title=Ruling Dynasties of Independent India - Volume 1 |date=2021-01-16 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-63714-799-3 |language=en}}</ref> * 1947లో ఆయన కెప్టెన్‌గా సైన్యం నుంచి రాజీనామా చేశారు. ఆయన రాంపురా వచ్చి రావ్ బల్బీర్ సింగ్ చరాచర ఆస్తులన్నింటినీ తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |last=PADALKAR |first=RAVINDRA |url=https://books.google.com/books?id=dbgUEAAAQBAJ&dq=rao+birender+singh+territorial+army&pg=PT328 |title=Ruling Dynasties of Independent India - Volume 1 |date=2021-01-16 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-63714-799-3 |language=en}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} * 1949–50 బ్యాచ్‌లో ఆయన ఇండియన్ పోలీస్ సర్వీస్‌కు ఎంపికయ్యారు, కానీ ఆ విధుల్లో చేరలేదు. * మళ్లీ 1950 నుంచి 1951 వరకు ఆయన టెరిటోరియల్ ఆర్మీలో కమిషన్డ్ ఆఫీసర్‌గా పనిచేశారు.{{citation needed|date=April 2017}}<ref>{{Cite web |title=New role for Dhoni? MSD to be part of defence panel to review NCC |url=https://www.theweek.in/news/sports/2021/09/16/new-role-for-dhoni-msd-to-be-part-of-defence-panel-to-review-ncc.html |access-date=2023-03-12 |website=The Week |language=en}}</ref> == రేవారీకి సహకారం == ఆయన కృషి వల్ల 1989లో రేవారీ ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పడింది. అప్పుడు చౌదరి ఓం ప్రకాష్ చౌతాలా ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు.{{citation needed|date=April 2017}} == అహిర్వాల్ ప్రాంతాల విద్య, సంక్షేమం == దేశానికి చేసిన రాజకీయ సేవతో పాటు రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ ఎన్నో విద్యా సంస్థలను స్థాపించి అహిర్వాల్ వెనుకబడిన ప్రాంతాలకు సేవ చేశారు. అహిర్ కళాశాల (రేవారీ), ఆర్‌బీఎస్ స్కూల్ (రేవారీ), రావ్ తులారామ్ స్కూల్ (రేవారీ), రావ్ తులారామ్ టెక్నికల్ కళాశాల (ఢిల్లీ) వంటి విద్యాసంస్థలను ఆయన నెలకొల్పారు. రేవారీలోని రాంపురాలో ఆర్‌బీఎస్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ వ్యవస్థాపకుడు కూడా ఆయనే.{{citation needed|date=April 2017}} == మరణం == ఆయన 2009 సెప్టెంబర్ 30న గుర్గావ్‌లో గుండెపోటుతో మరణించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/rao-birender-singh-second-cm-of-haryana-pa/523543/|title= Birender Singh, second CM of Haryana, passes away|newspaper=[[The Indian Express]]|date=1 October 2009|access-date=14 March 2011}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[రావ్ తులారామ్#రేవారీ పాలకులు జాబితా|రేవారీ రావ్ పాలకుల జాబితా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య గమనికలు == * డాక్టర్ రవీంద్ర సింగ్ యాదవ్, విజయపాల్, 1857 కి క్రాంతి కే పురోధా: రావ్ రాజా తులారామ్, 2013, పునీత్ పబ్లికేషన్ జైపూర్, {{ISBN|978-81-88559-54-1}} * క్రాంతిదూత్ రావ్ రాజా తులారామ్, 1999, ఇంజనీర్ అనిల్ యాదవ్, సరితా బుక్ హౌస్, ఢిల్లీ. {{DEFAULTSORT:సింగ్, బీరేంద్ర}} [[వర్గం:1921 జననాలు]] [[వర్గం:2009 మరణాలు]] [[వర్గం:రేవారీ జిల్లాకు చెందిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజకుటుంబీకులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ భారతీయ సైనిక అధికారులు]] [[వర్గం:రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం భారతీయ సైనిక సిబ్బంది]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ సైనిక సిబ్బంది]] [[వర్గం:హర్యానాకు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:విశాల్ హర్యానా పార్టీ నాయకులు]] [[వర్గం:హర్యానా ఎమ్మెల్యేలు 1968–1972]] [[వర్గం:హర్యానా ఎమ్మెల్యేలు 1977–1982]] [[వర్గం:హర్యానా శాసనసభ స్పీకర్లు]] [[వర్గం:హర్యానా ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[వర్గం:హర్యానా ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1971–1977]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1980–1984]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1984–1989]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1989–1991]] [[వర్గం:భారతదేశ వ్యవసాయ మంత్రులు]] [[వర్గం:5వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:భారత సైనికాధికారులు]] [[వర్గం:హర్యానా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] i3miikebvd9brr9icrqdhz6up26vp86 4957128 4957105 2026-09-13T08:14:27Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[బీరేంద్ర సింగ్ (హర్యానా రాజకీయ నాయకుడు)]] పేజీని [[బీరేందర్ సింగ్ (రాజకీయవేత్త, జననం 1921)]] కు తరలించారు 4957105 wikitext text/x-wiki {{Short description|హర్యానా 2వ ముఖ్యమంత్రి}}{{Orphan}}{{Infobox officeholder | name = రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ | image = Birender Singh b1921 2023 stamp of India.jpg | caption = 2023 భారత తపాలా బిళ్లపై బీరేంద్ర సింగ్ | image_size = | birth_date = {{birth date|1921|2|20|df=y}} | birth_place = [[రేవారీ]], [[పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా)|పంజాబ్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|2009|9|30|1921|2|20|df=y}} | death_place = [[గుర్గావ్]], [[హర్యానా]], [[భారతదేశం]] | office = [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రి]] | term_start = 24 మార్చి 1967 | term_end = 20 నవంబర్ 1967 | governor = {{ubl|[[ధర్మ వీర]]|[[బీరేంద్ర నారాయణ్ చక్రవర్తి]]}} | predecessor = [[భగవత్ దయాళ్ శర్మ]] | successor = {{ubl|''[[రాష్ట్రపతి పాలన]]''|[[బన్సీ లాల్]]}} {{Collapsed infobox section begin |కేంద్ర మంత్రి పదవులు |last=yes |titlestyle = border:1px dashed lightgrey; }} {{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రి|వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి]] | term_start = 14 జనవరి 1980 | term_end = 31 అక్టోబర్ 1984<br/>4 నవంబర్ 1984{{ndash}}31 డిసెంబర్ 1984 | prime_minister = {{ubl|[[ఇందిరా గాంధీ]]|[[రాజీవ్ గాంధీ]]}} | predecessor = [[బ్రహ్మ్ ప్రకాష్ (రాజకీయ నాయకుడు)|బ్రహ్మ్ ప్రకాష్]] | successor = [[బూటా సింగ్]] | office1 = [[గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి|గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రి]] | term_start1 = 20 జనవరి 1980 | term_end1 = 29 జనవరి 1983<br/>{{small|23 జనవరి 1982 వరకు గ్రామీణ పునర్నిర్మాణ మంత్రి}} | prime_minister1 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor1 = [[భాను ప్రతాప్ సింగ్]] | successor1 = హరినాథ్ మిశ్రా | office2 = [[జల వనరుల శాఖ మంత్రి|నీటిపారుదల మంత్రి]] | term_start2 = 12 నవంబర్ 1980 | term_end2 = 15 జనవరి 1982 | prime_minister2 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor2 = [[కేదార్ పాండే]] | successor2 = కేదార్ పాండే | office3 = [[వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, పౌర సరఫరాల శాఖ|పౌర సరఫరాలు, సహకార శాఖ మంత్రి]] | term_start3 = 19 మార్చి 1981 | term_end3 = 2 సెప్టెంబర్ 1982 | prime_minister3 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor3 = [[విద్యా చరణ్ శుక్లా]] | successor3 = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | office4 = [[వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, పౌర సరఫరాల శాఖ|ఆహార, పౌర సరఫరాల మంత్రి]] | term_start4 = 31 డిసెంబర్ 1984 | term_end4 = 25 సెప్టెంబర్ 1985 | prime_minister4 = రాజీవ్ గాంధీ | predecessor4 = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | successor4 = [[కామాఖ్య ప్రసాద్ సింగ్ దేవ్]] | term_start5 = 21 నవంబర్ 1990 | term_end5 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister5 = [[చంద్రశేఖర్]] | predecessor5 = చంద్రశేఖర్ | successor5 = ''మంత్రిత్వ శాఖ విభజన''<br/>[[తరుణ్ గొగోయ్]] (ఆహారం)<br/>[[పి. వి. నరసింహారావు]] (పౌర సరఫరాలు, వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ప్రజా పంపిణీ) {{Collapsed infobox section end}} }} | party = [[విశాల్ హర్యానా పార్టీ]] | spouse = చంద్ర ప్రభ | parents = రావ్ బహల్ సింగ్ | footnotes = | relatives = {{ubl|రావ్ శివరాజ్ సింగ్ (సోదరుడు)|రావ్ అశోక్ సింగ్ (మేనల్లుడు)}} | children = {{ubl|[[రావ్ ఇందర్‌జిత్ సింగ్]]|సుధా రాణి రావ్|రావ్ అజిత్ సింగ్|రావ్ యాదవేంద్ర సింగ్}} | allegiance = {{flag|British India}}<br>{{flagu|India}} | branch = {{army|British India}}<br>{{army|India}} | service_years = (1939–1947)<br>(1950-1951) | rank = [[File:Captain of the Indian Army.svg|21px]] [[కెప్టెన్]] | unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[టెరిటోరియల్ ఆర్మీ (భారతదేశం)|టెరిటోరియల్ ఆర్మీ]] | honorific_prefix = [[కెప్టెన్]] }} '''మహారాజా రావ్ బీరేంద్ర సింగ్''' (20 ఫిబ్రవరి 1921 – 30 సెప్టెంబర్ 2009)<ref>{{Cite book |last=Bhāṭī |first=Hari Siṃha |url=https://books.google.com/books?id=QDhuAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A5%80+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE |title=Bhaṭanera kā itihāsa |date=2000 |publisher=Kavī Prakāśana |isbn=978-81-86436-28-8 |language=hi}}</ref><ref>{{Cite book |last=Deśavāla |first=Santarāma |url=https://books.google.com/books?id=28eAAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A5%80+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE |title=Hariyāṇā, saṃskr̥ti evaṃ kalā |date=2004 |publisher=Hariyāṇā Sāhitya Akādamī |language=hi}}</ref><ref>{{Cite book |last=Michelutti |first=Lucia |url=https://books.google.com/books?id=sOYJEAAAQBAJ&dq=kingdom+of+rewari&pg=PT52 |title=The Vernacularisation of Democracy: Politics, Caste and Religion in India |date=2020-11-29 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-000-08400-9 |language=en}}</ref> ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన మొదట [[పంజాబ్ (భారతదేశం)|పంజాబ్]] రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా, ఆ తర్వాత [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|హర్యానా ముఖ్యమంత్రిగా]] పనిచేశారు. పంజాబ్ రాష్ట్రంలో, [[హర్యానా]] రాష్ట్రంలో, కేంద్ర మంత్రివర్గంలో కూడా మంత్రిగా సేవలందించారు. ఆయన 1967లో హర్యానా రాష్ట్ర శాసనసభకు రెండవ [[హర్యానా శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకర్‌గా]] (మొదటి పురుష స్పీకర్‌గా) కూడా పనిచేశారు. శాసనసభ్యులు పదేపదే పార్టీలు మారే విధానాన్ని వర్ణించడానికి ఆయన '[[ఆయా రామ్, గయా రామ్]]' అనే భారతీయ రాజకీయ పదాన్ని సృష్టించారు. == తొలినాటి జీవితం == రావ్ 1921లో బ్రిటిష్ ఇండియాలోని పంజాబ్ ప్రావిన్స్ [ప్రస్తుత హర్యానా], రేవారీలోని [[యదువంశీ అహిర్]] రాజకుటుంబంలో జన్మించారు.<ref>{{Cite journal|title=Rao Birender Singh: A Political Assessment|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/114827/16/16_chapter%209.pdf|journal=Shodhganga|volume=16_Chapter 9|pages=238|via=The Ahirwal region is dominated by the Yaduvanshi Ahir caste and Rao Birender Singh marched along with them for the progress of the region according to some of his contemporaries. They say that nobody is perfect but Rao Birender Singh is near perfection.}}</ref><ref>{{Cite journal|title=The Twista and Turns of the Politics in the Ahirwal|url=http://14.139.116.20:8080/jspui/bitstream/10603/114827/11/11_chapter%204.pdf|journal=Shodhganga|volume=11_Chapter 4|pages=98}}</ref> ఆయన తండ్రి రావ్ బల్బీర్ సింగ్.<ref>{{Cite web|title=Dynastic politics reigns in Ahirwal|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/dynastic-politics-reigns-in-ahirwal-838724|access-date=26 July 2020|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> తన కుటుంబం నేరుగా [[రావ్ తులారామ్|రాజా రావ్ తులారామ్ సింగ్]] వంశానికి చెందిందని ఆయన పేర్కొన్నారు.<ref name="indiatimes">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/3-familes-3-generations-70-years-the-battle-for-rewari-continues/articleshow/71571992.cms|title=3 {{sic|familes,|nolink=y}} 3 generations, 70 years: The battle for Rewari continues {{pipe}} Gurgaon News|website=The Times of India | date=14 October 2019 | author=Rao Jaswant Singh |access-date=20 December 2020}}</ref> == కెరీర్ == === తూర్పు పంజాబ్ === బీరేంద్ర సింగ్ సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కళాశాలలో గడిపిన సంవత్సరాలు భారతదేశ స్వాతంత్ర్య తొలి సంవత్సరాలు. కళాశాల న్యూఢిల్లీలో ఉంది, రాజకీయ కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉన్న ఆ వాతావరణం బీరేంద్ర సింగ్‌ను రాజకీయాల వైపు ఆకర్షించింది. స్వతంత్ర భారతదేశంలో మొదటి ఎన్నికలు 1952లో జరిగాయి. ఆ ఎన్నికల్లో బీరేంద్ర సింగ్ తన సొంత ప్రాంతమైన అహిర్వాల్ (దీనికి పట్టణ కేంద్రం రేవారీ) నుంచి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. అహిర్వాల్ ప్రాంత రాజకీయాల్లో అనేక మలుపులు, మార్పుల కారణంగా ఆయన ఆ ఎన్నికల్లో ఓడిపోయారు.<ref>{{Cite web |title=हरियाणा के इस दिग्गज नेता के आगे नहीं चली थी इंदिरा की, हारा था कांग्रेस का प्रत्याशी |url=https://www.jagran.com/politics/state-ncr-know-about-former-chief-minister-of-haryana-rao-birender-singh-19134627.html |access-date=2023-03-12 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} తర్వాత బీరేంద్ర సింగ్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో చేరారు. రాష్ట్ర శాసనసభకు ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే బదులు, ఆయన రాష్ట్ర శాసనమండలికి (ఎగువ సభకు) నామినేట్ అయ్యారు. ఆయన ఉచ్ఛారణ, ప్రగతిశీల భావాలను నెహ్రూ, అనేకమంది ప్రశంసించారు. ఆయన రాజ కుటుంబ నేపథ్యం, నాయకత్వ లక్షణాలు సంస్థానాల రాజులతో వ్యవహరించడంలో నెహ్రూకు సహాయపడ్డాయి. ఈ విధంగా, బీరేంద్ర సింగ్ ఎన్నికల్లో గెలవకుండానే అవిభక్త పంజాబ్ (దీనిని [[తూర్పు పంజాబ్]] అని పిలుస్తారు) రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యుడయ్యారు. 1966 వరకు వరుసగా రెండు పర్యాయాలు (మొత్తం 12 సంవత్సరాలు) నామినేటెడ్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు. ఈ కాలంలో ఆయన [[ప్రతాప్ సింగ్ కైరోన్]] ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా నియమితులయ్యారు. పిడబ్ల్యుడి, నీటిపారుదల, విద్యుత్, రెవెన్యూ లాంటి పలు ముఖ్యమైన మంత్రిత్వ శాఖల బాధ్యతలను నిర్వహించారు.<ref>{{Cite news |date=2019-10-14 |title=3 familes, 3 generations, 70 years: The battle for Rewari continues |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/3-familes-3-generations-70-years-the-battle-for-rewari-continues/articleshow/71571992.cms |access-date=2023-03-12 |issn=0971-8257}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} === హర్యానా ఆవిర్భావం === 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు, పాత పంజాబ్ ప్రావిన్స్ విభజనకు గురైంది, తూర్పు పంజాబ్‌ను భారతదేశం అట్టిపెట్టుకుంది. తూర్పు పంజాబ్ మైదానాల్లో ఉన్న పలు సంస్థానాలను విలీనం చేసి పెప్సు (PEPSU) రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అదేవిధంగా కొండ ప్రాంతాల్లోని సంస్థానాలను విలీనం చేసి హిమాచల్ చీఫ్ కమిషనర్స్ ప్రావిన్స్‌ను సృష్టించారు. బ్రిటిష్ వారి ప్రత్యక్ష పాలనలో ఉన్న ప్రాంతం మూడవ, ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా మారి పంజాబ్ అనే పేరు పొందింది. అహిర్వాల్ ప్రాంతం, రేవారీ ఈ పంజాబ్ రాష్ట్రంలో భాగమయ్యాయి, బీరేంద్ర సింగ్ ఈ రాష్ట్రంలో మంత్రిగా ఉన్నారు. 1956–66 మధ్యకాలంలో పైన పేర్కొన్న మూడు రాజకీయ ప్రాంతాలు విలీనం, విభజనలకు గురయ్యాయి. చివరకు 1966లో నేటి రాజకీయ పటం ఉనికిలోకి వచ్చింది.{{citation needed|date=April 2017}} ఈ పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రక్రియలో ఆఖరి దశ పంజాబ్‌లోని హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతాలను విడదీసి కొత్త హర్యానా రాష్ట్రాన్ని సృష్టించడం. రెండు రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి రాజధానిగా చండీగఢ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేయడం. కొన్ని రాజకీయ ఎత్తుగడలు, వాదోపవాదాల తర్వాత ఇది పూర్తయింది. ఈ విభజన ప్రక్రియలో రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. అహిర్వాల్/రేవారీ ఢిల్లీ సమీపంలో ఉన్న హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతం కావడం, అవిభక్త పంజాబ్‌లో హిందీ మాట్లాడే ప్రజలకు రాజకీయంగా సరైన గుర్తింపు లభించడం లేదని ఆయన భావించడమే ఇందుకు కారణం. అందువల్ల, 1962 నుంచి ఆయన విభజన ప్రచారానికి నాయకత్వం వహించి, నవంబర్ 1966లో హర్యానా రాష్ట్ర ఏర్పాటుతో విజయం సాధించారు.{{citation needed|date=April 2017}} === కాంగ్రెస్ నుంచి వలస === 1966 నవంబర్‌లో హర్యానా ఏర్పడిన తర్వాత, భగవత్ దయాళ్ శర్మ హర్యానా తొలి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. పంజాబ్ అసెంబ్లీ నుంచి విడిపోయిన హర్యానా అసెంబ్లీకి బీరేంద్ర సింగ్ తొలి స్పీకర్‌గా ఎన్నికయ్యారు. హర్యానా విధానసభకు తొలిసారిగా 1967 మార్చిలో ఎన్నికలు జరిగాయి. పటౌడీ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి కాంగ్రెస్ పార్టీ అభ్యర్థిగా బీరేంద్ర సింగ్ హర్యానా శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. అయితే, పలువురు ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి కాంగ్రెస్ పార్టీని వీడి వెంటనే [[విశాల్ హర్యానా పార్టీ]]ని స్థాపించారు. భగవత్ దయాళ్ శర్మ స్థానంలో 1967 మార్చి 24న ఆయన హర్యానా ముఖ్యమంత్రిగా నియమితులై, తన కొత్త పార్టీతో అధికారాన్ని చేపట్టారు.<ref>{{cite book|first1=S.K.|last1=Khanna|title=Contemporary Indian Politics|url=https://books.google.com/books?id=U30CQ7Ezq58C|year=1999|publisher=Discovery Publishing House|isbn=978-81-7141-445-1|pages=112–3}}</ref> కానీ 1967 నవంబర్‌లో అసెంబ్లీ రద్దయింది, హర్యానాలో రాష్ట్రపతి పాలన విధించారు. 1968లో జరిగిన విధానసభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ విజయం సాధించగా, బన్సీలాల్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. బీరేంద్ర సింగ్ పార్టీ విశాల్ హర్యానా పార్టీ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో నిలిచింది.{{citation needed|date=April 2017}} విశాల్ హర్యానా పార్టీ టిక్కెట్‌పై మహేంద్రగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుంచి 1971లో ఆయన 5వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు.{{citation needed|date=April 2017}} === తరువాతి కెరీర్ === 1977 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మహేంద్రగఢ్ స్థానం నుంచి విశాల్ హర్యానా పార్టీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓడిపోయారు. సెప్టెంబర్ 1978లో ఆయన ఈ పార్టీని కాంగ్రెస్‌లో విలీనం చేశారు. 1980లో ఆయన 7వ లోక్‌సభకు తిరిగి ఎన్నికయ్యారు, కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. భారత తొమ్మిదవ మంత్రివర్గంలో వ్యవసాయ, ఆహార, గ్రామీణాభివృద్ధి, నీటిపారుదల, పౌర సరఫరాల శాఖల క్యాబినెట్ మంత్రిగా ఆయన పనిచేశారు. 1984లో మహేంద్రగఢ్ నుంచి 8వ లోక్‌సభకు తిరిగి ఎన్నికై ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ నేతృత్వంలోని 10వ మంత్రివర్గంలో భాగమయ్యారు. ఆ తర్వాత 1989లో బోఫోర్స్ కుంభకోణం విషయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీకి, లోక్‌సభకు రాజీనామా చేశారు. జనతాదళ్‌లో చేరి 1989లో 9వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు. చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో క్యాబినెట్ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 1991 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మహేంద్రగఢ్ స్థానంలో ఓడిపోయారు. 1996 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో ఐఎన్‌సి అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓటమి పాలయ్యారు. 1996 తర్వాత ఆయన క్రియాశీల రాజకీయాల నుంచి తప్పుకున్నారు.{{citation needed|date=April 2017}} == సైనిక కెరీర్ == రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ టెరిటోరియల్ ఆర్మీలో చేరారు.{{citation needed|date=April 2017}}<ref>{{Cite book |last=PADALKAR |first=RAVINDRA |url=https://books.google.com/books?id=dbgUEAAAQBAJ&dq=rao+birender+singh+territorial+army&pg=PT328 |title=Ruling Dynasties of Independent India - Volume 1 |date=2021-01-16 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-63714-799-3 |language=en}}</ref> * 1947లో ఆయన కెప్టెన్‌గా సైన్యం నుంచి రాజీనామా చేశారు. ఆయన రాంపురా వచ్చి రావ్ బల్బీర్ సింగ్ చరాచర ఆస్తులన్నింటినీ తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |last=PADALKAR |first=RAVINDRA |url=https://books.google.com/books?id=dbgUEAAAQBAJ&dq=rao+birender+singh+territorial+army&pg=PT328 |title=Ruling Dynasties of Independent India - Volume 1 |date=2021-01-16 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-63714-799-3 |language=en}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} * 1949–50 బ్యాచ్‌లో ఆయన ఇండియన్ పోలీస్ సర్వీస్‌కు ఎంపికయ్యారు, కానీ ఆ విధుల్లో చేరలేదు. * మళ్లీ 1950 నుంచి 1951 వరకు ఆయన టెరిటోరియల్ ఆర్మీలో కమిషన్డ్ ఆఫీసర్‌గా పనిచేశారు.{{citation needed|date=April 2017}}<ref>{{Cite web |title=New role for Dhoni? MSD to be part of defence panel to review NCC |url=https://www.theweek.in/news/sports/2021/09/16/new-role-for-dhoni-msd-to-be-part-of-defence-panel-to-review-ncc.html |access-date=2023-03-12 |website=The Week |language=en}}</ref> == రేవారీకి సహకారం == ఆయన కృషి వల్ల 1989లో రేవారీ ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పడింది. అప్పుడు చౌదరి ఓం ప్రకాష్ చౌతాలా ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు.{{citation needed|date=April 2017}} == అహిర్వాల్ ప్రాంతాల విద్య, సంక్షేమం == దేశానికి చేసిన రాజకీయ సేవతో పాటు రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ ఎన్నో విద్యా సంస్థలను స్థాపించి అహిర్వాల్ వెనుకబడిన ప్రాంతాలకు సేవ చేశారు. అహిర్ కళాశాల (రేవారీ), ఆర్‌బీఎస్ స్కూల్ (రేవారీ), రావ్ తులారామ్ స్కూల్ (రేవారీ), రావ్ తులారామ్ టెక్నికల్ కళాశాల (ఢిల్లీ) వంటి విద్యాసంస్థలను ఆయన నెలకొల్పారు. రేవారీలోని రాంపురాలో ఆర్‌బీఎస్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ వ్యవస్థాపకుడు కూడా ఆయనే.{{citation needed|date=April 2017}} == మరణం == ఆయన 2009 సెప్టెంబర్ 30న గుర్గావ్‌లో గుండెపోటుతో మరణించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/rao-birender-singh-second-cm-of-haryana-pa/523543/|title= Birender Singh, second CM of Haryana, passes away|newspaper=[[The Indian Express]]|date=1 October 2009|access-date=14 March 2011}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[రావ్ తులారామ్#రేవారీ పాలకులు జాబితా|రేవారీ రావ్ పాలకుల జాబితా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య గమనికలు == * డాక్టర్ రవీంద్ర సింగ్ యాదవ్, విజయపాల్, 1857 కి క్రాంతి కే పురోధా: రావ్ రాజా తులారామ్, 2013, పునీత్ పబ్లికేషన్ జైపూర్, {{ISBN|978-81-88559-54-1}} * క్రాంతిదూత్ రావ్ రాజా తులారామ్, 1999, ఇంజనీర్ అనిల్ యాదవ్, సరితా బుక్ హౌస్, ఢిల్లీ. {{DEFAULTSORT:సింగ్, బీరేంద్ర}} [[వర్గం:1921 జననాలు]] [[వర్గం:2009 మరణాలు]] [[వర్గం:రేవారీ జిల్లాకు చెందిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజకుటుంబీకులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ భారతీయ సైనిక అధికారులు]] [[వర్గం:రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం భారతీయ సైనిక సిబ్బంది]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ సైనిక సిబ్బంది]] [[వర్గం:హర్యానాకు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:విశాల్ హర్యానా పార్టీ నాయకులు]] [[వర్గం:హర్యానా ఎమ్మెల్యేలు 1968–1972]] [[వర్గం:హర్యానా ఎమ్మెల్యేలు 1977–1982]] [[వర్గం:హర్యానా శాసనసభ స్పీకర్లు]] [[వర్గం:హర్యానా ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[వర్గం:హర్యానా ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1971–1977]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1980–1984]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1984–1989]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1989–1991]] [[వర్గం:భారతదేశ వ్యవసాయ మంత్రులు]] [[వర్గం:5వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:భారత సైనికాధికారులు]] [[వర్గం:హర్యానా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] i3miikebvd9brr9icrqdhz6up26vp86 4957130 4957128 2026-09-13T08:15:17Z యర్రా రామారావు 28161 /* బాహ్య గమనికలు */ 4957130 wikitext text/x-wiki {{Short description|హర్యానా 2వ ముఖ్యమంత్రి}}{{Orphan}}{{Infobox officeholder | name = రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ | image = Birender Singh b1921 2023 stamp of India.jpg | caption = 2023 భారత తపాలా బిళ్లపై బీరేంద్ర సింగ్ | image_size = | birth_date = {{birth date|1921|2|20|df=y}} | birth_place = [[రేవారీ]], [[పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా)|పంజాబ్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|2009|9|30|1921|2|20|df=y}} | death_place = [[గుర్గావ్]], [[హర్యానా]], [[భారతదేశం]] | office = [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రి]] | term_start = 24 మార్చి 1967 | term_end = 20 నవంబర్ 1967 | governor = {{ubl|[[ధర్మ వీర]]|[[బీరేంద్ర నారాయణ్ చక్రవర్తి]]}} | predecessor = [[భగవత్ దయాళ్ శర్మ]] | successor = {{ubl|''[[రాష్ట్రపతి పాలన]]''|[[బన్సీ లాల్]]}} {{Collapsed infobox section begin |కేంద్ర మంత్రి పదవులు |last=yes |titlestyle = border:1px dashed lightgrey; }} {{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రి|వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి]] | term_start = 14 జనవరి 1980 | term_end = 31 అక్టోబర్ 1984<br/>4 నవంబర్ 1984{{ndash}}31 డిసెంబర్ 1984 | prime_minister = {{ubl|[[ఇందిరా గాంధీ]]|[[రాజీవ్ గాంధీ]]}} | predecessor = [[బ్రహ్మ్ ప్రకాష్ (రాజకీయ నాయకుడు)|బ్రహ్మ్ ప్రకాష్]] | successor = [[బూటా సింగ్]] | office1 = [[గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి|గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రి]] | term_start1 = 20 జనవరి 1980 | term_end1 = 29 జనవరి 1983<br/>{{small|23 జనవరి 1982 వరకు గ్రామీణ పునర్నిర్మాణ మంత్రి}} | prime_minister1 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor1 = [[భాను ప్రతాప్ సింగ్]] | successor1 = హరినాథ్ మిశ్రా | office2 = [[జల వనరుల శాఖ మంత్రి|నీటిపారుదల మంత్రి]] | term_start2 = 12 నవంబర్ 1980 | term_end2 = 15 జనవరి 1982 | prime_minister2 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor2 = [[కేదార్ పాండే]] | successor2 = కేదార్ పాండే | office3 = [[వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, పౌర సరఫరాల శాఖ|పౌర సరఫరాలు, సహకార శాఖ మంత్రి]] | term_start3 = 19 మార్చి 1981 | term_end3 = 2 సెప్టెంబర్ 1982 | prime_minister3 = ఇందిరా గాంధీ | predecessor3 = [[విద్యా చరణ్ శుక్లా]] | successor3 = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | office4 = [[వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, పౌర సరఫరాల శాఖ|ఆహార, పౌర సరఫరాల మంత్రి]] | term_start4 = 31 డిసెంబర్ 1984 | term_end4 = 25 సెప్టెంబర్ 1985 | prime_minister4 = రాజీవ్ గాంధీ | predecessor4 = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | successor4 = [[కామాఖ్య ప్రసాద్ సింగ్ దేవ్]] | term_start5 = 21 నవంబర్ 1990 | term_end5 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister5 = [[చంద్రశేఖర్]] | predecessor5 = చంద్రశేఖర్ | successor5 = ''మంత్రిత్వ శాఖ విభజన''<br/>[[తరుణ్ గొగోయ్]] (ఆహారం)<br/>[[పి. వి. నరసింహారావు]] (పౌర సరఫరాలు, వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ప్రజా పంపిణీ) {{Collapsed infobox section end}} }} | party = [[విశాల్ హర్యానా పార్టీ]] | spouse = చంద్ర ప్రభ | parents = రావ్ బహల్ సింగ్ | footnotes = | relatives = {{ubl|రావ్ శివరాజ్ సింగ్ (సోదరుడు)|రావ్ అశోక్ సింగ్ (మేనల్లుడు)}} | children = {{ubl|[[రావ్ ఇందర్‌జిత్ సింగ్]]|సుధా రాణి రావ్|రావ్ అజిత్ సింగ్|రావ్ యాదవేంద్ర సింగ్}} | allegiance = {{flag|British India}}<br>{{flagu|India}} | branch = {{army|British India}}<br>{{army|India}} | service_years = (1939–1947)<br>(1950-1951) | rank = [[File:Captain of the Indian Army.svg|21px]] [[కెప్టెన్]] | unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[టెరిటోరియల్ ఆర్మీ (భారతదేశం)|టెరిటోరియల్ ఆర్మీ]] | honorific_prefix = [[కెప్టెన్]] }} '''మహారాజా రావ్ బీరేంద్ర సింగ్''' (20 ఫిబ్రవరి 1921 – 30 సెప్టెంబర్ 2009)<ref>{{Cite book |last=Bhāṭī |first=Hari Siṃha |url=https://books.google.com/books?id=QDhuAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A5%80+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE |title=Bhaṭanera kā itihāsa |date=2000 |publisher=Kavī Prakāśana |isbn=978-81-86436-28-8 |language=hi}}</ref><ref>{{Cite book |last=Deśavāla |first=Santarāma |url=https://books.google.com/books?id=28eAAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A5%80+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE |title=Hariyāṇā, saṃskr̥ti evaṃ kalā |date=2004 |publisher=Hariyāṇā Sāhitya Akādamī |language=hi}}</ref><ref>{{Cite book |last=Michelutti |first=Lucia |url=https://books.google.com/books?id=sOYJEAAAQBAJ&dq=kingdom+of+rewari&pg=PT52 |title=The Vernacularisation of Democracy: Politics, Caste and Religion in India |date=2020-11-29 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-000-08400-9 |language=en}}</ref> ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన మొదట [[పంజాబ్ (భారతదేశం)|పంజాబ్]] రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా, ఆ తర్వాత [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|హర్యానా ముఖ్యమంత్రిగా]] పనిచేశారు. పంజాబ్ రాష్ట్రంలో, [[హర్యానా]] రాష్ట్రంలో, కేంద్ర మంత్రివర్గంలో కూడా మంత్రిగా సేవలందించారు. ఆయన 1967లో హర్యానా రాష్ట్ర శాసనసభకు రెండవ [[హర్యానా శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకర్‌గా]] (మొదటి పురుష స్పీకర్‌గా) కూడా పనిచేశారు. శాసనసభ్యులు పదేపదే పార్టీలు మారే విధానాన్ని వర్ణించడానికి ఆయన '[[ఆయా రామ్, గయా రామ్]]' అనే భారతీయ రాజకీయ పదాన్ని సృష్టించారు. == తొలినాటి జీవితం == రావ్ 1921లో బ్రిటిష్ ఇండియాలోని పంజాబ్ ప్రావిన్స్ [ప్రస్తుత హర్యానా], రేవారీలోని [[యదువంశీ అహిర్]] రాజకుటుంబంలో జన్మించారు.<ref>{{Cite journal|title=Rao Birender Singh: A Political Assessment|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/114827/16/16_chapter%209.pdf|journal=Shodhganga|volume=16_Chapter 9|pages=238|via=The Ahirwal region is dominated by the Yaduvanshi Ahir caste and Rao Birender Singh marched along with them for the progress of the region according to some of his contemporaries. They say that nobody is perfect but Rao Birender Singh is near perfection.}}</ref><ref>{{Cite journal|title=The Twista and Turns of the Politics in the Ahirwal|url=http://14.139.116.20:8080/jspui/bitstream/10603/114827/11/11_chapter%204.pdf|journal=Shodhganga|volume=11_Chapter 4|pages=98}}</ref> ఆయన తండ్రి రావ్ బల్బీర్ సింగ్.<ref>{{Cite web|title=Dynastic politics reigns in Ahirwal|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/dynastic-politics-reigns-in-ahirwal-838724|access-date=26 July 2020|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> తన కుటుంబం నేరుగా [[రావ్ తులారామ్|రాజా రావ్ తులారామ్ సింగ్]] వంశానికి చెందిందని ఆయన పేర్కొన్నారు.<ref name="indiatimes">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/3-familes-3-generations-70-years-the-battle-for-rewari-continues/articleshow/71571992.cms|title=3 {{sic|familes,|nolink=y}} 3 generations, 70 years: The battle for Rewari continues {{pipe}} Gurgaon News|website=The Times of India | date=14 October 2019 | author=Rao Jaswant Singh |access-date=20 December 2020}}</ref> == కెరీర్ == === తూర్పు పంజాబ్ === బీరేంద్ర సింగ్ సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కళాశాలలో గడిపిన సంవత్సరాలు భారతదేశ స్వాతంత్ర్య తొలి సంవత్సరాలు. కళాశాల న్యూఢిల్లీలో ఉంది, రాజకీయ కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉన్న ఆ వాతావరణం బీరేంద్ర సింగ్‌ను రాజకీయాల వైపు ఆకర్షించింది. స్వతంత్ర భారతదేశంలో మొదటి ఎన్నికలు 1952లో జరిగాయి. ఆ ఎన్నికల్లో బీరేంద్ర సింగ్ తన సొంత ప్రాంతమైన అహిర్వాల్ (దీనికి పట్టణ కేంద్రం రేవారీ) నుంచి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. అహిర్వాల్ ప్రాంత రాజకీయాల్లో అనేక మలుపులు, మార్పుల కారణంగా ఆయన ఆ ఎన్నికల్లో ఓడిపోయారు.<ref>{{Cite web |title=हरियाणा के इस दिग्गज नेता के आगे नहीं चली थी इंदिरा की, हारा था कांग्रेस का प्रत्याशी |url=https://www.jagran.com/politics/state-ncr-know-about-former-chief-minister-of-haryana-rao-birender-singh-19134627.html |access-date=2023-03-12 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} తర్వాత బీరేంద్ర సింగ్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీలో చేరారు. రాష్ట్ర శాసనసభకు ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే బదులు, ఆయన రాష్ట్ర శాసనమండలికి (ఎగువ సభకు) నామినేట్ అయ్యారు. ఆయన ఉచ్ఛారణ, ప్రగతిశీల భావాలను నెహ్రూ, అనేకమంది ప్రశంసించారు. ఆయన రాజ కుటుంబ నేపథ్యం, నాయకత్వ లక్షణాలు సంస్థానాల రాజులతో వ్యవహరించడంలో నెహ్రూకు సహాయపడ్డాయి. ఈ విధంగా, బీరేంద్ర సింగ్ ఎన్నికల్లో గెలవకుండానే అవిభక్త పంజాబ్ (దీనిని [[తూర్పు పంజాబ్]] అని పిలుస్తారు) రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యుడయ్యారు. 1966 వరకు వరుసగా రెండు పర్యాయాలు (మొత్తం 12 సంవత్సరాలు) నామినేటెడ్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు. ఈ కాలంలో ఆయన [[ప్రతాప్ సింగ్ కైరోన్]] ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా నియమితులయ్యారు. పిడబ్ల్యుడి, నీటిపారుదల, విద్యుత్, రెవెన్యూ లాంటి పలు ముఖ్యమైన మంత్రిత్వ శాఖల బాధ్యతలను నిర్వహించారు.<ref>{{Cite news |date=2019-10-14 |title=3 familes, 3 generations, 70 years: The battle for Rewari continues |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/3-familes-3-generations-70-years-the-battle-for-rewari-continues/articleshow/71571992.cms |access-date=2023-03-12 |issn=0971-8257}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} === హర్యానా ఆవిర్భావం === 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు, పాత పంజాబ్ ప్రావిన్స్ విభజనకు గురైంది, తూర్పు పంజాబ్‌ను భారతదేశం అట్టిపెట్టుకుంది. తూర్పు పంజాబ్ మైదానాల్లో ఉన్న పలు సంస్థానాలను విలీనం చేసి పెప్సు (PEPSU) రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అదేవిధంగా కొండ ప్రాంతాల్లోని సంస్థానాలను విలీనం చేసి హిమాచల్ చీఫ్ కమిషనర్స్ ప్రావిన్స్‌ను సృష్టించారు. బ్రిటిష్ వారి ప్రత్యక్ష పాలనలో ఉన్న ప్రాంతం మూడవ, ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా మారి పంజాబ్ అనే పేరు పొందింది. అహిర్వాల్ ప్రాంతం, రేవారీ ఈ పంజాబ్ రాష్ట్రంలో భాగమయ్యాయి, బీరేంద్ర సింగ్ ఈ రాష్ట్రంలో మంత్రిగా ఉన్నారు. 1956–66 మధ్యకాలంలో పైన పేర్కొన్న మూడు రాజకీయ ప్రాంతాలు విలీనం, విభజనలకు గురయ్యాయి. చివరకు 1966లో నేటి రాజకీయ పటం ఉనికిలోకి వచ్చింది.{{citation needed|date=April 2017}} ఈ పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రక్రియలో ఆఖరి దశ పంజాబ్‌లోని హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతాలను విడదీసి కొత్త హర్యానా రాష్ట్రాన్ని సృష్టించడం. రెండు రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి రాజధానిగా చండీగఢ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేయడం. కొన్ని రాజకీయ ఎత్తుగడలు, వాదోపవాదాల తర్వాత ఇది పూర్తయింది. ఈ విభజన ప్రక్రియలో రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. అహిర్వాల్/రేవారీ ఢిల్లీ సమీపంలో ఉన్న హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతం కావడం, అవిభక్త పంజాబ్‌లో హిందీ మాట్లాడే ప్రజలకు రాజకీయంగా సరైన గుర్తింపు లభించడం లేదని ఆయన భావించడమే ఇందుకు కారణం. అందువల్ల, 1962 నుంచి ఆయన విభజన ప్రచారానికి నాయకత్వం వహించి, నవంబర్ 1966లో హర్యానా రాష్ట్ర ఏర్పాటుతో విజయం సాధించారు.{{citation needed|date=April 2017}} === కాంగ్రెస్ నుంచి వలస === 1966 నవంబర్‌లో హర్యానా ఏర్పడిన తర్వాత, భగవత్ దయాళ్ శర్మ హర్యానా తొలి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. పంజాబ్ అసెంబ్లీ నుంచి విడిపోయిన హర్యానా అసెంబ్లీకి బీరేంద్ర సింగ్ తొలి స్పీకర్‌గా ఎన్నికయ్యారు. హర్యానా విధానసభకు తొలిసారిగా 1967 మార్చిలో ఎన్నికలు జరిగాయి. పటౌడీ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి కాంగ్రెస్ పార్టీ అభ్యర్థిగా బీరేంద్ర సింగ్ హర్యానా శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. అయితే, పలువురు ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి కాంగ్రెస్ పార్టీని వీడి వెంటనే [[విశాల్ హర్యానా పార్టీ]]ని స్థాపించారు. భగవత్ దయాళ్ శర్మ స్థానంలో 1967 మార్చి 24న ఆయన హర్యానా ముఖ్యమంత్రిగా నియమితులై, తన కొత్త పార్టీతో అధికారాన్ని చేపట్టారు.<ref>{{cite book|first1=S.K.|last1=Khanna|title=Contemporary Indian Politics|url=https://books.google.com/books?id=U30CQ7Ezq58C|year=1999|publisher=Discovery Publishing House|isbn=978-81-7141-445-1|pages=112–3}}</ref> కానీ 1967 నవంబర్‌లో అసెంబ్లీ రద్దయింది, హర్యానాలో రాష్ట్రపతి పాలన విధించారు. 1968లో జరిగిన విధానసభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ విజయం సాధించగా, బన్సీలాల్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. బీరేంద్ర సింగ్ పార్టీ విశాల్ హర్యానా పార్టీ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో నిలిచింది.{{citation needed|date=April 2017}} విశాల్ హర్యానా పార్టీ టిక్కెట్‌పై మహేంద్రగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుంచి 1971లో ఆయన 5వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు.{{citation needed|date=April 2017}} === తరువాతి కెరీర్ === 1977 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మహేంద్రగఢ్ స్థానం నుంచి విశాల్ హర్యానా పార్టీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓడిపోయారు. సెప్టెంబర్ 1978లో ఆయన ఈ పార్టీని కాంగ్రెస్‌లో విలీనం చేశారు. 1980లో ఆయన 7వ లోక్‌సభకు తిరిగి ఎన్నికయ్యారు, కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. భారత తొమ్మిదవ మంత్రివర్గంలో వ్యవసాయ, ఆహార, గ్రామీణాభివృద్ధి, నీటిపారుదల, పౌర సరఫరాల శాఖల క్యాబినెట్ మంత్రిగా ఆయన పనిచేశారు. 1984లో మహేంద్రగఢ్ నుంచి 8వ లోక్‌సభకు తిరిగి ఎన్నికై ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ నేతృత్వంలోని 10వ మంత్రివర్గంలో భాగమయ్యారు. ఆ తర్వాత 1989లో బోఫోర్స్ కుంభకోణం విషయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీకి, లోక్‌సభకు రాజీనామా చేశారు. జనతాదళ్‌లో చేరి 1989లో 9వ లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యారు. చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో క్యాబినెట్ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 1991 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మహేంద్రగఢ్ స్థానంలో ఓడిపోయారు. 1996 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో ఐఎన్‌సి అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓటమి పాలయ్యారు. 1996 తర్వాత ఆయన క్రియాశీల రాజకీయాల నుంచి తప్పుకున్నారు.{{citation needed|date=April 2017}} == సైనిక కెరీర్ == రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ టెరిటోరియల్ ఆర్మీలో చేరారు.{{citation needed|date=April 2017}}<ref>{{Cite book |last=PADALKAR |first=RAVINDRA |url=https://books.google.com/books?id=dbgUEAAAQBAJ&dq=rao+birender+singh+territorial+army&pg=PT328 |title=Ruling Dynasties of Independent India - Volume 1 |date=2021-01-16 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-63714-799-3 |language=en}}</ref> * 1947లో ఆయన కెప్టెన్‌గా సైన్యం నుంచి రాజీనామా చేశారు. ఆయన రాంపురా వచ్చి రావ్ బల్బీర్ సింగ్ చరాచర ఆస్తులన్నింటినీ తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite book |last=PADALKAR |first=RAVINDRA |url=https://books.google.com/books?id=dbgUEAAAQBAJ&dq=rao+birender+singh+territorial+army&pg=PT328 |title=Ruling Dynasties of Independent India - Volume 1 |date=2021-01-16 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-63714-799-3 |language=en}}</ref>{{citation needed|date=April 2017}} * 1949–50 బ్యాచ్‌లో ఆయన ఇండియన్ పోలీస్ సర్వీస్‌కు ఎంపికయ్యారు, కానీ ఆ విధుల్లో చేరలేదు. * మళ్లీ 1950 నుంచి 1951 వరకు ఆయన టెరిటోరియల్ ఆర్మీలో కమిషన్డ్ ఆఫీసర్‌గా పనిచేశారు.{{citation needed|date=April 2017}}<ref>{{Cite web |title=New role for Dhoni? MSD to be part of defence panel to review NCC |url=https://www.theweek.in/news/sports/2021/09/16/new-role-for-dhoni-msd-to-be-part-of-defence-panel-to-review-ncc.html |access-date=2023-03-12 |website=The Week |language=en}}</ref> == రేవారీకి సహకారం == ఆయన కృషి వల్ల 1989లో రేవారీ ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పడింది. అప్పుడు చౌదరి ఓం ప్రకాష్ చౌతాలా ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు.{{citation needed|date=April 2017}} == అహిర్వాల్ ప్రాంతాల విద్య, సంక్షేమం == దేశానికి చేసిన రాజకీయ సేవతో పాటు రావ్ బీరేంద్ర సింగ్ ఎన్నో విద్యా సంస్థలను స్థాపించి అహిర్వాల్ వెనుకబడిన ప్రాంతాలకు సేవ చేశారు. అహిర్ కళాశాల (రేవారీ), ఆర్‌బీఎస్ స్కూల్ (రేవారీ), రావ్ తులారామ్ స్కూల్ (రేవారీ), రావ్ తులారామ్ టెక్నికల్ కళాశాల (ఢిల్లీ) వంటి విద్యాసంస్థలను ఆయన నెలకొల్పారు. రేవారీలోని రాంపురాలో ఆర్‌బీఎస్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ వ్యవస్థాపకుడు కూడా ఆయనే.{{citation needed|date=April 2017}} == మరణం == ఆయన 2009 సెప్టెంబర్ 30న గుర్గావ్‌లో గుండెపోటుతో మరణించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/rao-birender-singh-second-cm-of-haryana-pa/523543/|title= Birender Singh, second CM of Haryana, passes away|newspaper=[[The Indian Express]]|date=1 October 2009|access-date=14 March 2011}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[రావ్ తులారామ్#రేవారీ పాలకులు జాబితా|రేవారీ రావ్ పాలకుల జాబితా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య గమనికలు == * రవీంద్ర సింగ్ యాదవ్, విజయపాల్, 1857 కి క్రాంతి కే పురోధా: రావ్ రాజా తులారామ్, 2013, పునీత్ పబ్లికేషన్ జైపూర్, {{ISBN|978-81-88559-54-1}} * క్రాంతిదూత్ రావ్ రాజా తులారామ్, 1999, ఇంజనీర్ అనిల్ యాదవ్, సరితా బుక్ హౌస్, ఢిల్లీ. {{DEFAULTSORT:సింగ్, బీరేంద్ర}} [[వర్గం:1921 జననాలు]] [[వర్గం:2009 మరణాలు]] [[వర్గం:రేవారీ జిల్లాకు చెందిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజకుటుంబీకులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ భారతీయ సైనిక అధికారులు]] [[వర్గం:రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం భారతీయ సైనిక సిబ్బంది]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ సైనిక సిబ్బంది]] [[వర్గం:హర్యానాకు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:విశాల్ హర్యానా పార్టీ నాయకులు]] [[వర్గం:హర్యానా ఎమ్మెల్యేలు 1968–1972]] [[వర్గం:హర్యానా ఎమ్మెల్యేలు 1977–1982]] [[వర్గం:హర్యానా శాసనసభ స్పీకర్లు]] [[వర్గం:హర్యానా ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[వర్గం:హర్యానా ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1971–1977]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1980–1984]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1984–1989]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు 1989–1991]] [[వర్గం:భారతదేశ వ్యవసాయ మంత్రులు]] [[వర్గం:5వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:భారత సైనికాధికారులు]] [[వర్గం:హర్యానా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] evl5dg2jcvuv243q4fk8pabskjmsru0 14 508817 4956859 4951248 2026-09-12T14:46:11Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు చిత్రకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956859 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు చిత్రకారులు]] 09123vatbjodcernxrmsqk84evrrs8z 4956862 4956859 2026-09-12T14:48:31Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు చిత్రకారులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:చిత్రకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956862 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:చిత్రకారులు]] 2lxecwb8t6rv0q2ttevrbpvatyf9yas 4956863 4956862 2026-09-12T14:49:20Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:చిత్రకారులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956863 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] 5h3je7qv7n5zkceekmzbqu8lwg7zg0w 14 508818 4956864 4951249 2026-09-12T14:49:52Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956864 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] 5h3je7qv7n5zkceekmzbqu8lwg7zg0w 4956873 4956864 2026-09-12T14:57:46Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు చిత్రకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956873 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు చిత్రకారులు]] qy3jtgf01zzh2tn8ne96sykmblg78uo 0 509313 4956956 4955410 2026-09-13T00:47:48Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956956 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=చిత్ర లక్ష్మణన్|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1948|01|23}}|birth_place=అరణి, తిరువణ్ణామలై జిల్లా, [[తమిళనాడు]], భారతదేశం|occupation=చిత్ర దర్శకుడు, చిత్ర నిర్మాత, నటుడు, వినోద పాత్రికేయుడు|spouse=రాధిక|children=2|years_active=1983-ప్రస్తుతం}} '''లక్ష్మణన్ రామస్వామి''' (జననం 1948 జనవరి 23), వృత్తిపరంగా '''చిత్ర లక్ష్మణన్''' అని పిలుస్తారు, ఒక భారతీయ పాత్రికేయుడు, చిత్రనిర్మాత, నటుడు. 1980లు, 1990లలో [[తమిళ సినిమా]] ప్రముఖ నటులు నటించిన అనేక [[తమిళ భాష]] చిత్రాలను ఆయన నిర్మించి, దర్శకత్వం వహించాడు, అదే సమయంలో అనేక సినిమాలు, టెలివిజన్ సిరీస్లలో సహాయక పాత్రలలో కనిపించాడు.<ref>{{Cite web|title=KS RaviKumar's felicitation ceremony|url=https://photogallery.indiatimes.com/events/chennai/ks-ravikumars-felicitation-ceremony/articleshow/28516123.cms|website=photogallery.indiatimes.com}}</ref><ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211205/WB_vH0vUnq4 Ghostarchive] and the {{Cite web|title=Director Chitra Lakshmanan Special Interview|url=http://www.youtube.com/watch?v=WB_vH0vUnq4|website=[[YouTube]]|access-date=2026-09-09|archive-date=2014-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309061307/http://www.youtube.com/watch?v=WB_vH0vUnq4|url-status=bot: unknown}}: {{Cite web|title=Director Chitra Lakshmanan Special Interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=WB_vH0vUnq4|website=[[YouTube]]}}</ref> ఆయన తమిళ సినిమా సంబంధిత ఇంటర్వ్యూలతో కూడిన ''టూరింగ్ టాకీస్'' అనే [[యూట్యూబ్]] ఛానెల్ను నిర్వహిస్తున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=2021-08-25|title=8 YouTube Channels That Are Essential Viewing For The South Movie Buff|url=https://www.filmcompanion.in/features/malayalam-features/the-8-youtube-channels-that-are-essential-viewing-for-the-south-movie-buff-dennis-george-chitra-lakshmanan-paruchuri-gopala-krishna/|access-date=2023-10-18|website=[[Film Companion]]}}</ref> == కెరీర్ == చిత్ర లక్ష్మణన్ ప్రారంభంలో అరణిలోని ఒక హార్డ్వేర్ దుకాణంలో పనిచేసాడు. ఆ తరువాత, ఆయన ''విధి వెల్లి'' పత్రికలో ఉప సంపాదకుడిగా చేరి మూసివేసే వరకు పనిచేసాడు. తరువాత ఆయన [[డి.జయకాంతన్|జయకాంతన్]] నడుపుతున్న ''థాయిన్ మణికోడి''లో చేరాడు. ఆయన [[సింగపూరు|సింగపూరియన్]] తమిళ పత్రికలో చేరాడు. ఆ తరువాత, అతను తన సొంత పత్రిక ''తిరాయ్ కతిర్'' ని ప్రారంభించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, అది విజయవంతమైంది. వినోద జర్నలిజంలో ఆయన కెరీర్ ప్రజా సంబంధాల అధికారిగా మారడానికి కూడా సహాయపడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=pDnDwFkNO7w|title=Exclusive - 'பாரதிராஜாவுடன் 50 வருட நட்பு' - Chithra Lakshmanan|work=You Tube|location=Chennai, India}}</ref> చిత్ర పరిశ్రమలోకి ప్రవేశించడానికి ఆయన దర్శకుడు [[భారతీరాజా]]<nowiki/>తో పరిచయం ఏర్పరుచుకున్నాడు, లక్ష్మణన్ సోదరుడు రాముతో కలిసి ఆయన అన్ని చిత్రాలకు సహ నిర్మాతగా పనిచేసాడు. 1983లో ఆయన గాయత్రి ఫిల్మ్స్ ఆధ్వర్యంలో ''మన్ వాసనై'' చిత్రాన్ని నిర్మించాడు, ఇది వాణిజ్యపరంగా విజయంతో పాటు [[ఉత్తమ చిత్రంగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు - తమిళం|ఉత్తమ తమిళ చిత్రంగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు]] గెలుచుకుంది. 1980లలో తమిళ చిత్రాలకు ప్రెస్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్గా కూడా పనిచేసాడు, ''[[ఉత్తమ విలన్]]'' (2015) ద్వారా నటుడిగా ఆ పాత్రను తిరిగి పోషించాడు.<ref>{{Cite web|title=Chitra Lakshmanan to share the screen with Kamal Haasan – Tamil Cinema News &#124; Tamil Video Songs &#124; Film News|url=http://tamilomovie.com/chitra-lakshmanan-to-share-the-screen-with-kamal-haasan/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/uttama-villain-a-superb-core-let-down-by-lacklustre-filmmaking/article7164505.ece|title=Uttama Villain: A superb core let down by lacklustre filmmaking|last=Rangan|first=Baradwaj|date=2 May 2015|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> ఆయన దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం ''[[పోలీస్ డైరీ|సూర సమహారం]]'' (1988), తరువాత ఆయన ప్రభు, ''చిన్న రాజా'' (1999), ''పెరియ తంబి'' (1997) చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. అతను జపానిల్ కళ్యాణరామన్ (1985)లో నటుడిగా మారాడు, 2000లలో నటన కట్టుబాట్లకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ప్రారంభించాడు, ''[[నేనే అంబానీ|బాస్ ఎంగిరా భాస్కరన్]]'' (నేనే అంభాని) (2010), ''తీయా వేలై సెయ్యానుమ్ కుమారూ'' (2013) చిత్రాలలో తన హాస్య పాత్రలకు ప్రశంసలు అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=What Kamal Hassan Did for Me in Uttama Villain – Chithra Lakshmanan &#124; Uttama Villain, Vishwaroopam 2 &#124; Jyothika Surya|url=http://www.jyothikasurya.com/what-kamal-hassan-did-for-me-in-uttama-villain-chithra-lakshmanan-uttama-villain-vishwaroopam-2/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223045616/http://www.jyothikasurya.com/what-kamal-hassan-did-for-me-in-uttama-villain-chithra-lakshmanan-uttama-villain-vishwaroopam-2/|archive-date=23 December 2015|access-date=22 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Director Badri's next on corruption in cricket|url=http://www.sify.com/movies/director-badri-s-next-on-corruption-in-cricket-news-national-odnqa8gaidhsi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814135451/http://www.sify.com/movies/director-badri-s-next-on-corruption-in-cricket-news-national-odnqa8gaidhsi.html|archive-date=14 August 2015|access-date=9 August 2022|website=[[Sify]]}}</ref> తన కెరీర్ మొత్తంలో లక్ష్మణన్ బాధ్యతాయుతమైన పదవులను కూడా చేపట్టాడు. ఆయన తమిళ చిత్ర నిర్మాతల మండలికి నాలుగు సంవత్సరాల పాటు కార్యదర్శిగా, దక్షిణ భారత చలనచిత్ర వాణిజ్య మండలి, ఫిల్మ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా, తమిళ చిత్ర దర్శకుల సంఘంలో చాలా సంవత్సరాలు కార్యనిర్వాహక కమిటీ సభ్యుడిగా పనిచేసాడు. 2011లో, ఆయన తమిళ సినిమా చరిత్రను చాటిచెప్పే ''<nowiki/>'80 ఇయర్స్ ఆఫ్ తమిళ సినిమా''' అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించాడు.  == మూలాలు == [[వర్గం:1948 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 6ym4gy6jpo4sqm554mlg6fzg2phx9pu 0 509339 4956953 4955541 2026-09-12T21:58:18Z Saiprakash9959 152392 ఫిల్మోగ్రఫీ విభాగాన్ని నవీకరించి, చిత్రాల సంవత్సరం, పాత్రలు మరియు నిర్మాణ స్థితికి సంబంధించిన వివరాలను చేర్చాను. 4956953 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = హరీష్ పాలకుర్తి | image = File:Hareesh Palakurthi.png | caption = 2026లో హరీష్ పాలకుర్తి | occupation = {{hlist|నటుడు|రంగస్థల కళాకారుడు|అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్}} | years_active = 2018–ప్రస్తుతం }} '''హరీష్ పాలకుర్తి''' భారతీయ నటుడు, రంగస్థల కళాకారుడు. అతను తెలుగు భాషా చిత్రాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనల్లో పనిచేశారు. అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్‌గా కూడా పనిచేశారు. ''[[పరాక్రమం]]'' (2024), ''[[సంజీవ్|సంజీవ్]]'' (2026) వంటి తెలుగు చిత్రాల్లో నటించారు.<ref name="TOISanjeev">{{cite web |title=Sanjeev Movie 2026: Review, Cast, Trailer, Posters, Watch Online at Aha |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/sanjeev/movieshow/133383759.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260825182250/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/sanjeev/movieshow/133383759.cms |archive-date=25 August 2026 |website=The Times of India |date=21 August 2026 |access-date=9 September 2026 }}</ref> == కెరీర్ == === రంగస్థలం === హరీష్ పాలకుర్తి [[హైదరాబాద్]]లోని పలు రంగస్థల ప్రదర్శనల్లో పనిచేశారు. 2021లో క్రియేటివ్ థియేటర్ నిర్మించిన ''అసమర్థుడు'' నాటకంలో నటించారు. ఈ నాటకం అక్టోబర్ 2021లో [[రవీంద్ర భారతి]]లో ప్రదర్శించబడింది. ఈ నాటకానికి మెర్సీ మార్గరెట్ రచయితగా, అజయ్ మేకనపల్లి దర్శకుడిగా వ్యవహరించారు. === సినిమా === 2024లో విడుదలైన తెలుగు చిత్రం ''[[పరాక్రమం]]''లో హరీష్ పాలకుర్తి కెప్టెన్ చంటి పాత్రలో నటించారు. 2026లో విడుదలైన తెలుగు చిత్రం ''[[సంజీవ్|సంజీవ్]]''లో హరీష్ పాలకుర్తి నటించారు. ఈ చిత్రంలో ఆయన హరీష్ పాత్రను పోషించారు మరియు ''హరీష్'' పేరుతో క్రెడిట్ పొందారు. ఈ చిత్రానికి అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్‌గా కూడా పనిచేశారు.<ref name="TOISanjeev" /><ref name="TV9Review">{{cite web |title=Sanjeev Movie Review: సంజీవ్ సినిమా రివ్యూ.. కల కోసం పోరాడే యువకుడి కథ.. ప్రతి కుర్రాడి మనసును తాకే మూవీ |url=https://tv9telugu.com/entertainment/ott/sanjeev-movie-review-in-telugu-directed-by-anil-nakka-and-featured-anil-nakka-laya-miryala-streaming-in-aha-ott-1893310.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20260825191007/https://tv9telugu.com/entertainment/ott/sanjeev-movie-review-in-telugu-directed-by-anil-nakka-and-featured-anil-nakka-laya-miryala-streaming-in-aha-ott-1893310.html |archive-date=25 August 2026 |website=TV9 Telugu |date=25 August 2026 |access-date=9 September 2026 }}</ref><ref name="ABPLiveSanjeev">{{cite web |title=Sanjeev Movie OTT : నాలుగు రోజుల్లోనే షూటింగ్... 7 నేషనల్ అవార్డ్స్ - తెలుగు మూవీ డైరెక్ట్‌గా ఓటీటీ స్ట్రీమింగ్ |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/ott-webseries/sanjeev-movie-ott-platform-anil-nakka-laya-miryala-social-drama-where-to-watch-on-aha-255817 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809151310/https://telugu.abplive.com/entertainment/ott-webseries/sanjeev-movie-ott-platform-anil-nakka-laya-miryala-social-drama-where-to-watch-on-aha-255817 |archive-date=9 August 2026 |website=ABP Live |date=8 August 2026 |access-date=9 September 2026 }}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == <!-- చర్చ ద్వారా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడే వరకు దీనిని 별도의 문서గా 분리하지 마십시오. --> {| class="wikitable" |- | style="background:#FFFFCC;" | {{dagger|alt=ఇంకా విడుదల కాని చిత్రాలు}} | ఇంకా విడుదల కాని చిత్రాలను సూచిస్తుంది |} {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! చిత్రం ! పాత్ర ! గమనికలు |- | 2018 | ''[[జంబలకిడిపంబ (2018 సినిమా)|జంబ లకిడి పంబ (2018 చిత్రం)]]'' | న్యూస్ రిపోర్టర్స్ సభ్యుడు | గుర్తింపు లేని పాత్ర |- | 2024 | ''[[పరాక్రమం]]'' | కెప్టెన్ చంటి | |- | 2025 | ''వైబ్'' † | ఎలాంగో గూండా | విడుదల కాలేదు |- | 2026 | ''[[సంజీవ్|సంజీవ్]]'' | తనుగా తానే | అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్‌గా కూడా పనిచేశారు |- | {{TBA}} | ''డెడ్ నైట్'' † |{{TBA}} | చిత్రీకరణలో ఉంది |- | {{TBA}} | ''దావత్'' † | శివ నాయక్ | పోస్ట్ ప్రొడక్షన్‌లో ఉంది |} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|10625841|Hareesh Palakurthi}} {{DEFAULTSORT:Palakurthi, Hareesh}} [[Category:భారతీయ పురుష నటులు]] [[Category:తెలుగు నటులు]] [[Category:21వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష నటులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] ogvfn8xb4vegvsz0ucy18oo7c6w2jap 2 509363 4957240 4956309 2026-09-13T11:21:14Z యర్రా రామారావు 28161 4957240 wikitext text/x-wiki == పరిచయం == ఈ పేజీలో [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/EnPipeLinkFinder.js|EnLinkFinder.js]] యూజర్‌స్క్రిప్టు వివిధ వ్యాసాల్లో గుర్తించిన ఆంగ్ల-సంబంధిత లింకుల వివరాలు పోగు చేయబడతాయి. లక్ష్యం: ఏ ఆంగ్ల టాపిక్‌లు అనేక వ్యాసాల్లో పదేపదే ఎర్రలింకులుగా వస్తున్నాయో గుర్తించి, వాటికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చి తెలుగు వ్యాసాలుగా రాయడం. === స్క్రిప్టు గుర్తించే రెండు రకాలు === * '''రకం A — బయటి ఆంగ్ల ఇంటర్‌వికీ లింక్:''' వ్యాసంలో నేరుగా en.wikipedia.orgకి వెళ్ళే లింక్ (ఉదా. <nowiki>[https://en.wikipedia.org/wiki/Title టెక్స్ట్]</nowiki> లేదా <nowiki>[[:en:Title|టెక్స్ట్]]</nowiki>). '''ఫిక్స్:''' తెలుగు వ్యాసం ఉంటే, లింక్‌ను దానికి మార్చాలి (<nowiki>[[తెలుగు శీర్షిక]]</nowiki>). * '''రకం B — internal ఆంగ్ల-శీర్షిక లింక్:''' తెవికీ లోపలే ఉండే లింక్, కానీ target పేజీ శీర్షిక ఇంకా ఆంగ్లంలో ఉంది (ఉదా. <nowiki>[[Buddhist caves in India|బౌద్ధ గుహ స్మారక చిహ్నాలు]]</nowiki>). సాధారణంగా ఎర్రలింకుగా కనిపిస్తుంది. '''ఫిక్స్:''' target శీర్షికను తెలుగులోకి మార్చాలి, లేదా ఆ శీర్షికతో కొత్త వ్యాసం రాయాలి. === పట్టిక కాలమ్‌ల వివరణ === {| class="wikitable" ! కాలమ్ !! అర్థం |- | రకం || A లేదా B (పైన చూడండి) |- | లింక్ టెక్స్ట్ || వ్యాసంలో కనిపించే తెలుగు పైప్ వచనం |- | Target శీర్షిక || లింక్ ఎటు వెళ్తుందో ఆ (ఆంగ్ల) శీర్షిక |- | స్థితి || బయటి లింక్ / ఎర్రలింక్ / నీలిలింక్ (అసలు వ్యాసంలోని లింక్ స్థితి) |- | సూచించిన తెలుగు శీర్షిక || en.wikipedia langlinks ఆధారంగా స్క్రిప్టు సూచించినది (దొరికితే); లేకపోతే "దొరకలేదు" |- | సూచిత శీర్షిక స్థితి || సూచించిన తెలుగు శీర్షిక ఇప్పటికే తెవికీలో ఉందా (నీలిలింక్) లేదా లేదా (ఎర్రలింక్) |} === గమనికలు === '''1.''' "దొరకలేదు" అంటే ఆ ఆంగ్ల వ్యాసానికి తెలుగు సమానార్థం లేదు అని ఖచ్చితంగా అర్థం కాదు — API లుకప్ మిస్ అయ్యే అవకాశం ఉంది, కాబట్టి మాన్యువల్‌గా కూడా ఒకసారి నిర్ధారించుకోవడం మంచిది. '''2.''' "సూచించిన తెలుగు శీర్షిక" ఎర్రలింక్ గానో నీలిలింక్ గానో ఉండొచ్చు — దీన్ని బట్టి తదుపరి చర్య వేరుగా ఉంటుంది: * '''నీలిలింక్''' → ఆ తెలుగు వ్యాసం ఇప్పటికే ఉంది, వెంటనే అసలు వ్యాసంలో లింక్‌ను దీనికి రీటార్గెట్ చేయవచ్చు (తక్షణ ఫిక్స్). * '''ఎర్రలింక్''' → సరైన తెలుగు పేరు (transliteration) తెలిసింది, కానీ ఆ పేరుతో వ్యాసం ఇంకా రాయలేదు — లింక్‌ను ఈ సరైన తెలుగు పేరుకు మార్చొచ్చు (స్థిరమైన నామకరణం కోసం), వ్యాసం రాయడం తర్వాతి పని. ---- '''దిగువన ప్రతి వ్యాసం దాని సొంత విభాగం కింద నమోదవుతుంది (EnLinkFinder.js లోని "📋 డేటా కాపీ చేయి" బటన్ ద్వారా):''' == [[అజంతా గుహలు]] == {| class="wikitable" !రకం !లింక్ టెక్స్ట్ !Target శీర్షిక !స్థితి !సూచించిన తెలుగు శీర్షిక !సూచిత శీర్షిక స్థితి !వ్యాసంలో ఎన్నిసార్లు |- |B |బౌద్ధ గుహ స్మారక చిహ్నాలు |[[Buddhist caves in India]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |విహారాలు |[[Vihāra]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |చైత్యాలు / చైత్యం |[[Chaitya]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |2× |- |B |వాఘూర్ నది |[[River Waghur]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |శివలేని గుహలు |[[Shivleni Caves]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |2× |- |B |క్రెటేషియస్ |[[Cretaceous]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ఘటోత్కచ గుహలు |[[Ghatotkacha Caves]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వరండా |[[Verandah]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |లోమాస్ రిషి గుహ |[[Lomas Rishi Cave]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ప్రదక్షిణా |[[Pradakshina]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |గాంధార కళ |[[Gandhara art]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ఫ్రెస్కో |[[Fresco]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వాల్టర్ స్పింక్ |[[Walter Spink]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వాఘోరా |[[Waghora]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వజ్రపాణి |[[Vajrapani]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వెస్టిబుల్స్ |[[Vestibule (architecture)]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |స్తంభాలు |[[Colonnade]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వరండా |[[Veranda]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |శ్రావస్తి అద్భుతం |[[The Twin Miracle]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |2× |- |B |విహార |[[Vihara]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |హీనయాన |[[Hinayana]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ఘటోత్కచ గుహ |[[Ghatotkacha Cave]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |సుజాత |[[Sujata (milkmaid)]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |} == [[బుగున్ లియోసిచ్లా]] == {| class="wikitable" !రకం !లింక్ టెక్స్ట్ !Target శీర్షిక !స్థితి !సూచించిన తెలుగు శీర్షిక !సూచిత శీర్షిక స్థితి !వ్యాసంలో ఎన్నిసార్లు |- |B |L. phoenicea |[[Liocichla phoenicea]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |L. ripponi |[[Liocichla ripponi]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |L. bugunorum |[[Liocichla bugunorum]] |ఎర్రలింక్ |[[బుగున్ లియోసిచ్లా]] |నీలిలింక్ |1 |- |B |L. omeiensis |[[Liocichla omeiensis]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |L. steerii |[[Liocichla steerii]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |} == [[మాలా సిన్హా]] == {| class="wikitable" !రకం !లింక్ టెక్స్ట్ !Target శీర్షిక !స్థితి !సూచించిన తెలుగు శీర్షిక !సూచిత శీర్షిక స్థితి !వ్యాసంలో ఎన్నిసార్లు |- |A |ఫిర్ సుబహ్ హోగి (1958) |[[:en:Phir Subah Hogi]] |బయటి లింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |A |సాధన |[[:en:Sadhana Shivdasani]] |బయటి లింక్ |[[సాధన శివదాసాని]] |నీలిలింక్ |1 |- |A |ఫిల్మ్‌ఫేర్ లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు |[[:en:Filmfare Lifetime Achievement Award]] |బయటి లింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |A |మైతీఘర్ (1966) |[[:en:Maitighar]] |బయటి లింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |A |జహాన్ అరా |[[:en:Jahan Ara (film)]] |బయటి లింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |A |హిమాలయ్ కీ గోద్ మె |[[:en:Himalay Ki God Mein]] |బయటి లింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |A |స్క్రీన్ అవార్డుల |[[:en:Screen Awards]] |బయటి లింక్ |[[స్క్రీన్ అవార్డ్స్]] |నీలిలింక్ |1 |} == [[అజంతా గుహలు]] == {| class="wikitable" !రకం !లింక్ టెక్స్ట్ !Target శీర్షిక !స్థితి !సూచించిన తెలుగు శీర్షిక !సూచిత శీర్షిక స్థితి !వ్యాసంలో ఎన్నిసార్లు |- |B |బౌద్ధ గుహ స్మారక చిహ్నాలు |[[Buddhist caves in India]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |విహారాలు |[[Vihāra]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |చైత్యాలు / చైత్యం |[[Chaitya]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |2× |- |B |వాఘూర్ నది |[[River Waghur]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |శివలేని గుహలు |[[Shivleni Caves]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |2× |- |B |క్రెటేషియస్ |[[Cretaceous]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ఘటోత్కచ గుహలు |[[Ghatotkacha Caves]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వరండా |[[Verandah]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |లోమాస్ రిషి గుహ |[[Lomas Rishi Cave]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ప్రదక్షిణా |[[Pradakshina]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |గాంధార కళ |[[Gandhara art]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ఫ్రెస్కో |[[Fresco]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వాల్టర్ స్పింక్ |[[Walter Spink]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వాఘోరా |[[Waghora]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వజ్రపాణి |[[Vajrapani]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వెస్టిబుల్స్ |[[Vestibule (architecture)]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |స్తంభాలు |[[Colonnade]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వరండా |[[Veranda]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |శ్రావస్తి అద్భుతం |[[The Twin Miracle]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |2× |- |B |విహార |[[Vihara]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |హీనయాన |[[Hinayana]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ఘటోత్కచ గుహ |[[Ghatotkacha Cave]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |సుజాత |[[Sujata (milkmaid)]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |} 1mqhpinrlmx0mk8gh36z351nt5k1qiy 0 509429 4956814 4956803 2026-09-12T12:00:37Z Vmakumar 44743 /* 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు */ 4956814 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. ivw006a5wkyu0qvbm0frcjmhpw0ebor 4956831 4956814 2026-09-12T13:14:31Z Vmakumar 44743 /* భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు */ 4956831 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని మరికొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట బాటసారులకు తాగేందుకు కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవు విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇటువంటి మరికొన్ని ఆచారాలను అసంబద్దమైన విషయాలుగా (“still more absurd things”) అంటూ తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా—భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. == సతీసహగమన ఆచారాలు == == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 1m0jnjpu83iugllvjkblhbw8132e12a 4956832 4956831 2026-09-12T13:18:39Z Vmakumar 44743 4956832 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని మరికొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట బాటసారులకు తాగేందుకు కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవు విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇటువంటి మరికొన్ని ఆచారాలను అసంబద్దమైన విషయాలుగా (“still more absurd things”) అంటూ తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా—భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. q4d8brlzqp5n3p5uf4yv2xsvzzqfrun 4956833 4956832 2026-09-12T13:28:46Z Vmakumar 44743 /* విధవత్వ ఆచారాలు */ 4956833 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 4ucg46jntm95jbvz6rtcydc3td9ywb7 4956834 4956833 2026-09-12T13:42:53Z Vmakumar 44743 /* సతీసహగమన ఆచారాలు */ 4956834 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమన ఆచారాలు సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. * మొదటిది గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతంలో పాటించిన పద్దతి: ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. * రెండవది బెంగాల్‌లో గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ, భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని బండిలో తీసుకొచ్చిన ఒక స్త్రీ, సుమారు పదిహేను రోజుల ప్రయాణం అనంతరం గంగ వద్దకు చేరి, అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి దహనమైన హృదయవిదారక సంఘటనను వివరించాడు. ఈ సంఘటనను గురించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో పూర్తిగా కాలిపోని స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. * మూడవది కోరమండల్ తీరంలో మరో పద్ధతిగా, పెద్ద అగ్నిగుంత చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. అక్కడి కొన్ని ప్రాంతాల్లో దహనానికి బదులుగా విధవను భర్త మృతదేహంతో సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉందని పేర్కొన్నాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. ctro8rvgkwfkvca788rf9j7jarjd52r 4956835 4956834 2026-09-12T13:43:11Z Vmakumar 44743 /* సతీసహగమన ఆచారాలు */ 4956835 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. * మొదటిది గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతంలో పాటించిన పద్దతి: ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. * రెండవది బెంగాల్‌లో గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ, భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని బండిలో తీసుకొచ్చిన ఒక స్త్రీ, సుమారు పదిహేను రోజుల ప్రయాణం అనంతరం గంగ వద్దకు చేరి, అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి దహనమైన హృదయవిదారక సంఘటనను వివరించాడు. ఈ సంఘటనను గురించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో పూర్తిగా కాలిపోని స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. * మూడవది కోరమండల్ తీరంలో మరో పద్ధతిగా, పెద్ద అగ్నిగుంత చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. అక్కడి కొన్ని ప్రాంతాల్లో దహనానికి బదులుగా విధవను భర్త మృతదేహంతో సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉందని పేర్కొన్నాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. s1s3wy8mc0muyvvoeis5yasc7iam64y 4956851 4956835 2026-09-12T14:20:53Z Vmakumar 44743 /* సతీసహగమన ఆచారాలు */ 4956851 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. * మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. * రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. * మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. mz3abhmn8movtj10f3sy2vd0w5rzifb 4956852 4956851 2026-09-12T14:28:39Z Vmakumar 44743 /* భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు */ 4956852 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతాచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర శరీర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. * మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. * రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. * మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. ggxgigw423stfx8czvlupkyauk4h8nu 4956854 4956852 2026-09-12T14:34:57Z Vmakumar 44743 /* భారతీయ సమాజం, మతాచారాలపై వర్ణనలు */ 4956854 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. * మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. * రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. * మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. fwezhhb0446b5jqfzvluwhxo28rmhj3 4956856 4956854 2026-09-12T14:42:12Z Vmakumar 44743 /* భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు */ 4956856 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. * మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. * రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. * మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 2cugfl0l3shhhzdfpd2jg5j3vu3bkg5 4956857 4956856 2026-09-12T14:43:03Z Vmakumar 44743 /* సతీసహగమన ఆచారాలు */ 4956857 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. k5ytsxg4w0oqiob14q5deacfsj54dvb 4956858 4956857 2026-09-12T14:45:17Z Vmakumar 44743 4956858 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. eo5373i6w96vm1swucfgx6zjjyg5j9m 4956861 4956858 2026-09-12T14:48:02Z Vmakumar 44743 4956861 wikitext text/x-wiki &#x7B;&#x7B;[[మూస:నిర్మాణంలో ఉంది|నిర్మాణంలో ఉంది]]&#x7D;&#x7D; '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. pfnv1iv4nrxctyopi9yg02hb0di9eqh 4956865 4956861 2026-09-12T14:50:24Z Vmakumar 44743 4956865 wikitext text/x-wiki {{నిర్మాణంలో ఉంది}} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. ggvcyoze5oxhqwwijh1uylep1edo1xq 4956866 4956865 2026-09-12T14:51:13Z Vmakumar 44743 4956866 wikitext text/x-wiki {{in use}} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 7udtnzff3cz7af3qxovlvjw4na4dau2 4956896 4956866 2026-09-12T15:42:08Z Vmakumar 44743 /* గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు */ 4956896 wikitext text/x-wiki {{in use}} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. jo8untbdxo5kg8bbe0b4gz9s3bqpuet 4956919 4956896 2026-09-12T17:03:26Z Vmakumar 44743 4956919 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. jd5csvetsk8yl0xr8k7xcfh1xs6yvr3 4956920 4956919 2026-09-12T17:14:26Z Vmakumar 44743 4956920 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. glp3jxtlugm8mjh5a680lf1xkw89vyf 4956922 4956920 2026-09-12T17:18:27Z Vmakumar 44743 4956922 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 7iq55ohxm2yxew6vrq8ftt3y4425uty 4956923 4956922 2026-09-12T17:22:07Z Vmakumar 44743 /* ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ */ 4956923 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 509bhsk6vf7lxojkuqpb6ukjl447o4a 4956924 4956923 2026-09-12T17:23:33Z Vmakumar 44743 /* చివరి జీవితం */ 4956924 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 74f46vy91bd92dyxf6w3mom0dzytj6g 4956925 4956924 2026-09-12T17:35:31Z Vmakumar 44743 4956925 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు..<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. mntezrivm4sswc16wi9csatvj8w1nqn 4956926 4956925 2026-09-12T17:51:31Z Vmakumar 44743 4956926 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు..<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 4wv4yhyciqs3lk64mcdtqe1xge09h2j 4956928 4956926 2026-09-12T18:34:54Z Vmakumar 44743 4956928 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == ఇతర 17వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌ కు కొన్ని ప్రత్యేకతలు వున్నాయి. 1) భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడిగా Smithsonian టావెర్నియర్‌ను పేర్కొంటుంది. .<ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. 2) హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. 3) యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. 4) మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. 5) ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. 6) 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. 7) 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. 8) సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. 9) సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. 10) వ్యాపారి కంటితో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు..<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. nbaatz8mxxzsz08v6ckk21y0oophkiq 4956929 4956928 2026-09-12T18:37:23Z Vmakumar 44743 /* టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు */ 4956929 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == ఇతర 17వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌ కు కొన్ని ప్రత్యేకతలు వున్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడిగా Smithsonian టావెర్నియర్‌ను పేర్కొంటుంది. .<ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * వ్యాపారి కంటితో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు..<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 38j97s2lt547z6hcjffcud1m1mcsw64 4956931 4956929 2026-09-12T18:45:33Z Vmakumar 44743 /* టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు */ 4956931 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == ఇతర 17వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌ కు కొన్ని ప్రత్యేకతలు వున్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడిగా Smithsonian టావెర్నియర్‌ను పేర్కొంటుంది. .<ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు: కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు..<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. qacw6xxaes5z0pxp95xv8v4og9dcind 4956932 4956931 2026-09-12T18:50:18Z Vmakumar 44743 /* టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు */ 4956932 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ టావెర్నియర్‌ను భారతదేశపు వజ్రాల గనులను సందర్శించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడిగా పేర్కొంది. ఇతర 17వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌ కు కొన్ని ప్రత్యేకతలు వున్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు..<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. d08db0t7rwpba4i3ghdd9odp6x7xy5k 4956933 4956932 2026-09-12T18:55:03Z Vmakumar 44743 4956933 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == ఇతర 17వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌ కు కొన్ని ప్రత్యేకతలు వున్నాయి. భారతదేశంలో అతని పరిశీలనలకు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు కూడా ఉన్నాయి * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు..<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. c0vjs5mtxgnksdmothzmorl9kio4z9e 4956935 4956933 2026-09-12T19:02:57Z Vmakumar 44743 4956935 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == ఇతర 17వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌ కు కొన్ని ప్రత్యేకతలు వున్నాయి. భారతదేశంలో అతని పరిశీలనలకు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు కూడా ఉన్నాయి * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం..<ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది..<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు..<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 3gymneftl6wzhqhizdkd1bsuh8zpt1p 4956938 4956935 2026-09-12T19:10:41Z Vmakumar 44743 4956938 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == ఇతర 17వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌ కు కొన్ని ప్రత్యేకతలు వున్నాయి. భారతదేశంలో అతని పరిశీలనలకు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు కూడా ఉన్నాయి * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం..<ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది..<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు..<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. qccjtv2w6ddw2mwv1zi7mxrauzsy9jn 4957005 4956938 2026-09-13T03:34:37Z Vmakumar 44743 /* సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు */ 4957005 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == ఇతర 17వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌ కు కొన్ని ప్రత్యేకతలు వున్నాయి. భారతదేశంలో అతని పరిశీలనలకు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు కూడా ఉన్నాయి * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం..<ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది..<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు. ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు. చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు..<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. ajtzql6wp9fp4mlozu905nrg6b511hi 4957009 4957005 2026-09-13T03:52:00Z Vmakumar 44743 4957009 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == ఇతర 17వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌ కు కొన్ని ప్రత్యేకతలు వున్నాయి. భారతదేశంలో అతని పరిశీలనలకు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు కూడా ఉన్నాయి * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం..<ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది..<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు..<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. hua3s0uszy4d3qiwjg7zmdafp078d7k 4957045 4957009 2026-09-13T05:10:55Z Vmakumar 44743 4957045 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం..<ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, వ్యాఖ్యానం మధ్య తేడాను గుర్తించడం అతని రచనలను తిరస్కరించడానికి కాదు; ఒక్కో సమాచారానికి తగిన చారిత్రక బరువు (Historical weight) ను నిర్ణయించడానికి ఉపయోగపడే మూలవిమర్శ పద్ధతి. ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. s9gf2e22tcobrzip8llh3j8h0e2s2s4 4957046 4957045 2026-09-13T05:13:00Z Vmakumar 44743 /* టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత */ 4957046 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం..<ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. gkbid29u3gjnxpu2iv9bcg1gdr0w7iz 4957047 4957046 2026-09-13T05:15:10Z Vmakumar 44743 /* చివరి జీవితం */ 4957047 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం..<ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. a8h3omfh5irxdqfpyc3kd7cqv6frqnq 4957069 4957047 2026-09-13T05:55:34Z Vmakumar 44743 /* చారిత్రక ప్రాధాన్యం */ 4957069 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం..<ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, కోహినూర్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. <ref name="LOC"/> jzd9qefoayi22jhhrd19e0j99xuxl48 4957075 4957069 2026-09-13T06:05:40Z Vmakumar 44743 4957075 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం..<ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, కోహినూర్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. <ref name="LOC"/> == మూలాలు == pqmv9fjrjiy9veyo4cdprreemfee32l 4957079 4957075 2026-09-13T06:18:02Z Vmakumar 44743 /* ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ */ 4957079 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, కోహినూర్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. <ref name="LOC"/> == మూలాలు == qdnssg60rak3yjhevpfpdu2e2sm6ehl 4957082 4957079 2026-09-13T06:19:37Z Vmakumar 44743 /* గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ */ 4957082 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు ప్రధాన ప్రత్యక్ష వర్ణనకర్త — భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను విపులంగా వర్ణించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుడు టావెర్నియర్‌. <ref name="SmithsonianHope"/> గనులు, వజ్రాల సేకరణ, నాణ్యత, పరిమాణం, ధర, వ్యాపార పద్ధతుల వరకు అతను నమోదు చేయడం అతని ప్రధాన ప్రత్యేకత. వజ్రాల గనులను వర్ణించడమే కాదు వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించిన ఏకైక పాశ్చాత్యుడు టావెర్నియర్‌. కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనులను ప్రత్యక్షంగా సందర్శించి, అక్కడి తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల నాణ్యతా పరీక్షలను గ్రంథస్థం చేసిన మొట్టమొదటి యూరోపియన్ యాత్రికుడు ఇతనే. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి — భారతదేశం నుంచి అతను తీసుకువచ్చిన భారీ నీలి వజ్రాన్ని 1669లో లూయీ XIV కొనుగోలు చేశాడు. తరువాత రూపాంతరం చెందిన అదే రత్నం ప్రపంచప్రసిద్ధ హోప్ డైమండ్ చరిత్రకు మూలమైన Tavernier Blue. * యాత్రికుడికంటే ముందు అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి — టావెర్నియర్ భారతదేశానికి కేవలం దేశాలను చూడటానికి వచ్చిన యాత్రికుడు కాదు. అతను వజ్రాలు, ముత్యాలు, ఇతర విలువైన రత్నాలను కొనుగోలు–అమ్మకం చేసిన ప్రొఫెషనల్ వ్యాపారి & రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని రచనలో రత్నాల గురించి సాధారణ యాత్రికుడికి లేని సాంకేతిక–వాణిజ్య వివరాలు కనిపిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం — మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించింది. మొఘల్ వజ్రాలు, రత్నాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై అతని రికార్డులు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు — దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలపాటు యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఒక్కసారి భారతదేశాన్ని చూసి రాసిన యాత్రికునిలా కాకుండా, పదేపదే వచ్చి వివిధ ప్రాంతాలు, మార్కెట్లు, మార్గాలను చూసిన అనుభవం అతని రచనకు ప్రత్యేక బలం. భారతదేశంలోనే వేలాది మైళ్లు సంచరించాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పట్నాల నుంచి దక్కన్ పీఠభూమి మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు ఆయన విస్తృతంగా పర్యటించాడు. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు — నగరాలు, రాజులు మాత్రమే కాకుండా వస్తువుల ధరలు, నాణేలు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు, వస్త్ర మార్కెట్లు, బనియా వ్యాపారులు, తయారీదారుల నుంచి ప్రత్యక్ష కొనుగోలు వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఇదే కారణంగా ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన ప్రత్యేకంగా విలువైనది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో నమోదు చేశాడు — కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల విద్య, బనియాల పిల్లలకు వ్యాపార శిక్షణ, పునర్జన్మ–అహింస, గోవుకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం, సన్యాసుల కఠోర తపస్సులు, విధవల జీవితం, సతి వంటి విషయాల్లో చిన్నచిన్న స్పష్టమైన వివరాలు వరకు రాశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం — 1666 జూలై 2న పాట్నాలో జరిగిన సూర్యగ్రహణ సమయంలో గంగాతీరంలో వేలాది మంది చేసిన స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు–డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను తాను అక్కడ ఉండి చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. ఇటువంటి తేదీ–స్థలం నిర్దిష్ట ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు అతని రచనకు ప్రత్యేక చారిత్రక విలువ ఇస్తాయి. * సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ భేదాలను ప్రత్యక్షంగా నమోదు చేశాడు — “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా చెప్పి, ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కనిపించిన పద్ధతులను విడివిడిగా వివరించాడు. అంటే సతిని ఒకే సాధారణ ఆచారంగా కాకుండా ప్రాంతీయ రూపభేదాలతో నమోదు చేశాడు. * ఒక వ్యాపారి దృక్కోణంలో రాసిన విశాల భారతదేశపు సమకాలీన రికార్డు — టావెర్నియర్ ప్రత్యేకత మొత్తాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే ఇదే. అతను రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా దుకాణం నుంచి గంగాతీరంలోని గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలోని ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవితాన్ని ఒక సంచార వ్యాపారి (travelling merchant) దృక్కోణంలో నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, కోహినూర్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. <ref name="LOC"/> == మూలాలు == ji9lmig0x183vkcbqj334ko33aly5i8 4957090 4957082 2026-09-13T07:16:17Z Vmakumar 44743 /* టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు */ 4957090 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * యాత్రికుడి కంటే ముందు వృత్తిపరమైన అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు; వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, కోహినూర్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. <ref name="LOC"/> == మూలాలు == 5x3g5m62nye4hnoews8w8pw6ifuh9pw 4957106 4957090 2026-09-13T07:50:16Z Vmakumar 44743 /* ఆసియా యాత్రలు */ 4957106 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * యాత్రికుడి కంటే ముందు వృత్తిపరమైన అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు; వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, కోహినూర్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. <ref name="LOC"/> == మూలాలు == 0ckfpp3ri57mdkh6kh38z0ljd4fz5ij 4957124 4957106 2026-09-13T08:10:37Z Vmakumar 44743 4957124 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * యాత్రికుడి కంటే ముందు వృత్తిపరమైన అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు; వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, కోహినూర్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. <ref name="LOC"/> == మూలాలు == 2y3opkpde29j6t2nl7q0qre8izpylkd 4957159 4957124 2026-09-13T09:25:46Z Vmakumar 44743 4957159 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * యాత్రికుడి కంటే ముందు వృత్తిపరమైన అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు; వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == బోర్నియో: బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. పెగూ–బర్మా–కపెలాన్ ప్రాంతం (Pegu /Burma /Capelan): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. <ref name="LOC"/> == మూలాలు == 7jw6wby7l21a2qzjouznflp01k8ef5z 4957162 4957159 2026-09-13T09:50:12Z Vmakumar 44743 4957162 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * యాత్రికుడి కంటే ముందు వృత్తిపరమైన అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు; వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == '''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. '''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ''' సిలోన్‌ (శ్రీలంక)''': టావెర్నియర్ సిలోన్ (ప్రస్తుత శ్రీలంక)ను సందర్శించినప్పటికీ, నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యతపై అతను లోతైన విశ్లేషణను అందించాడు. ద్వీపం మధ్యలోని ఎత్తైన పర్వతాల నుంచి వచ్చే జలప్రవాహాలు వర్షాకాలంలో ఉద్ధృతమవుతాయని, వరద తగ్గాక, స్థానిక పేద ప్రజలు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు (Rubies), నీలమణులు (Sapphires), పుష్యరాగాలు (Topazes) సేకరిస్తారని అతను నమోదు చేశాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాలు మరియు రత్న సేకరణల మధ్య ఉన్న 'కాలానుగుణ ఒండ్రు ప్రక్రియ'ను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేయడం అతని పరిశీలనలోని ప్రత్యేకత. టావెర్నియర్ బోర్నియోలో గనిని చూడలేదు కానీ వజ్రాలను చూశాడు; పెగూ–కపెలాన్‌లో గనిని స్వయంగా చూసినట్లు ఆధారం లేదు కానీ రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని వివరించాడు; సిలోన్‌లో ద్వీపాన్ని సందర్శించాడు కానీ నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను అతను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారణ కాలేదు. అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించి వర్ణించినట్లు స్పష్టంగా నిర్ధారించగల వజ్రాల గనులు భారతదేశంలోని గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినవే. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. <ref name="LOC"/> == మూలాలు == 7vonlqsztu8h5oilf5avd304on94v5e 4957163 4957162 2026-09-13T09:52:58Z Vmakumar 44743 /* ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు */ 4957163 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * యాత్రికుడి కంటే ముందు వృత్తిపరమైన అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు; వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == '''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. '''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ''' '''సిలోన్‌ ''': టావెర్నియర్ సిలోన్ (ప్రస్తుత శ్రీలంక)ను సందర్శించినప్పటికీ, నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యతపై అతను లోతైన విశ్లేషణను అందించాడు. ద్వీపం మధ్యలోని ఎత్తైన పర్వతాల నుంచి వచ్చే జలప్రవాహాలు వర్షాకాలంలో ఉద్ధృతమవుతాయని, వరద తగ్గాక, స్థానిక పేద ప్రజలు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు (Rubies), నీలమణులు (Sapphires), పుష్యరాగాలు (Topazes) సేకరిస్తారని అతను నమోదు చేశాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాలు మరియు రత్న సేకరణల మధ్య ఉన్న 'కాలానుగుణ ఒండ్రు ప్రక్రియ'ను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేయడం అతని పరిశీలనలోని ప్రత్యేకత. టావెర్నియర్ బోర్నియోలో గనిని చూడలేదు కానీ వజ్రాలను చూశాడు; పెగూ–కపెలాన్‌లో గనిని స్వయంగా చూసినట్లు ఆధారం లేదు కానీ రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని వివరించాడు; సిలోన్‌లో ద్వీపాన్ని సందర్శించాడు కానీ నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను అతను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారణ కాలేదు. అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించి వర్ణించినట్లు స్పష్టంగా నిర్ధారించగల వజ్రాల గనులు భారతదేశంలోని గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినవే. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. <ref name="LOC"/> == మూలాలు == 3ooudxgouitn8jnri9a7kfj47k68lhw 4957164 4957163 2026-09-13T09:53:25Z Vmakumar 44743 /* ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు */ 4957164 wikitext text/x-wiki {{in use}} {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = 1605 | birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్ | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * యాత్రికుడి కంటే ముందు వృత్తిపరమైన అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు; వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == '''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. '''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. '''సిలోన్‌ ''': టావెర్నియర్ సిలోన్ (ప్రస్తుత శ్రీలంక)ను సందర్శించినప్పటికీ, నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యతపై అతను లోతైన విశ్లేషణను అందించాడు. ద్వీపం మధ్యలోని ఎత్తైన పర్వతాల నుంచి వచ్చే జలప్రవాహాలు వర్షాకాలంలో ఉద్ధృతమవుతాయని, వరద తగ్గాక, స్థానిక పేద ప్రజలు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు (Rubies), నీలమణులు (Sapphires), పుష్యరాగాలు (Topazes) సేకరిస్తారని అతను నమోదు చేశాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాలు మరియు రత్న సేకరణల మధ్య ఉన్న 'కాలానుగుణ ఒండ్రు ప్రక్రియ'ను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేయడం అతని పరిశీలనలోని ప్రత్యేకత. టావెర్నియర్ బోర్నియోలో గనిని చూడలేదు కానీ వజ్రాలను చూశాడు; పెగూ–కపెలాన్‌లో గనిని స్వయంగా చూసినట్లు ఆధారం లేదు కానీ రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని వివరించాడు; సిలోన్‌లో ద్వీపాన్ని సందర్శించాడు కానీ నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను అతను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారణ కాలేదు. అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించి వర్ణించినట్లు స్పష్టంగా నిర్ధారించగల వజ్రాల గనులు భారతదేశంలోని గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినవే. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది. === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk) 1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. <ref name="Iranica"/> కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.<ref name="LOC"/> నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. <ref name="LOC"/> == మూలాలు == k6sf32fpa44exkql0dl54f3aw8nuu3i 0 509435 4956828 4956451 2026-09-12T13:09:28Z Gantela divya 152407 వర్గం 4956828 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం | image = [[File:Bouddha stupam.jpg|200px]] | caption = నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం }} ''<ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref> '''ప్రదేశం''':[[నేలకొండపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే [[శాతవాహనులు]], ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''[[రామదాసు|భక్త రామదాసు]] (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' <references /> [[వర్గం:తెలంగాణ పురావస్తు ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా పురాతన కట్టడాలు]] jvzems6k350r1wvfdu9dj5o1hxv5spk 0 509473 4956934 4956721 2026-09-12T18:56:26Z Vjsuseela 35888 4956934 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = డబ్ల్యూహెచ్ఓ అవసరమైన ఔషధాల </br> జాబితా నమూనా | image = [[File:World Health Organization emblem (cropped).svg| 250px]] | caption = ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ చిహ్నం | label1 = జాబితాలు | data1 = WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ (EML)</br> WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ (EMLc) | label2 = మొదటి జాబితా (సంచిక ) | data2 = 1977 (208 మందులు) | label3 = నవీకరణలు | data3 = '''సం... సంచిక ...మందులు''' 2005 ...14 ....... 306</br> 2015 ...19 ....... 410</br> 2017 ... 20 ...... 433 </br> 2019 ... 21....... 460 </br> 2021 ... 22 ...... 479 </br> 2025 ... 24 ....... 523 </br> | label4 = వెబ్ సైట్ | data4 = https://www.who.int/groups/expert-committee-on-selection-and-use-of-essential-medicines/essential-medicines-lists | label5 = | data5 = | label6 = | data6 = | label7 = | data7 = | label8 = | data8 = }} [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] ప్రచురించిన "WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ "(ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ లేదా EML) ఆరోగ్య పరిరక్షణకు ముఖ్యమైన, అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఇంకా సురక్షితమైనవిగా పరిగణించే మందుల జాబితా.<ref name="EML" /><ref name="WHO2017Def" /> ఈ జాబితాను వివిధ దేశాలు తమ స్థానిక అవసరాలకు అనుగుణంగా ఔషధాల జాబితాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగించుకుంటాయి.<ref name="WHO2017Def">{{Cite web|title=Essential medicines|url=https://www.who.int/medicines/services/essmedicines_def/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002110638/http://www.who.int/medicines/services/essmedicines_def/en/|archive-date=2 October 2008|access-date=19 January 2017|website=World Health Organization}}</ref> ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నమూనా జాబితా ఆధారంగా 2016 నాటికి 155 కి పైగా దేశాలు తమ ఔషధాల జాతీయ జాబితాలను రూపొందించాయి.<ref name="EML">{{Cite web|title=The WHO Essential Medicines List (EML): 30th anniversary|url=https://www.who.int/medicines/events/fs/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527003625/http://www.who.int/medicines/events/fs/en/|archive-date=27 May 2014|access-date=26 June 2016|publisher=World Health Organization}}</ref> ఇందులో అభివృద్ధి చెందిన, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు రెండూ ఉన్నాయి.<ref name="WHO2017Def" /><ref>{{cite journal |vauthors=Persaud N, Jiang M, Shaikh R, Bali A, Oronsaye E, Woods H, Drozdzal G, Rajakulasingam Y, Maraj D, Wadhawan S, Umali N, Wang R, McCall M, Aronson JK, Plüddemann A, Moja L, Magrini N, Heneghan C |date=June 2019 |title=Comparison of essential medicines lists in 137 countries |journal=Bull. World Health Organ. |volume=97 |issue=6 |pages=394–404C |doi=10.2471/BLT.18.222448 |issn=0042-9686 |pmc=6560372 |pmid=31210677 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=10665/325509}}</ref> ఈ జాబితాను రెండు అంశాలుగా విభజించారు ప్రధాన అంశాలు, పరిపూరకరమైన అంశాలు.<ref name="WHO2015List" /> ప్రధాన అంశాలలో కీలక ఆరోగ్య సమస్యలకు తక్కువ ఖర్చుతో, అదనపు ఆరోగ్య సంరక్షణ వనరులు అందిస్తాయి.<ref name="WHO2015List" /> పరిపూరకరమైన అంశాలలో కొంత వ్యయంతో కూడి సుశిక్షితులైన ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రదాతలు లేదా [[వైద్య పరికరం|రోగనిర్ధారణ పరికరాలు]] వంటి అదనపు మౌలిక సదుపాయాలు చేర్చిన అంశాలుంటాయి.<ref name="WHO2015List">{{Cite web|date=April 2015|title=19th WHO Model List of Essential Medicines|url=https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/EML2015_8-May-15.pdf|access-date=17 January 2017|publisher=World Health Organization|page=Annex 1}}</ref> సుమారు 25% అంశాలు ఈ పరిపూరకరమైన జాబితాలో ఉన్నాయి.<ref name="Ban20132">{{cite journal |vauthors=Bansal D, Purohit VK |date=January 2013 |title=Accessibility and use of essential medicines in health care: Current progress and challenges in India |journal=Journal of Pharmacology & Pharmacotherapeutics |volume=4 |issue=1 |pages=13–18 |doi=10.4103/0976-500X.107642 |issn=0976-500X |eissn=0976-5018 |pmc=3643337 |pmid=23662019 |doi-access=free |s2cid=207481731}}</ref> కొన్ని మందులు ఉభయ జాబితాలలో చేర్చారు.<ref>{{Cite report |title=The selection and use of essential medicines |year=2003 |publisher=[[World Health Organization]] (WHO) |isbn=92-4-120920-8 |hdl=10665/42826 |id=WHO technical report series 920 |hdl-access=free}}</ref> జాబితాలో చాలా మందులు [[జనరిక్ మందులు|సాధారణ ఉత్పత్తులు]] అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, [[పేటెంట్]] కింద ఉన్నవి కూడా చేర్చారు.<ref>{{Cite web|year=2016|title=Patents and the WHO Model List of Essential Medicines (18th Edition): Clarifying the Debate on IP and Access|url=http://www.wipo.int/edocs/mdocs/mdocs/en/wipo_gc_ip_ge_16/wipo_gc_ip_ge_16_brief.pdf|access-date=3 May 2017|website=[[World Intellectual Property Organization]] (WIPO)}}</ref> == ఔషధాల జాబితా నవీకరణలు == మొదటి జాబితా 1977లో 208 మందులతో ప్రచురించారు.<ref>{{Cite book|title=The selection of essential drugs: report of a WHO expert committee [meeting held in Geneva from 17 to 21 October 1977]|publisher=[[World Health Organization]]|year=1977|isbn=92-4-120615-2|location=Geneva|hdl=10665/41272|id=Technical report series; no. 615|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO2017Def" /><ref name="Lancet20172">{{cite journal |vauthors=Wirtz VJ, Hogerzeil HV, Gray AL, Bigdeli M, de Joncheere CP, Ewen MA, Gyansa-Lutterodt M, Jing S, Luiza VL, Mbindyo RM, Möller H, Moucheraud C, Pécoul B, Rägo L, Rashidian A, Ross-Degnan D, Stephens PN, Teerawattananon Y, 't Hoen EF, Wagner AK, Yadav P, Reich MR |date=January 2017 |title=Essential medicines for universal health coverage |journal=[[The Lancet]] |volume=389 |issue=10067 |pages=403–476 |doi=10.1016/S0140-6736(16)31599-9 |pmc=7159295 |pmid=27832874 |doi-access=free |title-link=doi}}</ref> డబ్ల్యూహెచ్ఓ ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఈ జాబితాను నవీకరిస్తుంది.<ref name="WHO2015Web">{{Cite web|title=WHO Model Lists of Essential Medicines|url=https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/en/|website=World Health Organization|quote=The current versions are the 21st WHO Essential Medicines List (EML) and the 7th WHO Essential Medicines List for Children (EMLc) updated in June 2019.}}</ref> 2005లో 14వ జాబితాలో 306 మందులు<ref>{{cite journal |vauthors=Prakash B, Nadig P, Nayak A |year=2016 |title=Rational Prescription for a Dermatologist |journal=Indian Journal of Dermatology |volume=61 |issue=1 |pages=32–38 |doi=10.4103/0019-5154.174017 |pmc=4763692 |pmid=26955092 |doi-access=free}}</ref>, 2015లో 19వ జాబితాలో 410 మందులు<ref name="WHO2015Web" />, 2017లో 20వ జాబితాలో 433 మందులు<ref name="WHO201720th">{{Cite book|title=WHO model list of essential medicines, 20th list (March 2017, amended August 2017)|year=2017|location=Geneva|hdl=10665/273826|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Essential Medicines List and WHO Model Formulary|url=https://www.who.int/selection_medicines/list/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080803023013/http://www.who.int/selection_medicines/list/en/|archive-date=3 August 2008|access-date=5 May 2018|website=World Health Organization}}</ref>, 2019లో 21వ జాబితాలో 460 మందులు<ref name="WHO21st">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325771|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|title=Executive summary: the selection and use of essential medicines 2019: report of the 22nd WHO Expert Committee on the selection and use of essential medicines|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325773|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.05. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Strengthening access to essential medicines|url=https://www.who.int/activities/strengthening-access-to-essential-medicines|access-date=3 May 2020|website=World Health Organization}}</ref>, 2021లో 22వ జాబితాలో 479 మందులు ఉన్నాయి.<ref name="WHO22nd">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 22nd list (2021)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345533|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.02|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO22nd Executive summary">{{Cite book|title=Executive summary: the selection and use of essential medicines 2021: report of the 23rd WHO Expert Committee on the selection and use of essential medicines: virtual meeting, 21 June–2 July 2021|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345554|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.01|hdl-access=free}}</ref> వివిధ జాతీయ జాబితాలలో 334 నుండి 580 మందులు ఉన్నాయి.<ref name="selection">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines: report of the WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines, 2021 (including the 22nd WHO model list of essential medicines and the 8th WHO model list of essential medicines for children)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|isbn=978-92-4-004114-1|location=Geneva|hdl=10665/351172|id=WHO technical report series;1035. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> సెప్టెంబర్ 2025లో 24వ సంచికతో ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ (EML) నవీకరించారు.<ref name="WHO24th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines, 24th list|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09474|hdl=10665/382243|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> ఈ జాబితాలో 523 మందుల సిఫార్సులు చేర్చారు. 2007 లో పన్నెండు సంవత్సరాల వయస్సు వరకు పిల్లల కోసం WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ (EMLc) అని ఒక ప్రత్యేక జాబితా తయారు చేసారు.<ref name="WHO2015Web" /><ref name="WHO 2019 child">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines for children: 7th list 2019|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325772|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.07. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc8th">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines for children: 8th list (2021)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345534|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.03|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc9th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex B: World Health Organization model list of essential medicines for children: 9th list (2023)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371091|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.03|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc10th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines for Children,10th list|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09475|hdl=10665/382242|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> పిల్లల అవసరాలను అనుగుణంగా క్రమపద్ధతిలో దీనిని సృష్టించారు. సరైన సూత్రీకరణ, లభ్యత వంటివి పరిగణనలో తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o8bDJPHqGeYC&pg=PA42|title=Guide to Paediatric Drug Development and Clinical Research|vauthors=Rose K, Anker JN|publisher=Karger Medical and Scientific Publishers|year=2010|isbn=978-3-8055-9362-5|page=42}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jM1gob3MeVYC&pg=PA358|title=Pediatric Clinical Pharmacology|vauthors=Seyberth HW, Rane A, Schwab M|publisher=Springer Science & Business Media|year=2011|isbn=978-3-642-20195-0|page=358}}</ref> పిల్లల జాబితాలోని ప్రతిదీ కూడా ప్రధాన జాబితాలో చేర్చారు. ఇది 19వ నుండి 24వ సంచిక ఆధారంగా రూపొందించారు.<ref name="WHO2015List" /><ref name="WHO201720th" /><ref name="WHO21st" /><ref name="WHO22nd" /><ref name="WHO23rd">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371090|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}</ref> సారూప్య పనితీరు ఉన్న ప్రత్యామ్నాయ ఔషధాల చికిత్స కూడా జాబితాలో చేర్చారు. వాటిని జాతీయ అవసరమైన ఔషధాల జాబితాలకు పరిగణించవచ్చు.<ref name="WHO22nd" /><ref name="WHO22nd Executive summary" /> పిల్లల కోసం 10వ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా సెప్టెంబరు 2025లో నవీకరించారు. <ref name="WHOEMLc10th" /><ref>{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: executive summary of the report of the 24th WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines, 24 28 April 2023|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371291|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.01|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO24th Summary">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2025: report of the 25th WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines: executive summary|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09544|hdl=10665/382350|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> == ఔషధాల జాబితా == === శస్త్రచికిత్స ముందు ఉపయోగించే ఔషదాలు === * పీల్చే ఔషధాలు * ఐసోఫ్లూరేన్ * నైట్రస్ ఆక్సైడ్ * ఆక్సిజన్ * సెవోఫ్లూరేన్ ఇంజెక్షన్ రూపంలో ఇచ్చే మందులు * కెటమైన్ * ప్రొపోఫాల్ స్థానిక అనస్థీటిక్స్ * బుపివాకైన్ * లిడోకైన్ * లిడోకైన్/ఎపినెఫ్రిన్ (లిడోకైన్ + ఎపినెఫ్రిన్ (అడ్రినాలిన్)) అనుబంధమైనవి: * ఎఫెడ్రిన్ స్వల్పకాలిక ప్రక్రియల కోసం శస్త్రచికిత్సకు ముందు ఇచ్చే మందులు, మత్తుమందు * అట్రోపిన్ * మిడాజోలామ్ * మార్ఫిన్ వైద్యంలో ఉపయోగించే వాయువులు * ఆక్సిజన్ === నొప్పి ఉపశమనం, సంరక్షణ కోసం మందులు === నాన్-ఓపియాయిడ్లు, నాన్-స్టెరాయిడ్ యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ మెడిసిన్స్ (NSAIMలు) * ఎసిటైల్సాలిసిలిక్ ఆమ్లం (ఆస్పిరిన్) * ఇబుప్రోఫెన్ * పారాసెటమాల్ (ఎసిటమైనోఫెన్) ఓపియాయిడ్ అనాల్జెసిక్స్ * కోడైన్ * ఫెంటానిల్ * మార్ఫిన్ కాంప్లిమెంటరీ: * మెథడోన్ పాలియేటివ్ కేర్‌లో ఇతర సాధారణ లక్షణాలకు మందులు * అమిట్రిప్టిలైన్ * సైక్లిజిన్ * డెక్సామెథాసోన్ * డయాజెపం * డాక్యూసెట్ సోడియంను * ఫ్లూక్సెటైన్ * హలోపెరిడోల్ * హైయోసిన్ బ్యూటిల్బ్రోమైడ్ * హైయోసిన్ హైడ్రోబ్రోమైడ్ * లాక్టులోజ్ * లోపెరమైడ్ * మెటోక్లోప్రమైడ్ * మిడాజోలం * ఆణ్డాన్ స్ట్రన్ * సెన్నా === అలెర్జీ ఉపశమనం మందులు === === విషాలకు విరుగుడు మందులు === === నాడీ వ్యాధులకు మందులు === సంక్రమణ నిరోధకాలు సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ ఇమ్యునోమాడ్యులేటర్లు, యాంటీనియోప్లాస్టిక్స్ రక్తంపై ప్రభావం చూపే మందులు గుండె రక్త ప్రసరణ చర్మ వ్యాధులకు యాన్టీ సెప్టిక్ జీర్ణకోశ వ్యాధులకు ఎండోక్రైన్ వ్యాధులకు == మూలాలు == [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] aylc3jk6wg3dog3re7uu4vur47mgd3n 4957199 4956934 2026-09-13T10:46:06Z Vjsuseela 35888 4957199 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = డబ్ల్యూహెచ్ఓ అవసరమైన ఔషధాల </br> జాబితా నమూనా | image = [[File:World Health Organization emblem (cropped).svg| 250px]] | caption = ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ చిహ్నం | label1 = జాబితాలు | data1 = WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ (EML)</br> WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ (EMLc) | label2 = మొదటి జాబితా (సంచిక ) | data2 = 1977 (208 మందులు) | label3 = నవీకరణలు | data3 = '''సం... సంచిక ...మందులు''' 2005 ...14 ....... 306</br> 2015 ...19 ....... 410</br> 2017 ... 20 ...... 433 </br> 2019 ... 21....... 460 </br> 2021 ... 22 ...... 479 </br> 2025 ... 24 ....... 523 </br> | label4 = వెబ్ సైట్ | data4 = https://www.who.int/groups/expert-committee-on-selection-and-use-of-essential-medicines/essential-medicines-lists | label5 = | data5 = | label6 = | data6 = | label7 = | data7 = | label8 = | data8 = }} [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] ప్రచురించిన "WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ "(ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ లేదా EML) ఆరోగ్య పరిరక్షణకు ముఖ్యమైన, అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఇంకా సురక్షితమైనవిగా పరిగణించే మందుల జాబితా.<ref name="EML" /><ref name="WHO2017Def" /> ఈ జాబితాను వివిధ దేశాలు తమ స్థానిక అవసరాలకు అనుగుణంగా ఔషధాల జాబితాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగించుకుంటాయి.<ref name="WHO2017Def">{{Cite web|title=Essential medicines|url=https://www.who.int/medicines/services/essmedicines_def/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002110638/http://www.who.int/medicines/services/essmedicines_def/en/|archive-date=2 October 2008|access-date=19 January 2017|website=World Health Organization}}</ref> ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నమూనా జాబితా ఆధారంగా 2016 నాటికి 155 కి పైగా దేశాలు తమ ఔషధాల జాతీయ జాబితాలను రూపొందించాయి.<ref name="EML">{{Cite web|title=The WHO Essential Medicines List (EML): 30th anniversary|url=https://www.who.int/medicines/events/fs/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527003625/http://www.who.int/medicines/events/fs/en/|archive-date=27 May 2014|access-date=26 June 2016|publisher=World Health Organization}}</ref> ఇందులో అభివృద్ధి చెందిన, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు రెండూ ఉన్నాయి.<ref name="WHO2017Def" /><ref>{{cite journal |vauthors=Persaud N, Jiang M, Shaikh R, Bali A, Oronsaye E, Woods H, Drozdzal G, Rajakulasingam Y, Maraj D, Wadhawan S, Umali N, Wang R, McCall M, Aronson JK, Plüddemann A, Moja L, Magrini N, Heneghan C |date=June 2019 |title=Comparison of essential medicines lists in 137 countries |journal=Bull. World Health Organ. |volume=97 |issue=6 |pages=394–404C |doi=10.2471/BLT.18.222448 |issn=0042-9686 |pmc=6560372 |pmid=31210677 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=10665/325509}}</ref> ఈ జాబితాను రెండు అంశాలుగా విభజించారు ప్రధాన అంశాలు, పరిపూరకరమైన అంశాలు.<ref name="WHO2015List" /> ప్రధాన అంశాలలో కీలక ఆరోగ్య సమస్యలకు తక్కువ ఖర్చుతో, అదనపు ఆరోగ్య సంరక్షణ వనరులు అందిస్తాయి.<ref name="WHO2015List" /> పరిపూరకరమైన అంశాలలో కొంత వ్యయంతో కూడి సుశిక్షితులైన ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రదాతలు లేదా [[వైద్య పరికరం|రోగనిర్ధారణ పరికరాలు]] వంటి అదనపు మౌలిక సదుపాయాలు చేర్చిన అంశాలుంటాయి.<ref name="WHO2015List">{{Cite web|date=April 2015|title=19th WHO Model List of Essential Medicines|url=https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/EML2015_8-May-15.pdf|access-date=17 January 2017|publisher=World Health Organization|page=Annex 1}}</ref> సుమారు 25% అంశాలు ఈ పరిపూరకరమైన జాబితాలో ఉన్నాయి.<ref name="Ban20132">{{cite journal |vauthors=Bansal D, Purohit VK |date=January 2013 |title=Accessibility and use of essential medicines in health care: Current progress and challenges in India |journal=Journal of Pharmacology & Pharmacotherapeutics |volume=4 |issue=1 |pages=13–18 |doi=10.4103/0976-500X.107642 |issn=0976-500X |eissn=0976-5018 |pmc=3643337 |pmid=23662019 |doi-access=free |s2cid=207481731}}</ref> కొన్ని మందులు ఉభయ జాబితాలలో చేర్చారు.<ref>{{Cite report |title=The selection and use of essential medicines |year=2003 |publisher=[[World Health Organization]] (WHO) |isbn=92-4-120920-8 |hdl=10665/42826 |id=WHO technical report series 920 |hdl-access=free}}</ref> జాబితాలో చాలా మందులు [[జనరిక్ మందులు|సాధారణ ఉత్పత్తులు]] అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, [[పేటెంట్]] కింద ఉన్నవి కూడా చేర్చారు.<ref>{{Cite web|year=2016|title=Patents and the WHO Model List of Essential Medicines (18th Edition): Clarifying the Debate on IP and Access|url=http://www.wipo.int/edocs/mdocs/mdocs/en/wipo_gc_ip_ge_16/wipo_gc_ip_ge_16_brief.pdf|access-date=3 May 2017|website=[[World Intellectual Property Organization]] (WIPO)}}</ref> == ఔషధాల జాబితా నవీకరణలు == మొదటి జాబితా 1977లో 208 మందులతో ప్రచురించారు.<ref>{{Cite book|title=The selection of essential drugs: report of a WHO expert committee [meeting held in Geneva from 17 to 21 October 1977]|publisher=[[World Health Organization]]|year=1977|isbn=92-4-120615-2|location=Geneva|hdl=10665/41272|id=Technical report series; no. 615|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO2017Def" /><ref name="Lancet20172">{{cite journal |vauthors=Wirtz VJ, Hogerzeil HV, Gray AL, Bigdeli M, de Joncheere CP, Ewen MA, Gyansa-Lutterodt M, Jing S, Luiza VL, Mbindyo RM, Möller H, Moucheraud C, Pécoul B, Rägo L, Rashidian A, Ross-Degnan D, Stephens PN, Teerawattananon Y, 't Hoen EF, Wagner AK, Yadav P, Reich MR |date=January 2017 |title=Essential medicines for universal health coverage |journal=[[The Lancet]] |volume=389 |issue=10067 |pages=403–476 |doi=10.1016/S0140-6736(16)31599-9 |pmc=7159295 |pmid=27832874 |doi-access=free |title-link=doi}}</ref> డబ్ల్యూహెచ్ఓ ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఈ జాబితాను నవీకరిస్తుంది.<ref name="WHO2015Web">{{Cite web|title=WHO Model Lists of Essential Medicines|url=https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/en/|website=World Health Organization|quote=The current versions are the 21st WHO Essential Medicines List (EML) and the 7th WHO Essential Medicines List for Children (EMLc) updated in June 2019.}}</ref> 2005లో 14వ జాబితాలో 306 మందులు<ref>{{cite journal |vauthors=Prakash B, Nadig P, Nayak A |year=2016 |title=Rational Prescription for a Dermatologist |journal=Indian Journal of Dermatology |volume=61 |issue=1 |pages=32–38 |doi=10.4103/0019-5154.174017 |pmc=4763692 |pmid=26955092 |doi-access=free}}</ref>, 2015లో 19వ జాబితాలో 410 మందులు<ref name="WHO2015Web" />, 2017లో 20వ జాబితాలో 433 మందులు<ref name="WHO201720th">{{Cite book|title=WHO model list of essential medicines, 20th list (March 2017, amended August 2017)|year=2017|location=Geneva|hdl=10665/273826|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Essential Medicines List and WHO Model Formulary|url=https://www.who.int/selection_medicines/list/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080803023013/http://www.who.int/selection_medicines/list/en/|archive-date=3 August 2008|access-date=5 May 2018|website=World Health Organization}}</ref>, 2019లో 21వ జాబితాలో 460 మందులు<ref name="WHO21st">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325771|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|title=Executive summary: the selection and use of essential medicines 2019: report of the 22nd WHO Expert Committee on the selection and use of essential medicines|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325773|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.05. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Strengthening access to essential medicines|url=https://www.who.int/activities/strengthening-access-to-essential-medicines|access-date=3 May 2020|website=World Health Organization}}</ref>, 2021లో 22వ జాబితాలో 479 మందులు ఉన్నాయి.<ref name="WHO22nd">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 22nd list (2021)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345533|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.02|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO22nd Executive summary">{{Cite book|title=Executive summary: the selection and use of essential medicines 2021: report of the 23rd WHO Expert Committee on the selection and use of essential medicines: virtual meeting, 21 June–2 July 2021|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345554|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.01|hdl-access=free}}</ref> వివిధ జాతీయ జాబితాలలో 334 నుండి 580 మందులు ఉన్నాయి.<ref name="selection">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines: report of the WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines, 2021 (including the 22nd WHO model list of essential medicines and the 8th WHO model list of essential medicines for children)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|isbn=978-92-4-004114-1|location=Geneva|hdl=10665/351172|id=WHO technical report series;1035. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> సెప్టెంబర్ 2025లో 24వ సంచికతో ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ (EML) నవీకరించారు.<ref name="WHO24th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines, 24th list|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09474|hdl=10665/382243|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> ఈ జాబితాలో 523 మందుల సిఫార్సులు చేర్చారు. 2007 లో పన్నెండు సంవత్సరాల వయస్సు వరకు పిల్లల కోసం WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ (EMLc) అని ఒక ప్రత్యేక జాబితా తయారు చేసారు.<ref name="WHO2015Web" /><ref name="WHO 2019 child">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines for children: 7th list 2019|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325772|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.07. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc8th">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines for children: 8th list (2021)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345534|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.03|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc9th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex B: World Health Organization model list of essential medicines for children: 9th list (2023)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371091|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.03|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc10th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines for Children,10th list|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09475|hdl=10665/382242|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> పిల్లల అవసరాలను అనుగుణంగా క్రమపద్ధతిలో దీనిని సృష్టించారు. సరైన సూత్రీకరణ, లభ్యత వంటివి పరిగణనలో తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o8bDJPHqGeYC&pg=PA42|title=Guide to Paediatric Drug Development and Clinical Research|vauthors=Rose K, Anker JN|publisher=Karger Medical and Scientific Publishers|year=2010|isbn=978-3-8055-9362-5|page=42}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jM1gob3MeVYC&pg=PA358|title=Pediatric Clinical Pharmacology|vauthors=Seyberth HW, Rane A, Schwab M|publisher=Springer Science & Business Media|year=2011|isbn=978-3-642-20195-0|page=358}}</ref> పిల్లల జాబితాలోని ప్రతిదీ కూడా ప్రధాన జాబితాలో చేర్చారు. ఇది 19వ నుండి 24వ సంచిక ఆధారంగా రూపొందించారు.<ref name="WHO2015List" /><ref name="WHO201720th" /><ref name="WHO21st" /><ref name="WHO22nd" /><ref name="WHO23rd">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371090|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}</ref> సారూప్య పనితీరు ఉన్న ప్రత్యామ్నాయ ఔషధాల చికిత్స కూడా జాబితాలో చేర్చారు. వాటిని జాతీయ అవసరమైన ఔషధాల జాబితాలకు పరిగణించవచ్చు.<ref name="WHO22nd" /><ref name="WHO22nd Executive summary" /> పిల్లల కోసం 10వ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా సెప్టెంబరు 2025లో నవీకరించారు. <ref name="WHOEMLc10th" /><ref>{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: executive summary of the report of the 24th WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines, 24 28 April 2023|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371291|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.01|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO24th Summary">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2025: report of the 25th WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines: executive summary|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09544|hdl=10665/382350|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> == ఆరోగ్య సమస్యలు, వ్యాధులకు ఔషధాలు == ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ఈ క్రింది అనారోగ్య సమస్యలకు, వ్యాధులకు నమూనా ఔషధాలు జాబితా చేస్తుంది, రెండు సంవత్సరాల కొకసారి నవీకరిస్తోంది. * శస్త్రచికిత్స ముందు ఉపయోగించే ఔషదాలు, * నొప్పి ఉపశమనం, సంరక్షణ కోసం మందులు, * అలెర్జీ ఉపశమనం కోసం * విషాలకు విరుగుడుకు * నాడీ వ్యాధులకు * సంక్రమణ నిరోధకాలు * సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ మందులు * ఇమ్యునోమాడ్యులేటర్లు, యాంటీనియోప్లాస్టిక్స్ * రక్తంపై ప్రభావం చూపే మందులు * గుండె రక్త ప్రసరణ * చర్మ వ్యాధులకు * యాన్టీ సెప్టిక్ * జీర్ణకోశ వ్యాధులకు * ఎండోక్రైన్ వ్యాధులకు * రోగనిరోధక శక్తి కొరకు మందులు * కండరాల సడలింపు మందులు * కంటి వ్యాధులకు * పునరుత్పత్తి, నవజాత శిశువులకు * పెరిటోనియల్ డయాలసిస్ లో ఉపయోగించే మందులు * మానసిక రుగ్మతలకు మందులు * శ్వాసకోశ సమస్యలకు * నీరు, ఎలక్ట్రోలైట్స్ ఆమ్ల-క్షార సమతుల్యాన్ని సరిచేసే పరిష్కారాలు * విటమినులు, ఖనిజ లవణాలు * చెవి ముక్కు గొంతు వ్యాధులకు * కీళ్ల వ్యాధులకు * దంత సమస్యలకు == ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నమూనా ఔషధాలు జాబితా ప్రతులు == ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ వెబ్సైట్ లో ఈ నవీకరించిన ఔషధాల జాబితా ప్రతులు ఉచితంగా అందుబాటులో ఉంచుతోంది. ఈ ప్రతులను ఉపయోగించి వివిధ దేశాలలో తమ స్థానిక అవసరాలకు అనుగుణంగా జాతీయ ఔషధ జాబితా రూపొందించుకొంటూంటుంది. * 2025 సంచిక 24 - [https://www.who.int/publications/i/item/B09474 లింకు] * 2025 సంచిక 10 (పిల్లలకు) - [https://www.who.int/publications/i/item/B09475 లింకు] * 2023 సంచిక 23 - [https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2023.02 లింకు] * 2023 సంచిక 9 (పిల్లలకు) - [https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2023.03 లింకు] * 2021 సంచిక 21 - [https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2021.02 లింకు] * 2021 సంచిక 8 (పిల్లలకు) - [https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2021.03 లింకు] == మూలాలు == [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] s1gc52x65838ybwiv1dnwiol3t4cr2t 0 509483 4956815 4956766 2026-09-12T12:05:47Z Gantela divya 152407 మూలాలు 4956815 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.<ref>{{Cite web|title=Latest Job & Education Notifications - Eenadu Pratibha:|url=https://pratibha.eenadu.net/notifications|access-date=2026-09-12|website=EENADU PRATIBHA|language=te}}</ref> '''అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం''' మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * '''నారు పెంపకం మరియు నాటడం''' * మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *'''తెగుళ్లు - నివారణ''' *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *'''బొబ్బ తెగులు :''' ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *'''కాయకుళ్లు తెగులు :''' కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. *మూలాలు * p0ue2clefmwiorojo2f8w9u6xu2nxjd 4956816 4956815 2026-09-12T12:10:47Z Gantela divya 152407 4956816 wikitext text/x-wiki '''మ '''అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం''' మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * '''నారు పెంపకం మరియు నాటడం''' * మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *'''తెగుళ్లు - నివారణ''' *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *'''బొబ్బ తెగులు :''' ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *'''కాయకుళ్లు తెగులు :''' కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. *మూలాలు * h2el0ympx55acsvl3twblekn45unu6o 4956818 4956816 2026-09-12T12:20:20Z Gantela divya 152407 4956818 wikitext text/x-wiki '''మిరప<nowiki>'''</nowiki> (Chilli) భారతదేశంలో పండించే అత్యంత ముఖ్యమైన వాణిజ్య పంటలలో ఒకటి. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలు దేశంలోనే మిరప ఉత్పత్తిలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు మిర్చి యార్డ్ ఆసియాలోనే అతిపెద్ద మిరప మార్కెట్‌గా ప్రసిద్ధి చెందింది.''' భారతదేశంలో మిరప ఉత్పత్తిలో తెలుగు రాష్ట్రాలైన <nowiki>'''ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ'''</nowiki> అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. దేశం మొత్తం మీద పండే మిరప పంటలో దాదాపు 67% పైగా ఉత్పత్తి ఈ రెండు రాష్ట్రాల నుంచే లభిస్తుంది. మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * '''నారు పెంపకం మరియు నాటడం''' * మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *'''తెగుళ్లు - నివారణ''' *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *'''బొబ్బ తెగులు :''' ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *'''కాయకుళ్లు తెగులు :''' కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. *మూలాలు * nvly6nxsbldkkny0rxx4k0uwhs0qdu7 4956820 4956818 2026-09-12T12:25:11Z Gantela divya 152407 మూలాలు 4956820 wikitext text/x-wiki '''మిరప<nowiki>'''</nowiki> (Chilli) భారతదేశంలో పండించే అత్యంత ముఖ్యమైన వాణిజ్య పంటలలో ఒకటి. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలు దేశంలోనే మిరప ఉత్పత్తిలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు మిర్చి యార్డ్ ఆసియాలోనే అతిపెద్ద మిరప మార్కెట్‌గా ప్రసిద్ధి చెందింది.''' భారతదేశంలో మిరప ఉత్పత్తిలో తెలుగు రాష్ట్రాలైన <nowiki>'''ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ'''</nowiki> అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. దేశం మొత్తం మీద పండే మిరప పంటలో దాదాపు 67% పైగా ఉత్పత్తి ఈ రెండు రాష్ట్రాల నుంచే లభిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=ఆచార్య ఎన్.జి. రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం|title=|work=}}</ref> మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * '''నారు పెంపకం మరియు నాటడం''' * మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *'''తెగుళ్లు - నివారణ''' *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *'''బొబ్బ తెగులు :''' ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *'''కాయకుళ్లు తెగులు :''' కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. *మూలాలు * jm6a2qxczcs5la5wijq8enb0kyjadsr 4956823 4956820 2026-09-12T12:58:19Z Gantela divya 152407 4956823 wikitext text/x-wiki '''మిరప<nowiki>'''</nowiki> (Chilli) భారతదేశంలో పండించే అత్యంత ముఖ్యమైన వాణిజ్య పంటలలో ఒకటి. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలు దేశంలోనే మిరప ఉత్పత్తిలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు మిర్చి యార్డ్ ఆసియాలోనే అతిపెద్ద మిరప మార్కెట్‌గా ప్రసిద్ధి చెందింది.''' భారతదేశంలో మిరప ఉత్పత్తిలో తెలుగు రాష్ట్రాలైన <nowiki>'''ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ'''</nowiki> అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. దేశం మొత్తం మీద పండే మిరప పంటలో దాదాపు 67% పైగా ఉత్పత్తి ఈ రెండు రాష్ట్రాల నుంచే లభిస్తుంది. మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * '''నారు పెంపకం మరియు నాటడం''' * మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *'''తెగుళ్లు - నివారణ''' *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *'''బొబ్బ తెగులు :''' ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *'''కాయకుళ్లు తెగులు :''' కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. *మూలాలు * imr5d38g0d0pne1iimje03jadkndg36 4956825 4956823 2026-09-12T12:59:47Z Gantela divya 152407 4956825 wikitext text/x-wiki '''మిరప<nowiki>'''</nowiki> (Chilli) భారతదేశంలో పండించే అత్యంత ముఖ్యమైన వాణిజ్య పంటలలో ఒకటి. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలు దేశంలోనే మిరప ఉత్పత్తిలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు మిర్చి యార్డ్ ఆసియాలోనే అతిపెద్ద మిరప మార్కెట్‌గా ప్రసిద్ధి చెందింది.''' భారతదేశంలో మిరప ఉత్పత్తిలో తెలుగు రాష్ట్రాలైన <nowiki>'''ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ'''</nowiki> అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. దేశం మొత్తం మీద పండే మిరప పంటలో దాదాపు 67% పైగా ఉత్పత్తి ఈ రెండు రాష్ట్రాల నుంచే లభిస్తుంది. మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * '''నారు పెంపకం మరియు నాటడం''' * మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *'''తెగుళ్లు - నివారణ''' *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *'''బొబ్బ తెగులు :''' ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *'''కాయకుళ్లు తెగులు :''' కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. *'''మూలాలు''' l6owhzgclddw7o92w3nv567w17mopr2 4956826 4956825 2026-09-12T13:04:02Z Gantela divya 152407 Mulalu 4956826 wikitext text/x-wiki '''మిరప<nowiki>'''</nowiki> (Chilli) భారతదేశంలో పండించే అత్యంత ముఖ్యమైన వాణిజ్య పంటలలో ఒకటి. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలు దేశంలోనే మిరప ఉత్పత్తిలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు మిర్చి యార్డ్ ఆసియాలోనే అతిపెద్ద మిరప మార్కెట్‌గా ప్రసిద్ధి చెందింది.''' భారతదేశంలో మిరప ఉత్పత్తిలో తెలుగు రాష్ట్రాలైన <nowiki>'''ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ'''</nowiki> అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. దేశం మొత్తం మీద పండే మిరప పంటలో దాదాపు 67% పైగా ఉత్పత్తి ఈ రెండు రాష్ట్రాల నుంచే లభిస్తుంది. మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు.<ref>{{Cite book|title=ఆచార్య ఎన్.జి. రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, "వ్యవసాయ పంచాంగం", ANGRAU ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2022.}}</ref> * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * '''నారు పెంపకం మరియు నాటడం''' * మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *'''తెగుళ్లు - నివారణ''' *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *'''బొబ్బ తెగులు :''' ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *'''కాయకుళ్లు తెగులు :''' కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. *'''మూలాలు''' * sqxa9tt74zb9wemnkve7flgnrv4kw6i 4956827 4956826 2026-09-12T13:05:14Z Gantela divya 152407 మూలాలు 4956827 wikitext text/x-wiki '''మిరప<nowiki>'''</nowiki> (Chilli) భారతదేశంలో పండించే అత్యంత ముఖ్యమైన వాణిజ్య పంటలలో ఒకటి. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలు దేశంలోనే మిరప ఉత్పత్తిలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు మిర్చి యార్డ్ ఆసియాలోనే అతిపెద్ద మిరప మార్కెట్‌గా ప్రసిద్ధి చెందింది.''' భారతదేశంలో మిరప ఉత్పత్తిలో తెలుగు రాష్ట్రాలైన <nowiki>'''ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ'''</nowiki> అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. దేశం మొత్తం మీద పండే మిరప పంటలో దాదాపు 67% పైగా ఉత్పత్తి ఈ రెండు రాష్ట్రాల నుంచే లభిస్తుంది. మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు.<ref>{{Cite book|title=ఆచార్య ఎన్.జి. రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, "వ్యవసాయ పంచాంగం", ANGRAU ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2022.}}</ref> * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * '''నారు పెంపకం మరియు నాటడం''' * మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖ, "వాణిజ్య పంటల సాగు మార్గదర్శకాలు", ప్రభుత్వ ప్రచురణలు, హైదరాబాద్, 2023.}}</ref> *'''తెగుళ్లు - నివారణ''' *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *'''బొబ్బ తెగులు :''' ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *'''కాయకుళ్లు తెగులు :''' కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. *'''మూలాలు''' * 3bp4tynvhm6g8ktq00rk8gnb7wxt4od 4956838 4956827 2026-09-12T13:56:40Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వ్యవసాయం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956838 wikitext text/x-wiki '''మిరప<nowiki>'''</nowiki> (Chilli) భారతదేశంలో పండించే అత్యంత ముఖ్యమైన వాణిజ్య పంటలలో ఒకటి. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలు దేశంలోనే మిరప ఉత్పత్తిలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు మిర్చి యార్డ్ ఆసియాలోనే అతిపెద్ద మిరప మార్కెట్‌గా ప్రసిద్ధి చెందింది.''' భారతదేశంలో మిరప ఉత్పత్తిలో తెలుగు రాష్ట్రాలైన <nowiki>'''ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ'''</nowiki> అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. దేశం మొత్తం మీద పండే మిరప పంటలో దాదాపు 67% పైగా ఉత్పత్తి ఈ రెండు రాష్ట్రాల నుంచే లభిస్తుంది. మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు.<ref>{{Cite book|title=ఆచార్య ఎన్.జి. రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, "వ్యవసాయ పంచాంగం", ANGRAU ప్రచురణలు, గుంటూరు, 2022.}}</ref> * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * '''నారు పెంపకం మరియు నాటడం''' * మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖ, "వాణిజ్య పంటల సాగు మార్గదర్శకాలు", ప్రభుత్వ ప్రచురణలు, హైదరాబాద్, 2023.}}</ref> *'''తెగుళ్లు - నివారణ''' *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *'''బొబ్బ తెగులు :''' ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *'''కాయకుళ్లు తెగులు :''' కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. *'''మూలాలు''' * [[వర్గం:వ్యవసాయం]] 5rgg16vh2wv0w2xmhxre597e69wtzfa 14 509486 4956817 4956806 2026-09-12T12:15:23Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956817 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:నాడీ వ్యవస్థ]] [[వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము]] gfj9m8ke237mduq9w0pk42ghpw36xl1 0 509489 4956843 2026-09-12T14:08:15Z Meesa vyshnavi 152481 మైనారిటీ వాదం 4956843 wikitext text/x-wiki మైనారిటీ వాద కవిత్వాన్నే ముస్లిం వాద కవిత్వం అనీ పిలుస్తారు. భారతదేశలో ముస్లింలు మైనారిటీలుగా పిలువబడుతున్నారు. మైనారిటీ అనే పదం ప్రదానంగా అల్ప సంఖ్యాక వర్గం వారు అనీ భావిస్తున్నారు. ముస్లిం కవులు రాసే సాహిత్యాన్ని మైనారిటీ వాద కవిత్వంగా పిలుస్తున్నారు.<ref>{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య దీపిక}}</ref> '''మైనారిటీ వాద కవిత్వం -నేపథ్యం'''<ref>{{Cite web|last=భూమిక|title=ముస్లిం మైనారిటీవాద కవిత్వం – స్త్రీ అణచివేత – షేక్‌ ఇబ్రహీం {{!}} స్త్రీవాద పత్రిక భూమిక|url=https://bhumika.org/archives/6704|access-date=2026-09-12|language=en-US}}</ref> తెలుగు నాట 1980 నాటికి విప్లవ కవిత్యోద్యమం బలహీనపడింది . అదే సమయంలో జెండర్, కులం, మతం, ప్రాంతం, వృత్తి వంటి అంశాలు సాహిత్యంలో చర్చకు వచ్చాయి. ఈ భావన మొదట స్త్రీ వాద కవిత్వ సృజనకు పునాది అయింది. స్త్రీ వాదం తరువాత దళితవాదం పుంజుకుంది. స్త్రీ,దళితవాద ఉద్యమాల తరువాత మైనారిటీ ప్రాంతీయ అస్తిత్వవాదాలు ఉనికిలోకి వచ్చాయి. తెలుగు సాహిత్యంలో వజీర్ రహ్మన్ , ఇస్మాయిల్ జగమెరిగిన ముస్లిం కవులు. కానీ వారి కవిత్వంలో ముస్లింవాద ఛాయలు కనిపించవు. తెలుగునాట 1990 నుంచి ముస్లింవాద కవిత్వ స్పృహ వచ్చింది. మొట్టమొదటిసారిగా భారతీయ ముస్లింవాదంలో “పుట్టుమచ్చ”<ref>{{Cite book|title=పుట్టుమచ్చ}}</ref>లో వినిపించిన మైనారిటీ స్వరం తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచాన్ని కదిలించింది. తొలి తెలుగు మైనారిటీవాద కవిత “పుట్టుమచ్చ”. “ పుట్టుమచ్చ దీర్ఘ కవిత 1991 ఫిబ్రవరిలో ప్రచురితమైంది. 1990 ఆరంభం నాటికే మైనారిటీ స్పృహ ఏర్పడింది. అదికాస్త 1992 డిసెంబర్-6 బాబ్రీమసీదు కూల్చివేత తరువాత స్పష్టమైన నిర్దిష్టతను సంతరించుకొని మైనారిటీ చైతన్యంగా, ఒక వాదంగా రూపుదిద్దుకుంది. 1997లో విరసం ప్రకాశం జిల్లా యూనిట్ వారు ముస్లింవాద కవుల తొలి సంకలనంగా “జిహాద్ ”ను ప్రచురించారు. “జిహాద్ ” అనగా – పవిత్ర యుద్ధం. 1998 స్కై బాబా సంపాదకత్వంలో వచ్చిన “జల్ జలా” తొలి మైనారిటీ సంకలనంగా పేరుపొందింది. తొలి మైనారిటీ వాద నవల - వెండి మేఘం<ref>{{Cite web|date=2026-09-12|title=ముస్లిం సాహిత్య విమర్శ ప్రారంభ దశ!|url=https://www.teluguone.com/sahityam/content/the-early-stage-of-muslim-literary-criticism-2438.html?utm_source=chatgpt.com|access-date=2026-09-12|website=TeluguOne Sahityam|language=tl}}</ref>. '''ముస్లింవాద రచనలు''' సత్యాగ్ని కథలు (1985)- షేక్ హుసేన్ పుట్టుమచ్చ – ఖాదర్ మొహియుద్దీన్ జిహాద్ (1997–కవితా సంకలనం) – విరసం జల్ జలా (1998–కవితా సంకలనం) – స్కైబాబ సంపాదకత్వం ఫత్వా (1998–కవితా సంపుటి) – ఖాజా అజా (2002–గజల్‌ల అల్లర్లు) – స్కైబాబ, అన్వర్ కాలీ దునియా – షాజహానా (ఖమ్మం జిల్లా) ముల్కి (2004–ముస్లింవాద ప్రత్యేక సంచిక) – స్కై బాబ , వేముల ఎల్లయ్య (సంపాదకులు) అలావా (2006–ముస్లిం సంస్కృతి కవిత్వం) – షాజహానా, స్కై బాబ(సంపాదకులు) రజ్మీయా (2012–తెలంగాణ ఉర్దూ–తెలుగు ముస్లిం కవిత్వం) – డా. కుతుబ్ సర్షార్, స్కై బాబ వతన్ (2004–తెలంగాణ ముస్లిం కథలు) – స్కైబాబ '''ముస్లింవాద కవిత్వం - తొలి తరం రచనలు''' ఉమర్ ఖయ్యామ్ (అనువాద నాటకం) – ఉమర్ అలీషా అనసూయ దేవి, మహాభారత కౌరవ రంగం దానవ వధ (పౌరాణిక నాటకాలు )-ఉమర్ అలీషా చంద్ర గుప్త (చారిత్రక నాటకం )-ఉమర్ అలీషా ఊర్వశి (సాంఘిక నాటకం) – యస్. యస్. వళి గ్రీష్మంలో వసంతం (సాంఘిక నాటకం) – మహమ్మద్ గఫూర్‌బేగ్ <ref>{{Cite web|date=2012-07-22|title=తెలంగాణ అలాయ్‌ బలాయ్‌|url=https://janamsakshi.org/%e0%b0%a4%e0%b1%86%e0%b0%b2%e0%b0%82%e0%b0%97%e0%b0%be%e0%b0%a3-%e0%b0%85%e0%b0%b2%e0%b0%be%e0%b0%af%e0%b1%8d%e2%80%8c-%e0%b0%ac%e0%b0%b2%e0%b0%be%e0%b0%af%e0%b1%8d%e2%80%8c-6|access-date=2026-09-12|website=Janam Sakshi - Telugu Daily News Portal|language=en-US}}</ref> kyjct6uyxg6cb65mmrdjubafiqzbd3y 4956844 4956843 2026-09-12T14:08:41Z Meesa vyshnavi 152481 4956844 wikitext text/x-wiki మైనారిటీ వాద కవిత్వాన్నే ముస్లిం వాద కవిత్వం అని పిలుస్తారు. భారతదేశలో ముస్లింలు మైనారిటీలుగా పిలువబడుతున్నారు. మైనారిటీ అనే పదం ప్రదానంగా అల్ప సంఖ్యాక వర్గం వారు అనీ భావిస్తున్నారు. ముస్లిం కవులు రాసే సాహిత్యాన్ని మైనారిటీ వాద కవిత్వంగా పిలుస్తున్నారు.<ref>{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య దీపిక}}</ref> '''మైనారిటీ వాద కవిత్వం -నేపథ్యం'''<ref>{{Cite web|last=భూమిక|title=ముస్లిం మైనారిటీవాద కవిత్వం – స్త్రీ అణచివేత – షేక్‌ ఇబ్రహీం {{!}} స్త్రీవాద పత్రిక భూమిక|url=https://bhumika.org/archives/6704|access-date=2026-09-12|language=en-US}}</ref> తెలుగు నాట 1980 నాటికి విప్లవ కవిత్యోద్యమం బలహీనపడింది . అదే సమయంలో జెండర్, కులం, మతం, ప్రాంతం, వృత్తి వంటి అంశాలు సాహిత్యంలో చర్చకు వచ్చాయి. ఈ భావన మొదట స్త్రీ వాద కవిత్వ సృజనకు పునాది అయింది. స్త్రీ వాదం తరువాత దళితవాదం పుంజుకుంది. స్త్రీ,దళితవాద ఉద్యమాల తరువాత మైనారిటీ ప్రాంతీయ అస్తిత్వవాదాలు ఉనికిలోకి వచ్చాయి. తెలుగు సాహిత్యంలో వజీర్ రహ్మన్ , ఇస్మాయిల్ జగమెరిగిన ముస్లిం కవులు. కానీ వారి కవిత్వంలో ముస్లింవాద ఛాయలు కనిపించవు. తెలుగునాట 1990 నుంచి ముస్లింవాద కవిత్వ స్పృహ వచ్చింది. మొట్టమొదటిసారిగా భారతీయ ముస్లింవాదంలో “పుట్టుమచ్చ”<ref>{{Cite book|title=పుట్టుమచ్చ}}</ref>లో వినిపించిన మైనారిటీ స్వరం తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచాన్ని కదిలించింది. తొలి తెలుగు మైనారిటీవాద కవిత “పుట్టుమచ్చ”. “ పుట్టుమచ్చ దీర్ఘ కవిత 1991 ఫిబ్రవరిలో ప్రచురితమైంది. 1990 ఆరంభం నాటికే మైనారిటీ స్పృహ ఏర్పడింది. అదికాస్త 1992 డిసెంబర్-6 బాబ్రీమసీదు కూల్చివేత తరువాత స్పష్టమైన నిర్దిష్టతను సంతరించుకొని మైనారిటీ చైతన్యంగా, ఒక వాదంగా రూపుదిద్దుకుంది. 1997లో విరసం ప్రకాశం జిల్లా యూనిట్ వారు ముస్లింవాద కవుల తొలి సంకలనంగా “జిహాద్ ”ను ప్రచురించారు. “జిహాద్ ” అనగా – పవిత్ర యుద్ధం. 1998 స్కై బాబా సంపాదకత్వంలో వచ్చిన “జల్ జలా” తొలి మైనారిటీ సంకలనంగా పేరుపొందింది. తొలి మైనారిటీ వాద నవల - వెండి మేఘం<ref>{{Cite web|date=2026-09-12|title=ముస్లిం సాహిత్య విమర్శ ప్రారంభ దశ!|url=https://www.teluguone.com/sahityam/content/the-early-stage-of-muslim-literary-criticism-2438.html?utm_source=chatgpt.com|access-date=2026-09-12|website=TeluguOne Sahityam|language=tl}}</ref>. '''ముస్లింవాద రచనలు''' సత్యాగ్ని కథలు (1985)- షేక్ హుసేన్ పుట్టుమచ్చ – ఖాదర్ మొహియుద్దీన్ జిహాద్ (1997–కవితా సంకలనం) – విరసం జల్ జలా (1998–కవితా సంకలనం) – స్కైబాబ సంపాదకత్వం ఫత్వా (1998–కవితా సంపుటి) – ఖాజా అజా (2002–గజల్‌ల అల్లర్లు) – స్కైబాబ, అన్వర్ కాలీ దునియా – షాజహానా (ఖమ్మం జిల్లా) ముల్కి (2004–ముస్లింవాద ప్రత్యేక సంచిక) – స్కై బాబ , వేముల ఎల్లయ్య (సంపాదకులు) అలావా (2006–ముస్లిం సంస్కృతి కవిత్వం) – షాజహానా, స్కై బాబ(సంపాదకులు) రజ్మీయా (2012–తెలంగాణ ఉర్దూ–తెలుగు ముస్లిం కవిత్వం) – డా. కుతుబ్ సర్షార్, స్కై బాబ వతన్ (2004–తెలంగాణ ముస్లిం కథలు) – స్కైబాబ '''ముస్లింవాద కవిత్వం - తొలి తరం రచనలు''' ఉమర్ ఖయ్యామ్ (అనువాద నాటకం) – ఉమర్ అలీషా అనసూయ దేవి, మహాభారత కౌరవ రంగం దానవ వధ (పౌరాణిక నాటకాలు )-ఉమర్ అలీషా చంద్ర గుప్త (చారిత్రక నాటకం )-ఉమర్ అలీషా ఊర్వశి (సాంఘిక నాటకం) – యస్. యస్. వళి గ్రీష్మంలో వసంతం (సాంఘిక నాటకం) – మహమ్మద్ గఫూర్‌బేగ్ <ref>{{Cite web|date=2012-07-22|title=తెలంగాణ అలాయ్‌ బలాయ్‌|url=https://janamsakshi.org/%e0%b0%a4%e0%b1%86%e0%b0%b2%e0%b0%82%e0%b0%97%e0%b0%be%e0%b0%a3-%e0%b0%85%e0%b0%b2%e0%b0%be%e0%b0%af%e0%b1%8d%e2%80%8c-%e0%b0%ac%e0%b0%b2%e0%b0%be%e0%b0%af%e0%b1%8d%e2%80%8c-6|access-date=2026-09-12|website=Janam Sakshi - Telugu Daily News Portal|language=en-US}}</ref> qr5vkik630s66n2kwvxp1hbdgxb8pk5 14 509490 4956869 2026-09-12T14:55:52Z Rajasekhar1961 2596 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4956869 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4956870 4956869 2026-09-12T14:56:10Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:చిత్రకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956870 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:చిత్రకారులు]] 2lxecwb8t6rv0q2ttevrbpvatyf9yas 4956874 4956870 2026-09-12T14:58:58Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956874 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] 7dxer9zud4tcacs5pjftlob1z64o9ae 0 509491 4956889 2026-09-12T15:36:34Z Kalasagary 107518 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox artist | name = సారా గుడ్రిడ్జ్ | image = Miniature Painting, Sarah Goodridge Self Portrait.jpg | image_size = | alt = | caption = ''స్వీయ-చిత్రం'' (1830) | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1788|02|05}} | birth_place = టెంపుల్టన్, మసాచుసెట్స్, యు.ఎస్. | death_date...' 4956889 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = సారా గుడ్రిడ్జ్ | image = Miniature Painting, Sarah Goodridge Self Portrait.jpg | image_size = | alt = | caption = ''స్వీయ-చిత్రం'' (1830) | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1788|02|05}} | birth_place = టెంపుల్టన్, మసాచుసెట్స్, యు.ఎస్. | death_date = {{Death date and age|1853|12|28|1788|02|05}} | death_place = [[బోస్టన్]], మసాచుసెట్స్, యు.ఎస్. | nationality = అమెరికన్ | spouse = | field = పోర్ట్రెయిట్ మినియేచర్ | training = | movement = | works = | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = | elected = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | bgcolour = }} '''సారా గుడ్రిడ్జ్''' (ఫిబ్రవరి 5, 1788 – డిసెంబర్ 28, 1853; '''సారా గుడ్రిచ్''' అని కూడా పిలుస్తారు)<ref>{{Cite DAB|title=Subjects of Biographies|volume=Comprehensive Index|year=1996}}</ref> ఒక అమెరికన్ చిత్రకారిణి, ఈమె పోర్ట్రెయిట్ మినియేచర్లలో (సూక్ష్మ చిత్రపటాలు) ప్రత్యేకత సాధించింది. ఈమె అమెరికన్ మినియేచరిస్ట్ అయిన ఎలిజబెత్ గుడ్రిడ్జ్ అక్క. h0plp0fdebfup1tyarwjdxfiho413e9 4956891 4956889 2026-09-12T15:37:08Z Kalasagary 107518 4956891 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = సారా గుడ్రిడ్జ్ | image = Miniature Painting, Sarah Goodridge Self Portrait.jpg | image_size = | alt = | caption = ''స్వీయ-చిత్రం'' (1830) | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1788|02|05}} | birth_place = టెంపుల్టన్, మసాచుసెట్స్, యు.ఎస్. | death_date = {{Death date and age|1853|12|28|1788|02|05}} | death_place = [[బోస్టన్]], మసాచుసెట్స్, యు.ఎస్. | nationality = అమెరికన్ | spouse = | field = పోర్ట్రెయిట్ మినియేచర్ | training = | movement = | works = | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = | elected = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | bgcolour = }} '''సారా గుడ్రిడ్జ్''' (ఫిబ్రవరి 5, 1788 – డిసెంబర్ 28, 1853; '''సారా గుడ్రిచ్''' అని కూడా పిలుస్తారు)<ref>{{Cite DAB|title=Subjects of Biographies|volume=Comprehensive Index|year=1996}}</ref> ఒక అమెరికన్ చిత్రకారిణి, ఈమె పోర్ట్రెయిట్ మినియేచర్లలో (సూక్ష్మ చిత్రపటాలు) ప్రత్యేకత సాధించింది. ఈమె అమెరికన్ మినియేచరిస్ట్ అయిన ఎలిజబెత్ గుడ్రిడ్జ్ అక్క. == జీవితం == గుడ్రిడ్జ్ టెంపుల్టన్, మసాచుసెట్స్ లో జన్మించింది, ఎబెనెజెజర్ గుడ్రిడ్జ్, అతని భార్య బ్యూలా చైల్డ్స్ ఆరవ సంతానం, మూడవ కుమార్తె.<ref name="Magazine Antiques">{{cite web |url=http://www.themagazineantiques.com/articles/sarah-goodrich-mapping-places/ |title=Sarah Goodrich: Mapping places in the heart |first1=Randall L |last1=Holton |first2=Charles A |last2=Gilday |work=[[The Magazine Antiques]] |date=Nov–Dec 2012 |issn=0161-9284 |access-date=2014-10-05 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006143141/http://www.themagazineantiques.com/articles/sarah-goodrich-mapping-places/ |url-status=dead }}</ref> చిన్న వయస్సులోనే, ఆమె బొమ్మలు గీయడం ప్రారంభించి కళ పట్ల ఆసక్తిని కనబరిచింది. ఆ సమయంలో గుడ్రిడ్జ్ నివసించిన ప్రదేశంలో మహిళల విద్యావకాశాలు పరిమితంగా ఉండేవి, కాబట్టి ఆమె ఎక్కువగా స్వయంగా నేర్చుకున్న కళాకారిణి.<ref name="Magazine Antiques"/> ఆమె స్థానిక జిల్లా పాఠశాలలో చదివింది. కాగితం కొనుగోలు చేయడానికి వనరులు లేకపోవడంతో ఆమె తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల ప్రారంభ చిత్రాలను బిర్చ్ బెరడుపై గీసింది.<ref name="Britannica">{{Cite web |title=Sarah Goodridge {{!}} Miniature portrait artist, Neoclassical style {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Goodridge |access-date=2023-11-17 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2023-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019051347/https://www.britannica.com/biography/Sarah-Goodridge |url-status=live }}</ref> ఆమె తన సోదరుడు విలియం ఎమ్. గుడ్రిచ్ తో మిల్టన్ లో కొన్ని నెలలు ఉండి, అక్కడ ఒక బోర్డింగ్ పాఠశాలలో చదివింది. సోదరుడితో పాటు బోస్టన్ వెళ్లిన ఆమె అక్కడ కొన్ని డ్రాయింగ్ పాఠాలు కూడా నేర్చుకుంది. బోస్టన్ లో, ఆమె పని పట్ల ఆసక్తి చూపిన గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ ను కూడా కలుసుకుంది.<ref name=dab>{{Cite DAB|title=Goodridge, Sarah|year=1931|author=Catherine Palmer Mitchell}}</ref> అతను ఆమె పనిని విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించి, సాంకేతికతలో ఆమెకు సూచనలు ఇచ్చాడు, 1825లో ఆమె అతని చిత్రపటాన్ని గీసింది, ఇది తన కోసం గీసిన ఏకైక నిజమైన పోలిక అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref name="Britannica" /> జనరల్ హెన్రీ లీ, థియోఫిలస్ పార్సన్స్, యెషయా థామస్, డానియల్ వెబ్‌స్టర్, జనరల్ హెన్రీ నాక్స్ సహా ఆమె తన సూక్ష్మచిత్రాల కోసం వివిధ ప్రసిద్ధ వ్యక్తులను ఎంచుకుంది.<ref name="Britannica" /> 1820లో, ఆమె [[బోస్టన్]] లోని తన సోదరి ఎలిజాతో కలిసి జీవించడానికి వెళ్లి<ref>Sarah Goodrich, miniature painter, West St. Boston Directory, 1823</ref><ref>Sarah Goodridge, miniature painter, no.5 Myrtle Street. Boston Almanac, 1841, 1847; ''[[Boston Directory]]'', 1850</ref> పాఠాలు స్వీకరించడం, సూక్ష్మ చిత్రపటాలు వేయడం ప్రారంభించింది. అనేక దశాబ్దాల పాటు తనను, తన కుటుంబాన్ని పోషించుకోవడానికి ఆమె కమీషన్ల నుండి తగినంత సంపాదించింది. హార్ట్‌ఫోర్డ్ మినియేచరిస్ట్, బహుశా ఎల్కానా టిస్‌డేల్ నుండి పాఠాలు పొంది ఆమె చివరికి దంతపుపై చిత్రించిన మినియేచర్లలో ప్రత్యేకత సాధించింది.<ref name=dab/><ref name="Magazine Antiques"/> ఆమె చిత్రాలు బోస్టన్, [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. 1851లో ఆమె కంటిచూపు మందగించిన తర్వాత, ఆమె చిత్రలేఖనం నుండి విరమించుకుని మసాచుసెట్స్ లోని రీడింగ్ లో స్థిరపడింది.<ref>{{cite book|last=Carol Kort, Liz Sonneborn|title=A to Z of American Women in the Visual Arts|year=2002|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438107912|url=https://books.google.com/books?id=iCcpVOQRtN0C&q=Henry+Lee+by+Sarah+Goodridge&pg=PA81}}</ref> రాజకీయ నాయకుడు డానియల్ వెబ్‌స్టర్, తోటి కళాకారుడు గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ చిత్రపటాలతో గుడ్రిడ్జ్ బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{cite journal |first=Herbert H. Jr |last=Hosmer |title=Hand-made and home-made American paper dolls |journal=New York History |year=1952 |volume=33 |number=4 |pages=443–444 |jstor=23153601}}</ref> గుడ్రిడ్జ్ రచనలలో ''బ్యూటీ రివీల్డ్'' పేరుతో ఉన్న ఆమె సొంత నగ్న వక్షోజాల సూక్ష్మ చిత్రపటం ఒకటి, ఇది ఇప్పుడు [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్]] లోని మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది. ఈ సూక్ష్మచిత్రం కేవలం 2 5/8 బై 3 1/8 అంగుళాల కొలత గల దంతపు ముక్కపై చిత్రించబడింది.<ref>{{cite journal |first=Lori. |last=Lamothe |title=A Shocking Miniature and a Mysterious Connection: The Story of Sarah Goodridge and Daniel Webster |journal=The Collector |date=19 November 2020 |url=https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |accessdate=December 5, 2020 |archive-date=19 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201119002254/https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |url-status=live }}</ref> 1828లో రూపొందించబడిన దీనిని కళాకారిణి తన సన్నిహిత మిత్రుడు, కరస్పాండెంట్, అప్పుడప్పుడు సబ్జెక్ట్ అయిన వెబ్‌స్టర్ కు బహుకరించింది. ఈ కళాఖండం "ది ఫిలిప్ డి మోంటెబెల్లో ఇయర్స్: క్యూరేటర్స్ సెలబ్రేట్ త్రీ డికేడ్స్ ఆఫ్ అక్విజిషన్స్" అనే రెట్రోస్పెక్టివ్ లో చేర్చబడింది.<ref>{{cite news|last=Citter|first=Holland|title=A Banquet of World Art, 30 Years in the Making|url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/arts/design/24phil.html?pagewanted=all|accessdate=31 March 2013|newspaper=The New York Times|date=October 23, 2008|archive-date=2 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802170158/http://www.nytimes.com/2008/10/24/arts/design/24phil.html?pagewanted=all|url-status=live}}</ref> జేన్ కమెన్స్కీ, జిల్ లెపోర్ రాసిన ''బ్లైండ్స్పాట్: ఎ నవల'' (న్యూయార్క్, 2008) లోని కల్పిత కథానాయిక చిత్రించిన సూక్ష్మచిత్రానికి ఇది స్ఫూర్తి.<ref>{{cite journal |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106062550/http://www.common-place.org/vol-09/no-03/author/ |archivedate=January 6, 2015 |url-status=live |title=Jane Kamensky and Jill Lepore: Facts and Fictions in Revolutionary Boston |url=http://www.common-place.org/vol-09/no-03/author/ |volume=9 |issue=3 |journal=Common-place |publisher=American Antiquarian Society |accessdate=October 5, 2014}}</ref> <gallery mode=packed heights=180> File:Sarah Goodridge - Mrs. John Watson (Matilda) - 1948.3.2 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''మాటిల్డా'', సుమారు 1825 File:Sarah Goodridge - Elizabeth Greenleaf Parsons (1758-1829) - 1956.63 - Fogg Museum.jpg|''ఎలిజబెత్ గ్రీన్లీఫ్ పార్సన్స్'' File:Daniel Webster (1825) by Sarah Goodridge.jpg|డానియల్ వెబ్‌స్టర్ చిత్రపటం, 1825 File:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - 1999.27.16 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్'', ఫోబ్ పై సూక్ష్మచిత్రం File:Gilbert Stuart crop.jpg|గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ చిత్రపటం, 1825 File:The Studious Youth (master Edward Appleton) by Sarah Goodridge.jpg|''ది స్టూడియోస్ యూత్'' (ఎడ్వర్డ్ ఆపిల్టన్) File:Sarah Goodridge - Emily Appleton - 1942.11.1 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''ఎమిలీ ఆపిల్టన్'' File:Sarah Goodridge - Beulah Appleton - 1942.11.7 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''బ్యూలా ఆపిల్టన్'', ఆమె పిల్లి File:Sarah Goodridge Beauty Revealed The Metropolitan Museum of Art.jpg|''బ్యూటీ రివీల్డ్'', 1828 స్వీయ-చిత్రం, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ </gallery> == మూలాలు == === పాదపీకలు === {{reflist}} === ఆధారాలు === {{commons category|Sarah Goodridge}} *{{cite book | first=Robert | last=McHenry| authorlink =Robert McHenry| year=1983 | title=Famous American Women: A Biographical Dictionary from Colonial Times to the Present | url=https://archive.org/details/famousamericanwo00mche | url-access=registration | publisher=[[Courier Dover Publications]] | isbn=0-486-24523-3 }} *{{cite journal | last=Hart | first=Henry | title=Report of the Librarian | journal=[[Proceedings of the American Antiquarian Society]] | series=New Series | volume=12 | date=1899 |page=341 | hdl=2027/mdp.39015005161560?urlappend=%3Bseq=355 | url=http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015005161560?urlappend=%3Bseq=355}} *{{cite book | first=George Champlin | last=Mason | year=1879 | title=The Life and Works of Gilbert Stuart | url=https://archive.org/details/lifeandworksgil00unkngoog | publisher=Scribners | isbn=1-4286-0868-0 }} * Lamothe, Lori. [https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054/ "A Shocking Miniature and a Mysterious Connection: The story of Sarah Goodridge and Daniel Webster"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201119002254/https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |date=2020-11-19 }} in The Collector. {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Goodridge, Sarah}} [[వర్గం:1788 జననాలు]] [[వర్గం:1853 మరణాలు]] [[వర్గం:మసాచుసెట్స్ లోని టెంపుల్టన్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ మినియేచరిస్టులు]] [[వర్గం:బోస్టన్ కళాకారులు]] [[వర్గం:మసాచుసెట్స్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ మహిళా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] 90woj049nydggqmi0yawp8y7gvxbwhy 4956892 4956891 2026-09-12T15:38:26Z Kalasagary 107518 4956892 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = సారా గుడ్రిడ్జ్ | image = Miniature Painting, Sarah Goodridge Self Portrait.jpg | image_size = | alt = | caption = ''స్వీయ-చిత్రం'' (1830) | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1788|02|05}} | birth_place = టెంపుల్టన్, మసాచుసెట్స్, యు.ఎస్. | death_date = {{Death date and age|1853|12|28|1788|02|05}} | death_place = [[బోస్టన్]], మసాచుసెట్స్, యు.ఎస్. | nationality = అమెరికన్ | spouse = | field = పోర్ట్రెయిట్ మినియేచర్ | training = | movement = | works = | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = | elected = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | bgcolour = }} '''సారా గుడ్రిడ్జ్''' (ఫిబ్రవరి 5, 1788 – డిసెంబర్ 28, 1853; '''సారా గుడ్రిచ్''' అని కూడా పిలుస్తారు)<ref>{{Cite DAB|title=Subjects of Biographies|volume=Comprehensive Index|year=1996}}</ref> ఒక అమెరికన్ చిత్రకారిణి, ఈమె పోర్ట్రెయిట్ మినియేచర్లలో (సూక్ష్మ చిత్రపటాలు) ప్రత్యేకత సాధించింది. ఈమె అమెరికన్ మినియేచరిస్ట్ అయిన ఎలిజబెత్ గుడ్రిడ్జ్ అక్క. == జీవితం == గుడ్రిడ్జ్ టెంపుల్టన్, మసాచుసెట్స్ లో జన్మించింది, ఎబెనెజెజర్ గుడ్రిడ్జ్, అతని భార్య బ్యూలా చైల్డ్స్ ఆరవ సంతానం, మూడవ కుమార్తె.<ref name="Magazine Antiques">{{cite web |url=http://www.themagazineantiques.com/articles/sarah-goodrich-mapping-places/ |title=Sarah Goodrich: Mapping places in the heart |first1=Randall L |last1=Holton |first2=Charles A |last2=Gilday |work=[[The Magazine Antiques]] |date=Nov–Dec 2012 |issn=0161-9284 |access-date=2014-10-05 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006143141/http://www.themagazineantiques.com/articles/sarah-goodrich-mapping-places/ |url-status=dead }}</ref> చిన్న వయస్సులోనే, ఆమె బొమ్మలు గీయడం ప్రారంభించి కళ పట్ల ఆసక్తిని కనబరిచింది. ఆ సమయంలో గుడ్రిడ్జ్ నివసించిన ప్రదేశంలో మహిళల విద్యావకాశాలు పరిమితంగా ఉండేవి, కాబట్టి ఆమె ఎక్కువగా స్వయంగా నేర్చుకున్న కళాకారిణి.<ref name="Magazine Antiques"/> ఆమె స్థానిక జిల్లా పాఠశాలలో చదివింది. కాగితం కొనుగోలు చేయడానికి వనరులు లేకపోవడంతో ఆమె తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల ప్రారంభ చిత్రాలను బిర్చ్ బెరడుపై గీసింది.<ref name="Britannica">{{Cite web |title=Sarah Goodridge {{!}} Miniature portrait artist, Neoclassical style {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Goodridge |access-date=2023-11-17 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2023-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019051347/https://www.britannica.com/biography/Sarah-Goodridge |url-status=live }}</ref> ఆమె తన సోదరుడు విలియం ఎమ్. గుడ్రిచ్ తో మిల్టన్ లో కొన్ని నెలలు ఉండి, అక్కడ ఒక బోర్డింగ్ పాఠశాలలో చదివింది. సోదరుడితో పాటు బోస్టన్ వెళ్లిన ఆమె అక్కడ కొన్ని డ్రాయింగ్ పాఠాలు కూడా నేర్చుకుంది. బోస్టన్ లో, ఆమె పని పట్ల ఆసక్తి చూపిన గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ ను కూడా కలుసుకుంది.<ref name=dab>{{Cite DAB|title=Goodridge, Sarah|year=1931|author=Catherine Palmer Mitchell}}</ref> అతను ఆమె పనిని విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించి, సాంకేతికతలో ఆమెకు సూచనలు ఇచ్చాడు, 1825లో ఆమె అతని చిత్రపటాన్ని గీసింది, ఇది తన కోసం గీసిన ఏకైక నిజమైన పోలిక అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref name="Britannica" /> జనరల్ హెన్రీ లీ, థియోఫిలస్ పార్సన్స్, యెషయా థామస్, డానియల్ వెబ్‌స్టర్, జనరల్ హెన్రీ నాక్స్ సహా ఆమె తన సూక్ష్మచిత్రాల కోసం వివిధ ప్రసిద్ధ వ్యక్తులను ఎంచుకుంది.<ref name="Britannica" /> 1820లో, ఆమె [[బోస్టన్]] లోని తన సోదరి ఎలిజాతో కలిసి జీవించడానికి వెళ్లి<ref>Sarah Goodrich, miniature painter, West St. Boston Directory, 1823</ref><ref>Sarah Goodridge, miniature painter, no.5 Myrtle Street. Boston Almanac, 1841, 1847; ''[[Boston Directory]]'', 1850</ref> పాఠాలు స్వీకరించడం, సూక్ష్మ చిత్రపటాలు వేయడం ప్రారంభించింది. అనేక దశాబ్దాల పాటు తనను, తన కుటుంబాన్ని పోషించుకోవడానికి ఆమె కమీషన్ల నుండి తగినంత సంపాదించింది. హార్ట్‌ఫోర్డ్ మినియేచరిస్ట్, బహుశా ఎల్కానా టిస్‌డేల్ నుండి పాఠాలు పొంది ఆమె చివరికి దంతపుపై చిత్రించిన మినియేచర్లలో ప్రత్యేకత సాధించింది.<ref name=dab/><ref name="Magazine Antiques"/> ఆమె చిత్రాలు బోస్టన్, [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. 1851లో ఆమె కంటిచూపు మందగించిన తర్వాత, ఆమె చిత్రలేఖనం నుండి విరమించుకుని మసాచుసెట్స్ లోని రీడింగ్ లో స్థిరపడింది.<ref>{{cite book|last=Carol Kort, Liz Sonneborn|title=A to Z of American Women in the Visual Arts|year=2002|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438107912|url=https://books.google.com/books?id=iCcpVOQRtN0C&q=Henry+Lee+by+Sarah+Goodridge&pg=PA81}}</ref> రాజకీయ నాయకుడు డానియల్ వెబ్‌స్టర్, తోటి కళాకారుడు గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ చిత్రపటాలతో గుడ్రిడ్జ్ బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{cite journal |first=Herbert H. Jr |last=Hosmer |title=Hand-made and home-made American paper dolls |journal=New York History |year=1952 |volume=33 |number=4 |pages=443–444 |jstor=23153601}}</ref> గుడ్రిడ్జ్ రచనలలో ''బ్యూటీ రివీల్డ్'' పేరుతో ఉన్న ఆమె సొంత నగ్న వక్షోజాల సూక్ష్మ చిత్రపటం ఒకటి, ఇది ఇప్పుడు [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్]] లోని మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది. ఈ సూక్ష్మచిత్రం కేవలం 2 5/8 బై 3 1/8 అంగుళాల కొలత గల దంతపు ముక్కపై చిత్రించబడింది.<ref>{{cite journal |first=Lori. |last=Lamothe |title=A Shocking Miniature and a Mysterious Connection: The Story of Sarah Goodridge and Daniel Webster |journal=The Collector |date=19 November 2020 |url=https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |accessdate=December 5, 2020 |archive-date=19 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201119002254/https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |url-status=live }}</ref> 1828లో రూపొందించబడిన దీనిని కళాకారిణి తన సన్నిహిత మిత్రుడు, కరస్పాండెంట్, అప్పుడప్పుడు సబ్జెక్ట్ అయిన వెబ్‌స్టర్ కు బహుకరించింది. ఈ కళాఖండం "ది ఫిలిప్ డి మోంటెబెల్లో ఇయర్స్: క్యూరేటర్స్ సెలబ్రేట్ త్రీ డికేడ్స్ ఆఫ్ అక్విజిషన్స్" అనే రెట్రోస్పెక్టివ్ లో చేర్చబడింది.<ref>{{cite news|last=Citter|first=Holland|title=A Banquet of World Art, 30 Years in the Making|url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/arts/design/24phil.html?pagewanted=all|accessdate=31 March 2013|newspaper=The New York Times|date=October 23, 2008|archive-date=2 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802170158/http://www.nytimes.com/2008/10/24/arts/design/24phil.html?pagewanted=all|url-status=live}}</ref> జేన్ కమెన్స్కీ, జిల్ లెపోర్ రాసిన ''బ్లైండ్స్పాట్: ఎ నవల'' (న్యూయార్క్, 2008) లోని కల్పిత కథానాయిక చిత్రించిన సూక్ష్మచిత్రానికి ఇది స్ఫూర్తి.<ref>{{cite journal |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106062550/http://www.common-place.org/vol-09/no-03/author/ |archivedate=January 6, 2015 |url-status=live |title=Jane Kamensky and Jill Lepore: Facts and Fictions in Revolutionary Boston |url=http://www.common-place.org/vol-09/no-03/author/ |volume=9 |issue=3 |journal=Common-place |publisher=American Antiquarian Society |accessdate=October 5, 2014}}</ref> <gallery mode=packed heights=180> File:Sarah Goodridge - Mrs. John Watson (Matilda) - 1948.3.2 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''మాటిల్డా'', సుమారు 1825 File:Sarah Goodridge - Elizabeth Greenleaf Parsons (1758-1829) - 1956.63 - Fogg Museum.jpg|''ఎలిజబెత్ గ్రీన్లీఫ్ పార్సన్స్'' File:Daniel Webster (1825) by Sarah Goodridge.jpg|డానియల్ వెబ్‌స్టర్ చిత్రపటం, 1825 File:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - 1999.27.16 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్'', ఫోబ్ పై సూక్ష్మచిత్రం File:Gilbert Stuart crop.jpg|గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ చిత్రపటం, 1825 File:The Studious Youth (master Edward Appleton) by Sarah Goodridge.jpg|''ది స్టూడియోస్ యూత్'' (ఎడ్వర్డ్ ఆపిల్టన్) File:Sarah Goodridge - Emily Appleton - 1942.11.1 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''ఎమిలీ ఆపిల్టన్'' File:Sarah Goodridge - Beulah Appleton - 1942.11.7 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''బ్యూలా ఆపిల్టన్'', ఆమె పిల్లి File:Sarah Goodridge Beauty Revealed The Metropolitan Museum of Art.jpg|''బ్యూటీ రివీల్డ్'', 1828 స్వీయ-చిత్రం, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ </gallery> == మూలాలు == === పాదపీకలు === {{reflist}} === ఆధారాలు === {{commons category|Sarah Goodridge}} *{{cite book | first=Robert | last=McHenry| authorlink =Robert McHenry| year=1983 | title=Famous American Women: A Biographical Dictionary from Colonial Times to the Present | url=https://archive.org/details/famousamericanwo00mche | url-access=registration | publisher=[[Courier Dover Publications]] | isbn=0-486-24523-3 }} *{{cite journal | last=Hart | first=Henry | title=Report of the Librarian | journal=[[Proceedings of the American Antiquarian Society]] | series=New Series | volume=12 | date=1899 |page=341 | hdl=2027/mdp.39015005161560?urlappend=%3Bseq=355 | url=http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015005161560?urlappend=%3Bseq=355}} *{{cite book | first=George Champlin | last=Mason | year=1879 | title=The Life and Works of Gilbert Stuart | url=https://archive.org/details/lifeandworksgil00unkngoog | publisher=Scribners | isbn=1-4286-0868-0 }} * Lamothe, Lori. [https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054/ "A Shocking Miniature and a Mysterious Connection: The story of Sarah Goodridge and Daniel Webster"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201119002254/https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |date=2020-11-19 }} in The Collector. {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Goodridge, Sarah}} [[వర్గం:1788 జననాలు]] [[వర్గం:1853 మరణాలు]] [[వర్గం:బోస్టన్ కళాకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:మసాచుసెట్స్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] 0grw060qjm3l8nrsu7ujxfv1tvu0eas 4956894 4956892 2026-09-12T15:39:18Z Kalasagary 107518 4956894 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = సారా గుడ్రిడ్జ్ | image = Miniature Painting, Sarah Goodridge Self Portrait.jpg | image_size = | alt = | caption = ''స్వీయ-చిత్రం'' (1830) | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1788|02|05}} | birth_place = టెంపుల్టన్, మసాచుసెట్స్, యు.ఎస్. | death_date = {{Death date and age|1853|12|28|1788|02|05}} | death_place = [[బోస్టన్]], మసాచుసెట్స్, యు.ఎస్. | nationality = అమెరికన్ | spouse = | field = పోర్ట్రెయిట్ మినియేచర్ | training = | movement = | works = | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = | elected = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | bgcolour = }} '''సారా గుడ్రిడ్జ్''' (ఫిబ్రవరి 5, 1788 – డిసెంబర్ 28, 1853; '''సారా గుడ్రిచ్''' అని కూడా పిలుస్తారు)<ref>{{Cite DAB|title=Subjects of Biographies|volume=Comprehensive Index|year=1996}}</ref> ఒక అమెరికన్ చిత్రకారిణి, ఈమె పోర్ట్రెయిట్ మినియేచర్లలో (సూక్ష్మ చిత్రపటాలు) ప్రత్యేకత సాధించింది. ఈమె అమెరికన్ మినియేచరిస్ట్ అయిన ఎలిజబెత్ గుడ్రిడ్జ్ అక్క. == జీవితం == గుడ్రిడ్జ్ టెంపుల్టన్, మసాచుసెట్స్ లో జన్మించింది, ఎబెనెజెజర్ గుడ్రిడ్జ్, అతని భార్య బ్యూలా చైల్డ్స్ ఆరవ సంతానం, మూడవ కుమార్తె.<ref name="Magazine Antiques">{{cite web |url=http://www.themagazineantiques.com/articles/sarah-goodrich-mapping-places/ |title=Sarah Goodrich: Mapping places in the heart |first1=Randall L |last1=Holton |first2=Charles A |last2=Gilday |work=[[The Magazine Antiques]] |date=Nov–Dec 2012 |issn=0161-9284 |access-date=2014-10-05 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006143141/http://www.themagazineantiques.com/articles/sarah-goodrich-mapping-places/ |url-status=dead }}</ref> చిన్న వయస్సులోనే, ఆమె బొమ్మలు గీయడం ప్రారంభించి కళ పట్ల ఆసక్తిని కనబరిచింది. ఆ సమయంలో గుడ్రిడ్జ్ నివసించిన ప్రదేశంలో మహిళల విద్యావకాశాలు పరిమితంగా ఉండేవి, కాబట్టి ఆమె ఎక్కువగా స్వయంగా నేర్చుకున్న కళాకారిణి.<ref name="Magazine Antiques"/> ఆమె స్థానిక జిల్లా పాఠశాలలో చదివింది. కాగితం కొనుగోలు చేయడానికి వనరులు లేకపోవడంతో ఆమె తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల ప్రారంభ చిత్రాలను బిర్చ్ బెరడుపై గీసింది.<ref name="Britannica">{{Cite web |title=Sarah Goodridge {{!}} Miniature portrait artist, Neoclassical style {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Goodridge |access-date=2023-11-17 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2023-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019051347/https://www.britannica.com/biography/Sarah-Goodridge |url-status=live }}</ref> ఆమె తన సోదరుడు విలియం ఎమ్. గుడ్రిచ్ తో మిల్టన్ లో కొన్ని నెలలు ఉండి, అక్కడ ఒక బోర్డింగ్ పాఠశాలలో చదివింది. సోదరుడితో పాటు బోస్టన్ వెళ్లిన ఆమె అక్కడ కొన్ని డ్రాయింగ్ పాఠాలు కూడా నేర్చుకుంది. బోస్టన్ లో, ఆమె పని పట్ల ఆసక్తి చూపిన గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ ను కూడా కలుసుకుంది.<ref name=dab>{{Cite DAB|title=Goodridge, Sarah|year=1931|author=Catherine Palmer Mitchell}}</ref> అతను ఆమె పనిని విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించి, సాంకేతికతలో ఆమెకు సూచనలు ఇచ్చాడు, 1825లో ఆమె అతని చిత్రపటాన్ని గీసింది, ఇది తన కోసం గీసిన ఏకైక నిజమైన పోలిక అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref name="Britannica" /> జనరల్ హెన్రీ లీ, థియోఫిలస్ పార్సన్స్, యెషయా థామస్, డానియల్ వెబ్‌స్టర్, జనరల్ హెన్రీ నాక్స్ సహా ఆమె తన సూక్ష్మచిత్రాల కోసం వివిధ ప్రసిద్ధ వ్యక్తులను ఎంచుకుంది.<ref name="Britannica" /> 1820లో, ఆమె [[బోస్టన్]] లోని తన సోదరి ఎలిజాతో కలిసి జీవించడానికి వెళ్లి<ref>Sarah Goodrich, miniature painter, West St. Boston Directory, 1823</ref><ref>Sarah Goodridge, miniature painter, no.5 Myrtle Street. Boston Almanac, 1841, 1847; ''[[Boston Directory]]'', 1850</ref> పాఠాలు స్వీకరించడం, సూక్ష్మ చిత్రపటాలు వేయడం ప్రారంభించింది. అనేక దశాబ్దాల పాటు తనను, తన కుటుంబాన్ని పోషించుకోవడానికి ఆమె కమీషన్ల నుండి తగినంత సంపాదించింది. హార్ట్‌ఫోర్డ్ మినియేచరిస్ట్, బహుశా ఎల్కానా టిస్‌డేల్ నుండి పాఠాలు పొంది ఆమె చివరికి దంతపుపై చిత్రించిన మినియేచర్లలో ప్రత్యేకత సాధించింది.<ref name=dab/><ref name="Magazine Antiques"/> ఆమె చిత్రాలు బోస్టన్, [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. 1851లో ఆమె కంటిచూపు మందగించిన తర్వాత, ఆమె చిత్రలేఖనం నుండి విరమించుకుని మసాచుసెట్స్ లోని రీడింగ్ లో స్థిరపడింది.<ref>{{cite book|last=Carol Kort, Liz Sonneborn|title=A to Z of American Women in the Visual Arts|year=2002|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438107912|url=https://books.google.com/books?id=iCcpVOQRtN0C&q=Henry+Lee+by+Sarah+Goodridge&pg=PA81}}</ref> రాజకీయ నాయకుడు డానియల్ వెబ్‌స్టర్, తోటి కళాకారుడు గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ చిత్రపటాలతో గుడ్రిడ్జ్ బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{cite journal |first=Herbert H. Jr |last=Hosmer |title=Hand-made and home-made American paper dolls |journal=New York History |year=1952 |volume=33 |number=4 |pages=443–444 |jstor=23153601}}</ref> గుడ్రిడ్జ్ రచనలలో ''బ్యూటీ రివీల్డ్'' పేరుతో ఉన్న ఆమె సొంత నగ్న వక్షోజాల సూక్ష్మ చిత్రపటం ఒకటి, ఇది ఇప్పుడు [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్]] లోని మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది. ఈ సూక్ష్మచిత్రం కేవలం 2 5/8 బై 3 1/8 అంగుళాల కొలత గల దంతపు ముక్కపై చిత్రించబడింది.<ref>{{cite journal |first=Lori. |last=Lamothe |title=A Shocking Miniature and a Mysterious Connection: The Story of Sarah Goodridge and Daniel Webster |journal=The Collector |date=19 November 2020 |url=https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |accessdate=December 5, 2020 |archive-date=19 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201119002254/https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |url-status=live }}</ref> 1828లో రూపొందించబడిన దీనిని కళాకారిణి తన సన్నిహిత మిత్రుడు, కరస్పాండెంట్, అప్పుడప్పుడు సబ్జెక్ట్ అయిన వెబ్‌స్టర్ కు బహుకరించింది. ఈ కళాఖండం "ది ఫిలిప్ డి మోంటెబెల్లో ఇయర్స్: క్యూరేటర్స్ సెలబ్రేట్ త్రీ డికేడ్స్ ఆఫ్ అక్విజిషన్స్" అనే రెట్రోస్పెక్టివ్ లో చేర్చబడింది.<ref>{{cite news|last=Citter|first=Holland|title=A Banquet of World Art, 30 Years in the Making|url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/arts/design/24phil.html?pagewanted=all|accessdate=31 March 2013|newspaper=The New York Times|date=October 23, 2008|archive-date=2 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802170158/http://www.nytimes.com/2008/10/24/arts/design/24phil.html?pagewanted=all|url-status=live}}</ref> జేన్ కమెన్స్కీ, జిల్ లెపోర్ రాసిన ''బ్లైండ్స్పాట్: ఎ నవల'' (న్యూయార్క్, 2008) లోని కల్పిత కథానాయిక చిత్రించిన సూక్ష్మచిత్రానికి ఇది స్ఫూర్తి.<ref>{{cite journal |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106062550/http://www.common-place.org/vol-09/no-03/author/ |archivedate=January 6, 2015 |url-status=live |title=Jane Kamensky and Jill Lepore: Facts and Fictions in Revolutionary Boston |url=http://www.common-place.org/vol-09/no-03/author/ |volume=9 |issue=3 |journal=Common-place |publisher=American Antiquarian Society |accessdate=October 5, 2014}}</ref> <gallery mode=packed heights=180> File:Sarah Goodridge - Mrs. John Watson (Matilda) - 1948.3.2 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''మాటిల్డా'', సుమారు 1825 File:Sarah Goodridge - Elizabeth Greenleaf Parsons (1758-1829) - 1956.63 - Fogg Museum.jpg|''ఎలిజబెత్ గ్రీన్లీఫ్ పార్సన్స్'' File:Daniel Webster (1825) by Sarah Goodridge.jpg|డానియల్ వెబ్‌స్టర్ చిత్రపటం, 1825 File:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - 1999.27.16 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్'', ఫోబ్ పై సూక్ష్మచిత్రం File:Gilbert Stuart crop.jpg|గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ చిత్రపటం, 1825 File:The Studious Youth (master Edward Appleton) by Sarah Goodridge.jpg|''ది స్టూడియోస్ యూత్'' (ఎడ్వర్డ్ ఆపిల్టన్) File:Sarah Goodridge - Emily Appleton - 1942.11.1 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''ఎమిలీ ఆపిల్టన్'' File:Sarah Goodridge - Beulah Appleton - 1942.11.7 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''బ్యూలా ఆపిల్టన్'', ఆమె పిల్లి File:Sarah Goodridge Beauty Revealed The Metropolitan Museum of Art.jpg|''బ్యూటీ రివీల్డ్'', 1828 స్వీయ-చిత్రం, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ </gallery> == మూలాలు == === పాదపీకలు === {{reflist}} === ఆధారాలు === {{commons category|Sarah Goodridge}} *{{cite book | first=Robert | last=McHenry| authorlink =Robert McHenry| year=1983 | title=Famous American Women: A Biographical Dictionary from Colonial Times to the Present | url=https://archive.org/details/famousamericanwo00mche | url-access=registration | publisher=[[Courier Dover Publications]] | isbn=0-486-24523-3 }} *{{cite journal | last=Hart | first=Henry | title=Report of the Librarian | journal=[[Proceedings of the American Antiquarian Society]] | series=New Series | volume=12 | date=1899 |page=341 | hdl=2027/mdp.39015005161560?urlappend=%3Bseq=355 | url=http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015005161560?urlappend=%3Bseq=355}} *{{cite book | first=George Champlin | last=Mason | year=1879 | title=The Life and Works of Gilbert Stuart | url=https://archive.org/details/lifeandworksgil00unkngoog | publisher=Scribners | isbn=1-4286-0868-0 }} * Lamothe, Lori. [https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054/ "A Shocking Miniature and a Mysterious Connection: The story of Sarah Goodridge and Daniel Webster"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201119002254/https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |date=2020-11-19 }} in The Collector. {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Goodridge, Sarah}} [[వర్గం:1788 జననాలు]] [[వర్గం:1853 మరణాలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] g31mv69mh08eaq3rkxw2hre11t91s09 4956897 4956894 2026-09-12T15:47:03Z Kalasagary 107518 4956897 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = సారా గుడ్రిడ్జ్ | image = Miniature Painting, Sarah Goodridge Self Portrait.jpg | image_size = | alt = | caption = ''స్వీయ-చిత్రం'' (1830) | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1788|02|05}} | birth_place = టెంపుల్టన్, మసాచుసెట్స్, యు.ఎస్. | death_date = {{Death date and age|1853|12|28|1788|02|05}} | death_place = [[బోస్టన్]], మసాచుసెట్స్, యు.ఎస్. | nationality = అమెరికన్ | spouse = | field = పోర్ట్రెయిట్ మినియేచర్ | training = | movement = | works = | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = | elected = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | bgcolour = }} '''సారా గుడ్రిడ్జ్''' (ఫిబ్రవరి 5, 1788 – డిసెంబర్ 28, 1853; '''సారా గుడ్రిచ్''' అని కూడా పిలుస్తారు)<ref>{{Cite DAB|title=Subjects of Biographies|volume=Comprehensive Index|year=1996}}</ref> ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] చిత్రకారిణి, ఈమె పోర్ట్రెయిట్ మినియేచర్లలో (సూక్ష్మ చిత్రపటాలు) ప్రత్యేకత సాధించింది. ఈమె అమెరికన్ మినియేచరిస్ట్ అయిన ఎలిజబెత్ గుడ్రిడ్జ్ అక్క. == జీవితం == గుడ్రిడ్జ్ టెంపుల్టన్, మసాచుసెట్స్ లో జన్మించింది, ఎబెనెజెజర్ గుడ్రిడ్జ్, అతని భార్య బ్యూలా చైల్డ్స్ ఆరవ సంతానం, మూడవ కుమార్తె.<ref name="Magazine Antiques">{{cite web |url=http://www.themagazineantiques.com/articles/sarah-goodrich-mapping-places/ |title=Sarah Goodrich: Mapping places in the heart |first1=Randall L |last1=Holton |first2=Charles A |last2=Gilday |work=[[The Magazine Antiques]] |date=Nov–Dec 2012 |issn=0161-9284 |access-date=2014-10-05 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006143141/http://www.themagazineantiques.com/articles/sarah-goodrich-mapping-places/ |url-status=dead }}</ref> చిన్న వయస్సులోనే, ఆమె బొమ్మలు గీయడం ప్రారంభించి కళ పట్ల ఆసక్తిని కనబరిచింది. ఆ సమయంలో గుడ్రిడ్జ్ నివసించిన ప్రదేశంలో మహిళల విద్యావకాశాలు పరిమితంగా ఉండేవి, కాబట్టి ఆమె ఎక్కువగా స్వయంగా నేర్చుకున్న కళాకారిణి.<ref name="Magazine Antiques"/> ఆమె స్థానిక జిల్లా పాఠశాలలో చదివింది. కాగితం కొనుగోలు చేయడానికి వనరులు లేకపోవడంతో ఆమె తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల ప్రారంభ చిత్రాలను బిర్చ్ బెరడుపై గీసింది.<ref name="Britannica">{{Cite web |title=Sarah Goodridge {{!}} Miniature portrait artist, Neoclassical style {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Goodridge |access-date=2023-11-17 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=2023-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019051347/https://www.britannica.com/biography/Sarah-Goodridge |url-status=live }}</ref> ఆమె తన సోదరుడు విలియం ఎమ్. గుడ్రిచ్ తో మిల్టన్ లో కొన్ని నెలలు ఉండి, అక్కడ ఒక బోర్డింగ్ పాఠశాలలో చదివింది. సోదరుడితో పాటు బోస్టన్ వెళ్లిన ఆమె అక్కడ కొన్ని డ్రాయింగ్ పాఠాలు కూడా నేర్చుకుంది. బోస్టన్ లో, ఆమె పని పట్ల ఆసక్తి చూపిన గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ ను కూడా కలుసుకుంది.<ref name=dab>{{Cite DAB|title=Goodridge, Sarah|year=1931|author=Catherine Palmer Mitchell}}</ref> అతను ఆమె పనిని విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించి, సాంకేతికతలో ఆమెకు సూచనలు ఇచ్చాడు, 1825లో ఆమె అతని చిత్రపటాన్ని గీసింది, ఇది తన కోసం గీసిన ఏకైక నిజమైన పోలిక అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref name="Britannica" /> జనరల్ హెన్రీ లీ, థియోఫిలస్ పార్సన్స్, యెషయా థామస్, డానియల్ వెబ్‌స్టర్, జనరల్ హెన్రీ నాక్స్ సహా ఆమె తన సూక్ష్మచిత్రాల కోసం వివిధ ప్రసిద్ధ వ్యక్తులను ఎంచుకుంది.<ref name="Britannica" /> 1820లో, ఆమె [[బోస్టన్]] లోని తన సోదరి ఎలిజాతో కలిసి జీవించడానికి వెళ్లి<ref>Sarah Goodrich, miniature painter, West St. Boston Directory, 1823</ref><ref>Sarah Goodridge, miniature painter, no.5 Myrtle Street. Boston Almanac, 1841, 1847; ''[[Boston Directory]]'', 1850</ref> పాఠాలు స్వీకరించడం, సూక్ష్మ చిత్రపటాలు వేయడం ప్రారంభించింది. అనేక దశాబ్దాల పాటు తనను, తన కుటుంబాన్ని పోషించుకోవడానికి ఆమె కమీషన్ల నుండి తగినంత సంపాదించింది. హార్ట్‌ఫోర్డ్ మినియేచరిస్ట్, బహుశా ఎల్కానా టిస్‌డేల్ నుండి పాఠాలు పొంది ఆమె చివరికి దంతపుపై చిత్రించిన మినియేచర్లలో ప్రత్యేకత సాధించింది.<ref name=dab/><ref name="Magazine Antiques"/> ఆమె చిత్రాలు బోస్టన్, [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. 1851లో ఆమె కంటిచూపు మందగించిన తర్వాత, ఆమె చిత్రలేఖనం నుండి విరమించుకుని [[మాసెచూసెట్స్|మసాచుసెట్స్]] లోని రీడింగ్ లో స్థిరపడింది.<ref>{{cite book|last=Carol Kort, Liz Sonneborn|title=A to Z of American Women in the Visual Arts|year=2002|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438107912|url=https://books.google.com/books?id=iCcpVOQRtN0C&q=Henry+Lee+by+Sarah+Goodridge&pg=PA81}}</ref> రాజకీయ నాయకుడు డానియల్ వెబ్‌స్టర్, తోటి కళాకారుడు గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ చిత్రపటాలతో గుడ్రిడ్జ్ బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{cite journal |first=Herbert H. Jr |last=Hosmer |title=Hand-made and home-made American paper dolls |journal=New York History |year=1952 |volume=33 |number=4 |pages=443–444 |jstor=23153601}}</ref> గుడ్రిడ్జ్ రచనలలో ''బ్యూటీ రివీల్డ్'' పేరుతో ఉన్న ఆమె సొంత నగ్న వక్షోజాల సూక్ష్మ చిత్రపటం ఒకటి, ఇది ఇప్పుడు [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్]] లోని [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] లో ఉంది. ఈ సూక్ష్మచిత్రం కేవలం 2 5/8 బై 3 1/8 అంగుళాల కొలత గల దంతపు ముక్కపై చిత్రించబడింది.<ref>{{cite journal |first=Lori. |last=Lamothe |title=A Shocking Miniature and a Mysterious Connection: The Story of Sarah Goodridge and Daniel Webster |journal=The Collector |date=19 November 2020 |url=https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |accessdate=December 5, 2020 |archive-date=19 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201119002254/https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |url-status=live }}</ref> 1828లో రూపొందించబడిన దీనిని కళాకారిణి తన సన్నిహిత మిత్రుడు, కరస్పాండెంట్, అప్పుడప్పుడు సబ్జెక్ట్ అయిన వెబ్‌స్టర్ కు బహుకరించింది. ఈ కళాఖండం "ది ఫిలిప్ డి మోంటెబెల్లో ఇయర్స్: క్యూరేటర్స్ సెలబ్రేట్ త్రీ డికేడ్స్ ఆఫ్ అక్విజిషన్స్" అనే రెట్రోస్పెక్టివ్ లో చేర్చబడింది.<ref>{{cite news|last=Citter|first=Holland|title=A Banquet of World Art, 30 Years in the Making|url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/arts/design/24phil.html?pagewanted=all|accessdate=31 March 2013|newspaper=The New York Times|date=October 23, 2008|archive-date=2 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802170158/http://www.nytimes.com/2008/10/24/arts/design/24phil.html?pagewanted=all|url-status=live}}</ref> జేన్ కమెన్స్కీ, జిల్ లెపోర్ రాసిన ''బ్లైండ్స్పాట్: ఎ నవల'' (న్యూయార్క్, 2008) లోని కల్పిత కథానాయిక చిత్రించిన సూక్ష్మచిత్రానికి ఇది స్ఫూర్తి.<ref>{{cite journal |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106062550/http://www.common-place.org/vol-09/no-03/author/ |archivedate=January 6, 2015 |url-status=live |title=Jane Kamensky and Jill Lepore: Facts and Fictions in Revolutionary Boston |url=http://www.common-place.org/vol-09/no-03/author/ |volume=9 |issue=3 |journal=Common-place |publisher=American Antiquarian Society |accessdate=October 5, 2014}}</ref> <gallery mode=packed heights=180> File:Sarah Goodridge - Mrs. John Watson (Matilda) - 1948.3.2 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''మాటిల్డా'', సుమారు 1825 File:Sarah Goodridge - Elizabeth Greenleaf Parsons (1758-1829) - 1956.63 - Fogg Museum.jpg|''ఎలిజబెత్ గ్రీన్లీఫ్ పార్సన్స్'' File:Daniel Webster (1825) by Sarah Goodridge.jpg|డానియల్ వెబ్‌స్టర్ చిత్రపటం, 1825 File:Sarah Goodridge - Gilbert Stuart - 1999.27.16 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్'', ఫోబ్ పై సూక్ష్మచిత్రం File:Gilbert Stuart crop.jpg|గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ చిత్రపటం, 1825 File:The Studious Youth (master Edward Appleton) by Sarah Goodridge.jpg|''ది స్టూడియోస్ యూత్'' (ఎడ్వర్డ్ ఆపిల్టన్) File:Sarah Goodridge - Emily Appleton - 1942.11.1 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''ఎమిలీ ఆపిల్టన్'' File:Sarah Goodridge - Beulah Appleton - 1942.11.7 - Smithsonian American Art Museum.jpg|''బ్యూలా ఆపిల్టన్'', ఆమె పిల్లి File:Sarah Goodridge Beauty Revealed The Metropolitan Museum of Art.jpg|''బ్యూటీ రివీల్డ్'', 1828 స్వీయ-చిత్రం, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ </gallery> == మూలాలు == === పాదపీకలు === {{reflist}} === ఆధారాలు === {{commons category|Sarah Goodridge}} *{{cite book | first=Robert | last=McHenry| authorlink =Robert McHenry| year=1983 | title=Famous American Women: A Biographical Dictionary from Colonial Times to the Present | url=https://archive.org/details/famousamericanwo00mche | url-access=registration | publisher=[[Courier Dover Publications]] | isbn=0-486-24523-3 }} *{{cite journal | last=Hart | first=Henry | title=Report of the Librarian | journal=[[Proceedings of the American Antiquarian Society]] | series=New Series | volume=12 | date=1899 |page=341 | hdl=2027/mdp.39015005161560?urlappend=%3Bseq=355 | url=http://hdl.handle.net/2027/mdp.39015005161560?urlappend=%3Bseq=355}} *{{cite book | first=George Champlin | last=Mason | year=1879 | title=The Life and Works of Gilbert Stuart | url=https://archive.org/details/lifeandworksgil00unkngoog | publisher=Scribners | isbn=1-4286-0868-0 }} * Lamothe, Lori. [https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054/ "A Shocking Miniature and a Mysterious Connection: The story of Sarah Goodridge and Daniel Webster"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201119002254/https://medium.com/the-collector/a-shocking-miniature-and-a-mysterious-connection-762689f7c054 |date=2020-11-19 }} in The Collector. {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Goodridge, Sarah}} [[వర్గం:1788 జననాలు]] [[వర్గం:1853 మరణాలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] htcfyxfscg1d0hollrstuiu14lgf0mu 14 509492 4956893 2026-09-12T15:38:51Z Kalasagary 107518 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4956893 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 509493 4956914 2026-09-12T16:33:06Z QueerEcofeminist 69498 QueerEcofeminist, [[వాడుకరి చర్చ:Harshvardhanrai0905]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:Heathcliff00]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Harshvardhanrai0905|Harshvardhanrai0905]]" to "[[Special:CentralAuth/Heathcliff00|Heathcliff00]]" 4956914 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[వాడుకరి చర్చ:Heathcliff00]] bpiyldtz1yshn41ijny4yc9q3krmb12 0 509494 4956941 2026-09-12T19:14:37Z Yedavallisreddy 122006 '''లిటిల్ కృష్ణ (తెలుగు)''' అనేది పిల్లలను ఎంతగానో అలరించే ఒక అద్భుతమైన యానిమేషన్ సిరీస్. ఇస్కాన్ బెంగళూరు (ISKCON Bangalore), ఇండియా హెరిటేజ్ ఫౌండేషన్ మరియు బిగ్ యానిమేషన్ సంయుక్తంగా ఈ సిరీస్‌ను రూపొందించాయి. బృందావనంలో బాలకృష్ణుడి లీలలు, చిలిపి పనులు మరియు కంసుడు పంపే రాక్షసులను అంతమొందించే కథలతో ఈ సిరీస్ సాగుతుంది. [1, 2] ఈ సిరీస్‌కు సంబంధించిన తెలుగు ఎపిసోడ్‌లు మరియు వివరాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి: లిటిల్ కృష్ణ తెలుగు ఎపిసోడ్‌ల జాబితా (13 ఎపిసోడ్‌లు) యూట్యూబ్‌లోని అధికారిక Little Krishna Official 4956941 wikitext text/x-wiki '''లిటిల్ కృష్ణ (తెలుగు)''' అనేది పిల్లలను ఎంతగానో అలరించే ఒక అద్భుతమైన యానిమేషన్ సిరీస్. ఇస్కాన్ బెంగళూరు (ISKCON Bangalore), ఇండియా హెరిటేజ్ ఫౌండేషన్ మరియు బిగ్ యానిమేషన్ సంయుక్తంగా ఈ సిరీస్‌ను రూపొందించాయి. బృందావనంలో బాలకృష్ణుడి లీలలు, చిలిపి పనులు మరియు కంసుడు పంపే రాక్షసులను అంతమొందించే కథలతో ఈ సిరీస్ సాగుతుంది. [1, 2] ఈ సిరీస్‌కు సంబంధించిన తెలుగు ఎపిసోడ్‌లు మరియు వివరాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి: లిటిల్ కృష్ణ తెలుగు ఎపిసోడ్‌ల జాబితా (13 ఎపిసోడ్‌లు) యూట్యూబ్‌లోని అధికారిక Little Krishna Official Channel లో ఈ ఎపిసోడ్‌లు తెలుగు డబ్బింగ్‌తో అందుబాటులో ఉన్నాయి: [1] ది అటాక్ ఆఫ్ ది సెర్పెంట్ కింగ్ (కాళీయ మర్దనం): The Attack of the Serpent King ది హర్రర్ కేవ్ (అఘాసుర వధ): The Horror Cave ఎన్‌చాంటెడ్ పిక్నిక్ (బ్రహ్మ విమోహన లీల): Enchanted Picnic డెమన్ ఇన్ డిస్‌గైజ్ (బకాసుర వధ): Demon in Disguise ఫైర్ అండ్ ఫ్యూరీ (దవాగ్ని భక్షణం): Fire and Fury ఛాలెంజ్ ఆఫ్ ది బ్రూట్ (అరిష్టాసుర వధ): Challenge of the Brute ది ఛార్జ్ ఆఫ్ ది మాన్స్టర్ హార్స్ (కేశి వధ): The Charge of the Monster Horse విచ్ ట్రాప్ (పూతన వధ): Witch Trap అసాల్ట్ ఆఫ్ ది లెథల్ బర్డ్: పక్షి రూపంలో వచ్చే రాక్షసుడి సంహారం == బయటి లింకులు == '''లిటిల్ కృష్ణ తెలుగు ఎపిసోడ్‌ల వీడియోలు Link''' :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/116/little-krishna-telugu 7ixu2n42jj8snypnekfqe34kfl8o8be 0 509495 4956942 2026-09-12T19:16:28Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1459072|Aripiprazole]] to:te #mdwikicx 4956942 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug|Verifiedfields=changed|Watchedfields=changed|verifiedrevid=443398218|image=Aripiprazole2D1.svg|width=200|alt=Structural formula of aripiprazole|image2=Aripiprazole molecule from xtal ball.png|alt2=Ball-and-stick model of the aripiprazole molecule <!-- Names -->|pronounce={{IPAc-en |ˌ|eɪ|r|ᵻ|ˈ|p|ɪ|p|r|ə|z|oʊ|l }}<br />{{respell|AIR|i|PIP|rə-zohl}}<br />Abilify {{IPAc-en|ə|ˈ|b|ɪ|l|ɪ|f|aɪ}}<br />{{respell|ə|BIL|i-fy}}|tradename=Abilify, others|synonyms=|IUPAC_name=7-{4-[4-(2,3-Dichlorophenyl)piperazin-1-yl]butoxy}-3,4-dihydroquinolin-2(1''H'')-one <!-- Clinical data -->|class=[[Atypical antipsychotic]]<ref name=AHFS2019/>|pregnancy_AU=C|pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Aripiprazole Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=22 August 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/aripiprazole.html | access-date=7 February 2020 | archive-date=12 November 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020613/https://www.drugs.com/pregnancy/aripiprazole.html | url-status=live }}</ref>|pregnancy_category=|routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] ([[Tablet (pharmacy)|tablets]], [[Orally disintegrating tablet|dissolving tablets]], [[solution]]); [[Intramuscular injection|IM]] (including a [[Injection (medicine)#Depot injection|depot]])|onset=|duration_of_action=|Drugs.com={{drugs.com|monograph|aripiprazole}}|MedlinePlus=a603012 <!-- Legal data -->|legal_AU=S4|legal_CA=Rx-only|legal_UK=POM|legal_US=Rx-only|DailyMedID=Aripiprazole|licence_US=Aripiprazole|licence_EU=yes <!-- Pharmacokinetic data -->|bioavailability=87%<ref name = DM>{{cite web|title=Abilify (aripiprazole) tablet Abilify (aripiprazole) solution Abilify Discmelt (aripiprazole) tablet, orally disintegrating Abilify (aripiprazole) injection, solution [Otsuka America Pharmaceutical, Inc.]|date=April 2013|access-date=22 October 2013|url=http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=c040bd1d-45b7-49f2-93ea-aed7220b30ac|publisher=Otsuka America Pharmaceutical, Inc.|website=DailyMed|archive-date=17 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017181315/http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=c040bd1d-45b7-49f2-93ea-aed7220b30ac|url-status=live}}</ref><ref name = EMC>{{cite web|title=Abilify Tablets, Orodispersible Tablets, Oral Solution - Summary of Product Characteristics (SPC)|date=20 September 2013|access-date=22 October 2013|publisher=Otsuka Pharmaceuticals (UK) Ltd|website=electronic Medicines Compendium|url=http://www.medicines.org.uk/emc/medicine/18494/SPC/Abilify+Tablets%2c+Orodispersible+Tablets%2c+Oral+Solution/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001126/http://www.medicines.org.uk/emc/medicine/18494/SPC/Abilify+Tablets,+Orodispersible+Tablets,+Oral+Solution/|archive-date=4 March 2016|url-status=dead}}</ref><ref name = EMA>{{cite web|title=ANNEX I SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS|website=European Medicines Agency|publisher=Otsuka Pharmaceutical Europe Ltd.|access-date=22 October 2013|url=http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/EPAR_-_Product_Information/human/000471/WC500020170.pdf|archive-date=23 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023060322/http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/EPAR_-_Product_Information/human/000471/WC500020170.pdf|url-status=live}}</ref>|protein_bound=>99%<ref name = DM/><ref name = EMC/><ref name = EMA/>|metabolism=[[Liver]] (mostly via [[CYP3A4]] and [[CYP2D6|2D6]]<ref name = DM/><ref name = EMC/><ref name = EMA/>)|elimination_half-life=75 hours (active metabolite is 94 hours)<ref name = DM/><ref name = EMC/><ref name = EMA/>|excretion=[[Kidney]] (27%; <1% unchanged), [[Feces|Faecal]] (60%; 18% unchanged)<ref name = DM/><ref name = EMC/><ref name = EMA/> <!-- Chemical and physical data -->|C=23|Cl=2|H=27|N=3|O=2|SMILES=Clc4cccc(N3CCN(CCCCOc2ccc1c(NC(=O)CC1)c2)CC3)c4Cl|StdInChI=1S/C23H27Cl2N3O2/c24-19-4-3-5-21(23(19)25)28-13-11-27(12-14-28)10-1-2-15-30-18-8-6-17-7-9-22(29)26-20(17)16-18/h3-6,8,16H,1-2,7,9-15H2,(H,26,29)|StdInChI_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}|StdInChIKey=CEUORZQYGODEFX-UHFFFAOYSA-N|StdInChIKey_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}}}అబిలిఫై అనే బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''అరిపిప్రజోల్''', ఒక విలక్షణమైన యాంటిసైకోటిక్.<ref name="AHFS2019">{{Cite web|title=Aripiprazole, ARIPiprazole Lauroxil Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/aripiprazole-aripiprazole-lauroxil.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=26 February 2019|archive-date=1 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001213744/https://www.drugs.com/monograph/aripiprazole-aripiprazole-lauroxil.html|url-status=live}}</ref> ఇది ప్రధానంగా [[స్కిజోఫ్రీనియా|స్కిజోఫ్రెనియా]], [[బైపోలార్ డిజార్డర్]] చికిత్సలో ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name="AHFS2019" /> ఇతర ఉపయోగాలు [[మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్|ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత]], టిక్ రుగ్మతలు, [[ఆటిజం]] సంబంధం ఉన్న చిరాకు చికిత్సలో అనుబంధ చికిత్సగా ఉంటాయి.<ref name="AHFS2019" /> ఇది నోటి ద్వారా లేదా కండరాలలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2019" /> ఒక కోక్రేన్ సమీక్ష స్కిజోఫ్రెనియా చికిత్సలో ప్రభావశీలతకు తక్కువ నాణ్యత గల ఆధారాలను మాత్రమే కనుగొంది.<ref name=Coch2011>{{cite journal | vauthors = Belgamwar RB, El-Sayeh HG | title = Aripiprazole versus placebo for schizophrenia | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | issue = 8 | pages = CD006622 | date = August 2011 | pmid = 21833956 | doi = 10.1002/14651858.CD006622.pub2 }}</ref> అదనంగా, చాలా మంది వారు పూర్తి కావడానికి ముందే చదువు మానేసినందున, నిర్ధారణల బలం తక్కువగా ఉంది. సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో వాంతులు, మలబద్ధకం, నిద్రపోవడం, మైకము, బరువు పెరగడం, కదలిక రుగ్మతలు ఉంటాయి.<ref name="AHFS2019" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో న్యూరోలెప్టిక్ ప్రాణాంతక సిండ్రోమ్, టార్డివ్ డైస్కినియా, అనాఫిలాక్సిస్ ఉండవచ్చు..<ref name="AHFS2019" /> మరణించే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]]-సంబంధిత మానసిక రుగ్మత ఉన్న వృద్ధులకు ఇది సిఫారసు చేయబడదు..<ref name="AHFS2019" /> గర్భధారణ సమయంలో, శిశువుకు హాని కలిగించే ఆధారాలు ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2019" /><ref>{{Cite web|title=Prescribing medicines in pregnancy database|url=http://www.tga.gov.au/hp/medicines-pregnancy.htm#.U1Yw8Bc3tqw|website=Australian Government|access-date=22 April 2014|date=3 March 2014|archive-date=8 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140408040902/http://www.tga.gov.au/hp/medicines-pregnancy.htm#.U1Yw8Bc3tqw|url-status=live}}</ref> తల్లిపాలను ఇచ్చే మహిళలకు ఇది సిఫారసు చేయబడదు.<ref name="AHFS2019" /> ఇది 18 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారిలో బాగా అధ్యయనం చేయబడలేదు.<ref name="AHFS2019" /> ఖచ్చితమైన చర్య విధానం పూర్తిగా స్పష్టంగా లేదు, కానీ [[డోపమైన్|డోపామైన్]],[[సెరటోనిన్|సెరోటోనిన్]] ప్రభావాలను కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2019" /> అరిపిప్రజోల్ 2002లో యునైటెడ్ స్టేట్స్లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2019" /> ఇది [[డబ్ల్యూహెచ్ఓ అవసరమైన ఔషధాల జాబితా నమూనా|ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ఔషధాల జాబితా]] రిస్పెరిడోన్, [[క్వెటియాపైన్]] ప్రత్యామ్నాయంగా ఉంది.<ref name="WHO23rd">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|year=2023|hdl=10665/371090|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}</ref> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="BNF76">{{Cite book|title=British national formulary: BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=392|edition=76th}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో, ఒక నెల సరఫరా కోసం NHS కు 2019 నాటికి సుమారు £2.75 ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF76" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్లో, ఈ మొత్తం టోకు ధర US $10.<ref name="ref">{{Cite web|title=NADAC as of 2019-02-20|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-02-20/4nuv-8qfq|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=26 February 2019|archive-date=2019-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190226173152/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-02-20/4nuv-8qfq|url-status=dead}}</ref> 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్లో 112 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం, ఆరు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Aripiprazole - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Aripiprazole|access-date=11 April 2020|archive-date=8 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708061709/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Aripiprazole|url-status=live}}</ref> జపనీస్ సంస్థ ఒట్సుకా ఫార్మాస్యూటికల్ శాస్త్రవేత్తలు 1988 లో అరిపిప్రజోల్ను కనుగొన్నారు.<ref name="Adis2019">{{Cite web|title=Aripiprazole|url=http://adisinsight.springer.com/drugs/800001612|publisher=AdisInsight|access-date=4 June 2017|archive-date=2 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002174227/http://adisinsight.springer.com/drugs/800001612|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Behere|first=Prakash B.|last2=Das|first2=Anweshak|last3=Behere|first3=Aniruddh P.|title=Clinical Psychopharmacology: An Update|date=2018|publisher=Springer|isbn=9789811320927|page=66|url=https://books.google.ca/books?id=i9p1DwAAQBAJ&pg=PA66|access-date=2020-08-03|archive-date=2021-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224126/https://books.google.ca/books?id=i9p1DwAAQBAJ&pg=PA66}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] qgmftbp43yvv6rortl4h2ejq6z44jbo 0 509496 4956943 2026-09-12T19:20:13Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456917|Thalidomide]] to:te #mdwikicx 4956943 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =420478187 |drug_name =Thalidomide |image =Thalidomide enantiomers.svg |width =200px |alt = |caption =<!-- |type = <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|θ|ə|ˈ|l|ɪ|d|ə|m|aɪ|d}}<ref>{{OED|Thalidomide}}</ref> |tradename =Contergan, Thalomid, Talidex, others |synonyms =α-Phthalimidoglutarimide |IUPAC_name =2-(2,6-dioxopiperidin-3-yl)-2,3-dihydro-1''H''-isoindole-1,3-dione <!-- Clinical data --> |class = |pregnancy_AU =X |pregnancy_category= |routes_of_administration=By mouth ([[Capsule (pharmacy)|capsules]]) |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|thalidomide}} |MedlinePlus =a699032 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_CA =Rx-only |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |legal_status = |licence_US =Thalidomide |licence_EU =yes <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =90% |protein_bound =55% and 66% for the (''R'')-(+)- and (''S'')-(−)-enantiomers, respectively<ref name = clinp>{{cite journal | vauthors = Teo SK, Colburn WA, Tracewell WG, Kook KA, Stirling DI, Jaworsky MS, Scheffler MA, Thomas SD, Laskin OL | title = Clinical pharmacokinetics of thalidomide | journal = Clinical Pharmacokinetics | volume = 43 | issue = 5 | pages = 311–27 | year = 2004 | pmid = 15080764 | doi = 10.2165/00003088-200443050-00004 }}</ref> |metabolism =[[Liver]] (minimally via [[CYP2C19]]-mediated 5-hydroxylation; mostly via non-enzymatic hydrolysis at the four amide sites)<ref name = clinp/> |elimination_half-life=5–7.5 hours (dose-dependent)<ref name = clinp/> |excretion =Urine, faeces<ref name = clinp/> <!-- Chemical and physical data --> |C =13 |H =10 |N =2 |O =4 |SMILES =O=C(N1C2CCC(NC2=O)=O)C3=CC=CC=C3C1=O |StdInChI =1S/C13H10N2O4/c16-10-6-5-9(11(17)14-10)15-12(18)7-3-1-2-4-8(7)13(15)19/h1-4,9H,5-6H2,(H,14,16,17) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =UEJJHQNACJXSKW-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |molecular_weight = |chirality =Racemic mixture }}ఇతర వాటిలో '''తలోమిడ్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''థాలిడోమైడ్''', [[మల్టిపుల్ మైలోమా|బహుళ మైలోమా]], అంటుకట్టుట-వర్సెస్-హోస్ట్ వ్యాధి, కుష్టు సమస్యలతో సహా అనేక చర్మ పరిస్థితులతో సహా అనేక క్యాన్సర్లకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే ఔషధం.<ref name="AHFS2019">{{Cite web|title=Thalidomide Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/thalidomide.html|website=Drugs.com|access-date=14 November 2019|language=en|archive-date=10 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120910095924/https://www.drugs.com/monograph/thalidomide.html|url-status=live}}</ref> ఇది అనేక [[HIV|హెచ్ఐవి]] సంబంధిత పరిస్థితులలో ఉపయోగించబడుతున్నప్పటికీ, అటువంటి ఉపయోగం వైరస్ స్థాయిలతో ముడిపడి ఉంటుంది.<ref name="AHFS2019" />ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2019" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, దద్దుర్లు, మైకము ఉంటాయి.<ref name="AHFS2019" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో ట్యూమర్ లైసిస్ సిండ్రోమ్, రక్తం గడ్డకట్టడం, పరిధీయ నరాలవ్యాధి ఉన్నాయి.<ref name="BNF76">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=936|edition=76}}</ref>గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించడం వలన శిశువుకు హాని కలిగించవచ్చు, దీని ఫలితంగా అవయవాల వైకల్యం ఏర్పడవచ్చు.<ref name="AHFS2019" />మందులు తీసుకుంటున్న పురుషులలో, వారి భాగస్వామి గర్భవతి కాగలిగితే కండోమ్లను సిఫార్సు చేస్తారు.<ref name="BNF76" />ఇది ఒక రోగనిరోధక మందుల, టి కణాలు ప్రేరేపించడం, TNF-α ఉత్పత్తిని తగ్గించడం వంటి అనేక యంత్రాంగాల ద్వారా పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2019" /> థాలిడోమైడ్ మొట్టమొదట 1957లో పశ్చిమ జర్మనీ విక్రయించబడింది, ఇక్కడ ఇది ఆన్-ది-కౌంటర్ అందుబాటులో ఉండేది.<ref name="OUP2003">{{Cite book|title=The Oxford Companion to the Body|last=Cuthbert|first=Alan|year=2003|publisher=Oxford University Press|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_z0k4/page/682|doi=10.1093/acref/9780198524038.001.0001|isbn=9780198524038|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_z0k4/page/682 682]}}</ref><ref name=Mill1991>{{cite journal | last = Miller | first = Marylin T. | title = Thalidomide Embryopathy: A Model for the Study of Congenital Incomitant Horizontal Strabismus | journal = Transactions of the American Ophthalmological Society | year = 1991 | volume = 81 | pages = 623–674 | pmid = 1808819 | pmc = 1298636 }}</ref> మొదట విడుదలైనప్పుడు , [[ఆందోళన]], [[నిద్రలేమి]], "టెన్షన్" & [[మార్నింగ్ సిక్నెస్|ఉదయం అనారోగ్యం]] కోసం థాలిడోమైడ్ ప్రచారం చేయబడింది.<ref name="Lou2004">{{Cite book|last=Loue|first=Sana|last2=Sajatovic|first2=Martha|title=Encyclopedia of Women's Health|date=2004|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9780306480737|page=644|url=https://books.google.ca/books?id=LbHWgd-mDbsC&pg=PA644|language=en|access-date=2019-11-15|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829083309/https://books.google.ca/books?id=LbHWgd-mDbsC&pg=PA644}}</ref>ప్రారంభంలో గర్భధారణ సమయంలో సురక్షితంగా భావించినప్పటికీ, 1961లో పుట్టుకతో వచ్చే లోపాలకు సంబంధించిన ఆందోళనలు గుర్తించబడ్డాయి, ఆ సంవత్సరం ఐరోపాలోని మార్కెట్ నుండి మందులు తొలగించబడ్డాయి.<ref name=Mill1991 /><ref name="OUP2003" />గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగం ద్వారా ప్రభావితమైన మొత్తం వ్యక్తుల సంఖ్య 10,000 గా అంచనా వేయబడింది, వీరిలో 40% మంది పుట్టిన సమయంలో మరణించారు.<ref name=Mill1991 /><ref name="AHFS2019" />ప్రాణాలతో బయటపడిన వారికి అవయవాలు, కన్ను, మూత్ర మార్గము, గుండె సమస్యలు ఉన్నాయి.<ref name="OUP2003" />US మార్కెట్లోకి దీని ప్రారంభ ప్రవేశాన్ని FDA వద్ద ఫ్రాన్సిస్ కెల్సీ నిరోధించారు.<ref name="Lou2004" />థాలిడోమైడ్ పుట్టుకతో వచ్చే లోపాలు అనేక దేశాలలో ఎక్కువ ఔషధ నియంత్రణ, పర్యవేక్షణ అభివృద్ధికి దారితీశాయి.<ref name="Lou2004" /><ref name="OUP2003" /> ఇది 1998 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2019" /> ఇది [[డబ్ల్యూహెచ్ఓ అవసరమైన ఔషధాల జాబితా నమూనా|ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా]] ఉంది.ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="BNF76" />యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో 2018 నాటికి NHS నెలకు సుమారు £1,194 ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF76" />యునైటెడ్ స్టేట్స్లో ఈ మొత్తం 2019 నాటికి US $9,236 ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="Price2019">{{Cite web|title=Thalomid Prices, Coupons & Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/thalomid|website=Drugs.com|access-date=15 November 2019|language=en|archive-date=30 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230163629/https://www.drugs.com/price-guide/thalomid|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] dtwosuirmszf4wx07oyh567cvxk73k6 4956947 4956943 2026-09-12T20:05:55Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4956947 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =420478187 |drug_name =Thalidomide |image =Thalidomide enantiomers.svg |width =200px |alt = |caption =<!-- |type = <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|θ|ə|ˈ|l|ɪ|d|ə|m|aɪ|d}}<ref>{{OED|Thalidomide}}</ref> |tradename =Contergan, Thalomid, Talidex, others |synonyms =α-Phthalimidoglutarimide |IUPAC_name =2-(2,6-dioxopiperidin-3-yl)-2,3-dihydro-1''H''-isoindole-1,3-dione <!-- Clinical data --> |class = |pregnancy_AU =X |pregnancy_category= |routes_of_administration=By mouth ([[Capsule (pharmacy)|capsules]]) |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|thalidomide}} |MedlinePlus =a699032 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_CA =Rx-only |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |legal_status = |licence_US =Thalidomide |licence_EU =yes <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =90% |protein_bound =55% and 66% for the (''R'')-(+)- and (''S'')-(−)-enantiomers, respectively<ref name = clinp>{{cite journal | vauthors = Teo SK, Colburn WA, Tracewell WG, Kook KA, Stirling DI, Jaworsky MS, Scheffler MA, Thomas SD, Laskin OL | title = Clinical pharmacokinetics of thalidomide | journal = Clinical Pharmacokinetics | volume = 43 | issue = 5 | pages = 311–27 | year = 2004 | pmid = 15080764 | doi = 10.2165/00003088-200443050-00004 }}</ref> |metabolism =[[Liver]] (minimally via [[CYP2C19]]-mediated 5-hydroxylation; mostly via non-enzymatic hydrolysis at the four amide sites)<ref name = clinp/> |elimination_half-life=5–7.5 hours (dose-dependent)<ref name = clinp/> |excretion =Urine, faeces<ref name = clinp/> <!-- Chemical and physical data --> |C =13 |H =10 |N =2 |O =4 |SMILES =O=C(N1C2CCC(NC2=O)=O)C3=CC=CC=C3C1=O |StdInChI =1S/C13H10N2O4/c16-10-6-5-9(11(17)14-10)15-12(18)7-3-1-2-4-8(7)13(15)19/h1-4,9H,5-6H2,(H,14,16,17) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =UEJJHQNACJXSKW-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |molecular_weight = |chirality =Racemic mixture }}ఇతర వాటిలో '''తలోమిడ్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''థాలిడోమైడ్''', [[మల్టిపుల్ మైలోమా|బహుళ మైలోమా]], అంటుకట్టుట-వర్సెస్-హోస్ట్ వ్యాధి, కుష్టు సమస్యలతో సహా అనేక చర్మ పరిస్థితులతో సహా అనేక క్యాన్సర్లకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే ఔషధం.<ref name="AHFS2019">{{Cite web|title=Thalidomide Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/thalidomide.html|website=Drugs.com|access-date=14 November 2019|language=en|archive-date=10 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120910095924/https://www.drugs.com/monograph/thalidomide.html|url-status=live}}</ref> ఇది అనేక [[HIV|హెచ్ఐవి]] సంబంధిత పరిస్థితులలో ఉపయోగించబడుతున్నప్పటికీ, అటువంటి ఉపయోగం వైరస్ స్థాయిలతో ముడిపడి ఉంటుంది.<ref name="AHFS2019" />ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2019" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, దద్దుర్లు, మైకము ఉంటాయి.<ref name="AHFS2019" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో ట్యూమర్ లైసిస్ సిండ్రోమ్, రక్తం గడ్డకట్టడం, పరిధీయ నరాలవ్యాధి ఉన్నాయి.<ref name="BNF76">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=936|edition=76}}</ref>గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించడం వలన శిశువుకు హాని కలిగించవచ్చు, దీని ఫలితంగా అవయవాల వైకల్యం ఏర్పడవచ్చు.<ref name="AHFS2019" />మందులు తీసుకుంటున్న పురుషులలో, వారి భాగస్వామి గర్భవతి కాగలిగితే కండోమ్లను సిఫార్సు చేస్తారు.<ref name="BNF76" />ఇది ఒక రోగనిరోధక మందుల, టి కణాలు ప్రేరేపించడం, TNF-α ఉత్పత్తిని తగ్గించడం వంటి అనేక యంత్రాంగాల ద్వారా పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2019" /> థాలిడోమైడ్ మొట్టమొదట 1957లో పశ్చిమ జర్మనీ విక్రయించబడింది, ఇక్కడ ఇది ఆన్-ది-కౌంటర్ అందుబాటులో ఉండేది.<ref name="OUP2003">{{Cite book|title=The Oxford Companion to the Body|last=Cuthbert|first=Alan|year=2003|publisher=Oxford University Press|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_z0k4/page/682|doi=10.1093/acref/9780198524038.001.0001|isbn=9780198524038|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_z0k4/page/682 682]}}</ref><ref name=Mill1991>{{cite journal | last = Miller | first = Marylin T. | title = Thalidomide Embryopathy: A Model for the Study of Congenital Incomitant Horizontal Strabismus | journal = Transactions of the American Ophthalmological Society | year = 1991 | volume = 81 | pages = 623–674 | pmid = 1808819 | pmc = 1298636 }}</ref> మొదట విడుదలైనప్పుడు , [[ఆందోళన]], [[నిద్రలేమి]], "టెన్షన్" & [[మార్నింగ్ సిక్నెస్|ఉదయం అనారోగ్యం]] కోసం థాలిడోమైడ్ ప్రచారం చేయబడింది.<ref name="Lou2004">{{Cite book|last=Loue|first=Sana|last2=Sajatovic|first2=Martha|title=Encyclopedia of Women's Health|date=2004|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9780306480737|page=644|url=https://books.google.ca/books?id=LbHWgd-mDbsC&pg=PA644|language=en|access-date=2019-11-15|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829083309/https://books.google.ca/books?id=LbHWgd-mDbsC&pg=PA644}}</ref>ప్రారంభంలో గర్భధారణ సమయంలో సురక్షితంగా భావించినప్పటికీ, 1961లో పుట్టుకతో వచ్చే లోపాలకు సంబంధించిన ఆందోళనలు గుర్తించబడ్డాయి, ఆ సంవత్సరం ఐరోపాలోని మార్కెట్ నుండి మందులు తొలగించబడ్డాయి.<ref name=Mill1991 /><ref name="OUP2003" />గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగం ద్వారా ప్రభావితమైన మొత్తం వ్యక్తుల సంఖ్య 10,000 గా అంచనా వేయబడింది, వీరిలో 40% మంది పుట్టిన సమయంలో మరణించారు.<ref name=Mill1991 /><ref name="AHFS2019" />ప్రాణాలతో బయటపడిన వారికి అవయవాలు, కన్ను, మూత్ర మార్గము, గుండె సమస్యలు ఉన్నాయి.<ref name="OUP2003" />US మార్కెట్లోకి దీని ప్రారంభ ప్రవేశాన్ని FDA వద్ద ఫ్రాన్సిస్ కెల్సీ నిరోధించారు.<ref name="Lou2004" />థాలిడోమైడ్ పుట్టుకతో వచ్చే లోపాలు అనేక దేశాలలో ఎక్కువ ఔషధ నియంత్రణ, పర్యవేక్షణ అభివృద్ధికి దారితీశాయి.<ref name="Lou2004" /><ref name="OUP2003" /> ఇది 1998లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2019" /> ఇది [[డబ్ల్యూహెచ్ఓ అవసరమైన ఔషధాల జాబితా నమూనా|ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా]] ఉంది.ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="BNF76" />యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో 2018 నాటికి NHS నెలకు సుమారు £1,194 ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF76" />యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఈ మొత్తం 2019 నాటికి US $9,236 ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="Price2019">{{Cite web|title=Thalomid Prices, Coupons & Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/thalomid|website=Drugs.com|access-date=15 November 2019|language=en|archive-date=30 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230163629/https://www.drugs.com/price-guide/thalomid|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] kzgjhulegcy3pyzxf09xwy8pelrahs7 4956948 4956947 2026-09-12T20:06:23Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4956948 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =420478187 |drug_name =Thalidomide |image =Thalidomide enantiomers.svg |width =200px |alt = |caption =<!-- |type = <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|θ|ə|ˈ|l|ɪ|d|ə|m|aɪ|d}}<ref>{{OED|Thalidomide}}</ref> |tradename =Contergan, Thalomid, Talidex, others |synonyms =α-Phthalimidoglutarimide |IUPAC_name =2-(2,6-dioxopiperidin-3-yl)-2,3-dihydro-1''H''-isoindole-1,3-dione <!-- Clinical data --> |class = |pregnancy_AU =X |pregnancy_category= |routes_of_administration=By mouth ([[Capsule (pharmacy)|capsules]]) |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|thalidomide}} |MedlinePlus =a699032 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_CA =Rx-only |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |legal_status = |licence_US =Thalidomide |licence_EU =yes <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =90% |protein_bound =55% and 66% for the (''R'')-(+)- and (''S'')-(−)-enantiomers, respectively<ref name = clinp>{{cite journal | vauthors = Teo SK, Colburn WA, Tracewell WG, Kook KA, Stirling DI, Jaworsky MS, Scheffler MA, Thomas SD, Laskin OL | title = Clinical pharmacokinetics of thalidomide | journal = Clinical Pharmacokinetics | volume = 43 | issue = 5 | pages = 311–27 | year = 2004 | pmid = 15080764 | doi = 10.2165/00003088-200443050-00004 }}</ref> |metabolism =[[Liver]] (minimally via [[CYP2C19]]-mediated 5-hydroxylation; mostly via non-enzymatic hydrolysis at the four amide sites)<ref name = clinp/> |elimination_half-life=5–7.5 hours (dose-dependent)<ref name = clinp/> |excretion =Urine, faeces<ref name = clinp/> <!-- Chemical and physical data --> |C =13 |H =10 |N =2 |O =4 |SMILES =O=C(N1C2CCC(NC2=O)=O)C3=CC=CC=C3C1=O |StdInChI =1S/C13H10N2O4/c16-10-6-5-9(11(17)14-10)15-12(18)7-3-1-2-4-8(7)13(15)19/h1-4,9H,5-6H2,(H,14,16,17) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =UEJJHQNACJXSKW-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |molecular_weight = |chirality =Racemic mixture }}ఇతర వాటిలో '''తలోమిడ్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''థాలిడోమైడ్''', [[మల్టిపుల్ మైలోమా|బహుళ మైలోమా]], అంటుకట్టుట-వర్సెస్-హోస్ట్ వ్యాధి, కుష్టు సమస్యలతో సహా అనేక చర్మ పరిస్థితులతో సహా అనేక క్యాన్సర్లకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే ఔషధం.<ref name="AHFS2019">{{Cite web|title=Thalidomide Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/thalidomide.html|website=Drugs.com|access-date=14 November 2019|language=en|archive-date=10 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120910095924/https://www.drugs.com/monograph/thalidomide.html|url-status=live}}</ref> ఇది అనేక [[HIV|హెచ్ఐవి]] సంబంధిత పరిస్థితులలో ఉపయోగించబడుతున్నప్పటికీ, అటువంటి ఉపయోగం వైరస్ స్థాయిలతో ముడిపడి ఉంటుంది.<ref name="AHFS2019" />ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2019" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, దద్దుర్లు, మైకము ఉంటాయి.<ref name="AHFS2019" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో ట్యూమర్ లైసిస్ సిండ్రోమ్, రక్తం గడ్డకట్టడం, పరిధీయ నరాలవ్యాధి ఉన్నాయి.<ref name="BNF76">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=936|edition=76}}</ref>గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించడం వలన శిశువుకు హాని కలిగించవచ్చు, దీని ఫలితంగా అవయవాల వైకల్యం ఏర్పడవచ్చు.<ref name="AHFS2019" />మందులు తీసుకుంటున్న పురుషులలో, వారి భాగస్వామి గర్భవతి కాగలిగితే కండోమ్లను సిఫార్సు చేస్తారు.<ref name="BNF76" />ఇది ఒక రోగనిరోధక మందుల, టి కణాలు ప్రేరేపించడం, TNF-α ఉత్పత్తిని తగ్గించడం వంటి అనేక యంత్రాంగాల ద్వారా పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2019" /> థాలిడోమైడ్ మొట్టమొదట 1957లో పశ్చిమ జర్మనీ విక్రయించబడింది, ఇక్కడ ఇది ఆన్-ది-కౌంటర్ అందుబాటులో ఉండేది.<ref name="OUP2003">{{Cite book|title=The Oxford Companion to the Body|last=Cuthbert|first=Alan|year=2003|publisher=Oxford University Press|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_z0k4/page/682|doi=10.1093/acref/9780198524038.001.0001|isbn=9780198524038|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_z0k4/page/682 682]}}</ref><ref name=Mill1991>{{cite journal | last = Miller | first = Marylin T. | title = Thalidomide Embryopathy: A Model for the Study of Congenital Incomitant Horizontal Strabismus | journal = Transactions of the American Ophthalmological Society | year = 1991 | volume = 81 | pages = 623–674 | pmid = 1808819 | pmc = 1298636 }}</ref> మొదట విడుదలైనప్పుడు , [[ఆందోళన]], [[నిద్రలేమి]], "టెన్షన్" & [[మార్నింగ్ సిక్నెస్|ఉదయం అనారోగ్యం]] కోసం థాలిడోమైడ్ ప్రచారం చేయబడింది.<ref name="Lou2004">{{Cite book|last=Loue|first=Sana|last2=Sajatovic|first2=Martha|title=Encyclopedia of Women's Health|date=2004|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9780306480737|page=644|url=https://books.google.ca/books?id=LbHWgd-mDbsC&pg=PA644|language=en|access-date=2019-11-15|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829083309/https://books.google.ca/books?id=LbHWgd-mDbsC&pg=PA644}}</ref>ప్రారంభంలో గర్భధారణ సమయంలో సురక్షితంగా భావించినప్పటికీ, 1961లో పుట్టుకతో వచ్చే లోపాలకు సంబంధించిన ఆందోళనలు గుర్తించబడ్డాయి, ఆ సంవత్సరం ఐరోపాలోని మార్కెట్ నుండి మందులు తొలగించబడ్డాయి.<ref name=Mill1991 /><ref name="OUP2003" />గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగం ద్వారా ప్రభావితమైన మొత్తం వ్యక్తుల సంఖ్య 10,000 గా అంచనా వేయబడింది, వీరిలో 40% మంది పుట్టిన సమయంలో మరణించారు.<ref name=Mill1991 /><ref name="AHFS2019" />ప్రాణాలతో బయటపడిన వారికి అవయవాలు, కన్ను, మూత్ర మార్గము, గుండె సమస్యలు ఉన్నాయి.<ref name="OUP2003" />US మార్కెట్లోకి దీని ప్రారంభ ప్రవేశాన్ని FDA వద్ద ఫ్రాన్సిస్ కెల్సీ నిరోధించారు.<ref name="Lou2004" />థాలిడోమైడ్ పుట్టుకతో వచ్చే లోపాలు అనేక దేశాలలో ఎక్కువ ఔషధ నియంత్రణ, పర్యవేక్షణ అభివృద్ధికి దారితీశాయి.<ref name="Lou2004" /><ref name="OUP2003" /> ఇది 1998లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2019" /> ఇది [[డబ్ల్యూహెచ్ఓ అవసరమైన ఔషధాల జాబితా నమూనా|ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా]] ఉంది.ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="BNF76" /> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో 2018 నాటికి NHS నెలకు సుమారు £1,194 ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF76" />యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఈ మొత్తం 2019 నాటికి US $9,236 ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="Price2019">{{Cite web|title=Thalomid Prices, Coupons & Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/thalomid|website=Drugs.com|access-date=15 November 2019|language=en|archive-date=30 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230163629/https://www.drugs.com/price-guide/thalomid|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] raj98jrqfj78lqlxvte0erw1nd01j9i 0 509497 4956963 2026-09-13T01:15:58Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (జననం 1950)}} {{Use Indian English|date=February 2023}} {{Use dmy dates|date=May 2023}} {{Infobox officeholder |name = కె. సి. కొండయ్య |image = Kondaiah.JPG |office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]] - బళ్లారి లోక్‌సభ...' 4956963 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (జననం 1950)}} {{Use Indian English|date=February 2023}} {{Use dmy dates|date=May 2023}} {{Infobox officeholder |name = కె. సి. కొండయ్య |image = Kondaiah.JPG |office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]] - [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] |term_start = 7 మే 1996 |term_end = 6 అక్టోబర్ 1999 | predecessor = [[బసవరాజేశ్వరి]] | successor = [[సోనియా గాంధీ]] (ఖాళీ చేశారు)<br>[[కోలూరు బసవనగౌడ]] |office1 = [[రాజ్యసభ]] [[పార్లమెంటు సభ్యులు|ఎంపీ]] |term_start1 = జనవరి 2000 |term_end1 = ఏప్రిల్ 2002 |office2 = [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యుడు |term_start2 = 6 జనవరి 2016 |term_end2 = 5 జనవరి 2021 | predecessor2 = మృత్యుంజయ జినగ | successor2 = వై. ఎం. సతీష్ |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1950|7|10}} |birth_place = బళ్లారి, [[కర్ణాటక]], [[భారతదేశం]] |party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |spouse = కె. మీనాక్షి |occupation = [[పారిశ్రామికవేత్త]] }} '''కె. సి. కొండయ్య''' (జననం 10 జూలై 1950) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు, [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]]కి ప్రాతినిధ్యం వహించిన మాజీ [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యుడు.<ref>{{cite news|publisher = Karnataka Government|title = KC Kondaiah Bio Data|url = http://www.kar.nic.in/kla/mlc'list/Sri%20Kondaiah.htm |date = 12 June 2004 |accessdate = 2004-06-12}}</ref> అతను కర్ణాటక నుండి [[లోక్‌సభ]], [[రాజ్యసభ]] రెండింటిలోనూ పార్లమెంటు సభ్యుడిగా పనిచేశాడు. ==రాజకీయ జీవితం== === లోక్‌సభ సభ్యుడు === ==== 11వ లోక్‌సభ (1996–1998) ==== కొండయ్య [[1996 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1996 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి నియోజకవర్గం]] నుండి [[11వ లోక్‌సభ]]కు ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web |title=News Headings |url=https://www.tribuneindia.com/1999/99aug19/head.htm |access-date=2025-03-02 |website=www.tribuneindia.com}}</ref> తన పదవీకాలంలో అతను ఈ క్రింది పలు పార్లమెంటరీ కమిటీలలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు: * సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, పర్యావరణం, అటవీ వ్యవహారాల కమిటీ * మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ * ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ ==== 12వ లోక్‌సభ (1998–1999) ==== కొండయ్య [[1998 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1998 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి నియోజకవర్గం]] నుండి [[12వ లోక్‌సభ]]కు తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite news |date=2015-12-07 |title=Kondaiah makes a comeback |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/kondaiah-makes-a-comeback/article7959942.ece |access-date=2025-03-02 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ఈ పదవీకాలంలో అతను క్రింది కమిటీలలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు: * రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ * హౌస్ కమిటీ, లోక్‌సభ * ఇంధన కమిటీ * జెడ్.ఆర్.యు.సి.సి (Z.R.U.C.C.), మధ్య, దక్షిణ రైల్వే ==== రాజ్యసభ సభ్యుడు (2000–2002) ==== కొండయ్య 2000 జనవరిలో కర్ణాటక నుండి రాజ్యసభకు ఎన్నికై 2002 ఏప్రిల్ వరకు పనిచేశాడు.<ref>{{Cite news |date=2002-06-14 |title=I'm de facto CM of Bellary: Kondaiah |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/im-de-facto-cm-of-bellary-kondaiah/articleshow/12900780.cms |access-date=2025-03-02 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==== కర్ణాటక శాసనమండలి (2001–2004) ==== 2001 జూన్‌లో అతను [[కర్ణాటక శాసనమండలి]]కి ఎన్నికయ్యాడు, ఆపై 2004 జూన్‌లో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2007-09-29 |title=Karnataka General (Lok Sabha) Election Results 2004 |url=https://www.karnataka.com/elections/general-elections-2004-karnataka-results/ |access-date=2025-03-02 |website=Karnataka.com |language=en-US}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== * [http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/lok12/biodata/12KN05.htm బయోడేటా] {{DEFAULTSORT:కొండయ్య, కె. సి.}} [[Category:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] [[Category:కర్ణాటక నుండి రాజ్యసభ సభ్యులు]] [[Category:కర్ణాటకకు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:1998–1999 భారత ఎంపీలు]] [[Category:1996–1997 భారత ఎంపీలు]] [[Category:1950 జననాలు]] [[Category:బళ్లారి జిల్లా వ్యక్తులు]] [[Category:కర్ణాటక నుండి లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[Category:కర్ణాటక శాసనమండలి సభ్యులు]] sttaajh7pzkcgxgnzele3fd9bv9e3re 4956964 4956963 2026-09-13T01:18:10Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956964 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (జననం 1950)}} {{Use Indian English|date=February 2023}} {{Use dmy dates|date=May 2023}} {{Infobox officeholder |name = కె. సి. కొండయ్య |image = |office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]] - [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] |term_start = 7 మే 1996 |term_end = 6 అక్టోబర్ 1999 | predecessor = [[బసవరాజేశ్వరి]] | successor = [[సోనియా గాంధీ]] (ఖాళీ చేశారు)<br>[[కోలూరు బసవనగౌడ]] |office1 = [[రాజ్యసభ]] [[పార్లమెంటు సభ్యులు|ఎంపీ]] |term_start1 = జనవరి 2000 |term_end1 = ఏప్రిల్ 2002 |office2 = [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యుడు |term_start2 = 6 జనవరి 2016 |term_end2 = 5 జనవరి 2021 | predecessor2 = మృత్యుంజయ జినగ | successor2 = వై. ఎం. సతీష్ |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1950|7|10}} |birth_place = బళ్లారి, [[కర్ణాటక]], [[భారతదేశం]] |party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |spouse = కె. మీనాక్షి |occupation = [[పారిశ్రామికవేత్త]] }} '''కె. సి. కొండయ్య''' (జననం 10 జూలై 1950) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు, [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]]కి ప్రాతినిధ్యం వహించిన మాజీ [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యుడు.<ref>{{cite news|publisher = Karnataka Government|title = KC Kondaiah Bio Data|url = http://www.kar.nic.in/kla/mlc'list/Sri%20Kondaiah.htm |date = 12 June 2004 |accessdate = 2004-06-12}}</ref> అతను కర్ణాటక నుండి [[లోక్‌సభ]], [[రాజ్యసభ]] రెండింటిలోనూ పార్లమెంటు సభ్యుడిగా పనిచేశాడు. ==రాజకీయ జీవితం== === లోక్‌సభ సభ్యుడు === ==== 11వ లోక్‌సభ (1996–1998) ==== కొండయ్య [[1996 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1996 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి నియోజకవర్గం]] నుండి [[11వ లోక్‌సభ]]కు ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web |title=News Headings |url=https://www.tribuneindia.com/1999/99aug19/head.htm |access-date=2025-03-02 |website=www.tribuneindia.com}}</ref> తన పదవీకాలంలో అతను ఈ క్రింది పలు పార్లమెంటరీ కమిటీలలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు: * సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, పర్యావరణం, అటవీ వ్యవహారాల కమిటీ * మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ * ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ ==== 12వ లోక్‌సభ (1998–1999) ==== కొండయ్య [[1998 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1998 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి నియోజకవర్గం]] నుండి [[12వ లోక్‌సభ]]కు తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite news |date=2015-12-07 |title=Kondaiah makes a comeback |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/kondaiah-makes-a-comeback/article7959942.ece |access-date=2025-03-02 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ఈ పదవీకాలంలో అతను క్రింది కమిటీలలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు: * రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ * హౌస్ కమిటీ, లోక్‌సభ * ఇంధన కమిటీ * జెడ్.ఆర్.యు.సి.సి (Z.R.U.C.C.), మధ్య, దక్షిణ రైల్వే ==== రాజ్యసభ సభ్యుడు (2000–2002) ==== కొండయ్య 2000 జనవరిలో కర్ణాటక నుండి రాజ్యసభకు ఎన్నికై 2002 ఏప్రిల్ వరకు పనిచేశాడు.<ref>{{Cite news |date=2002-06-14 |title=I'm de facto CM of Bellary: Kondaiah |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/im-de-facto-cm-of-bellary-kondaiah/articleshow/12900780.cms |access-date=2025-03-02 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==== కర్ణాటక శాసనమండలి (2001–2004) ==== 2001 జూన్‌లో అతను [[కర్ణాటక శాసనమండలి]]కి ఎన్నికయ్యాడు, ఆపై 2004 జూన్‌లో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2007-09-29 |title=Karnataka General (Lok Sabha) Election Results 2004 |url=https://www.karnataka.com/elections/general-elections-2004-karnataka-results/ |access-date=2025-03-02 |website=Karnataka.com |language=en-US}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== * [http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/lok12/biodata/12KN05.htm బయోడేటా] {{DEFAULTSORT:కొండయ్య, కె. సి.}} [[Category:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] [[Category:కర్ణాటక నుండి రాజ్యసభ సభ్యులు]] [[Category:కర్ణాటకకు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:1998–1999 భారత ఎంపీలు]] [[Category:1996–1997 భారత ఎంపీలు]] [[Category:1950 జననాలు]] [[Category:బళ్లారి జిల్లా వ్యక్తులు]] [[Category:కర్ణాటక నుండి లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[Category:కర్ణాటక శాసనమండలి సభ్యులు]] 3q4jsqnn3z0zh5e5rsvnaaodgfsnc82 4956965 4956964 2026-09-13T01:18:44Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956965 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (జననం 1950)}} {{Use Indian English|date=February 2023}} {{Use dmy dates|date=May 2023}} {{Infobox officeholder |name = కె. సి. కొండయ్య |image = |office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]] - [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] |term_start = 7 మే 1996 |term_end = 6 అక్టోబర్ 1999 | predecessor = [[బసవరాజేశ్వరి]] | successor = [[సోనియా గాంధీ]] (ఖాళీ చేశారు)<br>[[కోలూరు బసవనగౌడ]] |office1 = [[రాజ్యసభ]] [[పార్లమెంటు సభ్యులు|ఎంపీ]] |term_start1 = జనవరి 2000 |term_end1 = ఏప్రిల్ 2002 |office2 = [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యుడు |term_start2 = 6 జనవరి 2016 |term_end2 = 5 జనవరి 2021 | predecessor2 = మృత్యుంజయ జినగ | successor2 = వై. ఎం. సతీష్ |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1950|7|10}} |birth_place = బళ్లారి, [[కర్ణాటక]], [[భారతదేశం]] |party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |spouse = కె. మీనాక్షి |occupation = [[పారిశ్రామికవేత్త]] }} '''కె. సి. కొండయ్య''' (జననం 10 జూలై 1950) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు, [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]]కి ప్రాతినిధ్యం వహించిన మాజీ [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యుడు.<ref>{{cite news|publisher = Karnataka Government|title = KC Kondaiah Bio Data|url = http://www.kar.nic.in/kla/mlc'list/Sri%20Kondaiah.htm |date = 12 June 2004 |accessdate = 2004-06-12}}</ref> అతను కర్ణాటక నుండి [[లోక్‌సభ]], [[రాజ్యసభ]] రెండింటిలోనూ పార్లమెంటు సభ్యుడిగా పనిచేశాడు. ==రాజకీయ జీవితం== === లోక్‌సభ సభ్యుడు === ==== 11వ లోక్‌సభ (1996–1998) ==== కొండయ్య [[1996 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1996 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి నియోజకవర్గం]] నుండి [[11వ లోక్‌సభ]]కు ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web |title=News Headings |url=https://www.tribuneindia.com/1999/99aug19/head.htm |access-date=2025-03-02 |website=www.tribuneindia.com}}</ref> తన పదవీకాలంలో అతను ఈ క్రింది పలు పార్లమెంటరీ కమిటీలలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు: * సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, పర్యావరణం, అటవీ వ్యవహారాల కమిటీ * మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ * ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ ==== 12వ లోక్‌సభ (1998–1999) ==== కొండయ్య [[1998 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1998 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి నియోజకవర్గం]] నుండి [[12వ లోక్‌సభ]]కు తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite news |date=2015-12-07 |title=Kondaiah makes a comeback |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/kondaiah-makes-a-comeback/article7959942.ece |access-date=2025-03-02 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ఈ పదవీకాలంలో అతను క్రింది కమిటీలలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు: * రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ * హౌస్ కమిటీ, లోక్‌సభ * ఇంధన కమిటీ * జెడ్.ఆర్.యు.సి.సి (Z.R.U.C.C.), మధ్య, దక్షిణ రైల్వే ==== రాజ్యసభ సభ్యుడు (2000–2002) ==== కొండయ్య 2000 జనవరిలో కర్ణాటక నుండి రాజ్యసభకు ఎన్నికై 2002 ఏప్రిల్ వరకు పనిచేశాడు.<ref>{{Cite news |date=2002-06-14 |title=I'm de facto CM of Bellary: Kondaiah |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/im-de-facto-cm-of-bellary-kondaiah/articleshow/12900780.cms |access-date=2025-03-02 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==== కర్ణాటక శాసనమండలి (2001–2004) ==== 2001 జూన్‌లో అతను [[కర్ణాటక శాసనమండలి]]కి ఎన్నికయ్యాడు, ఆపై 2004 జూన్‌లో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2007-09-29 |title=Karnataka General (Lok Sabha) Election Results 2004 |url=https://www.karnataka.com/elections/general-elections-2004-karnataka-results/ |access-date=2025-03-02 |website=Karnataka.com |language=en-US}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== * [http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/lok12/biodata/12KN05.htm బయోడేటా] {{DEFAULTSORT:కొండయ్య, కె. సి.}} [[Category:1950 జననాలు]] fztuc0ko35mcfknc3w8mskdo8eqql7q 4957007 4956965 2026-09-13T03:48:25Z యర్రా రామారావు 28161 Synced 5 categories from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 4957007 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (జననం 1950)}} {{Use Indian English|date=February 2023}} {{Use dmy dates|date=May 2023}} {{Infobox officeholder |name = కె. సి. కొండయ్య |image = |office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]] - [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] |term_start = 7 మే 1996 |term_end = 6 అక్టోబర్ 1999 | predecessor = [[బసవరాజేశ్వరి]] | successor = [[సోనియా గాంధీ]] (ఖాళీ చేశారు)<br>[[కోలూరు బసవనగౌడ]] |office1 = [[రాజ్యసభ]] [[పార్లమెంటు సభ్యులు|ఎంపీ]] |term_start1 = జనవరి 2000 |term_end1 = ఏప్రిల్ 2002 |office2 = [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యుడు |term_start2 = 6 జనవరి 2016 |term_end2 = 5 జనవరి 2021 | predecessor2 = మృత్యుంజయ జినగ | successor2 = వై. ఎం. సతీష్ |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1950|7|10}} |birth_place = బళ్లారి, [[కర్ణాటక]], [[భారతదేశం]] |party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |spouse = కె. మీనాక్షి |occupation = [[పారిశ్రామికవేత్త]] }} '''కె. సి. కొండయ్య''' (జననం 10 జూలై 1950) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు, [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]]కి ప్రాతినిధ్యం వహించిన మాజీ [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యుడు.<ref>{{cite news|publisher = Karnataka Government|title = KC Kondaiah Bio Data|url = http://www.kar.nic.in/kla/mlc'list/Sri%20Kondaiah.htm |date = 12 June 2004 |accessdate = 2004-06-12}}</ref> అతను కర్ణాటక నుండి [[లోక్‌సభ]], [[రాజ్యసభ]] రెండింటిలోనూ పార్లమెంటు సభ్యుడిగా పనిచేశాడు. ==రాజకీయ జీవితం== === లోక్‌సభ సభ్యుడు === ==== 11వ లోక్‌సభ (1996–1998) ==== కొండయ్య [[1996 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1996 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి నియోజకవర్గం]] నుండి [[11వ లోక్‌సభ]]కు ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web |title=News Headings |url=https://www.tribuneindia.com/1999/99aug19/head.htm |access-date=2025-03-02 |website=www.tribuneindia.com}}</ref> తన పదవీకాలంలో అతను ఈ క్రింది పలు పార్లమెంటరీ కమిటీలలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు: * సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, పర్యావరణం, అటవీ వ్యవహారాల కమిటీ * మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ * ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ ==== 12వ లోక్‌సభ (1998–1999) ==== కొండయ్య [[1998 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1998 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి నియోజకవర్గం]] నుండి [[12వ లోక్‌సభ]]కు తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite news |date=2015-12-07 |title=Kondaiah makes a comeback |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/kondaiah-makes-a-comeback/article7959942.ece |access-date=2025-03-02 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ఈ పదవీకాలంలో అతను క్రింది కమిటీలలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు: * రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ * హౌస్ కమిటీ, లోక్‌సభ * ఇంధన కమిటీ * జెడ్.ఆర్.యు.సి.సి (Z.R.U.C.C.), మధ్య, దక్షిణ రైల్వే ==== రాజ్యసభ సభ్యుడు (2000–2002) ==== కొండయ్య 2000 జనవరిలో కర్ణాటక నుండి రాజ్యసభకు ఎన్నికై 2002 ఏప్రిల్ వరకు పనిచేశాడు.<ref>{{Cite news |date=2002-06-14 |title=I'm de facto CM of Bellary: Kondaiah |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/im-de-facto-cm-of-bellary-kondaiah/articleshow/12900780.cms |access-date=2025-03-02 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==== కర్ణాటక శాసనమండలి (2001–2004) ==== 2001 జూన్‌లో అతను [[కర్ణాటక శాసనమండలి]]కి ఎన్నికయ్యాడు, ఆపై 2004 జూన్‌లో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2007-09-29 |title=Karnataka General (Lok Sabha) Election Results 2004 |url=https://www.karnataka.com/elections/general-elections-2004-karnataka-results/ |access-date=2025-03-02 |website=Karnataka.com |language=en-US}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== * [http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/lok12/biodata/12KN05.htm బయోడేటా] {{DEFAULTSORT:కొండయ్య, కె. సి.}} [[Category:1950 జననాలు]] [[వర్గం:11వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:12వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:కర్ణాటక నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యులు]] jangutz7j47vi64wtf5u9ipv0x8x5rq 4957008 4957007 2026-09-13T03:49:40Z యర్రా రామారావు 28161 4957008 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (జననం 1950)}} {{Infobox officeholder |name = కె. సి. కొండయ్య |image = |office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]] - [[బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]] |term_start = 7 మే 1996 |term_end = 6 అక్టోబర్ 1999 | predecessor = [[బసవరాజేశ్వరి]] | successor = [[సోనియా గాంధీ]] (ఖాళీ చేశారు)<br>[[కోలూరు బసవనగౌడ]] |office1 = [[రాజ్యసభ]] [[పార్లమెంటు సభ్యులు|ఎంపీ]] |term_start1 = జనవరి 2000 |term_end1 = ఏప్రిల్ 2002 |office2 = [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యుడు |term_start2 = 6 జనవరి 2016 |term_end2 = 5 జనవరి 2021 | predecessor2 = మృత్యుంజయ జినగ | successor2 = వై. ఎం. సతీష్ |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1950|7|10}} |birth_place = బళ్లారి, [[కర్ణాటక]], [[భారతదేశం]] |party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |spouse = కె. మీనాక్షి |occupation = [[పారిశ్రామికవేత్త]] }} '''కె. సి. కొండయ్య''' (జననం 10 జూలై 1950) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు, [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]]కి ప్రాతినిధ్యం వహించిన మాజీ [[కర్ణాటక శాసనమండలి]] సభ్యుడు.<ref>{{cite news|publisher = Karnataka Government|title = KC Kondaiah Bio Data|url = http://www.kar.nic.in/kla/mlc'list/Sri%20Kondaiah.htm |date = 12 June 2004 |accessdate = 2004-06-12}}</ref> అతను కర్ణాటక నుండి [[లోక్‌సభ]], [[రాజ్యసభ]] రెండింటిలోనూ పార్లమెంటు సభ్యుడిగా పనిచేశాడు. ==రాజకీయ జీవితం== === లోక్‌సభ సభ్యుడు === ==== 11వ లోక్‌సభ (1996–1998) ==== కొండయ్య [[1996 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1996 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి నియోజకవర్గం]] నుండి [[11వ లోక్‌సభ]]కు ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web |title=News Headings |url=https://www.tribuneindia.com/1999/99aug19/head.htm |access-date=2025-03-02 |website=www.tribuneindia.com}}</ref> తన పదవీకాలంలో అతను ఈ క్రింది పలు పార్లమెంటరీ కమిటీలలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు: * సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, పర్యావరణం, అటవీ వ్యవహారాల కమిటీ * మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ * ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ ==== 12వ లోక్‌సభ (1998–1999) ==== కొండయ్య [[1998 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1998 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి నియోజకవర్గం]] నుండి [[12వ లోక్‌సభ]]కు తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite news |date=2015-12-07 |title=Kondaiah makes a comeback |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/kondaiah-makes-a-comeback/article7959942.ece |access-date=2025-03-02 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ఈ పదవీకాలంలో అతను క్రింది కమిటీలలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు: * రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ * హౌస్ కమిటీ, లోక్‌సభ * ఇంధన కమిటీ * జెడ్.ఆర్.యు.సి.సి (Z.R.U.C.C.), మధ్య, దక్షిణ రైల్వే ==== రాజ్యసభ సభ్యుడు (2000–2002) ==== కొండయ్య 2000 జనవరిలో కర్ణాటక నుండి రాజ్యసభకు ఎన్నికై 2002 ఏప్రిల్ వరకు పనిచేశాడు.<ref>{{Cite news |date=2002-06-14 |title=I'm de facto CM of Bellary: Kondaiah |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/im-de-facto-cm-of-bellary-kondaiah/articleshow/12900780.cms |access-date=2025-03-02 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==== కర్ణాటక శాసనమండలి (2001–2004) ==== 2001 జూన్‌లో అతను [[కర్ణాటక శాసనమండలి]]కి ఎన్నికయ్యాడు, ఆపై 2004 జూన్‌లో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2007-09-29 |title=Karnataka General (Lok Sabha) Election Results 2004 |url=https://www.karnataka.com/elections/general-elections-2004-karnataka-results/ |access-date=2025-03-02 |website=Karnataka.com |language=en-US}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== * [http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/lok12/biodata/12KN05.htm బయోడేటా] {{DEFAULTSORT:కొండయ్య, కె. సి.}} [[వర్గం:1950 జననాలు]] [[వర్గం:11వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:12వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:కర్ణాటక నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యులు]] rqebnnv2l2ht2up3lt6tph70vl75xxt 0 509498 4956967 2026-09-13T01:27:56Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956967 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (1934–2018)}} {{Use dmy dates|date=March 2019}} {{Use Indian English|date=March 2019}} {{Infobox officeholder | name = సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య | image = Satya Prakash Malaviya photo.jpg | image_size = 240px | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|1934|06|25|df=y}} | birth_place = [[ప్రయాగరాజ్|అలహాబాద్]], [[యునైటెడ్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ ఆగ్రా అండ్ ఔధ్|యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]], [[రాజ్యసభ]] | constituency = [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | term = 1984–1996 | succeeding = | successor = | office1 = [[పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి]] | constituency1 = | term1 = 21 నవంబర్ 1990 – 21 జూన్ 1991 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = [[పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ|పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి]] | constituency2 = | term_start2 = 21 నవంబర్ 1990 | predecessor2 = | successor2 = | death_date = {{Death date and age|2018|09|16|1934|06|25|df=yes}} | death_place = [[న్యూఢిల్లీ]], భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_names = | known_for = | occupation = రాజకీయ నాయకుడు | ethnicity = | other_party = [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]]{{small|(1975కి ముందు)}}<br/>[[జనతా పార్టీ]]{{small|(1977-1980)}}<br/> [[లోక్‌దళ్]]{{small|(1984–1990)}}<br/> [[జనతాదళ్]]{{small|(1990)}}<br/> [[సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)]]{{small|(1991–2000)}} | term_end2 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister1 = [[చంద్రశేఖర్]] | prime_minister2 = [[చంద్రశేఖర్]] | spouse = డా. సరోజినీ మాలవ్య }} '''సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య''' (25 జూన్ 1934 – 16 సెప్టెంబర్ 2018) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1984, 1990 సంవత్సరాలలో [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి [[రాజ్యసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite news|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/articleshow/65827467.cms|access-date=2022-01-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|agency=PTI|date=2018-09-16|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/article24960557.ece|access-date=2022-01-15|issn=0971-751X}}</ref> ఆయన 1990 నుండి 1991 వరకు [[చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గం|చంద్రశేఖర్]] మంత్రివర్గంలో [[పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా]], [[పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ|పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా]] పనిచేశారు.<ref name=":0" /> == తొలి జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1934 జూన్ 25న ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని [[ప్రయాగరాజ్|అలహాబాద్]] నగరంలో గల మాలవ్యానగర్‌లో జన్మించారు.<ref name=":4" /> ఆయన తండ్రి ఒక ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు.<ref name=":1" /> ఆయన [[అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం]]లో 'మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్', 'బ్యాచిలర్ ఆఫ్ లా' డిగ్రీలను పొందారు. 1962లో డాక్టర్ సరోజినీ మాలవ్యను ఆయన వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు ఒక కుమార్తె సంతానం.<ref name=":5">{{Cite web|title=Who's Who 1990 Rajya Sabha|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116063014/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|archive-date=16 January 2022|website=Rajya Sabha|access-date=16 January 2022}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|title=Rajya Sabha Members Biographical Sketch 1952 - 2019|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115171553/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|archive-date=15 January 2022|website=Rajya Sabha}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1972లో [[ప్రయాగరాజ్|అలహాబాద్]] మేయర్‌గా ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":1">{{Cite web|title=पूर्व केंद्रीय मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय नहीं रहे, संगम पर होगा अंतिम संस्कार|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-satyaprakash-malviya-is-no-more-18434138.html|access-date=2022-01-15|website=Dainik Jagran|language=hi}}</ref> 1974లో [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]] అభ్యర్థిగా [[అలహాబాద్ దక్షిణ (అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|అలహాబాద్ దక్షిణ]] నియోజకవర్గం నుంచి [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడిగా గెలుపొందారు.<ref>{{Cite web|title=1974 Uttar Pradesh Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3249-uttar-pradesh-1974/|website=Election Commission of India}}</ref> [[భారతదేశంలో అత్యవసర స్థితి|ఎమర్జెన్సీ]] కాలంలో ఆయనను [[మెయింటెనెన్స్ ఆఫ్ ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ యాక్ట్]] (MISA) కింద అరెస్టు చేశారు, లక్నో జైలులో 19 నెలల పాటు గడిపారు.<ref name=":4">{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=Ex-Union Minister Satya Prakash Malviya dead|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/ex-union-minister-satya-prakash-malviya-dead-654212|access-date=2022-01-15|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> 1977లో [[జనతా పార్టీ]] టిక్కెట్‌పై అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి తిరిగి ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=1977 Uttar Pradesh election result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3253-uttar-pradesh-1977/|website=Election Commission of India}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గంలో ఆయన స్వపరిపాలన, రవాణా శాఖల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2018-09-16|title=पूर्व केन्द्रीय पेट्रोलियम मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय का निधन, पार्षद बनने से पार्लियामेंट तक का रहा लम्बा सफर {{!}} Former Petroleum Minister Satya Prakash Malaviya dies|url=https://www.patrika.com/allahabad-news/former-petroleum-minister-satya-prakash-malaviya-dies-3419959/|access-date=2022-01-15|website=Patrika News|language=hi-IN}}</ref><ref name="Limaye1994">{{cite book|author=Madhu Limaye|title=Janata Party Experiment: An insider's account of opposition politics, 1977-80|url=https://books.google.com/books?id=O62NAAAAMAAJ|access-date=27 April 2018|year=1994|publisher=B.R. Pub. Corp.|isbn=978-81-7018-797-4|page=97}}</ref> 1984లో [[లోక్‌దళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన 1988 నుండి 1990 వరకు రాజ్యసభ వైస్ ఛైర్మన్‌గా కూడా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref name=":3">{{cite web | url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf| title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 | publisher=[[Rajya Sabha]] | access-date=27 April 2018}}</ref> 1990 ఏప్రిల్‌లో [[జనతాదళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి ఆయన మళ్లీ రాజ్యసభకు ఎంపికయ్యారు.<ref name=":3" /> 1990 నవంబర్‌లో తిరుగుబాటు చేసిన జనతాదళ్ ఎంపీల వర్గంలో చేరి [[చంద్రశేఖర్]] ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో భాగమయ్యారు. ఆయన 1990 నవంబర్ నుండి 1991 జూన్ వరకు [[చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గం|చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో]] [[పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ|పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా]], [[పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా]] సేవలు అందించారు.<ref name=":7">{{Cite web|date=21 November 1990|title=Chandrashekhar Cabinet|url=https://cabsec.nic.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_1574.pdf|website=Cabinet Secretariat}}</ref><ref name="Noorani2005">{{cite book|author=A.G. Noorani|title=Constitutional Questions and Citizens' Rights: An Omnibus comprising Constitutional Questions in India: The President, Parliament and the States and Citizens' Rights, Judges and State Accountability|url=https://books.google.com/books?id=BIAyDwAAQBAJ&pg=PT232|access-date=27 April 2018|date=5 December 2005|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908778-5|pages=232–}}</ref> 2000వ సంవత్సరంలో ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]‌లో చేరారు.<ref name=":1" /> [[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా [[అలహాబాద్ (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|అలహాబాద్]] నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి సమాజ్‌వాదీ పార్టీకి చెందిన [[రేవతి రమణ్ సింగ్]] చేతిలో పరాజయం పాలయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=2004 General Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/|website=Election Commission of India}}</ref> == నిర్వహించిన పదవులు == * 1972–1973 అలహాబాద్ కార్పొరేషన్ మేయర్.<ref name=":5" /> * 1974–1977 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1977–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /> * 1977–1978 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో స్థానిక స్వపరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1979–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో రవాణా, పౌర విమానయాన శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1984–1990 రాజ్యసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * 1986–1987 రాజ్యసభ పిటిషన్ల కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1988–1989 రాజ్యసభ జనరల్ పర్పస్ కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1990–1996 రాజ్యసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 [[చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గం|చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో]] పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి.<ref name=":7" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 [[చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గం|చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో]] పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి.<ref name=":7" /> == రచనలు == * [https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/58/1/Chandra_Shekhar_in_Parliament.pdf చంద్రశేఖర్ ఇన్ పార్లమెంట్: ఎ కమెమొరేటివ్ వాల్యూమ్ (2016)]లో ''చంద్రశేఖర్ : ఎ కమిటెడ్ సోషలిస్ట్, సెక్యులరిస్ట్ అండ్ డెమొక్రాట్''. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Energy Ministries and Departments of India}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:మాలవ్య, సత్య ప్రకాష్}} [[Category:భారత కేంద్ర మంత్రులు]] [[Category:1934 జననాలు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యులు|మాలవ్య సత్య ప్రకాష్]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[Category:2018 మరణాలు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:లోక్‌దళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ ఎమ్మెల్యేలు 1974–1977]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ ఎమ్మెల్యేలు 1977–1980]] 2qwv5c48raz3rgxscojdxtb3tqfty8p 4956969 4956967 2026-09-13T01:29:26Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956969 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (1934–2018)}} {{Use dmy dates|date=March 2019}} {{Use Indian English|date=March 2019}} {{Infobox officeholder | name = సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య | image = Satya Prakash Malaviya photo.jpg | image_size = 240px | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|1934|06|25|df=y}} | birth_place = [[ప్రయాగరాజ్|అలహాబాద్]], [[యునైటెడ్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ ఆగ్రా అండ్ ఔధ్|యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]], [[రాజ్యసభ]] | constituency = [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | term = 1984–1996 | succeeding = | successor = | office1 = [[పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి]] | constituency1 = | term1 = 21 నవంబర్ 1990 – 21 జూన్ 1991 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = [[పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ|పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి]] | constituency2 = | term_start2 = 21 నవంబర్ 1990 | predecessor2 = | successor2 = | death_date = {{Death date and age|2018|09|16|1934|06|25|df=yes}} | death_place = [[న్యూఢిల్లీ]], భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_names = | known_for = | occupation = రాజకీయ నాయకుడు | ethnicity = | other_party = [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]]{{small|(1975కి ముందు)}}<br/>[[జనతా పార్టీ]]{{small|(1977-1980)}}<br/> [[లోక్‌దళ్]]{{small|(1984–1990)}}<br/> [[జనతాదళ్]]{{small|(1990)}}<br/> [[సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)]]{{small|(1991–2000)}} | term_end2 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister1 = [[చంద్రశేఖర్]] | prime_minister2 = [[చంద్రశేఖర్]] | spouse = డా. సరోజినీ మాలవ్య }} '''సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య''' (25 జూన్ 1934 – 16 సెప్టెంబర్ 2018) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1984, 1990 సంవత్సరాలలో [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి [[రాజ్యసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite news|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/articleshow/65827467.cms|access-date=2022-01-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|agency=PTI|date=2018-09-16|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/article24960557.ece|access-date=2022-01-15|issn=0971-751X}}</ref> ఆయన 1990 నుండి 1991 వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా, పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":0" /> == తొలి జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1934 జూన్ 25న ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అలహాబాద్ నగరంలో గల మాలవ్యానగర్‌లో జన్మించారు.<ref name=":4" /> ఆయన తండ్రి ఒక ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు.<ref name=":1" /> ఆయన అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో 'మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్', 'బ్యాచిలర్ ఆఫ్ లా' డిగ్రీలను పొందారు. 1962లో డాక్టర్ సరోజినీ మాలవ్యను ఆయన వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు ఒక కుమార్తె సంతానం.<ref name=":5">{{Cite web|title=Who's Who 1990 Rajya Sabha|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116063014/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|archive-date=16 January 2022|website=Rajya Sabha|access-date=16 January 2022}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|title=Rajya Sabha Members Biographical Sketch 1952 - 2019|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115171553/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|archive-date=15 January 2022|website=Rajya Sabha}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1972లో అలహాబాద్ మేయర్‌గా ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":1">{{Cite web|title=पूर्व केंद्रीय मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय नहीं रहे, संगम पर होगा अंतिम संस्कार|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-satyaprakash-malviya-is-no-more-18434138.html|access-date=2022-01-15|website=Dainik Jagran|language=hi}}</ref> 1974లో [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]] అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడిగా గెలుపొందారు.<ref>{{Cite web|title=1974 Uttar Pradesh Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3249-uttar-pradesh-1974/|website=Election Commission of India}}</ref> ఎమర్జెన్సీ కాలంలో ఆయనను మెయింటెనెన్స్ ఆఫ్ ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ యాక్ట్ (MISA) కింద అరెస్టు చేశారు, లక్నో జైలులో 19 నెలల పాటు గడిపారు.<ref name=":4">{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=Ex-Union Minister Satya Prakash Malviya dead|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/ex-union-minister-satya-prakash-malviya-dead-654212|access-date=2022-01-15|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> 1977లో [[జనతా పార్టీ]] టిక్కెట్‌పై అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి తిరిగి ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=1977 Uttar Pradesh election result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3253-uttar-pradesh-1977/|website=Election Commission of India}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గంలో ఆయన స్వపరిపాలన, రవాణా శాఖల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2018-09-16|title=पूर्व केन्द्रीय पेट्रोलियम मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय का निधन, पार्षद बनने से पार्लियामेंट तक का रहा लम्बा सफर {{!}} Former Petroleum Minister Satya Prakash Malaviya dies|url=https://www.patrika.com/allahabad-news/former-petroleum-minister-satya-prakash-malaviya-dies-3419959/|access-date=2022-01-15|website=Patrika News|language=hi-IN}}</ref><ref name="Limaye1994">{{cite book|author=Madhu Limaye|title=Janata Party Experiment: An insider's account of opposition politics, 1977-80|url=https://books.google.com/books?id=O62NAAAAMAAJ|access-date=27 April 2018|year=1994|publisher=B.R. Pub. Corp.|isbn=978-81-7018-797-4|page=97}}</ref> 1984లో [[లోక్‌దళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన 1988 నుండి 1990 వరకు రాజ్యసభ వైస్ ఛైర్మన్‌గా కూడా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref name=":3">{{cite web | url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf| title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 | publisher=[[Rajya Sabha]] | access-date=27 April 2018}}</ref> 1990 ఏప్రిల్‌లో [[జనతాదళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి ఆయన మళ్లీ రాజ్యసభకు ఎంపికయ్యారు.<ref name=":3" /> 1990 నవంబర్‌లో తిరుగుబాటు చేసిన జనతాదళ్ ఎంపీల వర్గంలో చేరి [[చంద్రశేఖర్]] ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో భాగమయ్యారు. ఆయన 1990 నవంబర్ నుండి 1991 జూన్ వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా, పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా సేవలు అందించారు.<ref name=":7">{{Cite web|date=21 November 1990|title=Chandrashekhar Cabinet|url=https://cabsec.nic.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_1574.pdf|website=Cabinet Secretariat}}</ref><ref name="Noorani2005">{{cite book|author=A.G. Noorani|title=Constitutional Questions and Citizens' Rights: An Omnibus comprising Constitutional Questions in India: The President, Parliament and the States and Citizens' Rights, Judges and State Accountability|url=https://books.google.com/books?id=BIAyDwAAQBAJ&pg=PT232|access-date=27 April 2018|date=5 December 2005|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908778-5|pages=232–}}</ref> 2000వ సంవత్సరంలో ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]‌లో చేరారు.<ref name=":1" /> [[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి సమాజ్‌వాదీ పార్టీకి చెందిన రేవతి రమణ్ సింగ్ చేతిలో పరాజయం పాలయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=2004 General Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/|website=Election Commission of India}}</ref> == నిర్వహించిన పదవులు == * 1972–1973 అలహాబాద్ కార్పొరేషన్ మేయర్.<ref name=":5" /> * 1974–1977 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1977–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /> * 1977–1978 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో స్థానిక స్వపరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1979–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో రవాణా, పౌర విమానయాన శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1984–1990 రాజ్యసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * 1986–1987 రాజ్యసభ పిటిషన్ల కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1988–1989 రాజ్యసభ జనరల్ పర్పస్ కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1990–1996 రాజ్యసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి.<ref name=":7" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి.<ref name=":7" /> == రచనలు == * [https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/58/1/Chandra_Shekhar_in_Parliament.pdf చంద్రశేఖర్ ఇన్ పార్లమెంట్: ఎ కమెమొరేటివ్ వాల్యూమ్ (2016)]లో ''చంద్రశేఖర్ : ఎ కమిటెడ్ సోషలిస్ట్, సెక్యులరిస్ట్ అండ్ డెమొక్రాట్''. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:మాలవ్య, సత్య ప్రకాష్}} [[Category:భారత కేంద్ర మంత్రులు]] [[Category:1934 జననాలు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యులు|మాలవ్య సత్య ప్రకాష్]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[Category:2018 మరణాలు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:లోక్‌దళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ ఎమ్మెల్యేలు 1974–1977]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ ఎమ్మెల్యేలు 1977–1980]] qtyisg4a5gwq2kbdu3f1e4hntlvkbra 4956970 4956969 2026-09-13T01:29:34Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ ఎమ్మెల్యేలు 1977–1980]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956970 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (1934–2018)}} {{Use dmy dates|date=March 2019}} {{Use Indian English|date=March 2019}} {{Infobox officeholder | name = సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య | image = Satya Prakash Malaviya photo.jpg | image_size = 240px | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|1934|06|25|df=y}} | birth_place = [[ప్రయాగరాజ్|అలహాబాద్]], [[యునైటెడ్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ ఆగ్రా అండ్ ఔధ్|యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]], [[రాజ్యసభ]] | constituency = [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | term = 1984–1996 | succeeding = | successor = | office1 = [[పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి]] | constituency1 = | term1 = 21 నవంబర్ 1990 – 21 జూన్ 1991 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = [[పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ|పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి]] | constituency2 = | term_start2 = 21 నవంబర్ 1990 | predecessor2 = | successor2 = | death_date = {{Death date and age|2018|09|16|1934|06|25|df=yes}} | death_place = [[న్యూఢిల్లీ]], భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_names = | known_for = | occupation = రాజకీయ నాయకుడు | ethnicity = | other_party = [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]]{{small|(1975కి ముందు)}}<br/>[[జనతా పార్టీ]]{{small|(1977-1980)}}<br/> [[లోక్‌దళ్]]{{small|(1984–1990)}}<br/> [[జనతాదళ్]]{{small|(1990)}}<br/> [[సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)]]{{small|(1991–2000)}} | term_end2 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister1 = [[చంద్రశేఖర్]] | prime_minister2 = [[చంద్రశేఖర్]] | spouse = డా. సరోజినీ మాలవ్య }} '''సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య''' (25 జూన్ 1934 – 16 సెప్టెంబర్ 2018) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1984, 1990 సంవత్సరాలలో [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి [[రాజ్యసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite news|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/articleshow/65827467.cms|access-date=2022-01-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|agency=PTI|date=2018-09-16|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/article24960557.ece|access-date=2022-01-15|issn=0971-751X}}</ref> ఆయన 1990 నుండి 1991 వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా, పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":0" /> == తొలి జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1934 జూన్ 25న ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అలహాబాద్ నగరంలో గల మాలవ్యానగర్‌లో జన్మించారు.<ref name=":4" /> ఆయన తండ్రి ఒక ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు.<ref name=":1" /> ఆయన అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో 'మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్', 'బ్యాచిలర్ ఆఫ్ లా' డిగ్రీలను పొందారు. 1962లో డాక్టర్ సరోజినీ మాలవ్యను ఆయన వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు ఒక కుమార్తె సంతానం.<ref name=":5">{{Cite web|title=Who's Who 1990 Rajya Sabha|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116063014/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|archive-date=16 January 2022|website=Rajya Sabha|access-date=16 January 2022}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|title=Rajya Sabha Members Biographical Sketch 1952 - 2019|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115171553/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|archive-date=15 January 2022|website=Rajya Sabha}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1972లో అలహాబాద్ మేయర్‌గా ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":1">{{Cite web|title=पूर्व केंद्रीय मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय नहीं रहे, संगम पर होगा अंतिम संस्कार|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-satyaprakash-malviya-is-no-more-18434138.html|access-date=2022-01-15|website=Dainik Jagran|language=hi}}</ref> 1974లో [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]] అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడిగా గెలుపొందారు.<ref>{{Cite web|title=1974 Uttar Pradesh Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3249-uttar-pradesh-1974/|website=Election Commission of India}}</ref> ఎమర్జెన్సీ కాలంలో ఆయనను మెయింటెనెన్స్ ఆఫ్ ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ యాక్ట్ (MISA) కింద అరెస్టు చేశారు, లక్నో జైలులో 19 నెలల పాటు గడిపారు.<ref name=":4">{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=Ex-Union Minister Satya Prakash Malviya dead|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/ex-union-minister-satya-prakash-malviya-dead-654212|access-date=2022-01-15|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> 1977లో [[జనతా పార్టీ]] టిక్కెట్‌పై అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి తిరిగి ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=1977 Uttar Pradesh election result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3253-uttar-pradesh-1977/|website=Election Commission of India}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గంలో ఆయన స్వపరిపాలన, రవాణా శాఖల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2018-09-16|title=पूर्व केन्द्रीय पेट्रोलियम मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय का निधन, पार्षद बनने से पार्लियामेंट तक का रहा लम्बा सफर {{!}} Former Petroleum Minister Satya Prakash Malaviya dies|url=https://www.patrika.com/allahabad-news/former-petroleum-minister-satya-prakash-malaviya-dies-3419959/|access-date=2022-01-15|website=Patrika News|language=hi-IN}}</ref><ref name="Limaye1994">{{cite book|author=Madhu Limaye|title=Janata Party Experiment: An insider's account of opposition politics, 1977-80|url=https://books.google.com/books?id=O62NAAAAMAAJ|access-date=27 April 2018|year=1994|publisher=B.R. Pub. Corp.|isbn=978-81-7018-797-4|page=97}}</ref> 1984లో [[లోక్‌దళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన 1988 నుండి 1990 వరకు రాజ్యసభ వైస్ ఛైర్మన్‌గా కూడా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref name=":3">{{cite web | url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf| title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 | publisher=[[Rajya Sabha]] | access-date=27 April 2018}}</ref> 1990 ఏప్రిల్‌లో [[జనతాదళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి ఆయన మళ్లీ రాజ్యసభకు ఎంపికయ్యారు.<ref name=":3" /> 1990 నవంబర్‌లో తిరుగుబాటు చేసిన జనతాదళ్ ఎంపీల వర్గంలో చేరి [[చంద్రశేఖర్]] ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో భాగమయ్యారు. ఆయన 1990 నవంబర్ నుండి 1991 జూన్ వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా, పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా సేవలు అందించారు.<ref name=":7">{{Cite web|date=21 November 1990|title=Chandrashekhar Cabinet|url=https://cabsec.nic.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_1574.pdf|website=Cabinet Secretariat}}</ref><ref name="Noorani2005">{{cite book|author=A.G. Noorani|title=Constitutional Questions and Citizens' Rights: An Omnibus comprising Constitutional Questions in India: The President, Parliament and the States and Citizens' Rights, Judges and State Accountability|url=https://books.google.com/books?id=BIAyDwAAQBAJ&pg=PT232|access-date=27 April 2018|date=5 December 2005|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908778-5|pages=232–}}</ref> 2000వ సంవత్సరంలో ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]‌లో చేరారు.<ref name=":1" /> [[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి సమాజ్‌వాదీ పార్టీకి చెందిన రేవతి రమణ్ సింగ్ చేతిలో పరాజయం పాలయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=2004 General Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/|website=Election Commission of India}}</ref> == నిర్వహించిన పదవులు == * 1972–1973 అలహాబాద్ కార్పొరేషన్ మేయర్.<ref name=":5" /> * 1974–1977 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1977–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /> * 1977–1978 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో స్థానిక స్వపరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1979–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో రవాణా, పౌర విమానయాన శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1984–1990 రాజ్యసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * 1986–1987 రాజ్యసభ పిటిషన్ల కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1988–1989 రాజ్యసభ జనరల్ పర్పస్ కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1990–1996 రాజ్యసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి.<ref name=":7" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి.<ref name=":7" /> == రచనలు == * [https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/58/1/Chandra_Shekhar_in_Parliament.pdf చంద్రశేఖర్ ఇన్ పార్లమెంట్: ఎ కమెమొరేటివ్ వాల్యూమ్ (2016)]లో ''చంద్రశేఖర్ : ఎ కమిటెడ్ సోషలిస్ట్, సెక్యులరిస్ట్ అండ్ డెమొక్రాట్''. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:మాలవ్య, సత్య ప్రకాష్}} [[Category:భారత కేంద్ర మంత్రులు]] [[Category:1934 జననాలు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యులు|మాలవ్య సత్య ప్రకాష్]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[Category:2018 మరణాలు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:లోక్‌దళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ ఎమ్మెల్యేలు 1974–1977]] hb7omdahtdenk0j3wiymssbbycr25ia 4956971 4956970 2026-09-13T01:30:06Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956971 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (1934–2018)}} {{Use dmy dates|date=March 2019}} {{Use Indian English|date=March 2019}} {{Infobox officeholder | name = సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య | image = Satya Prakash Malaviya photo.jpg | image_size = 240px | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|1934|06|25|df=y}} | birth_place = [[ప్రయాగరాజ్|అలహాబాద్]], [[యునైటెడ్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ ఆగ్రా అండ్ ఔధ్|యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]], [[రాజ్యసభ]] | constituency = [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | term = 1984–1996 | succeeding = | successor = | office1 = [[పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి]] | constituency1 = | term1 = 21 నవంబర్ 1990 – 21 జూన్ 1991 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = [[పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ|పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి]] | constituency2 = | term_start2 = 21 నవంబర్ 1990 | predecessor2 = | successor2 = | death_date = {{Death date and age|2018|09|16|1934|06|25|df=yes}} | death_place = [[న్యూఢిల్లీ]], భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_names = | known_for = | occupation = రాజకీయ నాయకుడు | ethnicity = | other_party = [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]]{{small|(1975కి ముందు)}}<br/>[[జనతా పార్టీ]]{{small|(1977-1980)}}<br/> [[లోక్‌దళ్]]{{small|(1984–1990)}}<br/> [[జనతాదళ్]]{{small|(1990)}}<br/> [[సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)]]{{small|(1991–2000)}} | term_end2 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister1 = [[చంద్రశేఖర్]] | prime_minister2 = [[చంద్రశేఖర్]] | spouse = డా. సరోజినీ మాలవ్య }} '''సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య''' (25 జూన్ 1934 – 16 సెప్టెంబర్ 2018) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1984, 1990 సంవత్సరాలలో [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి [[రాజ్యసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite news|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/articleshow/65827467.cms|access-date=2022-01-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|agency=PTI|date=2018-09-16|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/article24960557.ece|access-date=2022-01-15|issn=0971-751X}}</ref> ఆయన 1990 నుండి 1991 వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా, పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":0" /> == తొలి జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1934 జూన్ 25న ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అలహాబాద్ నగరంలో గల మాలవ్యానగర్‌లో జన్మించారు.<ref name=":4" /> ఆయన తండ్రి ఒక ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు.<ref name=":1" /> ఆయన అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో 'మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్', 'బ్యాచిలర్ ఆఫ్ లా' డిగ్రీలను పొందారు. 1962లో డాక్టర్ సరోజినీ మాలవ్యను ఆయన వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు ఒక కుమార్తె సంతానం.<ref name=":5">{{Cite web|title=Who's Who 1990 Rajya Sabha|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116063014/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|archive-date=16 January 2022|website=Rajya Sabha|access-date=16 January 2022}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|title=Rajya Sabha Members Biographical Sketch 1952 - 2019|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115171553/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|archive-date=15 January 2022|website=Rajya Sabha}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1972లో అలహాబాద్ మేయర్‌గా ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":1">{{Cite web|title=पूर्व केंद्रीय मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय नहीं रहे, संगम पर होगा अंतिम संस्कार|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-satyaprakash-malviya-is-no-more-18434138.html|access-date=2022-01-15|website=Dainik Jagran|language=hi}}</ref> 1974లో [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]] అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడిగా గెలుపొందారు.<ref>{{Cite web|title=1974 Uttar Pradesh Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3249-uttar-pradesh-1974/|website=Election Commission of India}}</ref> ఎమర్జెన్సీ కాలంలో ఆయనను మెయింటెనెన్స్ ఆఫ్ ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ యాక్ట్ (MISA) కింద అరెస్టు చేశారు, లక్నో జైలులో 19 నెలల పాటు గడిపారు.<ref name=":4">{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=Ex-Union Minister Satya Prakash Malviya dead|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/ex-union-minister-satya-prakash-malviya-dead-654212|access-date=2022-01-15|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> 1977లో [[జనతా పార్టీ]] టిక్కెట్‌పై అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి తిరిగి ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=1977 Uttar Pradesh election result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3253-uttar-pradesh-1977/|website=Election Commission of India}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గంలో ఆయన స్వపరిపాలన, రవాణా శాఖల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2018-09-16|title=पूर्व केन्द्रीय पेट्रोलियम मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय का निधन, पार्षद बनने से पार्लियामेंट तक का रहा लम्बा सफर {{!}} Former Petroleum Minister Satya Prakash Malaviya dies|url=https://www.patrika.com/allahabad-news/former-petroleum-minister-satya-prakash-malaviya-dies-3419959/|access-date=2022-01-15|website=Patrika News|language=hi-IN}}</ref><ref name="Limaye1994">{{cite book|author=Madhu Limaye|title=Janata Party Experiment: An insider's account of opposition politics, 1977-80|url=https://books.google.com/books?id=O62NAAAAMAAJ|access-date=27 April 2018|year=1994|publisher=B.R. Pub. Corp.|isbn=978-81-7018-797-4|page=97}}</ref> 1984లో [[లోక్‌దళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన 1988 నుండి 1990 వరకు రాజ్యసభ వైస్ ఛైర్మన్‌గా కూడా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref name=":3">{{cite web | url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf| title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 | publisher=[[Rajya Sabha]] | access-date=27 April 2018}}</ref> 1990 ఏప్రిల్‌లో [[జనతాదళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి ఆయన మళ్లీ రాజ్యసభకు ఎంపికయ్యారు.<ref name=":3" /> 1990 నవంబర్‌లో తిరుగుబాటు చేసిన జనతాదళ్ ఎంపీల వర్గంలో చేరి [[చంద్రశేఖర్]] ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో భాగమయ్యారు. ఆయన 1990 నవంబర్ నుండి 1991 జూన్ వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా, పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా సేవలు అందించారు.<ref name=":7">{{Cite web|date=21 November 1990|title=Chandrashekhar Cabinet|url=https://cabsec.nic.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_1574.pdf|website=Cabinet Secretariat}}</ref><ref name="Noorani2005">{{cite book|author=A.G. Noorani|title=Constitutional Questions and Citizens' Rights: An Omnibus comprising Constitutional Questions in India: The President, Parliament and the States and Citizens' Rights, Judges and State Accountability|url=https://books.google.com/books?id=BIAyDwAAQBAJ&pg=PT232|access-date=27 April 2018|date=5 December 2005|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908778-5|pages=232–}}</ref> 2000వ సంవత్సరంలో ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]‌లో చేరారు.<ref name=":1" /> [[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి సమాజ్‌వాదీ పార్టీకి చెందిన రేవతి రమణ్ సింగ్ చేతిలో పరాజయం పాలయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=2004 General Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/|website=Election Commission of India}}</ref> == నిర్వహించిన పదవులు == * 1972–1973 అలహాబాద్ కార్పొరేషన్ మేయర్.<ref name=":5" /> * 1974–1977 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1977–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /> * 1977–1978 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో స్థానిక స్వపరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1979–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో రవాణా, పౌర విమానయాన శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1984–1990 రాజ్యసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * 1986–1987 రాజ్యసభ పిటిషన్ల కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1988–1989 రాజ్యసభ జనరల్ పర్పస్ కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1990–1996 రాజ్యసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి.<ref name=":7" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి.<ref name=":7" /> == రచనలు == * [https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/58/1/Chandra_Shekhar_in_Parliament.pdf చంద్రశేఖర్ ఇన్ పార్లమెంట్: ఎ కమెమొరేటివ్ వాల్యూమ్ (2016)]లో ''చంద్రశేఖర్ : ఎ కమిటెడ్ సోషలిస్ట్, సెక్యులరిస్ట్ అండ్ డెమొక్రాట్''. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:మాలవ్య, సత్య ప్రకాష్}} [[Category:భారత కేంద్ర మంత్రులు]] [[Category:1934 జననాలు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యులు|మాలవ్య సత్య ప్రకాష్]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[Category:2018 మరణాలు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] edu7fxs8be1ubbkrk581n4ipzdeo2fh 4956972 4956971 2026-09-13T01:30:16Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌కు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956972 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (1934–2018)}} {{Use dmy dates|date=March 2019}} {{Use Indian English|date=March 2019}} {{Infobox officeholder | name = సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య | image = Satya Prakash Malaviya photo.jpg | image_size = 240px | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|1934|06|25|df=y}} | birth_place = [[ప్రయాగరాజ్|అలహాబాద్]], [[యునైటెడ్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ ఆగ్రా అండ్ ఔధ్|యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]], [[రాజ్యసభ]] | constituency = [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | term = 1984–1996 | succeeding = | successor = | office1 = [[పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి]] | constituency1 = | term1 = 21 నవంబర్ 1990 – 21 జూన్ 1991 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = [[పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ|పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి]] | constituency2 = | term_start2 = 21 నవంబర్ 1990 | predecessor2 = | successor2 = | death_date = {{Death date and age|2018|09|16|1934|06|25|df=yes}} | death_place = [[న్యూఢిల్లీ]], భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_names = | known_for = | occupation = రాజకీయ నాయకుడు | ethnicity = | other_party = [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]]{{small|(1975కి ముందు)}}<br/>[[జనతా పార్టీ]]{{small|(1977-1980)}}<br/> [[లోక్‌దళ్]]{{small|(1984–1990)}}<br/> [[జనతాదళ్]]{{small|(1990)}}<br/> [[సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)]]{{small|(1991–2000)}} | term_end2 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister1 = [[చంద్రశేఖర్]] | prime_minister2 = [[చంద్రశేఖర్]] | spouse = డా. సరోజినీ మాలవ్య }} '''సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య''' (25 జూన్ 1934 – 16 సెప్టెంబర్ 2018) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1984, 1990 సంవత్సరాలలో [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి [[రాజ్యసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite news|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/articleshow/65827467.cms|access-date=2022-01-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|agency=PTI|date=2018-09-16|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/article24960557.ece|access-date=2022-01-15|issn=0971-751X}}</ref> ఆయన 1990 నుండి 1991 వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా, పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":0" /> == తొలి జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1934 జూన్ 25న ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అలహాబాద్ నగరంలో గల మాలవ్యానగర్‌లో జన్మించారు.<ref name=":4" /> ఆయన తండ్రి ఒక ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు.<ref name=":1" /> ఆయన అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో 'మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్', 'బ్యాచిలర్ ఆఫ్ లా' డిగ్రీలను పొందారు. 1962లో డాక్టర్ సరోజినీ మాలవ్యను ఆయన వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు ఒక కుమార్తె సంతానం.<ref name=":5">{{Cite web|title=Who's Who 1990 Rajya Sabha|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116063014/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|archive-date=16 January 2022|website=Rajya Sabha|access-date=16 January 2022}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|title=Rajya Sabha Members Biographical Sketch 1952 - 2019|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115171553/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|archive-date=15 January 2022|website=Rajya Sabha}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1972లో అలహాబాద్ మేయర్‌గా ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":1">{{Cite web|title=पूर्व केंद्रीय मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय नहीं रहे, संगम पर होगा अंतिम संस्कार|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-satyaprakash-malviya-is-no-more-18434138.html|access-date=2022-01-15|website=Dainik Jagran|language=hi}}</ref> 1974లో [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]] అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడిగా గెలుపొందారు.<ref>{{Cite web|title=1974 Uttar Pradesh Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3249-uttar-pradesh-1974/|website=Election Commission of India}}</ref> ఎమర్జెన్సీ కాలంలో ఆయనను మెయింటెనెన్స్ ఆఫ్ ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ యాక్ట్ (MISA) కింద అరెస్టు చేశారు, లక్నో జైలులో 19 నెలల పాటు గడిపారు.<ref name=":4">{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=Ex-Union Minister Satya Prakash Malviya dead|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/ex-union-minister-satya-prakash-malviya-dead-654212|access-date=2022-01-15|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> 1977లో [[జనతా పార్టీ]] టిక్కెట్‌పై అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి తిరిగి ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=1977 Uttar Pradesh election result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3253-uttar-pradesh-1977/|website=Election Commission of India}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గంలో ఆయన స్వపరిపాలన, రవాణా శాఖల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2018-09-16|title=पूर्व केन्द्रीय पेट्रोलियम मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय का निधन, पार्षद बनने से पार्लियामेंट तक का रहा लम्बा सफर {{!}} Former Petroleum Minister Satya Prakash Malaviya dies|url=https://www.patrika.com/allahabad-news/former-petroleum-minister-satya-prakash-malaviya-dies-3419959/|access-date=2022-01-15|website=Patrika News|language=hi-IN}}</ref><ref name="Limaye1994">{{cite book|author=Madhu Limaye|title=Janata Party Experiment: An insider's account of opposition politics, 1977-80|url=https://books.google.com/books?id=O62NAAAAMAAJ|access-date=27 April 2018|year=1994|publisher=B.R. Pub. Corp.|isbn=978-81-7018-797-4|page=97}}</ref> 1984లో [[లోక్‌దళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన 1988 నుండి 1990 వరకు రాజ్యసభ వైస్ ఛైర్మన్‌గా కూడా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref name=":3">{{cite web | url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf| title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 | publisher=[[Rajya Sabha]] | access-date=27 April 2018}}</ref> 1990 ఏప్రిల్‌లో [[జనతాదళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి ఆయన మళ్లీ రాజ్యసభకు ఎంపికయ్యారు.<ref name=":3" /> 1990 నవంబర్‌లో తిరుగుబాటు చేసిన జనతాదళ్ ఎంపీల వర్గంలో చేరి [[చంద్రశేఖర్]] ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో భాగమయ్యారు. ఆయన 1990 నవంబర్ నుండి 1991 జూన్ వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా, పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా సేవలు అందించారు.<ref name=":7">{{Cite web|date=21 November 1990|title=Chandrashekhar Cabinet|url=https://cabsec.nic.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_1574.pdf|website=Cabinet Secretariat}}</ref><ref name="Noorani2005">{{cite book|author=A.G. Noorani|title=Constitutional Questions and Citizens' Rights: An Omnibus comprising Constitutional Questions in India: The President, Parliament and the States and Citizens' Rights, Judges and State Accountability|url=https://books.google.com/books?id=BIAyDwAAQBAJ&pg=PT232|access-date=27 April 2018|date=5 December 2005|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908778-5|pages=232–}}</ref> 2000వ సంవత్సరంలో ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]‌లో చేరారు.<ref name=":1" /> [[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి సమాజ్‌వాదీ పార్టీకి చెందిన రేవతి రమణ్ సింగ్ చేతిలో పరాజయం పాలయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=2004 General Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/|website=Election Commission of India}}</ref> == నిర్వహించిన పదవులు == * 1972–1973 అలహాబాద్ కార్పొరేషన్ మేయర్.<ref name=":5" /> * 1974–1977 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1977–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /> * 1977–1978 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో స్థానిక స్వపరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1979–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో రవాణా, పౌర విమానయాన శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1984–1990 రాజ్యసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * 1986–1987 రాజ్యసభ పిటిషన్ల కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1988–1989 రాజ్యసభ జనరల్ పర్పస్ కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1990–1996 రాజ్యసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి.<ref name=":7" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి.<ref name=":7" /> == రచనలు == * [https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/58/1/Chandra_Shekhar_in_Parliament.pdf చంద్రశేఖర్ ఇన్ పార్లమెంట్: ఎ కమెమొరేటివ్ వాల్యూమ్ (2016)]లో ''చంద్రశేఖర్ : ఎ కమిటెడ్ సోషలిస్ట్, సెక్యులరిస్ట్ అండ్ డెమొక్రాట్''. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:మాలవ్య, సత్య ప్రకాష్}} [[Category:భారత కేంద్ర మంత్రులు]] [[Category:1934 జననాలు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యులు|మాలవ్య సత్య ప్రకాష్]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[Category:2018 మరణాలు]] [[Category:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] b7rfvslntfcih0ckzkawq17emhj85vq 4956973 4956972 2026-09-13T01:30:26Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956973 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (1934–2018)}} {{Use dmy dates|date=March 2019}} {{Use Indian English|date=March 2019}} {{Infobox officeholder | name = సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య | image = Satya Prakash Malaviya photo.jpg | image_size = 240px | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|1934|06|25|df=y}} | birth_place = [[ప్రయాగరాజ్|అలహాబాద్]], [[యునైటెడ్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ ఆగ్రా అండ్ ఔధ్|యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]], [[రాజ్యసభ]] | constituency = [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | term = 1984–1996 | succeeding = | successor = | office1 = [[పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి]] | constituency1 = | term1 = 21 నవంబర్ 1990 – 21 జూన్ 1991 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = [[పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ|పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి]] | constituency2 = | term_start2 = 21 నవంబర్ 1990 | predecessor2 = | successor2 = | death_date = {{Death date and age|2018|09|16|1934|06|25|df=yes}} | death_place = [[న్యూఢిల్లీ]], భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_names = | known_for = | occupation = రాజకీయ నాయకుడు | ethnicity = | other_party = [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]]{{small|(1975కి ముందు)}}<br/>[[జనతా పార్టీ]]{{small|(1977-1980)}}<br/> [[లోక్‌దళ్]]{{small|(1984–1990)}}<br/> [[జనతాదళ్]]{{small|(1990)}}<br/> [[సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)]]{{small|(1991–2000)}} | term_end2 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister1 = [[చంద్రశేఖర్]] | prime_minister2 = [[చంద్రశేఖర్]] | spouse = డా. సరోజినీ మాలవ్య }} '''సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య''' (25 జూన్ 1934 – 16 సెప్టెంబర్ 2018) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1984, 1990 సంవత్సరాలలో [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి [[రాజ్యసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite news|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/articleshow/65827467.cms|access-date=2022-01-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|agency=PTI|date=2018-09-16|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/article24960557.ece|access-date=2022-01-15|issn=0971-751X}}</ref> ఆయన 1990 నుండి 1991 వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా, పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":0" /> == తొలి జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1934 జూన్ 25న ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అలహాబాద్ నగరంలో గల మాలవ్యానగర్‌లో జన్మించారు.<ref name=":4" /> ఆయన తండ్రి ఒక ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు.<ref name=":1" /> ఆయన అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో 'మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్', 'బ్యాచిలర్ ఆఫ్ లా' డిగ్రీలను పొందారు. 1962లో డాక్టర్ సరోజినీ మాలవ్యను ఆయన వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు ఒక కుమార్తె సంతానం.<ref name=":5">{{Cite web|title=Who's Who 1990 Rajya Sabha|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116063014/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|archive-date=16 January 2022|website=Rajya Sabha|access-date=16 January 2022}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|title=Rajya Sabha Members Biographical Sketch 1952 - 2019|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115171553/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|archive-date=15 January 2022|website=Rajya Sabha}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1972లో అలహాబాద్ మేయర్‌గా ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":1">{{Cite web|title=पूर्व केंद्रीय मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय नहीं रहे, संगम पर होगा अंतिम संस्कार|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-satyaprakash-malviya-is-no-more-18434138.html|access-date=2022-01-15|website=Dainik Jagran|language=hi}}</ref> 1974లో [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]] అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడిగా గెలుపొందారు.<ref>{{Cite web|title=1974 Uttar Pradesh Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3249-uttar-pradesh-1974/|website=Election Commission of India}}</ref> ఎమర్జెన్సీ కాలంలో ఆయనను మెయింటెనెన్స్ ఆఫ్ ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ యాక్ట్ (MISA) కింద అరెస్టు చేశారు, లక్నో జైలులో 19 నెలల పాటు గడిపారు.<ref name=":4">{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=Ex-Union Minister Satya Prakash Malviya dead|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/ex-union-minister-satya-prakash-malviya-dead-654212|access-date=2022-01-15|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> 1977లో [[జనతా పార్టీ]] టిక్కెట్‌పై అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి తిరిగి ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=1977 Uttar Pradesh election result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3253-uttar-pradesh-1977/|website=Election Commission of India}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గంలో ఆయన స్వపరిపాలన, రవాణా శాఖల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2018-09-16|title=पूर्व केन्द्रीय पेट्रोलियम मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय का निधन, पार्षद बनने से पार्लियामेंट तक का रहा लम्बा सफर {{!}} Former Petroleum Minister Satya Prakash Malaviya dies|url=https://www.patrika.com/allahabad-news/former-petroleum-minister-satya-prakash-malaviya-dies-3419959/|access-date=2022-01-15|website=Patrika News|language=hi-IN}}</ref><ref name="Limaye1994">{{cite book|author=Madhu Limaye|title=Janata Party Experiment: An insider's account of opposition politics, 1977-80|url=https://books.google.com/books?id=O62NAAAAMAAJ|access-date=27 April 2018|year=1994|publisher=B.R. Pub. Corp.|isbn=978-81-7018-797-4|page=97}}</ref> 1984లో [[లోక్‌దళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన 1988 నుండి 1990 వరకు రాజ్యసభ వైస్ ఛైర్మన్‌గా కూడా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref name=":3">{{cite web | url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf| title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 | publisher=[[Rajya Sabha]] | access-date=27 April 2018}}</ref> 1990 ఏప్రిల్‌లో [[జనతాదళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి ఆయన మళ్లీ రాజ్యసభకు ఎంపికయ్యారు.<ref name=":3" /> 1990 నవంబర్‌లో తిరుగుబాటు చేసిన జనతాదళ్ ఎంపీల వర్గంలో చేరి [[చంద్రశేఖర్]] ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో భాగమయ్యారు. ఆయన 1990 నవంబర్ నుండి 1991 జూన్ వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా, పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా సేవలు అందించారు.<ref name=":7">{{Cite web|date=21 November 1990|title=Chandrashekhar Cabinet|url=https://cabsec.nic.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_1574.pdf|website=Cabinet Secretariat}}</ref><ref name="Noorani2005">{{cite book|author=A.G. Noorani|title=Constitutional Questions and Citizens' Rights: An Omnibus comprising Constitutional Questions in India: The President, Parliament and the States and Citizens' Rights, Judges and State Accountability|url=https://books.google.com/books?id=BIAyDwAAQBAJ&pg=PT232|access-date=27 April 2018|date=5 December 2005|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908778-5|pages=232–}}</ref> 2000వ సంవత్సరంలో ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]‌లో చేరారు.<ref name=":1" /> [[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి సమాజ్‌వాదీ పార్టీకి చెందిన రేవతి రమణ్ సింగ్ చేతిలో పరాజయం పాలయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=2004 General Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/|website=Election Commission of India}}</ref> == నిర్వహించిన పదవులు == * 1972–1973 అలహాబాద్ కార్పొరేషన్ మేయర్.<ref name=":5" /> * 1974–1977 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1977–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /> * 1977–1978 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో స్థానిక స్వపరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1979–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో రవాణా, పౌర విమానయాన శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1984–1990 రాజ్యసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * 1986–1987 రాజ్యసభ పిటిషన్ల కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1988–1989 రాజ్యసభ జనరల్ పర్పస్ కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1990–1996 రాజ్యసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి.<ref name=":7" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి.<ref name=":7" /> == రచనలు == * [https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/58/1/Chandra_Shekhar_in_Parliament.pdf చంద్రశేఖర్ ఇన్ పార్లమెంట్: ఎ కమెమొరేటివ్ వాల్యూమ్ (2016)]లో ''చంద్రశేఖర్ : ఎ కమిటెడ్ సోషలిస్ట్, సెక్యులరిస్ట్ అండ్ డెమొక్రాట్''. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:మాలవ్య, సత్య ప్రకాష్}} [[Category:భారత కేంద్ర మంత్రులు]] [[Category:1934 జననాలు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యులు|మాలవ్య సత్య ప్రకాష్]] [[Category:2018 మరణాలు]] [[Category:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] mk2p44sv1aql2pxc60v39rbygqv1hi3 4956974 4956973 2026-09-13T01:30:39Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956974 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (1934–2018)}} {{Use dmy dates|date=March 2019}} {{Use Indian English|date=March 2019}} {{Infobox officeholder | name = సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య | image = Satya Prakash Malaviya photo.jpg | image_size = 240px | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|1934|06|25|df=y}} | birth_place = [[ప్రయాగరాజ్|అలహాబాద్]], [[యునైటెడ్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ ఆగ్రా అండ్ ఔధ్|యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]], [[రాజ్యసభ]] | constituency = [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | term = 1984–1996 | succeeding = | successor = | office1 = [[పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి]] | constituency1 = | term1 = 21 నవంబర్ 1990 – 21 జూన్ 1991 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = [[పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ|పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి]] | constituency2 = | term_start2 = 21 నవంబర్ 1990 | predecessor2 = | successor2 = | death_date = {{Death date and age|2018|09|16|1934|06|25|df=yes}} | death_place = [[న్యూఢిల్లీ]], భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_names = | known_for = | occupation = రాజకీయ నాయకుడు | ethnicity = | other_party = [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]]{{small|(1975కి ముందు)}}<br/>[[జనతా పార్టీ]]{{small|(1977-1980)}}<br/> [[లోక్‌దళ్]]{{small|(1984–1990)}}<br/> [[జనతాదళ్]]{{small|(1990)}}<br/> [[సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)]]{{small|(1991–2000)}} | term_end2 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister1 = [[చంద్రశేఖర్]] | prime_minister2 = [[చంద్రశేఖర్]] | spouse = డా. సరోజినీ మాలవ్య }} '''సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య''' (25 జూన్ 1934 – 16 సెప్టెంబర్ 2018) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1984, 1990 సంవత్సరాలలో [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి [[రాజ్యసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite news|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/articleshow/65827467.cms|access-date=2022-01-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|agency=PTI|date=2018-09-16|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/article24960557.ece|access-date=2022-01-15|issn=0971-751X}}</ref> ఆయన 1990 నుండి 1991 వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా, పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":0" /> == తొలి జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1934 జూన్ 25న ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అలహాబాద్ నగరంలో గల మాలవ్యానగర్‌లో జన్మించారు.<ref name=":4" /> ఆయన తండ్రి ఒక ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు.<ref name=":1" /> ఆయన అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో 'మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్', 'బ్యాచిలర్ ఆఫ్ లా' డిగ్రీలను పొందారు. 1962లో డాక్టర్ సరోజినీ మాలవ్యను ఆయన వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు ఒక కుమార్తె సంతానం.<ref name=":5">{{Cite web|title=Who's Who 1990 Rajya Sabha|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116063014/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|archive-date=16 January 2022|website=Rajya Sabha|access-date=16 January 2022}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|title=Rajya Sabha Members Biographical Sketch 1952 - 2019|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115171553/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|archive-date=15 January 2022|website=Rajya Sabha}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1972లో అలహాబాద్ మేయర్‌గా ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":1">{{Cite web|title=पूर्व केंद्रीय मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय नहीं रहे, संगम पर होगा अंतिम संस्कार|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-satyaprakash-malviya-is-no-more-18434138.html|access-date=2022-01-15|website=Dainik Jagran|language=hi}}</ref> 1974లో [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]] అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడిగా గెలుపొందారు.<ref>{{Cite web|title=1974 Uttar Pradesh Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3249-uttar-pradesh-1974/|website=Election Commission of India}}</ref> ఎమర్జెన్సీ కాలంలో ఆయనను మెయింటెనెన్స్ ఆఫ్ ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ యాక్ట్ (MISA) కింద అరెస్టు చేశారు, లక్నో జైలులో 19 నెలల పాటు గడిపారు.<ref name=":4">{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=Ex-Union Minister Satya Prakash Malviya dead|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/ex-union-minister-satya-prakash-malviya-dead-654212|access-date=2022-01-15|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> 1977లో [[జనతా పార్టీ]] టిక్కెట్‌పై అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి తిరిగి ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=1977 Uttar Pradesh election result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3253-uttar-pradesh-1977/|website=Election Commission of India}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గంలో ఆయన స్వపరిపాలన, రవాణా శాఖల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2018-09-16|title=पूर्व केन्द्रीय पेट्रोलियम मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय का निधन, पार्षद बनने से पार्लियामेंट तक का रहा लम्बा सफर {{!}} Former Petroleum Minister Satya Prakash Malaviya dies|url=https://www.patrika.com/allahabad-news/former-petroleum-minister-satya-prakash-malaviya-dies-3419959/|access-date=2022-01-15|website=Patrika News|language=hi-IN}}</ref><ref name="Limaye1994">{{cite book|author=Madhu Limaye|title=Janata Party Experiment: An insider's account of opposition politics, 1977-80|url=https://books.google.com/books?id=O62NAAAAMAAJ|access-date=27 April 2018|year=1994|publisher=B.R. Pub. Corp.|isbn=978-81-7018-797-4|page=97}}</ref> 1984లో [[లోక్‌దళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన 1988 నుండి 1990 వరకు రాజ్యసభ వైస్ ఛైర్మన్‌గా కూడా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref name=":3">{{cite web | url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf| title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 | publisher=[[Rajya Sabha]] | access-date=27 April 2018}}</ref> 1990 ఏప్రిల్‌లో [[జనతాదళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి ఆయన మళ్లీ రాజ్యసభకు ఎంపికయ్యారు.<ref name=":3" /> 1990 నవంబర్‌లో తిరుగుబాటు చేసిన జనతాదళ్ ఎంపీల వర్గంలో చేరి [[చంద్రశేఖర్]] ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో భాగమయ్యారు. ఆయన 1990 నవంబర్ నుండి 1991 జూన్ వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా, పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా సేవలు అందించారు.<ref name=":7">{{Cite web|date=21 November 1990|title=Chandrashekhar Cabinet|url=https://cabsec.nic.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_1574.pdf|website=Cabinet Secretariat}}</ref><ref name="Noorani2005">{{cite book|author=A.G. Noorani|title=Constitutional Questions and Citizens' Rights: An Omnibus comprising Constitutional Questions in India: The President, Parliament and the States and Citizens' Rights, Judges and State Accountability|url=https://books.google.com/books?id=BIAyDwAAQBAJ&pg=PT232|access-date=27 April 2018|date=5 December 2005|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908778-5|pages=232–}}</ref> 2000వ సంవత్సరంలో ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]‌లో చేరారు.<ref name=":1" /> [[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి సమాజ్‌వాదీ పార్టీకి చెందిన రేవతి రమణ్ సింగ్ చేతిలో పరాజయం పాలయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=2004 General Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/|website=Election Commission of India}}</ref> == నిర్వహించిన పదవులు == * 1972–1973 అలహాబాద్ కార్పొరేషన్ మేయర్.<ref name=":5" /> * 1974–1977 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1977–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /> * 1977–1978 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో స్థానిక స్వపరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1979–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో రవాణా, పౌర విమానయాన శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1984–1990 రాజ్యసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * 1986–1987 రాజ్యసభ పిటిషన్ల కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1988–1989 రాజ్యసభ జనరల్ పర్పస్ కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1990–1996 రాజ్యసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి.<ref name=":7" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి.<ref name=":7" /> == రచనలు == * [https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/58/1/Chandra_Shekhar_in_Parliament.pdf చంద్రశేఖర్ ఇన్ పార్లమెంట్: ఎ కమెమొరేటివ్ వాల్యూమ్ (2016)]లో ''చంద్రశేఖర్ : ఎ కమిటెడ్ సోషలిస్ట్, సెక్యులరిస్ట్ అండ్ డెమొక్రాట్''. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:మాలవ్య, సత్య ప్రకాష్}} [[Category:భారత కేంద్ర మంత్రులు]] [[Category:1934 జననాలు]] [[Category:2018 మరణాలు]] [[Category:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] hj6u8q9xqmtitgr16xircb2fho2ywl3 4956975 4956974 2026-09-13T01:30:49Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[వర్గం:భారత కేంద్ర మంత్రులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956975 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (1934–2018)}} {{Use dmy dates|date=March 2019}} {{Use Indian English|date=March 2019}} {{Infobox officeholder | name = సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య | image = Satya Prakash Malaviya photo.jpg | image_size = 240px | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|1934|06|25|df=y}} | birth_place = [[ప్రయాగరాజ్|అలహాబాద్]], [[యునైటెడ్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ ఆగ్రా అండ్ ఔధ్|యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | office = [[పార్లమెంటు సభ్యులు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]], [[రాజ్యసభ]] | constituency = [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | term = 1984–1996 | succeeding = | successor = | office1 = [[పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)|పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి]] | constituency1 = | term1 = 21 నవంబర్ 1990 – 21 జూన్ 1991 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = [[పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ|పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి]] | constituency2 = | term_start2 = 21 నవంబర్ 1990 | predecessor2 = | successor2 = | death_date = {{Death date and age|2018|09|16|1934|06|25|df=yes}} | death_place = [[న్యూఢిల్లీ]], భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_names = | known_for = | occupation = రాజకీయ నాయకుడు | ethnicity = | other_party = [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]]{{small|(1975కి ముందు)}}<br/>[[జనతా పార్టీ]]{{small|(1977-1980)}}<br/> [[లోక్‌దళ్]]{{small|(1984–1990)}}<br/> [[జనతాదళ్]]{{small|(1990)}}<br/> [[సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)]]{{small|(1991–2000)}} | term_end2 = 21 జూన్ 1991 | prime_minister1 = [[చంద్రశేఖర్]] | prime_minister2 = [[చంద్రశేఖర్]] | spouse = డా. సరోజినీ మాలవ్య }} '''సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య''' (25 జూన్ 1934 – 16 సెప్టెంబర్ 2018) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1984, 1990 సంవత్సరాలలో [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి [[రాజ్యసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite news|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/articleshow/65827467.cms|access-date=2022-01-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|agency=PTI|date=2018-09-16|title=Former Union minister Satya Prakash Malviya passes away|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/former-union-minister-satya-prakash-malviya-passes-away/article24960557.ece|access-date=2022-01-15|issn=0971-751X}}</ref> ఆయన 1990 నుండి 1991 వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా, పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":0" /> == తొలి జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1934 జూన్ 25న ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అలహాబాద్ నగరంలో గల మాలవ్యానగర్‌లో జన్మించారు.<ref name=":4" /> ఆయన తండ్రి ఒక ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు.<ref name=":1" /> ఆయన అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో 'మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్', 'బ్యాచిలర్ ఆఫ్ లా' డిగ్రీలను పొందారు. 1962లో డాక్టర్ సరోజినీ మాలవ్యను ఆయన వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ దంపతులకు ఒక కుమార్తె సంతానం.<ref name=":5">{{Cite web|title=Who's Who 1990 Rajya Sabha|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116063014/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_1990.pdf|archive-date=16 January 2022|website=Rajya Sabha|access-date=16 January 2022}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|title=Rajya Sabha Members Biographical Sketch 1952 - 2019|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115171553/https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf|archive-date=15 January 2022|website=Rajya Sabha}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == సత్య ప్రకాష్ మాలవ్య 1972లో అలహాబాద్ మేయర్‌గా ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":1">{{Cite web|title=पूर्व केंद्रीय मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय नहीं रहे, संगम पर होगा अंतिम संस्कार|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/allahabad-city-satyaprakash-malviya-is-no-more-18434138.html|access-date=2022-01-15|website=Dainik Jagran|language=hi}}</ref> 1974లో [[భారతీయ క్రాంతి దళ్]] అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడిగా గెలుపొందారు.<ref>{{Cite web|title=1974 Uttar Pradesh Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3249-uttar-pradesh-1974/|website=Election Commission of India}}</ref> ఎమర్జెన్సీ కాలంలో ఆయనను మెయింటెనెన్స్ ఆఫ్ ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ యాక్ట్ (MISA) కింద అరెస్టు చేశారు, లక్నో జైలులో 19 నెలల పాటు గడిపారు.<ref name=":4">{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=Ex-Union Minister Satya Prakash Malviya dead|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/ex-union-minister-satya-prakash-malviya-dead-654212|access-date=2022-01-15|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> 1977లో [[జనతా పార్టీ]] టిక్కెట్‌పై అలహాబాద్ దక్షిణ నియోజకవర్గం నుంచి తిరిగి ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=1977 Uttar Pradesh election result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3253-uttar-pradesh-1977/|website=Election Commission of India}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర మంత్రివర్గంలో ఆయన స్వపరిపాలన, రవాణా శాఖల మంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2018-09-16|title=पूर्व केन्द्रीय पेट्रोलियम मंत्री सत्य प्रकाश मालवीय का निधन, पार्षद बनने से पार्लियामेंट तक का रहा लम्बा सफर {{!}} Former Petroleum Minister Satya Prakash Malaviya dies|url=https://www.patrika.com/allahabad-news/former-petroleum-minister-satya-prakash-malaviya-dies-3419959/|access-date=2022-01-15|website=Patrika News|language=hi-IN}}</ref><ref name="Limaye1994">{{cite book|author=Madhu Limaye|title=Janata Party Experiment: An insider's account of opposition politics, 1977-80|url=https://books.google.com/books?id=O62NAAAAMAAJ|access-date=27 April 2018|year=1994|publisher=B.R. Pub. Corp.|isbn=978-81-7018-797-4|page=97}}</ref> 1984లో [[లోక్‌దళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన 1988 నుండి 1990 వరకు రాజ్యసభ వైస్ ఛైర్మన్‌గా కూడా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref name=":3">{{cite web | url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf| title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 | publisher=[[Rajya Sabha]] | access-date=27 April 2018}}</ref> 1990 ఏప్రిల్‌లో [[జనతాదళ్]] తరఫున ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి ఆయన మళ్లీ రాజ్యసభకు ఎంపికయ్యారు.<ref name=":3" /> 1990 నవంబర్‌లో తిరుగుబాటు చేసిన జనతాదళ్ ఎంపీల వర్గంలో చేరి [[చంద్రశేఖర్]] ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో భాగమయ్యారు. ఆయన 1990 నవంబర్ నుండి 1991 జూన్ వరకు చంద్రశేఖర్ మంత్రివర్గంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రిగా, పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రిగా సేవలు అందించారు.<ref name=":7">{{Cite web|date=21 November 1990|title=Chandrashekhar Cabinet|url=https://cabsec.nic.in/writereaddata/changeinportfolio/english/1_Upload_1574.pdf|website=Cabinet Secretariat}}</ref><ref name="Noorani2005">{{cite book|author=A.G. Noorani|title=Constitutional Questions and Citizens' Rights: An Omnibus comprising Constitutional Questions in India: The President, Parliament and the States and Citizens' Rights, Judges and State Accountability|url=https://books.google.com/books?id=BIAyDwAAQBAJ&pg=PT232|access-date=27 April 2018|date=5 December 2005|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-908778-5|pages=232–}}</ref> 2000వ సంవత్సరంలో ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]‌లో చేరారు.<ref name=":1" /> [[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా అలహాబాద్ నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి సమాజ్‌వాదీ పార్టీకి చెందిన రేవతి రమణ్ సింగ్ చేతిలో పరాజయం పాలయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=2004 General Election Result|url=https://old.eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/|website=Election Commission of India}}</ref> == నిర్వహించిన పదవులు == * 1972–1973 అలహాబాద్ కార్పొరేషన్ మేయర్.<ref name=":5" /> * 1974–1977 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1977–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /> * 1977–1978 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో స్థానిక స్వపరిపాలన, పట్టణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1979–1980 ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో రవాణా, పౌర విమానయాన శాఖ మంత్రి.<ref name=":5" /> * 1984–1990 రాజ్యసభ సభ్యుడు.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * 1986–1987 రాజ్యసభ పిటిషన్ల కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1988–1989 రాజ్యసభ జనరల్ పర్పస్ కమిటీ సభ్యుడు.<ref name=":5" /> * 1990–1996 రాజ్యసభ సభ్యుడు (రెండవ పర్యాయం).<ref name=":5" /><ref name=":6" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి.<ref name=":7" /> * నవంబర్ 1990 – జూన్ 1991 చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వంలో పెట్రోలియం, రసాయనాల మంత్రి.<ref name=":7" /> == రచనలు == * [https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/58/1/Chandra_Shekhar_in_Parliament.pdf చంద్రశేఖర్ ఇన్ పార్లమెంట్: ఎ కమెమొరేటివ్ వాల్యూమ్ (2016)]లో ''చంద్రశేఖర్ : ఎ కమిటెడ్ సోషలిస్ట్, సెక్యులరిస్ట్ అండ్ డెమొక్రాట్''. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:మాలవ్య, సత్య ప్రకాష్}} [[Category:1934 జననాలు]] [[Category:2018 మరణాలు]] [[Category:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[Category:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] 2rq89t9m2e0mh60jgbtntg3ae9qtg1c 0 509499 4956968 2026-09-13T01:29:01Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1374491214|2026 Toronto International Film Festival]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4956968 wikitext text/x-wiki   '''51వ వార్షిక టొరంటో అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం (టిఫ్‌)''' 2026 సెప్టెంబరు 10 నుండి 20 వరకు జరుగుతుంది.<ref>{{Cite news|url=https://playbackonline.ca/2025/12/05/tiff-unveils-new-details-for-2026-market-launch/|title=TIFF Unveils New Details for 2026 Market Launch|work=Playback|access-date=March 3, 2026}}</ref> ఈ ఉత్సవంలో 2020 టొరంటో ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో ఇండస్ట్రీ సెలెక్ట్స్ ప్రోగ్రామ్ ను ప్రవేశపెట్టిన తరువాత, పబ్లిక్ ఈవెంట్ నుండి విడిగా ఫిల్మ్ మార్కెట్ ను లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. ప్రధాన ప్రజా ఉత్సవం ప్రిన్సెస్ ఆఫ్ వేల్స్ థియేటర్, రాయ్ థామ్సన్ హాల్, రాయల్ అలెగ్జాండ్రా థియేటర్, టిఐఎఫ్ఎఫ్ లైట్బాక్స్, స్కోటియాబ్యాంక్ థియేటర్ టొరంటోలో కొనసాగుతుంది, కన్వెన్షన్ సెంటర్ జాన్ బాసెట్ థియేటర్ ఫెస్టివల్ స్క్రీనింగ్ వేదికగా జోడించబడింది. ఈ ఉత్సవం ప్రారంభ చిత్రం సియాన్ హెడర్ రూపొందించిన బీయింగ్ హ్యూమాన్, దాని ముగింపు చిత్రం యాన్ లానౌట్ టర్జియన్ రూపొందించిన విల్లెన్యూవ్ః ది రైజ్ ఆఫ్ ఎ లెజెండ్ (విల్లెన్యూవెః ఎల్ 'అసెన్షన్ డి' యున్ లెజెండే). ఈ ఫెస్టివల్ స్టూడెంట్ అకాడమీ అవార్డ్స్ 2026 ఎడిషన్ కు కూడా ఆతిథ్యం ఇస్తుంది, ఫెస్టివల్స్ ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ ఆంగ్లేతర భాషా విజేతలు ఇప్పుడు ఉత్తమ అంతర్జాతీయ ఫీచర్ ఫిల్మ్ కోసం అకాడమీ అవార్డుకు స్వయంచాలకంగా అర్హులు.<ref name="oscar">{{Cite web|last=Hoepfner|first=Fran|date=May 1, 2026|title=The Oscars Fixed Best International Feature! Or … Did They?|url=https://www.vulture.com/article/oscars-new-rules-best-international-feature-category.html|access-date=May 1, 2026|website=[[Vulture (website)|Vulture]]|language=en}}</ref> ఈ ఉత్సవం మూడు గాలా శీర్షికల మొదటి కార్యక్రమ ప్రకటన 2026 జూలై 7న వెల్లడైంది, ఐదు ప్రత్యేక ప్రదర్శన చిత్రాల రెండవ ప్రకటన జూలై 16న విడుదలైంది. ఆగస్టు 11న పూర్తి షెడ్యూల్ ప్రకటించారు. == మార్కెట్ == ఈ మార్కెట్లో ఫాంటాసియా ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఫ్రాంటియర్స్ మార్కెట్ సహకారంతో నిర్మించిన కళా చిత్రాల కోసం ప్రత్యేక కార్యక్రమం ఉంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న కెనడియన్ చిత్రనిర్మాతలు ఇంకా ఉత్పత్తి చేయని స్క్రీన్ప్లేలకు ఏర్పాటు చేసిన TIFF-CBC ఫిల్మ్స్ స్క్రీన్ రైటర్ అవార్డును కూడా ఇందులో అందిస్తారు. == అవార్డులు == === ట్రిబ్యూట్ పురస్కారాలు === టిఫ్ఫ్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డుల మొదటి గ్రహీతలను 2026 జూలై 29న ప్రకటించారు. వారిలో పెర్ఫార్మర్ అవార్డు విజేతలగా రోసలిండ్ ఎలియాజర్, ఇసాబెల్లె హప్పెర్ట్, డైరెక్టర్ అవార్డు విజేతగా లీ చాంగ్-డాంగ్, ఇంపాక్ట్ మీడియాలో జెఫ్ స్కోల్ అవార్డు విజేతగా సియాన్ హెడర్, స్పెషల్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు గ్రహీతగా పెనెలోప్ క్రజ్ ఉన్నారు.<ref name="penelope" /> ఆగస్టులో రెండవ రౌండ్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు గ్రహీతలను ప్రకటించారు, ఇందులో నార్మన్ జ్యూయిసన్ అవార్డుకు సేథ్ రోగెన్, ఆర్టిసన్ అవార్డు గ్రహీతగా సినిమాటోగ్రాఫర్ ఆడమ్ పీట్కీవిజ్, రైజింగ్ టాలెంట్ అవార్డు గ్రహీత చిత్రనిర్మాత బాస్సామ్ తారిక్, షేర్ హర్ జర్నీ గ్రౌండ్బ్రేకర్ అవార్డు గ్రహీత హెలెన్ మిర్రెన్, రెండవ స్పెషల్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు విజేతగా ఫ్యాన్ బింగ్బింగ్ ఉన్నారు. === రెగ్యులర్ అవార్డ్స్ === ఈ ఉత్సవం న్యాయనిర్ణేతలు, ప్రేక్షకులు ఓటు వేసిన అవార్డులు సెప్టెంబరు 20న ఉత్సవం ముగింపులో ప్రకటించబడతాయి. === న్యాయమూర్తులు === * కెనడియన్ ఫీచర్ ఫిల్మ్ః హుబెర్ట్ డేవిస్, [[దీపా మెహతా]], క్రిస్టినా రోజర్స్ * కెనడియన్ డిస్కవరీః జరార్ కాన్, జస్టిన్ పిమ్లాట్, సోఫి రోమ్వారి * FIPRESCI: ప్రజ్ఞా మిశ్రా, చెటాలిన్ ఓలారు, సవినా పెట్కోవా, ఎనో లోప్స్ పాంటెస్, విక్టర్ స్టిఫ్ * NETPAC: మారా మట్టా, రిచర్డ్ ఫంగ్, పనాజియోటిస్ కోట్జాథానాసిస్ * ప్లాట్‌ఫాంః పాబ్లో ట్రాపెరో, అమ్మ అసాంటే, సిల్వియా చాంగ్, లూక్ డెరీ, ఆల్బర్ట్ లీ * షార్ట్ కట్స్ః జోకర్ హన్నా, క్రిస్ లావిస్, ఐరిస్ ఎన్జి === ప్లాట్‌ఫాం === ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ కార్యక్రమాన్ని జూలై 21న ప్రకటించారు. జ్యూరీలో పాబ్లో ట్రాపెరో, అమ్మ అసాంటే, సిల్వియా చాంగ్, లూక్ డెరీ, ఆల్బర్ట్ లీ ఉంటారు. పైన పేర్కొన్నట్లుగా, ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ పోటీ ఆరు అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం అవార్డులలో ఒకటి, ఇది ఇప్పుడు జాతీయ సమర్పణ ప్రక్రియ నుండి స్వతంత్రంగా ఉత్తమ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రంగా అకాడమీ అవార్డు ఆంగ్లేతర విజేతలకు అర్హత సాధించింది.<ref name="oscar" /> == మూలాలు == [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] rpw5ry7hvnfxnoxc2gsgzqkji1j5z1z 4956979 4956968 2026-09-13T01:59:09Z Muralikrishna m 106628 4956979 wikitext text/x-wiki   '''51వ వార్షిక టొరంటో అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం (టిఫ్‌)''' 2026 సెప్టెంబరు 10 నుండి 20 వరకు జరుగుతుంది.<ref>{{Cite news|url=https://playbackonline.ca/2025/12/05/tiff-unveils-new-details-for-2026-market-launch/|title=TIFF Unveils New Details for 2026 Market Launch|work=Playback|access-date=March 3, 2026}}</ref> ఈ ఉత్సవంలో 2020 టొరంటో ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో ఇండస్ట్రీ సెలెక్ట్స్ ప్రోగ్రామ్ ను ప్రవేశపెట్టిన తరువాత, పబ్లిక్ ఈవెంట్ నుండి విడిగా ఫిల్మ్ మార్కెట్ ను లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. ప్రధాన ప్రజా ఉత్సవం ప్రిన్సెస్ ఆఫ్ వేల్స్ థియేటర్, రాయ్ థామ్సన్ హాల్, రాయల్ అలెగ్జాండ్రా థియేటర్, టిఐఎఫ్ఎఫ్ లైట్బాక్స్, స్కోటియాబ్యాంక్ థియేటర్ టొరంటోలో కొనసాగుతుంది, కన్వెన్షన్ సెంటర్ జాన్ బాసెట్ థియేటర్ ఫెస్టివల్ స్క్రీనింగ్ వేదికగా జోడించబడింది. ఈ ఉత్సవం ప్రారంభ చిత్రం సియాన్ హెడర్ రూపొందించిన బీయింగ్ హ్యూమాన్, దాని ముగింపు చిత్రం యాన్ లానౌట్ టర్జియన్ రూపొందించిన విల్లెన్యూవ్ః ది రైజ్ ఆఫ్ ఎ లెజెండ్ (విల్లెన్యూవెః ఎల్ 'అసెన్షన్ డి' యున్ లెజెండే). ఈ ఫెస్టివల్ స్టూడెంట్ అకాడమీ అవార్డ్స్ 2026 ఎడిషన్ కు కూడా ఆతిథ్యం ఇస్తుంది, ఫెస్టివల్స్ ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ ఆంగ్లేతర భాషా విజేతలు ఇప్పుడు ఉత్తమ అంతర్జాతీయ ఫీచర్ ఫిల్మ్ కోసం అకాడమీ అవార్డుకు స్వయంచాలకంగా అర్హులు.<ref name="oscar">{{Cite web|last=Hoepfner|first=Fran|date=May 1, 2026|title=The Oscars Fixed Best International Feature! Or … Did They?|url=https://www.vulture.com/article/oscars-new-rules-best-international-feature-category.html|access-date=May 1, 2026|website=[[Vulture (website)|Vulture]]|language=en}}</ref> ఈ ఉత్సవం మూడు గాలా శీర్షికల మొదటి కార్యక్రమ ప్రకటన 2026 జూలై 7న వెల్లడైంది, ఐదు ప్రత్యేక ప్రదర్శన చిత్రాల రెండవ ప్రకటన జూలై 16న విడుదలైంది. ఆగస్టు 11న పూర్తి షెడ్యూల్ ప్రకటించారు. == మార్కెట్ == ఈ మార్కెట్లో ఫాంటాసియా ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఫ్రాంటియర్స్ మార్కెట్ సహకారంతో నిర్మించిన కళా చిత్రాల కోసం ప్రత్యేక కార్యక్రమం ఉంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న కెనడియన్ చిత్రనిర్మాతలు ఇంకా ఉత్పత్తి చేయని స్క్రీన్ప్లేలకు ఏర్పాటు చేసిన TIFF-CBC ఫిల్మ్స్ స్క్రీన్ రైటర్ అవార్డును కూడా ఇందులో అందిస్తారు. == అవార్డులు == === ట్రిబ్యూట్ పురస్కారాలు === టిఫ్ఫ్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డుల మొదటి గ్రహీతలను 2026 జూలై 29న ప్రకటించారు. వారిలో పెర్ఫార్మర్ అవార్డు విజేతలగా రోసలిండ్ ఎలియాజర్, ఇసాబెల్లె హప్పెర్ట్, డైరెక్టర్ అవార్డు విజేతగా లీ చాంగ్-డాంగ్, ఇంపాక్ట్ మీడియాలో జెఫ్ స్కోల్ అవార్డు విజేతగా సియాన్ హెడర్, స్పెషల్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు గ్రహీతగా పెనెలోప్ క్రజ్ ఉన్నారు.<ref name="penelope" /> ఆగస్టులో రెండవ రౌండ్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు గ్రహీతలను ప్రకటించారు, ఇందులో నార్మన్ జ్యూయిసన్ అవార్డుకు సేథ్ రోగెన్, ఆర్టిసన్ అవార్డు గ్రహీతగా సినిమాటోగ్రాఫర్ ఆడమ్ పీట్కీవిజ్, రైజింగ్ టాలెంట్ అవార్డు గ్రహీత చిత్రనిర్మాత బాస్సామ్ తారిక్, షేర్ హర్ జర్నీ గ్రౌండ్బ్రేకర్ అవార్డు గ్రహీత హెలెన్ మిర్రెన్, రెండవ స్పెషల్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు విజేతగా ఫ్యాన్ బింగ్బింగ్ ఉన్నారు. === రెగ్యులర్ అవార్డ్స్ === ఈ ఉత్సవం న్యాయనిర్ణేతలు, ప్రేక్షకులు ఓటు వేసిన అవార్డులు సెప్టెంబరు 20న ఉత్సవం ముగింపులో ప్రకటించబడతాయి. == న్యాయమూర్తులు == * కెనడియన్ ఫీచర్ ఫిల్మ్ః హుబెర్ట్ డేవిస్, [[దీపా మెహతా]], క్రిస్టినా రోజర్స్ * కెనడియన్ డిస్కవరీః జరార్ కాన్, జస్టిన్ పిమ్లాట్, సోఫి రోమ్వారి * FIPRESCI: ప్రజ్ఞా మిశ్రా, చెటాలిన్ ఓలారు, సవినా పెట్కోవా, ఎనో లోప్స్ పాంటెస్, విక్టర్ స్టిఫ్ * NETPAC: మారా మట్టా, రిచర్డ్ ఫంగ్, పనాజియోటిస్ కోట్జాథానాసిస్ * ప్లాట్‌ఫాంః పాబ్లో ట్రాపెరో, అమ్మ అసాంటే, సిల్వియా చాంగ్, లూక్ డెరీ, ఆల్బర్ట్ లీ * షార్ట్ కట్స్ః జోకర్ హన్నా, క్రిస్ లావిస్, ఐరిస్ ఎన్జి == ప్లాట్‌ఫాం == ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ కార్యక్రమాన్ని జూలై 21న ప్రకటించారు. జ్యూరీలో పాబ్లో ట్రాపెరో, అమ్మ అసాంటే, సిల్వియా చాంగ్, లూక్ డెరీ, ఆల్బర్ట్ లీ ఉంటారు. పైన పేర్కొన్నట్లుగా, ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ పోటీ ఆరు అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం అవార్డులలో ఒకటి, ఇది ఇప్పుడు జాతీయ సమర్పణ ప్రక్రియ నుండి స్వతంత్రంగా ఉత్తమ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రంగా అకాడమీ అవార్డు ఆంగ్లేతర విజేతలకు అర్హత సాధించింది.<ref name="oscar" /> == భారతీయ చలనచిత్రాలు == {| class="wikitable" |+ !కేటగిరి !సినిమా !దర్శకులు !భాష |- |స్పెషల్ ప్రజెంటేషన్స్ |ఫూలన్ |రిచీ మెహతా |[[హిందీ]] |- |సెంటర్‌పీస్ |డోరతి |[[కార్తీక్ సుబ్బరాజ్]] |[[తమిళ భాష|తమిళం]] |- |ప్లాట్‌ఫాం |అంఘ్ |తేజ రియో |[[కొన్యాక్ భాష|కొన్యాక్]] |- |మిడ్‌నైట్ మ్యాడ్‌నెస్ |హాఫ్ |సంజాద్ |[[మలయాళం]] |- |షార్ట్‌కట్స్ |అమన్ |రాహుల్ రాయ్ |[[ఇంగ్లీషు భాష|ఆంగ్లం]] |} == మూలాలు == [[వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు]] 0bnlu01u04ufcuse3sjoejb92yex97x 4956982 4956979 2026-09-13T02:02:56Z Muralikrishna m 106628 4956982 wikitext text/x-wiki   '''51వ వార్షిక టొరంటో అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం (టిఫ్‌)''' 2026 సెప్టెంబరు 10 నుండి 20 వరకు జరుగుతుంది.<ref>{{Cite news|url=https://playbackonline.ca/2025/12/05/tiff-unveils-new-details-for-2026-market-launch/|title=TIFF Unveils New Details for 2026 Market Launch|work=Playback|access-date=March 3, 2026}}</ref> ఈ ఉత్సవంలో 2020 టొరంటో ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో ఇండస్ట్రీ సెలెక్ట్స్ ప్రోగ్రామ్ ను ప్రవేశపెట్టిన తరువాత, పబ్లిక్ ఈవెంట్ నుండి విడిగా ఫిల్మ్ మార్కెట్ ను లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. ప్రధాన ప్రజా ఉత్సవం ప్రిన్సెస్ ఆఫ్ వేల్స్ థియేటర్, రాయ్ థామ్సన్ హాల్, రాయల్ అలెగ్జాండ్రా థియేటర్, టిఐఎఫ్ఎఫ్ లైట్బాక్స్, స్కోటియాబ్యాంక్ థియేటర్ టొరంటోలో కొనసాగుతుంది, కన్వెన్షన్ సెంటర్ జాన్ బాసెట్ థియేటర్ ఫెస్టివల్ స్క్రీనింగ్ వేదికగా జోడించబడింది. ఈ ఉత్సవం ప్రారంభ చిత్రం సియాన్ హెడర్ రూపొందించిన బీయింగ్ హ్యూమాన్, దాని ముగింపు చిత్రం యాన్ లానౌట్ టర్జియన్ రూపొందించిన విల్లెన్యూవ్ః ది రైజ్ ఆఫ్ ఎ లెజెండ్ (విల్లెన్యూవెః ఎల్ 'అసెన్షన్ డి' యున్ లెజెండే). ఈ ఫెస్టివల్ స్టూడెంట్ అకాడమీ అవార్డ్స్ 2026 ఎడిషన్ కు కూడా ఆతిథ్యం ఇస్తుంది, ఫెస్టివల్స్ ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ ఆంగ్లేతర భాషా విజేతలు ఇప్పుడు ఉత్తమ అంతర్జాతీయ ఫీచర్ ఫిల్మ్ కోసం అకాడమీ అవార్డుకు స్వయంచాలకంగా అర్హులు.<ref name="oscar">{{Cite web|last=Hoepfner|first=Fran|date=May 1, 2026|title=The Oscars Fixed Best International Feature! Or … Did They?|url=https://www.vulture.com/article/oscars-new-rules-best-international-feature-category.html|access-date=May 1, 2026|website=[[Vulture (website)|Vulture]]|language=en}}</ref> ఈ ఉత్సవం మూడు గాలా శీర్షికల మొదటి కార్యక్రమ ప్రకటన 2026 జూలై 7న వెల్లడైంది, ఐదు ప్రత్యేక ప్రదర్శన చిత్రాల రెండవ ప్రకటన జూలై 16న విడుదలైంది. ఆగస్టు 11న పూర్తి షెడ్యూల్ ప్రకటించారు. == మార్కెట్ == ఈ మార్కెట్లో ఫాంటాసియా ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఫ్రాంటియర్స్ మార్కెట్ సహకారంతో నిర్మించిన కళా చిత్రాల కోసం ప్రత్యేక కార్యక్రమం ఉంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న కెనడియన్ చిత్రనిర్మాతలు ఇంకా ఉత్పత్తి చేయని స్క్రీన్ప్లేలకు ఏర్పాటు చేసిన TIFF-CBC ఫిల్మ్స్ స్క్రీన్ రైటర్ అవార్డును కూడా ఇందులో అందిస్తారు. == అవార్డులు == === ట్రిబ్యూట్ పురస్కారాలు === టిఫ్ఫ్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డుల మొదటి గ్రహీతలను 2026 జూలై 29న ప్రకటించారు. వారిలో పెర్ఫార్మర్ అవార్డు విజేతలగా రోసలిండ్ ఎలియాజర్, ఇసాబెల్లె హప్పెర్ట్, డైరెక్టర్ అవార్డు విజేతగా లీ చాంగ్-డాంగ్, ఇంపాక్ట్ మీడియాలో జెఫ్ స్కోల్ అవార్డు విజేతగా సియాన్ హెడర్, స్పెషల్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు గ్రహీతగా పెనెలోప్ క్రజ్ ఉన్నారు. ఆగస్టులో రెండవ రౌండ్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు గ్రహీతలను ప్రకటించారు, ఇందులో నార్మన్ జ్యూయిసన్ అవార్డుకు సేథ్ రోగెన్, ఆర్టిసన్ అవార్డు గ్రహీతగా సినిమాటోగ్రాఫర్ ఆడమ్ పీట్కీవిజ్, రైజింగ్ టాలెంట్ అవార్డు గ్రహీత చిత్రనిర్మాత బాస్సామ్ తారిక్, షేర్ హర్ జర్నీ గ్రౌండ్బ్రేకర్ అవార్డు గ్రహీత హెలెన్ మిర్రెన్, రెండవ స్పెషల్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు విజేతగా ఫ్యాన్ బింగ్బింగ్ ఉన్నారు. === రెగ్యులర్ అవార్డ్స్ === ఈ ఉత్సవం న్యాయనిర్ణేతలు, ప్రేక్షకులు ఓటు వేసిన అవార్డులు సెప్టెంబరు 20న ఉత్సవం ముగింపులో ప్రకటించబడతాయి. == న్యాయమూర్తులు == * కెనడియన్ ఫీచర్ ఫిల్మ్ః హుబెర్ట్ డేవిస్, [[దీపా మెహతా]], క్రిస్టినా రోజర్స్ * కెనడియన్ డిస్కవరీః జరార్ కాన్, జస్టిన్ పిమ్లాట్, సోఫి రోమ్వారి * FIPRESCI: ప్రజ్ఞా మిశ్రా, చెటాలిన్ ఓలారు, సవినా పెట్కోవా, ఎనో లోప్స్ పాంటెస్, విక్టర్ స్టిఫ్ * NETPAC: మారా మట్టా, రిచర్డ్ ఫంగ్, పనాజియోటిస్ కోట్జాథానాసిస్ * ప్లాట్‌ఫాంః పాబ్లో ట్రాపెరో, అమ్మ అసాంటే, సిల్వియా చాంగ్, లూక్ డెరీ, ఆల్బర్ట్ లీ * షార్ట్ కట్స్ః జోకర్ హన్నా, క్రిస్ లావిస్, ఐరిస్ ఎన్జి == ప్లాట్‌ఫాం == ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ కార్యక్రమాన్ని జూలై 21న ప్రకటించారు. జ్యూరీలో పాబ్లో ట్రాపెరో, అమ్మ అసాంటే, సిల్వియా చాంగ్, లూక్ డెరీ, ఆల్బర్ట్ లీ ఉంటారు. పైన పేర్కొన్నట్లుగా, ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ పోటీ ఆరు అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం అవార్డులలో ఒకటి, ఇది ఇప్పుడు జాతీయ సమర్పణ ప్రక్రియ నుండి స్వతంత్రంగా ఉత్తమ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రంగా అకాడమీ అవార్డు ఆంగ్లేతర విజేతలకు అర్హత సాధించింది.<ref name="oscar" /> == భారతీయ చలనచిత్రాలు == {| class="wikitable" |+ !కేటగిరి !సినిమా !దర్శకులు !భాష |- |స్పెషల్ ప్రజెంటేషన్స్ |ఫూలన్ |రిచీ మెహతా |[[హిందీ]] |- |సెంటర్‌పీస్ |డోరతి |[[కార్తీక్ సుబ్బరాజ్]] |[[తమిళ భాష|తమిళం]] |- |ప్లాట్‌ఫాం |అంఘ్ |తేజ రియో |[[కొన్యాక్ భాష|కొన్యాక్]] |- |మిడ్‌నైట్ మ్యాడ్‌నెస్ |హాఫ్ |సంజాద్ |[[మలయాళం]] |- |షార్ట్‌కట్స్ |అమన్ |రాహుల్ రాయ్ |[[ఇంగ్లీషు భాష|ఆంగ్లం]] |} == మూలాలు == [[వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు]] ojf1ddjiayyfr7gpv2v1uhi4bsu60j1 4956984 4956982 2026-09-13T02:07:41Z Muralikrishna m 106628 4956984 wikitext text/x-wiki   '''51వ వార్షిక టొరంటో అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం (టిఫ్‌)''' 2026 సెప్టెంబరు 10 నుండి 20 వరకు జరుగుతుంది.<ref>{{Cite news|url=https://playbackonline.ca/2025/12/05/tiff-unveils-new-details-for-2026-market-launch/|title=TIFF Unveils New Details for 2026 Market Launch|work=Playback|access-date=March 3, 2026}}</ref> ఈ ఉత్సవంలో 2020 టొరంటో ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో ఇండస్ట్రీ సెలెక్ట్స్ ప్రోగ్రామ్ ను ప్రవేశపెట్టిన తరువాత, పబ్లిక్ ఈవెంట్ నుండి విడిగా ఫిల్మ్ మార్కెట్ ను లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. ప్రధాన ప్రజా ఉత్సవం ప్రిన్సెస్ ఆఫ్ వేల్స్ థియేటర్, రాయ్ థామ్సన్ హాల్, రాయల్ అలెగ్జాండ్రా థియేటర్, టిఐఎఫ్ఎఫ్ లైట్బాక్స్, స్కోటియాబ్యాంక్ థియేటర్ [[టొరంటో]]<nowiki/>లో కొనసాగుతుంది, కన్వెన్షన్ సెంటర్ జాన్ బాసెట్ థియేటర్ ఫెస్టివల్ స్క్రీనింగ్ వేదికగా జోడించబడింది. ఈ ఉత్సవం ప్రారంభ చిత్రం సియాన్ హెడర్ రూపొందించిన బీయింగ్ హ్యూమాన్, దాని ముగింపు చిత్రం యాన్ లానౌట్ టర్జియన్ రూపొందించిన విల్లెన్యూవ్ః ది రైజ్ ఆఫ్ ఎ లెజెండ్ (విల్లెన్యూవెః ఎల్ 'అసెన్షన్ డి' యున్ లెజెండే). ఈ ఫెస్టివల్ స్టూడెంట్ అకాడమీ అవార్డ్స్ 2026 ఎడిషన్ కు కూడా ఆతిథ్యం ఇస్తుంది, ఫెస్టివల్స్ ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ ఆంగ్లేతర భాషా విజేతలు ఇప్పుడు ఉత్తమ అంతర్జాతీయ ఫీచర్ ఫిల్మ్ కోసం అకాడమీ అవార్డుకు స్వయంచాలకంగా అర్హులు.<ref name="oscar">{{Cite web|last=Hoepfner|first=Fran|date=May 1, 2026|title=The Oscars Fixed Best International Feature! Or … Did They?|url=https://www.vulture.com/article/oscars-new-rules-best-international-feature-category.html|access-date=May 1, 2026|website=[[Vulture (website)|Vulture]]|language=en}}</ref> ఈ ఉత్సవం మూడు గాలా శీర్షికల మొదటి కార్యక్రమ ప్రకటన 2026 జూలై 7న వెల్లడైంది, ఐదు ప్రత్యేక ప్రదర్శన చిత్రాల రెండవ ప్రకటన జూలై 16న విడుదలైంది. ఆగస్టు 11న పూర్తి షెడ్యూల్ ప్రకటించారు. == మార్కెట్ == ఈ మార్కెట్లో ఫాంటాసియా ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఫ్రాంటియర్స్ మార్కెట్ సహకారంతో నిర్మించిన కళా చిత్రాల కోసం ప్రత్యేక కార్యక్రమం ఉంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న కెనడియన్ చిత్రనిర్మాతలు ఇంకా ఉత్పత్తి చేయని స్క్రీన్ప్లేలకు ఏర్పాటు చేసిన TIFF-CBC ఫిల్మ్స్ స్క్రీన్ రైటర్ అవార్డును కూడా ఇందులో అందిస్తారు. == అవార్డులు == === ట్రిబ్యూట్ పురస్కారాలు === టిఫ్ఫ్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డుల మొదటి గ్రహీతలను 2026 జూలై 29న ప్రకటించారు. వారిలో పెర్ఫార్మర్ అవార్డు విజేతలగా రోసలిండ్ ఎలియాజర్, ఇసాబెల్లె హప్పెర్ట్, డైరెక్టర్ అవార్డు విజేతగా లీ చాంగ్-డాంగ్, ఇంపాక్ట్ మీడియాలో జెఫ్ స్కోల్ అవార్డు విజేతగా సియాన్ హెడర్, స్పెషల్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు గ్రహీతగా పెనెలోప్ క్రజ్ ఉన్నారు. ఆగస్టులో రెండవ రౌండ్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు గ్రహీతలను ప్రకటించారు, ఇందులో నార్మన్ జ్యూయిసన్ అవార్డుకు సేథ్ రోగెన్, ఆర్టిసన్ అవార్డు గ్రహీతగా సినిమాటోగ్రాఫర్ ఆడమ్ పీట్కీవిజ్, రైజింగ్ టాలెంట్ అవార్డు గ్రహీత చిత్రనిర్మాత బాస్సామ్ తారిక్, షేర్ హర్ జర్నీ గ్రౌండ్బ్రేకర్ అవార్డు గ్రహీత హెలెన్ మిర్రెన్, రెండవ స్పెషల్ ట్రిబ్యూట్ అవార్డు విజేతగా ఫ్యాన్ బింగ్బింగ్ ఉన్నారు. === రెగ్యులర్ అవార్డ్స్ === ఈ ఉత్సవం న్యాయనిర్ణేతలు, ప్రేక్షకులు ఓటు వేసిన అవార్డులు సెప్టెంబరు 20న ఉత్సవం ముగింపులో ప్రకటించబడతాయి. == న్యాయమూర్తులు == * కెనడియన్ ఫీచర్ ఫిల్మ్ః హుబెర్ట్ డేవిస్, [[దీపా మెహతా]], క్రిస్టినా రోజర్స్ * కెనడియన్ డిస్కవరీః జరార్ కాన్, జస్టిన్ పిమ్లాట్, సోఫి రోమ్వారి * FIPRESCI: ప్రజ్ఞా మిశ్రా, చెటాలిన్ ఓలారు, సవినా పెట్కోవా, ఎనో లోప్స్ పాంటెస్, విక్టర్ స్టిఫ్ * NETPAC: మారా మట్టా, రిచర్డ్ ఫంగ్, పనాజియోటిస్ కోట్జాథానాసిస్ * ప్లాట్‌ఫాంః పాబ్లో ట్రాపెరో, అమ్మ అసాంటే, సిల్వియా చాంగ్, లూక్ డెరీ, ఆల్బర్ట్ లీ * షార్ట్ కట్స్ః జోకర్ హన్నా, క్రిస్ లావిస్, ఐరిస్ ఎన్జి == ప్లాట్‌ఫాం == ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ కార్యక్రమాన్ని జూలై 21న ప్రకటించారు. జ్యూరీలో పాబ్లో ట్రాపెరో, అమ్మ అసాంటే, సిల్వియా చాంగ్, లూక్ డెరీ, ఆల్బర్ట్ లీ ఉంటారు. పైన పేర్కొన్నట్లుగా, ప్లాట్‌ఫాం ప్రైజ్ పోటీ ఆరు అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం అవార్డులలో ఒకటి, ఇది ఇప్పుడు జాతీయ సమర్పణ ప్రక్రియ నుండి స్వతంత్రంగా ఉత్తమ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రంగా అకాడమీ అవార్డు ఆంగ్లేతర విజేతలకు అర్హత సాధించింది.<ref name="oscar" /> == భారతీయ చలనచిత్రాలు == {| class="wikitable" |+ !కేటగిరి !సినిమా !దర్శకులు !భాష |- |స్పెషల్ ప్రజెంటేషన్స్ |ఫూలన్ |రిచీ మెహతా |[[హిందీ]] |- |సెంటర్‌పీస్ |డోరతి |[[కార్తీక్ సుబ్బరాజ్]] |[[తమిళ భాష|తమిళం]] |- |ప్లాట్‌ఫాం |అంఘ్ |తేజ రియో |[[కొన్యాక్ భాష|కొన్యాక్]] |- |మిడ్‌నైట్ మ్యాడ్‌నెస్ |హాఫ్ |సంజాద్ |[[మలయాళం]] |- |షార్ట్‌కట్స్ |అమన్ |రాహుల్ రాయ్ |[[ఇంగ్లీషు భాష|ఆంగ్లం]] |} == మూలాలు == [[వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు]] ihr7qcafx8bl1s6xnolmfigcc7squ86 0 509500 4956976 2026-09-13T01:37:16Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతదేశంలోని పట్టణ ఉద్యానవనం}} {{Use dmy dates|date=February 2025}} {{Infobox park | name = జనేశ్వర్ మిశ్రా పార్క్ | image = Janeshwar Mishra Park.jpg | image_size = | image_caption = పార్కు ప్రాంగణంలో ఉన్న మానవ నిర్మిత సరస్సు. | type = పబ్లిక్ పార్క...' 4956976 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని పట్టణ ఉద్యానవనం}} {{Use dmy dates|date=February 2025}} {{Infobox park | name = జనేశ్వర్ మిశ్రా పార్క్ | image = Janeshwar Mishra Park.jpg | image_size = | image_caption = పార్కు ప్రాంగణంలో ఉన్న మానవ నిర్మిత సరస్సు. | type = పబ్లిక్ పార్క్ | location = [[లక్నో]]లోని [[గోమతీ నగర్|గోమతి నగర్]], ఉత్తర ప్రదేశ్, భారతదేశం | pushpin_map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | coordinates = {{coord|26.834899|N|80.988686|E|format=dms|display=inline,title}} | area = {{cvt|376|acre}} | created = {{Start_date|2014}} | operator = లక్నో అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ | visitation_num = | status = సంవత్సరం పొడవునా తెరిచి ఉంటుంది | website = }} [[File:Pandit Janeshwar Mishra alias Chhote Lohia.jpg|thumb|పార్కులో పండిట్ జనేశ్వర్ మిశ్రా విగ్రహం.]] '''జనేశ్వర్ మిశ్రా పార్క్''' భారతదేశంలోని [[లక్నో]]లో గల [[గోమతీ నగర్|గోమతి నగర్]] ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక [[పట్టణ ఉద్యానవనం]]. [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|సమాజ్‌వాదీ పార్టీ]] దివంగత రాజకీయ నాయకుడు [[జనేశ్వర్ మిశ్రా]] జ్ఞాపకార్థం దీనికి ఆ పేరు పెట్టారు. సుమారు 376 ఎకరాల (152 హెక్టార్లు) విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ ఉద్యానవనం ఆసియాలోని అతిపెద్ద పట్టణ ఉద్యానవనాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది, దీనిని తరచుగా [[లండన్]] లోని [[హైడ్ పార్క్, లండన్|హైడ్ పార్క్]] కు లక్నో సమాధానంగా అభివర్ణిస్తారు. ఈ ఉద్యానవనాన్ని [[లక్నో అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ]] (ఎల్‌డీఏ) నిర్వహిస్తోంది. == చరిత్ర == అప్పటి [[ఉత్తరప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] [[అఖిలేష్ యాదవ్]] 2012 ఆగస్టు 6న జనేశ్వర్ మిశ్రా 79వ జయంతి సందర్భంగా ఈ పార్కుకు శంకుస్థాపన చేశారు. లక్నో అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ మొత్తం ₹168 కోట్ల వ్యయంతో ఈ నిర్మాణాన్ని చేపట్టింది. 2014 ఆగస్టు 5న ప్రారంభించిన ఈ పార్కును ఆ తర్వాత కొద్దిరోజులకే ప్రజల సందర్శనార్థం తెరిచారు. ఈ ఉద్యానవనం జలసంబంధిత, భౌగోళిక ప్రణాళికను [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ కాన్పూర్]] రూపొందించగా, దీని నిర్మాణ, ల్యాండ్‌స్కేప్ బ్లూప్రింట్‌ను న్యూఢిల్లీలోని [[స్కూల్ ఆఫ్ ప్లానింగ్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్]] సిద్ధం చేసింది. పట్టణ వాతావరణంలో పెద్ద, విశాలమైన, ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండే పచ్చని ప్రదేశం కోసం లండన్ లోని హైడ్ పార్క్‌ను స్ఫూర్తిగా తీసుకుని దీనికి రూపకల్పన చేశారు. పార్కులో ప్రత్యేక క్రీడా ప్రాంగణం, అదనపు సౌకర్యాల ఏర్పాటు కోసం [[ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] 2024లో అదనంగా ₹10.16 కోట్లు కేటాయిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది, తొమ్మిది నెలల్లో ఈ పనులను పూర్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.<ref>{{cite news |title=UP govt launches revitalization plan for Lucknow's Janeshwar Mishra Park |url=https://www.bignewsnetwork.com/news/274435803/up-govt-launches-revitalization-plan-for-lucknow-janeshwar-mishra-park |work=Big News Network |date=27 June 2024 |access-date=5 June 2026}}</ref> == ప్రదేశం == లక్నో ఈశాన్య భాగంలో ఉన్న గోమతి నగర్ ఎక్స్‌టెన్షన్, పార్ట్-1లో ఈ ఉద్యానవనం ఉంది. దీని ఉత్తర అంచు వెంబడి లక్నో-ఫైజాబాద్ ఉత్తర రైల్వే లైన్ వెళుతుంది, దక్షిణ సరిహద్దు [[గోమతీ నది]] మైదానాలను ఆనుకుని ఉంటుంది. నదీ తీరంలో ఉండటం వలన పార్కు పర్యావరణ వ్యవస్థ మెరుగుపడింది, ముఖ్యంగా ఇక్కడి జీవవైవిధ్యం, వలస పక్షుల రాకకు ఇది అనుకూలంగా ఉంటుంది. ఈ ఉద్యానవనానికి గోమతి నగర్‌లోని వాణిజ్య, నివాస ప్రాంతాల నుండి రోడ్డు మార్గం ద్వారా సులభంగా చేరుకోవచ్చు. == రూపకల్పన == పార్కు మధ్య భాగంలో ప్రధాన ఆకర్షణగా మూడు కృత్రిమ సరస్సులను ఏర్పాటు చేశారు. వీటిలో అతిపెద్ద సరస్సు సుమారు 40 నుండి 45 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉంటుంది; సుమారు 14 ఎకరాలు, 18 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న మరో రెండు చిన్న నీటి వనరులు పార్కులో ఇతర చోట్ల ఉన్నాయి. వలస పక్షులను ఆకర్షించేలా, జల జీవవైవిధ్యాన్ని పెంపొందించేలా ఈ సరస్సులను రూపొందించారు. పచ్చదనంతో కూడిన గుట్టలు, చెట్లతో నిండిన గట్లు, స్థానిక వృక్ష సంపద పార్కు అంతటా విస్తరించి ఉన్నాయి. పాదచారుల మార్గాలకు వేరుగా, పార్కు చుట్టూ, లోపలి మార్గాల గుండా ప్రత్యేక సైక్లింగ్, జాగింగ్ ట్రాక్‌లు ఉన్నాయి.<ref name="traveltriangle">{{cite web |title=Janeshwar Mishra Park is a retreat to ultimate enjoyment |url=https://traveltriangle.com/blog/janeshwar-mishra-park/ |website=TravelTriangle |access-date=5 June 2026}}</ref> == ప్రత్యేకతలు == పార్కులోని మూడు సరస్సులు సందర్శకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి. సెంట్రల్ లేక్ లో ప్యాడిల్ బోటింగ్, గొండోలా రైడ్‌లు అందుబాటులో ఉన్నాయి, ప్రతి రైడ్‌కు ₹100 చార్జీ వసూలు చేస్తారు.<ref name="traveltriangle" /> చలికాలంలో సరస్సుల తీరాలకు వలస వచ్చే నీటి పక్షులు పక్షి ప్రేమికులకు కనువిందు చేస్తాయి. పార్కులో ప్రత్యేక సైక్లింగ్, జాగింగ్ ట్రాక్‌లు ఏర్పాటు చేశారు, ఇవి పార్కు చుట్టూ విస్తరించి ఉండి లోపలి భాగాలను కలుపుతాయి. ఈ ట్రాక్‌లను పాదచారుల నడక మార్గాల నుండి వేరు చేశారు. పార్కు చుట్టూ ఉన్న ట్రాక్ చాలా కిలోమీటర్ల పొడవు ఉండటంతో, ఉదయం పూట వ్యాయామం చేసే వారికి ఇది అనువైన ప్రదేశంగా మారింది.<ref name="traveltriangle" /> పార్కులో ఉన్న ఓపెన్-ఎయిర్ ఆంఫిథియేటర్‌ను సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, బహిరంగ సభలు, సామాజిక సమావేశాలకు ఉపయోగిస్తారు.{{cn|date=June 2026}} జాగింగ్ ట్రాక్ వెంట పలు చోట్ల అవుట్‌డోర్ జిమ్నాసియం పరికరాలను ఏర్పాటు చేశారు, సందర్శకులకు ఉచిత ఫిట్‌నెస్ సదుపాయాలను ఇవి అందిస్తాయి.<ref name="traveltriangle" /> పార్కులో ప్రత్యేకంగా యోగా, ధ్యానం చేసుకునేందుకు ఒక ప్రదేశం ఉంది, ఉదయం పూట దీనిని క్రమం తప్పకుండా ఉపయోగిస్తారు.<ref name="traveltriangle" /> పార్కులోని ఒక ప్రత్యేక విభాగంలో అందమైన వాతావరణం మధ్య భారీ డైనోసార్ల నమూనాలు ఉన్నాయి. వినోదం, విజ్ఞానం అందించే ఈ ఆకర్షణను చూడటానికి పిల్లలతో పాటు కుటుంబాలు విశేషంగా వస్తుంటాయి.<ref>{{cite web |title=Jurassic Park experience at Janeshwar Mishra Park, Lucknow |url=https://www.peopleoflucknow.com/tourism-travel/park-monuments/jurassic-park-experience-at-janeshwar-mishra-park-lucknow/ |website=People of Lucknow |access-date=5 June 2026}}</ref> అనేక రకాల సీతాకోకచిలుకలకు ఆవాసం కల్పించడానికి పార్కులో పూల మొక్కలు, స్థానిక వృక్షాలతో ప్రత్యేక బటర్‌ఫ్లై ఎన్‌క్లోజర్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. ఇది వాటి సంరక్షణ కేంద్రంగా, సందర్శకులను ఆకర్షించే ప్రదేశంగా పనిచేస్తుంది.<ref name="traveltriangle" /> ఔషధ, సుగంధ మొక్కలతో కూడిన హెర్బల్ గార్డెన్ సంప్రదాయ మొక్కల గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఉన్న సందర్శకులకు విజ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది.<ref name="traveltriangle" /> పార్కు అంతటా పిల్లల కోసం బహుళ ఆట స్థలాలు ఉన్నాయి, వీటిలో వయస్సుకి తగిన ఆట వస్తువులను నీడ ఉండే ప్రదేశాలలో అమర్చారు.<ref name="traveltriangle" /> సాయంత్రం వేళల్లో నిర్దేశించిన సమయాల్లో పనిచేసే మ్యూజికల్ ఫౌంటెన్ నీరు, వెలుతురుల సమన్వయంతో అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని అందిస్తుంది.{{cn|date=June 2026}} జ్ఞాపకార్థంగా ఉద్యానవన ప్రాంగణంలో జనేశ్వర్ మిశ్రా నిలువెత్తు విగ్రహాన్ని నెలకొల్పారు.{{cn|date=June 2026}} == జనేశ్వర్ మిశ్రా == [[జనేశ్వర్ మిశ్రా]] (5 ఆగస్టు 1933 – 22 జనవరి 2010) ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని [[బల్లియా జిల్లా]]కు చెందిన భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన [[అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం]]లో చదువుకున్నారు, అక్కడే ఆయన సమాజ్‌వాదీ యువజన సభలో చేరి [[రామ్ మనోహర్ లోహియా]], రాజ్ నారాయణ్ లకు సన్నిహితులయ్యారు. సామ్యవాద భావజాలానికి అంకితమైన ఆయనను 'ఛోటే లోహియా' (జూనియర్ లోహియా) అని పిలిచేవారు. మిశ్రా ప్రయాగరాజ్ నియోజకవర్గం నుంచి నాలుగుసార్లు [[లోక్‌సభ]]కు ఎన్నికయ్యారు, 1996 నుంచి ఉత్తర ప్రదేశ్ కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడిగా పనిచేశారు. వివిధ ప్రభుత్వాలలో ఆయన పలు మంత్రి పదవులు చేపట్టారు, 1979-80లో షిప్పింగ్, రవాణా శాఖ సహాయ మంత్రిగా, ప్రధాన మంత్రి [[చంద్రశేఖర్]] హయాంలో రైల్వే మంత్రిగా (1990-91), జల వనరుల మంత్రిగా (1996-97), పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిగా (1997-98) ఆయన విధులు నిర్వర్తించారు. [[ములాయం సింగ్ యాదవ్]] తో కలిసి ఆయనను [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|సమాజ్‌వాదీ పార్టీ]] వ్యవస్థాపకులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు, ఆ పార్టీకి జాతీయ ఉపాధ్యక్షుడిగా కూడా ఆయన పనిచేశారు.<ref>{{cite web |title=Janeshwar Mishra, a real 'Samajwadi' leader in Mulayam Singh's SP |url=https://theprint.in/theprint-profile/janeshwar-mishra-a-real-samajwadi-leader-in-mulayam-singhs-sp/180696/ |website=The Print |access-date=5 June 2026}}</ref> మిశ్రా 76 ఏళ్ల వయసులో 2010 జనవరి 22న అలహాబాద్ లోని తేజ్ బహదూర్ సప్రూ ఆసుపత్రిలో గుండెపోటుతో మరణించారు. మరణించే సమయానికి ఆయన రాజ్యసభ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. == మూలాలు == {{reflist}} {{Lucknow}} [[Category:లక్నోలోని భవనాలు, నిర్మాణాలు]] [[Category:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని స్మారక కట్టడాలు]] [[Category:లక్నోలోని ఉద్యానవనాలు]] [[Category:పట్టణ ప్రజా ఉద్యానవనాలు]] [[Category:2014లో ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో స్థాపించినవి]] 3slfgfdlsmkg7bt321hph94ttmvht3c 4956977 4956976 2026-09-13T01:38:57Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956977 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని పట్టణ ఉద్యానవనం}} {{Use dmy dates|date=February 2025}} {{Infobox park | name = జనేశ్వర్ మిశ్రా పార్క్ | image = Janeshwar Mishra Park.jpg | image_size = | image_caption = పార్కు ప్రాంగణంలో ఉన్న మానవ నిర్మిత సరస్సు. | type = పబ్లిక్ పార్క్ | location = [[లక్నో]]లోని [[గోమతీ నగర్|గోమతి నగర్]], ఉత్తర ప్రదేశ్, భారతదేశం | pushpin_map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | coordinates = {{coord|26.834899|N|80.988686|E|format=dms|display=inline,title}} | area = {{cvt|376|acre}} | created = {{Start_date|2014}} | operator = లక్నో అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ | visitation_num = | status = సంవత్సరం పొడవునా తెరిచి ఉంటుంది | website = }} [[File:Pandit Janeshwar Mishra alias Chhote Lohia.jpg|thumb|పార్కులో పండిట్ జనేశ్వర్ మిశ్రా విగ్రహం.]] '''జనేశ్వర్ మిశ్రా పార్క్''' భారతదేశంలోని [[లక్నో]]లో గల గోమతి నగర్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక పట్టణ ఉద్యానవనం. [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|సమాజ్‌వాదీ పార్టీ]] దివంగత రాజకీయ నాయకుడు [[జానేశ్వర్ మిశ్రా|జనేశ్వర్ మిశ్రా]] జ్ఞాపకార్థం దీనికి ఆ పేరు పెట్టారు. సుమారు 376 ఎకరాల (152 హెక్టార్లు) విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ ఉద్యానవనం ఆసియాలోని అతిపెద్ద పట్టణ ఉద్యానవనాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది, దీనిని తరచుగా [[లండన్]] లోని హైడ్ పార్క్ కు లక్నో సమాధానంగా అభివర్ణిస్తారు. ఈ ఉద్యానవనాన్ని లక్నో అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (ఎల్‌డీఏ) నిర్వహిస్తోంది. == చరిత్ర == అప్పటి ఉత్తరప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి [[అఖిలేష్ యాదవ్]] 2012 ఆగస్టు 6న జనేశ్వర్ మిశ్రా 79వ జయంతి సందర్భంగా ఈ పార్కుకు శంకుస్థాపన చేశారు. లక్నో అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ మొత్తం ₹168 కోట్ల వ్యయంతో ఈ నిర్మాణాన్ని చేపట్టింది. 2014 ఆగస్టు 5న ప్రారంభించిన ఈ పార్కును ఆ తర్వాత కొద్దిరోజులకే ప్రజల సందర్శనార్థం తెరిచారు. ఈ ఉద్యానవనం జలసంబంధిత, భౌగోళిక ప్రణాళికను [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ కాన్పూర్]] రూపొందించగా, దీని నిర్మాణ, ల్యాండ్‌స్కేప్ బ్లూప్రింట్‌ను న్యూఢిల్లీలోని స్కూల్ ఆఫ్ ప్లానింగ్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్ సిద్ధం చేసింది. పట్టణ వాతావరణంలో పెద్ద, విశాలమైన, ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండే పచ్చని ప్రదేశం కోసం లండన్ లోని హైడ్ పార్క్‌ను స్ఫూర్తిగా తీసుకుని దీనికి రూపకల్పన చేశారు. పార్కులో ప్రత్యేక క్రీడా ప్రాంగణం, అదనపు సౌకర్యాల ఏర్పాటు కోసం [[ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] 2024లో అదనంగా ₹10.16 కోట్లు కేటాయిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది, తొమ్మిది నెలల్లో ఈ పనులను పూర్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.<ref>{{cite news |title=UP govt launches revitalization plan for Lucknow's Janeshwar Mishra Park |url=https://www.bignewsnetwork.com/news/274435803/up-govt-launches-revitalization-plan-for-lucknow-janeshwar-mishra-park |work=Big News Network |date=27 June 2024 |access-date=5 June 2026}}</ref> == ప్రదేశం == లక్నో ఈశాన్య భాగంలో ఉన్న గోమతి నగర్ ఎక్స్‌టెన్షన్, పార్ట్-1లో ఈ ఉద్యానవనం ఉంది. దీని ఉత్తర అంచు వెంబడి లక్నో-ఫైజాబాద్ ఉత్తర రైల్వే లైన్ వెళుతుంది, దక్షిణ సరిహద్దు గోమతీ నది మైదానాలను ఆనుకుని ఉంటుంది. నదీ తీరంలో ఉండటం వలన పార్కు పర్యావరణ వ్యవస్థ మెరుగుపడింది, ముఖ్యంగా ఇక్కడి జీవవైవిధ్యం, వలస పక్షుల రాకకు ఇది అనుకూలంగా ఉంటుంది. ఈ ఉద్యానవనానికి గోమతి నగర్‌లోని వాణిజ్య, నివాస ప్రాంతాల నుండి రోడ్డు మార్గం ద్వారా సులభంగా చేరుకోవచ్చు. == రూపకల్పన == పార్కు మధ్య భాగంలో ప్రధాన ఆకర్షణగా మూడు కృత్రిమ సరస్సులను ఏర్పాటు చేశారు. వీటిలో అతిపెద్ద సరస్సు సుమారు 40 నుండి 45 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉంటుంది; సుమారు 14 ఎకరాలు, 18 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న మరో రెండు చిన్న నీటి వనరులు పార్కులో ఇతర చోట్ల ఉన్నాయి. వలస పక్షులను ఆకర్షించేలా, జల జీవవైవిధ్యాన్ని పెంపొందించేలా ఈ సరస్సులను రూపొందించారు. పచ్చదనంతో కూడిన గుట్టలు, చెట్లతో నిండిన గట్లు, స్థానిక వృక్ష సంపద పార్కు అంతటా విస్తరించి ఉన్నాయి. పాదచారుల మార్గాలకు వేరుగా, పార్కు చుట్టూ, లోపలి మార్గాల గుండా ప్రత్యేక సైక్లింగ్, జాగింగ్ ట్రాక్‌లు ఉన్నాయి.<ref name="traveltriangle">{{cite web |title=Janeshwar Mishra Park is a retreat to ultimate enjoyment |url=https://traveltriangle.com/blog/janeshwar-mishra-park/ |website=TravelTriangle |access-date=5 June 2026}}</ref> == ప్రత్యేకతలు == పార్కులోని మూడు సరస్సులు సందర్శకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి. సెంట్రల్ లేక్ లో ప్యాడిల్ బోటింగ్, గొండోలా రైడ్‌లు అందుబాటులో ఉన్నాయి, ప్రతి రైడ్‌కు ₹100 చార్జీ వసూలు చేస్తారు.<ref name="traveltriangle" /> చలికాలంలో సరస్సుల తీరాలకు వలస వచ్చే నీటి పక్షులు పక్షి ప్రేమికులకు కనువిందు చేస్తాయి. పార్కులో ప్రత్యేక సైక్లింగ్, జాగింగ్ ట్రాక్‌లు ఏర్పాటు చేశారు, ఇవి పార్కు చుట్టూ విస్తరించి ఉండి లోపలి భాగాలను కలుపుతాయి. ఈ ట్రాక్‌లను పాదచారుల నడక మార్గాల నుండి వేరు చేశారు. పార్కు చుట్టూ ఉన్న ట్రాక్ చాలా కిలోమీటర్ల పొడవు ఉండటంతో, ఉదయం పూట వ్యాయామం చేసే వారికి ఇది అనువైన ప్రదేశంగా మారింది.<ref name="traveltriangle" /> పార్కులో ఉన్న ఓపెన్-ఎయిర్ ఆంఫిథియేటర్‌ను సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, బహిరంగ సభలు, సామాజిక సమావేశాలకు ఉపయోగిస్తారు.{{cn|date=June 2026}} జాగింగ్ ట్రాక్ వెంట పలు చోట్ల అవుట్‌డోర్ జిమ్నాసియం పరికరాలను ఏర్పాటు చేశారు, సందర్శకులకు ఉచిత ఫిట్‌నెస్ సదుపాయాలను ఇవి అందిస్తాయి.<ref name="traveltriangle" /> పార్కులో ప్రత్యేకంగా యోగా, ధ్యానం చేసుకునేందుకు ఒక ప్రదేశం ఉంది, ఉదయం పూట దీనిని క్రమం తప్పకుండా ఉపయోగిస్తారు.<ref name="traveltriangle" /> పార్కులోని ఒక ప్రత్యేక విభాగంలో అందమైన వాతావరణం మధ్య భారీ డైనోసార్ల నమూనాలు ఉన్నాయి. వినోదం, విజ్ఞానం అందించే ఈ ఆకర్షణను చూడటానికి పిల్లలతో పాటు కుటుంబాలు విశేషంగా వస్తుంటాయి.<ref>{{cite web |title=Jurassic Park experience at Janeshwar Mishra Park, Lucknow |url=https://www.peopleoflucknow.com/tourism-travel/park-monuments/jurassic-park-experience-at-janeshwar-mishra-park-lucknow/ |website=People of Lucknow |access-date=5 June 2026}}</ref> అనేక రకాల సీతాకోకచిలుకలకు ఆవాసం కల్పించడానికి పార్కులో పూల మొక్కలు, స్థానిక వృక్షాలతో ప్రత్యేక బటర్‌ఫ్లై ఎన్‌క్లోజర్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. ఇది వాటి సంరక్షణ కేంద్రంగా, సందర్శకులను ఆకర్షించే ప్రదేశంగా పనిచేస్తుంది.<ref name="traveltriangle" /> ఔషధ, సుగంధ మొక్కలతో కూడిన హెర్బల్ గార్డెన్ సంప్రదాయ మొక్కల గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఉన్న సందర్శకులకు విజ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది.<ref name="traveltriangle" /> పార్కు అంతటా పిల్లల కోసం బహుళ ఆట స్థలాలు ఉన్నాయి, వీటిలో వయస్సుకి తగిన ఆట వస్తువులను నీడ ఉండే ప్రదేశాలలో అమర్చారు.<ref name="traveltriangle" /> సాయంత్రం వేళల్లో నిర్దేశించిన సమయాల్లో పనిచేసే మ్యూజికల్ ఫౌంటెన్ నీరు, వెలుతురుల సమన్వయంతో అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని అందిస్తుంది.{{cn|date=June 2026}} జ్ఞాపకార్థంగా ఉద్యానవన ప్రాంగణంలో జనేశ్వర్ మిశ్రా నిలువెత్తు విగ్రహాన్ని నెలకొల్పారు.{{cn|date=June 2026}} == [[జానేశ్వర్ మిశ్రా]] == జనేశ్వర్ మిశ్రా (5 ఆగస్టు 1933 – 22 జనవరి 2010) ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని [[బల్లియా జిల్లా]]కు చెందిన భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకున్నారు, అక్కడే ఆయన సమాజ్‌వాదీ యువజన సభలో చేరి [[రామ్ మనోహర్ లోహియా]], రాజ్ నారాయణ్ లకు సన్నిహితులయ్యారు. సామ్యవాద భావజాలానికి అంకితమైన ఆయనను 'ఛోటే లోహియా' (జూనియర్ లోహియా) అని పిలిచేవారు. మిశ్రా ప్రయాగరాజ్ నియోజకవర్గం నుంచి నాలుగుసార్లు [[లోక్‌సభ]]కు ఎన్నికయ్యారు, 1996 నుంచి ఉత్తర ప్రదేశ్ కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడిగా పనిచేశారు. వివిధ ప్రభుత్వాలలో ఆయన పలు మంత్రి పదవులు చేపట్టారు, 1979-80లో షిప్పింగ్, రవాణా శాఖ సహాయ మంత్రిగా, ప్రధాన మంత్రి [[చంద్రశేఖర్]] హయాంలో రైల్వే మంత్రిగా (1990-91), జల వనరుల మంత్రిగా (1996-97), పెట్రోలియం, సహజ వాయువు మంత్రిగా (1997-98) ఆయన విధులు నిర్వర్తించారు. [[ములాయం సింగ్ యాదవ్]] తో కలిసి ఆయనను [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|సమాజ్‌వాదీ పార్టీ]] వ్యవస్థాపకులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు, ఆ పార్టీకి జాతీయ ఉపాధ్యక్షుడిగా కూడా ఆయన పనిచేశారు.<ref>{{cite web |title=Janeshwar Mishra, a real 'Samajwadi' leader in Mulayam Singh's SP |url=https://theprint.in/theprint-profile/janeshwar-mishra-a-real-samajwadi-leader-in-mulayam-singhs-sp/180696/ |website=The Print |access-date=5 June 2026}}</ref> మిశ్రా 76 ఏళ్ల వయసులో 2010 జనవరి 22న అలహాబాద్ లోని తేజ్ బహదూర్ సప్రూ ఆసుపత్రిలో గుండెపోటుతో మరణించారు. మరణించే సమయానికి ఆయన రాజ్యసభ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. == మూలాలు == {{reflist}} d5e1rh4l5nz1br77flgfrodzsngddee 0 509501 4956985 2026-09-13T02:30:09Z InduSri123 152424 [[WP:AES|←]]Created page with ''''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''పాల్కురికి సోమనాథుడు''' రచించిన ద్వైపద కావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో ద్విపద ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద...' 4956985 wikitext text/x-wiki '''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''పాల్కురికి సోమనాథుడు''' రచించిన ద్వైపద కావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో ద్విపద ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద కావ్యాల్లో ఇది ఒకటి. వీరశైవ మత ప్రచారకుడైన పండితారాధ్యుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన బోధనలు మరియు శైవ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఈ గ్రంథం రచించబడింది. == కవి పరిచయం == ఈ కావ్య రచయిత పాల్కురికి సోమనాథుడు (12-13వ శతాబ్దం). ఈయన వీరశైవ మతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ‘దేశి’ కవిత్వాన్ని, జానపద రూపమైన '''ద్విపద ఛందస్సును''' స్వీకరించాడు. సంస్కృత భూయిష్టమైన మార్గ కవిత్వానికి భిన్నంగా, సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా ‘తెలుగు’ నుడికారంలో రచనలు చేయడం సోమనాథుని ప్రత్యేకత. == కావ్య వస్తువు & నిర్మాణం == పండితారాధ్య చరిత్రము వీరశైవ త్రిమూర్తులలో ఒకరైన '''మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని''' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా విరచితమైంది. ఇది మొత్తం '''ఐదు ప్రకరణలుగా''' (ఆశ్వాసాలు) విభజించబడింది: # '''దీక్షా ప్రకరణము:''' వీరశైవ మత దీక్షా విధానం, లింగధారణ, విభూతి-రుద్రాక్ష ప్రాశస్త్యం గురించి వివరిస్తుంది. # '''పురాతన ప్రకరణము:''' 63 మంది నయనార్లు (తమిళ శైవ భక్తులు) మరియు శైవ భక్తుల మహిమలు, కథలను ఇందులో వివరించారు. # '''వాద ప్రకరణము:''' ఇతర మతాల (ముఖ్యంగా జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ) సిద్ధాంతాలను ఖండిస్తూ, శైవ మత విశిష్టతను తార్కికంగా నిరూపించే ఘట్టం. # '''మహిమ ప్రకరణము:''' మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ప్రదర్శించిన వివిధ పారమౌతిక శక్తులు, అద్భుతాలు మరియు భక్తి మహిమల వివరణ. # '''పర్వత ప్రకరణము:''' పండితారాధ్యుని అంతిమ రోజులు, శ్రీశైల పర్వత యాత్ర మరియు ఆయన శివైక్యం చెందడాన్ని ఇందులో వర్ణించారు. == సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత == * '''విజ్ఞాన సర్వస్వం:''' పండితారాధ్య చరిత్రము కేవలం ఒక భక్తి కావ్యమే కాకుండా, నాటి సమాజం, సంగీతం, నాట్యం, జానపద కళలు మరియు ఆచార వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలు కలిగిన ఒక '''సాంస్కృతిక విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia)'''. * '''సంగీత, నాట్య కళలు:''' ఈ కావ్యంలోని ‘పర్వత ప్రకరణము’లో నాటి వివిధ రకాల దేశి నృత్యాలు, వాయిద్యాలు, సంగీత రాగాలు మరియు తోలుబొమ్మలాటల ప్రస్తావన విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. * '''భాషా విశేషాలు:''' అచ్చతెలుగు పదాలు, సామెతలు, జాతీయాలను సోమనాథుడు ఇందులో సమృద్ధిగా ఉపయోగించాడు. == ముగింపు == తెలుగు సాహిత్యంలో వీరశైవ రసంతో రూపుదిద్దుకున్న తొలి స్వతంత్ర కావ్యాలలో పండితారాధ్య చరిత్రము అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ద్విపద కావ్య ప్రక్రియకు కావ్య గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టడంలోనూ, నాటి సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రించడంలోనూ ఈ గ్రంథం చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది. hkfjhm2w65hr00xiete0had3kn2f6bf 4956986 4956985 2026-09-13T02:31:29Z InduSri123 152424 4956986 wikitext text/x-wiki '''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''పాల్కురికి సోమనాథుడు''' రచించిన ద్విపదకావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో ద్విపద ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద కావ్యాల్లో ఇది ఒకటి. వీరశైవ మత ప్రచారకుడైన పండితారాధ్యుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన బోధనలు మరియు శైవ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఈ గ్రంథం రచించబడింది. == కవి పరిచయం == ఈ కావ్య రచయిత పాల్కురికి సోమనాథుడు (12-13వ శతాబ్దం). ఈయన వీరశైవ మతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ‘దేశి’ కవిత్వాన్ని, జానపద రూపమైన '''ద్విపద ఛందస్సును''' స్వీకరించాడు. సంస్కృత భూయిష్టమైన మార్గ కవిత్వానికి భిన్నంగా, సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా ‘తెలుగు’ నుడికారంలో రచనలు చేయడం సోమనాథుని ప్రత్యేకత. == కావ్య వస్తువు & నిర్మాణం == పండితారాధ్య చరిత్రము వీరశైవ త్రిమూర్తులలో ఒకరైన '''మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని''' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా విరచితమైంది. ఇది మొత్తం '''ఐదు ప్రకరణలుగా''' (ఆశ్వాసాలు) విభజించబడింది: # '''దీక్షా ప్రకరణము:''' వీరశైవ మత దీక్షా విధానం, లింగధారణ, విభూతి-రుద్రాక్ష ప్రాశస్త్యం గురించి వివరిస్తుంది. # '''పురాతన ప్రకరణము:''' 63 మంది నయనార్లు (తమిళ శైవ భక్తులు) మరియు శైవ భక్తుల మహిమలు, కథలను ఇందులో వివరించారు. # '''వాద ప్రకరణము:''' ఇతర మతాల (ముఖ్యంగా జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ) సిద్ధాంతాలను ఖండిస్తూ, శైవ మత విశిష్టతను తార్కికంగా నిరూపించే ఘట్టం. # '''మహిమ ప్రకరణము:''' మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ప్రదర్శించిన వివిధ పారమౌతిక శక్తులు, అద్భుతాలు మరియు భక్తి మహిమల వివరణ. # '''పర్వత ప్రకరణము:''' పండితారాధ్యుని అంతిమ రోజులు, శ్రీశైల పర్వత యాత్ర మరియు ఆయన శివైక్యం చెందడాన్ని ఇందులో వర్ణించారు. == సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత == * '''విజ్ఞాన సర్వస్వం:''' పండితారాధ్య చరిత్రము కేవలం ఒక భక్తి కావ్యమే కాకుండా, నాటి సమాజం, సంగీతం, నాట్యం, జానపద కళలు మరియు ఆచార వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలు కలిగిన ఒక '''సాంస్కృతిక విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia)'''. * '''సంగీత, నాట్య కళలు:''' ఈ కావ్యంలోని ‘పర్వత ప్రకరణము’లో నాటి వివిధ రకాల దేశి నృత్యాలు, వాయిద్యాలు, సంగీత రాగాలు మరియు తోలుబొమ్మలాటల ప్రస్తావన విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. * '''భాషా విశేషాలు:''' అచ్చతెలుగు పదాలు, సామెతలు, జాతీయాలను సోమనాథుడు ఇందులో సమృద్ధిగా ఉపయోగించాడు. == ముగింపు == తెలుగు సాహిత్యంలో వీరశైవ రసంతో రూపుదిద్దుకున్న తొలి స్వతంత్ర కావ్యాలలో పండితారాధ్య చరిత్రము అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ద్విపద కావ్య ప్రక్రియకు కావ్య గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టడంలోనూ, నాటి సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రించడంలోనూ ఈ గ్రంథం చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది. sns6v0pit6lujxvoxyk4vfjb9s22jfk 4956987 4956986 2026-09-13T02:33:30Z InduSri123 152424 4956987 wikitext text/x-wiki '''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''[[పాల్కురికి సోమనాథుడు]]''' రచించిన ద్విపదకావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో ద్విపద ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద కావ్యాల్లో ఇది ఒకటి. వీరశైవ మత ప్రచారకుడైన పండితారాధ్యుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన బోధనలు మరియు శైవ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఈ గ్రంథం రచించబడింది. == కవి పరిచయం == ఈ కావ్య రచయిత పాల్కురికి సోమనాథుడు (12-13వ శతాబ్దం). ఈయన వీరశైవ మతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ‘దేశి’ కవిత్వాన్ని, జానపద రూపమైన '''ద్విపద ఛందస్సును''' స్వీకరించాడు. సంస్కృత భూయిష్టమైన మార్గ కవిత్వానికి భిన్నంగా, సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా ‘తెలుగు’ నుడికారంలో రచనలు చేయడం సోమనాథుని ప్రత్యేకత. == కావ్య వస్తువు & నిర్మాణం == పండితారాధ్య చరిత్రము వీరశైవ త్రిమూర్తులలో ఒకరైన '''మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని''' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా విరచితమైంది. ఇది మొత్తం '''ఐదు ప్రకరణలుగా''' (ఆశ్వాసాలు) విభజించబడింది: # '''దీక్షా ప్రకరణము:''' వీరశైవ మత దీక్షా విధానం, లింగధారణ, విభూతి-రుద్రాక్ష ప్రాశస్త్యం గురించి వివరిస్తుంది. # '''పురాతన ప్రకరణము:''' 63 మంది నయనార్లు (తమిళ శైవ భక్తులు) మరియు శైవ భక్తుల మహిమలు, కథలను ఇందులో వివరించారు. # '''వాద ప్రకరణము:''' ఇతర మతాల (ముఖ్యంగా జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ) సిద్ధాంతాలను ఖండిస్తూ, శైవ మత విశిష్టతను తార్కికంగా నిరూపించే ఘట్టం. # '''మహిమ ప్రకరణము:''' మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ప్రదర్శించిన వివిధ పారమౌతిక శక్తులు, అద్భుతాలు మరియు భక్తి మహిమల వివరణ. # '''పర్వత ప్రకరణము:''' పండితారాధ్యుని అంతిమ రోజులు, శ్రీశైల పర్వత యాత్ర మరియు ఆయన శివైక్యం చెందడాన్ని ఇందులో వర్ణించారు. == సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత == * '''విజ్ఞాన సర్వస్వం:''' పండితారాధ్య చరిత్రము కేవలం ఒక భక్తి కావ్యమే కాకుండా, నాటి సమాజం, సంగీతం, నాట్యం, జానపద కళలు మరియు ఆచార వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలు కలిగిన ఒక '''సాంస్కృతిక విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia)'''. * '''సంగీత, నాట్య కళలు:''' ఈ కావ్యంలోని ‘పర్వత ప్రకరణము’లో నాటి వివిధ రకాల దేశి నృత్యాలు, వాయిద్యాలు, సంగీత రాగాలు మరియు తోలుబొమ్మలాటల ప్రస్తావన విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. * '''భాషా విశేషాలు:''' అచ్చతెలుగు పదాలు, సామెతలు, జాతీయాలను సోమనాథుడు ఇందులో సమృద్ధిగా ఉపయోగించాడు. == ముగింపు == తెలుగు సాహిత్యంలో వీరశైవ రసంతో రూపుదిద్దుకున్న తొలి స్వతంత్ర కావ్యాలలో పండితారాధ్య చరిత్రము అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ద్విపద కావ్య ప్రక్రియకు కావ్య గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టడంలోనూ, నాటి సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రించడంలోనూ ఈ గ్రంథం చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది. faxl4eh04cedj3do3trusckhltsjb81 4956988 4956987 2026-09-13T02:34:32Z InduSri123 152424 4956988 wikitext text/x-wiki '''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''[[పాల్కురికి సోమనాథుడు]]''' రచించిన ద్విపదకావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో [[ద్విపద]] ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద కావ్యాల్లో ఇది ఒకటి. వీరశైవ మత ప్రచారకుడైన పండితారాధ్యుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన బోధనలు మరియు శైవ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఈ గ్రంథం రచించబడింది. == కవి పరిచయం == ఈ కావ్య రచయిత పాల్కురికి సోమనాథుడు (12-13వ శతాబ్దం). ఈయన వీరశైవ మతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ‘దేశి’ కవిత్వాన్ని, జానపద రూపమైన '''ద్విపద ఛందస్సును''' స్వీకరించాడు. సంస్కృత భూయిష్టమైన మార్గ కవిత్వానికి భిన్నంగా, సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా ‘తెలుగు’ నుడికారంలో రచనలు చేయడం సోమనాథుని ప్రత్యేకత. == కావ్య వస్తువు & నిర్మాణం == పండితారాధ్య చరిత్రము వీరశైవ త్రిమూర్తులలో ఒకరైన '''మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని''' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా విరచితమైంది. ఇది మొత్తం '''ఐదు ప్రకరణలుగా''' (ఆశ్వాసాలు) విభజించబడింది: # '''దీక్షా ప్రకరణము:''' వీరశైవ మత దీక్షా విధానం, లింగధారణ, విభూతి-రుద్రాక్ష ప్రాశస్త్యం గురించి వివరిస్తుంది. # '''పురాతన ప్రకరణము:''' 63 మంది నయనార్లు (తమిళ శైవ భక్తులు) మరియు శైవ భక్తుల మహిమలు, కథలను ఇందులో వివరించారు. # '''వాద ప్రకరణము:''' ఇతర మతాల (ముఖ్యంగా జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ) సిద్ధాంతాలను ఖండిస్తూ, శైవ మత విశిష్టతను తార్కికంగా నిరూపించే ఘట్టం. # '''మహిమ ప్రకరణము:''' మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ప్రదర్శించిన వివిధ పారమౌతిక శక్తులు, అద్భుతాలు మరియు భక్తి మహిమల వివరణ. # '''పర్వత ప్రకరణము:''' పండితారాధ్యుని అంతిమ రోజులు, శ్రీశైల పర్వత యాత్ర మరియు ఆయన శివైక్యం చెందడాన్ని ఇందులో వర్ణించారు. == సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత == * '''విజ్ఞాన సర్వస్వం:''' పండితారాధ్య చరిత్రము కేవలం ఒక భక్తి కావ్యమే కాకుండా, నాటి సమాజం, సంగీతం, నాట్యం, జానపద కళలు మరియు ఆచార వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలు కలిగిన ఒక '''సాంస్కృతిక విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia)'''. * '''సంగీత, నాట్య కళలు:''' ఈ కావ్యంలోని ‘పర్వత ప్రకరణము’లో నాటి వివిధ రకాల దేశి నృత్యాలు, వాయిద్యాలు, సంగీత రాగాలు మరియు తోలుబొమ్మలాటల ప్రస్తావన విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. * '''భాషా విశేషాలు:''' అచ్చతెలుగు పదాలు, సామెతలు, జాతీయాలను సోమనాథుడు ఇందులో సమృద్ధిగా ఉపయోగించాడు. == ముగింపు == తెలుగు సాహిత్యంలో వీరశైవ రసంతో రూపుదిద్దుకున్న తొలి స్వతంత్ర కావ్యాలలో పండితారాధ్య చరిత్రము అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ద్విపద కావ్య ప్రక్రియకు కావ్య గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టడంలోనూ, నాటి సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రించడంలోనూ ఈ గ్రంథం చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది. dqng6d6t1s63w127f98s1z7mz3myg66 4956989 4956988 2026-09-13T02:36:06Z InduSri123 152424 4956989 wikitext text/x-wiki '''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''[[పాల్కురికి సోమనాథుడు]]''' రచించిన ద్విపదకావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో [[ద్విపద]] ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద కావ్యాల్లో ఇది ఒకటి. వీరశైవ మత ప్రచారకుడైన పండితారాధ్యుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన బోధనలు మరియు శైవ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఈ గ్రంథం రచించబడింది. == కవి పరిచయం == ఈ కావ్య రచయిత పాల్కురికి సోమనాథుడు (12-13వ శతాబ్దం). ఈయన వీరశైవ మతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ‘దేశి’ కవిత్వాన్ని, జానపద రూపమైన '''ద్విపద ఛందస్సును''' స్వీకరించాడు. సంస్కృత భూయిష్టమైన మార్గ కవిత్వానికి భిన్నంగా, సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా ‘తెలుగు’ నుడికారంలో రచనలు చేయడం సోమనాథుని ప్రత్యేకత. == కావ్య వస్తువు & నిర్మాణం == పండితారాధ్య చరిత్రము వీరశైవ త్రిమూర్తులలో ఒకరైన '''[[మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు|మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని]]''' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా విరచితమైంది. ఇది మొత్తం '''ఐదు ప్రకరణలుగా''' (ఆశ్వాసాలు) విభజించబడింది: # '''దీక్షా ప్రకరణము:''' వీరశైవ మత దీక్షా విధానం, లింగధారణ, విభూతి-రుద్రాక్ష ప్రాశస్త్యం గురించి వివరిస్తుంది. # '''పురాతన ప్రకరణము:''' 63 మంది నయనార్లు (తమిళ శైవ భక్తులు) మరియు శైవ భక్తుల మహిమలు, కథలను ఇందులో వివరించారు. # '''వాద ప్రకరణము:''' ఇతర మతాల (ముఖ్యంగా జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ) సిద్ధాంతాలను ఖండిస్తూ, శైవ మత విశిష్టతను తార్కికంగా నిరూపించే ఘట్టం. # '''మహిమ ప్రకరణము:''' మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ప్రదర్శించిన వివిధ పారమౌతిక శక్తులు, అద్భుతాలు మరియు భక్తి మహిమల వివరణ. # '''పర్వత ప్రకరణము:''' పండితారాధ్యుని అంతిమ రోజులు, శ్రీశైల పర్వత యాత్ర మరియు ఆయన శివైక్యం చెందడాన్ని ఇందులో వర్ణించారు. == సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత == * '''విజ్ఞాన సర్వస్వం:''' పండితారాధ్య చరిత్రము కేవలం ఒక భక్తి కావ్యమే కాకుండా, నాటి సమాజం, సంగీతం, నాట్యం, జానపద కళలు మరియు ఆచార వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలు కలిగిన ఒక '''సాంస్కృతిక విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia)'''. * '''సంగీత, నాట్య కళలు:''' ఈ కావ్యంలోని ‘పర్వత ప్రకరణము’లో నాటి వివిధ రకాల దేశి నృత్యాలు, వాయిద్యాలు, సంగీత రాగాలు మరియు తోలుబొమ్మలాటల ప్రస్తావన విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. * '''భాషా విశేషాలు:''' అచ్చతెలుగు పదాలు, సామెతలు, జాతీయాలను సోమనాథుడు ఇందులో సమృద్ధిగా ఉపయోగించాడు. == ముగింపు == తెలుగు సాహిత్యంలో వీరశైవ రసంతో రూపుదిద్దుకున్న తొలి స్వతంత్ర కావ్యాలలో పండితారాధ్య చరిత్రము అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ద్విపద కావ్య ప్రక్రియకు కావ్య గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టడంలోనూ, నాటి సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రించడంలోనూ ఈ గ్రంథం చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది. ppvgq1okghv4p9okxu0zkyndelw5tjj 4956990 4956989 2026-09-13T02:37:57Z InduSri123 152424 4956990 wikitext text/x-wiki '''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''[[పాల్కురికి సోమనాథుడు]]''' రచించిన ద్విపదకావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో [[ద్విపద]] ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద కావ్యాల్లో ఇది ఒకటి. వీరశైవ మత ప్రచారకుడైన పండితారాధ్యుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన బోధనలు మరియు శైవ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఈ గ్రంథం రచించబడింది. == కవి పరిచయం == ఈ కావ్య రచయిత పాల్కురికి సోమనాథుడు (12-13వ శతాబ్దం). ఈయన వీరశైవ మతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ‘దేశి’ కవిత్వాన్ని, జానపద రూపమైన '''ద్విపద ఛందస్సును''' స్వీకరించాడు. సంస్కృత భూయిష్టమైన మార్గ కవిత్వానికి భిన్నంగా, సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా ‘తెలుగు’ నుడికారంలో రచనలు చేయడం సోమనాథుని ప్రత్యేకత. == కావ్య వస్తువు & నిర్మాణం == పండితారాధ్య చరిత్రము వీరశైవ త్రిమూర్తులలో ఒకరైన '''[[మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు|మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని]]''' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా విరచితమైంది. ఇది మొత్తం '''ఐదు ప్రకరణలుగా''' (ఆశ్వాసాలు) విభజించబడింది: # '''దీక్షా ప్రకరణము:''' వీరశైవ మత దీక్షా విధానం, లింగధారణ, విభూతి-రుద్రాక్ష ప్రాశస్త్యం గురించి వివరిస్తుంది. # '''పురాతన ప్రకరణము:''' 63 మంది నయనార్లు (తమిళ శైవ భక్తులు) మరియు శైవ భక్తుల మహిమలు, కథలను ఇందులో వివరించారు. # '''వాద ప్రకరణము:''' ఇతర మతాల (ముఖ్యంగా జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ) సిద్ధాంతాలను ఖండిస్తూ, శైవ మత విశిష్టతను తార్కికంగా నిరూపించే ఘట్టం. # '''మహిమ ప్రకరణము:''' మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ప్రదర్శించిన వివిధ పారమౌతిక శక్తులు, అద్భుతాలు మరియు భక్తి మహిమల వివరణ. # '''పర్వత ప్రకరణము:''' పండితారాధ్యుని అంతిమ రోజులు, శ్రీశైల పర్వత యాత్ర మరియు ఆయన శివైక్యం చెందడాన్ని ఇందులో వర్ణించాడు. == సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత == * '''విజ్ఞాన సర్వస్వం:''' పండితారాధ్య చరిత్రము కేవలం ఒక భక్తి కావ్యమే కాకుండా, నాటి సమాజం, సంగీతం, నాట్యం, జానపద కళలు మరియు ఆచార వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలు కలిగిన ఒక '''సాంస్కృతిక విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia)'''. * '''సంగీత, నాట్య కళలు:''' ఈ కావ్యంలోని ‘పర్వత ప్రకరణము’లో నాటి వివిధ రకాల దేశి నృత్యాలు, వాయిద్యాలు, సంగీత రాగాలు మరియు తోలుబొమ్మలాటల ప్రస్తావన విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. * '''భాషా విశేషాలు:''' అచ్చతెలుగు పదాలు, సామెతలు, జాతీయాలను సోమనాథుడు ఇందులో సమృద్ధిగా ఉపయోగించాడు. == ముగింపు == తెలుగు సాహిత్యంలో వీరశైవ రసంతో రూపుదిద్దుకున్న తొలి స్వతంత్ర కావ్యాలలో పండితారాధ్య చరిత్రము అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ద్విపద కావ్య ప్రక్రియకు కావ్య గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టడంలోనూ, నాటి సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రించడంలోనూ ఈ గ్రంథం చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది. dx19c0nkwbwiggvzyf3dl2bv90q252i 4956991 4956990 2026-09-13T02:38:29Z InduSri123 152424 4956991 wikitext text/x-wiki '''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''[[పాల్కురికి సోమనాథుడు]]''' రచించిన ద్విపదకావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో [[ద్విపద]] ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద కావ్యాల్లో ఇది ఒకటి. వీరశైవ మత ప్రచారకుడైన పండితారాధ్యుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన బోధనలు మరియు శైవ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఈ గ్రంథం రచించబడింది. == కవి పరిచయం == ఈ కావ్య రచయిత పాల్కురికి సోమనాథుడు (12-13వ శతాబ్దం). ఈయన వీరశైవ మతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ‘దేశి’ కవిత్వాన్ని, జానపద రూపమైన '''ద్విపద ఛందస్సును''' స్వీకరించాడు. సంస్కృత భూయిష్టమైన మార్గ కవిత్వానికి భిన్నంగా, సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా ‘తెలుగు’ నుడికారంలో రచనలు చేయడం సోమనాథుని ప్రత్యేకత. == కావ్య వస్తువు & నిర్మాణం == పండితారాధ్య చరిత్రము వీరశైవ త్రిమూర్తులలో ఒకరైన '''[[మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు|మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని]]''' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా విరచితమైంది. ఇది మొత్తం '''ఐదు ప్రకరణలుగా''' (ఆశ్వాసాలు) విభజించబడింది: # '''దీక్షా ప్రకరణము:''' వీరశైవ మత దీక్షా విధానం, లింగధారణ, విభూతి-రుద్రాక్ష ప్రాశస్త్యం గురించి వివరిస్తుంది. # '''పురాతన ప్రకరణము:''' 63 మంది నయనార్లు (తమిళ శైవ భక్తులు) మరియు శైవ భక్తుల మహిమలు, కథలను ఇందులో వివరించాడు. # '''వాద ప్రకరణము:''' ఇతర మతాల (ముఖ్యంగా జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ) సిద్ధాంతాలను ఖండిస్తూ, శైవ మత విశిష్టతను తార్కికంగా నిరూపించే ఘట్టం. # '''మహిమ ప్రకరణము:''' మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ప్రదర్శించిన వివిధ పారమౌతిక శక్తులు, అద్భుతాలు మరియు భక్తి మహిమల వివరణ. # '''పర్వత ప్రకరణము:''' పండితారాధ్యుని అంతిమ రోజులు, శ్రీశైల పర్వత యాత్ర మరియు ఆయన శివైక్యం చెందడాన్ని ఇందులో వర్ణించాడు. == సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత == * '''విజ్ఞాన సర్వస్వం:''' పండితారాధ్య చరిత్రము కేవలం ఒక భక్తి కావ్యమే కాకుండా, నాటి సమాజం, సంగీతం, నాట్యం, జానపద కళలు మరియు ఆచార వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలు కలిగిన ఒక '''సాంస్కృతిక విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia)'''. * '''సంగీత, నాట్య కళలు:''' ఈ కావ్యంలోని ‘పర్వత ప్రకరణము’లో నాటి వివిధ రకాల దేశి నృత్యాలు, వాయిద్యాలు, సంగీత రాగాలు మరియు తోలుబొమ్మలాటల ప్రస్తావన విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. * '''భాషా విశేషాలు:''' అచ్చతెలుగు పదాలు, సామెతలు, జాతీయాలను సోమనాథుడు ఇందులో సమృద్ధిగా ఉపయోగించాడు. == ముగింపు == తెలుగు సాహిత్యంలో వీరశైవ రసంతో రూపుదిద్దుకున్న తొలి స్వతంత్ర కావ్యాలలో పండితారాధ్య చరిత్రము అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ద్విపద కావ్య ప్రక్రియకు కావ్య గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టడంలోనూ, నాటి సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రించడంలోనూ ఈ గ్రంథం చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది. mzr35r4fy0faxoou0t35orfpuslbum1 4956992 4956991 2026-09-13T02:47:05Z InduSri123 152424 4956992 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite book|title=పండితారాధ్య చరిత్ర - పాలుకురికి సోమనాథుడు}}</ref>'''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''[[పాల్కురికి సోమనాథుడు]]''' రచించిన ద్విపదకావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో [[ద్విపద]] ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద కావ్యాల్లో ఇది ఒకటి. వీరశైవ మత ప్రచారకుడైన పండితారాధ్యుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన బోధనలు మరియు శైవ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఈ గ్రంథం రచించబడింది. == కవి పరిచయం == ఈ కావ్య రచయిత పాల్కురికి సోమనాథుడు (12-13వ శతాబ్దం). ఈయన వీరశైవ మతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ‘దేశి’ కవిత్వాన్ని, జానపద రూపమైన '''ద్విపద ఛందస్సును''' స్వీకరించాడు. సంస్కృత భూయిష్టమైన మార్గ కవిత్వానికి భిన్నంగా, సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా ‘తెలుగు’ నుడికారంలో రచనలు చేయడం సోమనాథుని ప్రత్యేకత. == కావ్య వస్తువు & నిర్మాణం == పండితారాధ్య చరిత్రము వీరశైవ త్రిమూర్తులలో ఒకరైన '''[[మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు|మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని]]''' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా విరచితమైంది. ఇది మొత్తం '''ఐదు ప్రకరణలుగా''' (ఆశ్వాసాలు) విభజించబడింది: # '''దీక్షా ప్రకరణము:''' వీరశైవ మత దీక్షా విధానం, లింగధారణ, విభూతి-రుద్రాక్ష ప్రాశస్త్యం గురించి వివరిస్తుంది. # '''పురాతన ప్రకరణము:''' 63 మంది నయనార్లు (తమిళ శైవ భక్తులు) మరియు శైవ భక్తుల మహిమలు, కథలను ఇందులో వివరించాడు. # '''వాద ప్రకరణము:''' ఇతర మతాల (ముఖ్యంగా జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ) సిద్ధాంతాలను ఖండిస్తూ, శైవ మత విశిష్టతను తార్కికంగా నిరూపించే ఘట్టం. # '''మహిమ ప్రకరణము:''' మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ప్రదర్శించిన వివిధ పారమౌతిక శక్తులు, అద్భుతాలు మరియు భక్తి మహిమల వివరణ. # '''పర్వత ప్రకరణము:''' పండితారాధ్యుని అంతిమ రోజులు, శ్రీశైల పర్వత యాత్ర మరియు ఆయన శివైక్యం చెందడాన్ని ఇందులో వర్ణించాడు. == సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత == * '''విజ్ఞాన సర్వస్వం:''' పండితారాధ్య చరిత్రము కేవలం ఒక భక్తి కావ్యమే కాకుండా, నాటి సమాజం, సంగీతం, నాట్యం, జానపద కళలు మరియు ఆచార వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలు కలిగిన ఒక '''సాంస్కృతిక విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia)'''. * '''సంగీత, నాట్య కళలు:''' ఈ కావ్యంలోని ‘పర్వత ప్రకరణము’లో నాటి వివిధ రకాల దేశి నృత్యాలు, వాయిద్యాలు, సంగీత రాగాలు మరియు తోలుబొమ్మలాటల ప్రస్తావన విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. * '''భాషా విశేషాలు:''' అచ్చతెలుగు పదాలు, సామెతలు, జాతీయాలను సోమనాథుడు ఇందులో సమృద్ధిగా ఉపయోగించాడు. == ముగింపు == తెలుగు సాహిత్యంలో వీరశైవ రసంతో రూపుదిద్దుకున్న తొలి స్వతంత్ర కావ్యాలలో పండితారాధ్య చరిత్రము అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ద్విపద కావ్య ప్రక్రియకు కావ్య గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టడంలోనూ, నాటి సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రించడంలోనూ ఈ గ్రంథం చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది. jcauyimdx4agu2ys90z8guyt643zgc9 4956993 4956992 2026-09-13T02:48:44Z InduSri123 152424 4956993 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite book|title=పండితారాధ్య చరిత్ర - పాలుకురికి సోమనాథుడు}}</ref>'''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''[[పాల్కురికి సోమనాథుడు]]''' రచించిన ద్విపదకావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో [[ద్విపద]] ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద కావ్యాల్లో ఇది ఒకటి. వీరశైవ మత ప్రచారకుడైన పండితారాధ్యుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన బోధనలు మరియు శైవ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఈ గ్రంథం రచించబడింది.<ref>{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య సమీక్ష - G. నాగయ్య}}</ref> == కవి పరిచయం == ఈ కావ్య రచయిత పాల్కురికి సోమనాథుడు (12-13వ శతాబ్దం). ఈయన వీరశైవ మతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ‘దేశి’ కవిత్వాన్ని, జానపద రూపమైన '''ద్విపద ఛందస్సును''' స్వీకరించాడు. సంస్కృత భూయిష్టమైన మార్గ కవిత్వానికి భిన్నంగా, సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా ‘తెలుగు’ నుడికారంలో రచనలు చేయడం సోమనాథుని ప్రత్యేకత. == కావ్య వస్తువు & నిర్మాణం == పండితారాధ్య చరిత్రము వీరశైవ త్రిమూర్తులలో ఒకరైన '''[[మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు|మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని]]''' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా విరచితమైంది. ఇది మొత్తం '''ఐదు ప్రకరణలుగా''' (ఆశ్వాసాలు) విభజించబడింది: # '''దీక్షా ప్రకరణము:''' వీరశైవ మత దీక్షా విధానం, లింగధారణ, విభూతి-రుద్రాక్ష ప్రాశస్త్యం గురించి వివరిస్తుంది. # '''పురాతన ప్రకరణము:''' 63 మంది నయనార్లు (తమిళ శైవ భక్తులు) మరియు శైవ భక్తుల మహిమలు, కథలను ఇందులో వివరించాడు. # '''వాద ప్రకరణము:''' ఇతర మతాల (ముఖ్యంగా జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ) సిద్ధాంతాలను ఖండిస్తూ, శైవ మత విశిష్టతను తార్కికంగా నిరూపించే ఘట్టం. # '''మహిమ ప్రకరణము:''' మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ప్రదర్శించిన వివిధ పారమౌతిక శక్తులు, అద్భుతాలు మరియు భక్తి మహిమల వివరణ. # '''పర్వత ప్రకరణము:''' పండితారాధ్యుని అంతిమ రోజులు, శ్రీశైల పర్వత యాత్ర మరియు ఆయన శివైక్యం చెందడాన్ని ఇందులో వర్ణించాడు. == సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత == * '''విజ్ఞాన సర్వస్వం:''' పండితారాధ్య చరిత్రము కేవలం ఒక భక్తి కావ్యమే కాకుండా, నాటి సమాజం, సంగీతం, నాట్యం, జానపద కళలు మరియు ఆచార వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలు కలిగిన ఒక '''సాంస్కృతిక విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia)'''. * '''సంగీత, నాట్య కళలు:''' ఈ కావ్యంలోని ‘పర్వత ప్రకరణము’లో నాటి వివిధ రకాల దేశి నృత్యాలు, వాయిద్యాలు, సంగీత రాగాలు మరియు తోలుబొమ్మలాటల ప్రస్తావన విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. * '''భాషా విశేషాలు:''' అచ్చతెలుగు పదాలు, సామెతలు, జాతీయాలను సోమనాథుడు ఇందులో సమృద్ధిగా ఉపయోగించాడు. == ముగింపు == తెలుగు సాహిత్యంలో వీరశైవ రసంతో రూపుదిద్దుకున్న తొలి స్వతంత్ర కావ్యాలలో పండితారాధ్య చరిత్రము అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ద్విపద కావ్య ప్రక్రియకు కావ్య గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టడంలోనూ, నాటి సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రించడంలోనూ ఈ గ్రంథం చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది. 9ey0iym6hqdnnzpcqyx2fzcj7xjnrfs 4956994 4956993 2026-09-13T02:49:17Z InduSri123 152424 4956994 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite book|title=పండితారాధ్య చరిత్ర - పాలుకురికి సోమనాథుడు}}</ref>'''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''[[పాల్కురికి సోమనాథుడు]]''' రచించిన ద్విపదకావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో [[ద్విపద]] ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద కావ్యాల్లో ఇది ఒకటి. వీరశైవ మత ప్రచారకుడైన పండితారాధ్యుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన బోధనలు మరియు శైవ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఈ గ్రంథం రచించబడింది.<ref>{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య సమీక్ష - G. నాగయ్య}}</ref> == కవి పరిచయం == ఈ కావ్య రచయిత పాల్కురికి సోమనాథుడు (12-13వ శతాబ్దం). ఈయన వీరశైవ మతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ‘దేశి’ కవిత్వాన్ని, జానపద రూపమైన '''ద్విపద ఛందస్సును''' స్వీకరించాడు. సంస్కృత భూయిష్టమైన మార్గ కవిత్వానికి భిన్నంగా, సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా ‘తెలుగు’ నుడికారంలో రచనలు చేయడం సోమనాథుని ప్రత్యేకత. == కావ్య వస్తువు & నిర్మాణం == పండితారాధ్య చరిత్రము వీరశైవ త్రిమూర్తులలో ఒకరైన '''[[మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు|మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని]]''' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా విరచితమైంది. ఇది మొత్తం '''ఐదు ప్రకరణలుగా''' (ఆశ్వాసాలు) విభజించబడింది: # '''దీక్షా ప్రకరణము:''' వీరశైవ మత దీక్షా విధానం, లింగధారణ, విభూతి-రుద్రాక్ష ప్రాశస్త్యం గురించి వివరిస్తుంది. # '''పురాతన ప్రకరణము:''' 63 మంది నయనార్లు (తమిళ శైవ భక్తులు) మరియు శైవ భక్తుల మహిమలు, కథలను ఇందులో వివరించాడు. # '''వాద ప్రకరణము:''' ఇతర మతాల (ముఖ్యంగా జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ) సిద్ధాంతాలను ఖండిస్తూ, శైవ మత విశిష్టతను తార్కికంగా నిరూపించే ఘట్టం. # '''మహిమ ప్రకరణము:''' మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ప్రదర్శించిన వివిధ పారమౌతిక శక్తులు, అద్భుతాలు మరియు భక్తి మహిమల వివరణ. # '''పర్వత ప్రకరణము:''' పండితారాధ్యుని అంతిమ రోజులు, శ్రీశైల పర్వత యాత్ర మరియు ఆయన శివైక్యం చెందడాన్ని ఇందులో వర్ణించాడు. == సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత == * '''విజ్ఞాన సర్వస్వం:''' పండితారాధ్య చరిత్రము కేవలం ఒక భక్తి కావ్యమే కాకుండా, నాటి సమాజం, సంగీతం, నాట్యం, జానపద కళలు మరియు ఆచార వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలు కలిగిన ఒక '''సాంస్కృతిక విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia)'''. * '''సంగీత, నాట్య కళలు:''' ఈ కావ్యంలోని ‘పర్వత ప్రకరణము’లో నాటి వివిధ రకాల దేశి నృత్యాలు, వాయిద్యాలు, సంగీత రాగాలు మరియు తోలుబొమ్మలాటల ప్రస్తావన విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. * '''భాషా విశేషాలు:''' అచ్చతెలుగు పదాలు, సామెతలు, జాతీయాలను సోమనాథుడు ఇందులో సమృద్ధిగా ఉపయోగించాడు. == ముగింపు == తెలుగు సాహిత్యంలో వీరశైవ రసంతో రూపుదిద్దుకున్న తొలి స్వతంత్ర కావ్యాలలో పండితారాధ్య చరిత్రము అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ద్విపద కావ్య ప్రక్రియకు కావ్య గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టడంలోనూ, నాటి సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రించడంలోనూ ఈ గ్రంథం చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది మూలాలు 1lbjdh4a1jbxa52iwvljzr1e865ukqp 4956995 4956994 2026-09-13T02:49:55Z InduSri123 152424 4956995 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite book|title=పండితారాధ్య చరిత్ర - పాలుకురికి సోమనాథుడు}}</ref>'''పండితారాధ్య చరిత్రము''' 13వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ శైవకవి '''[[పాల్కురికి సోమనాథుడు]]''' రచించిన ద్విపదకావ్యము. తెలుగు సాహిత్యంలో [[ద్విపద]] ఛందస్సులో వెలువడిన అత్యుత్తమ ద్విపద కావ్యాల్లో ఇది ఒకటి. వీరశైవ మత ప్రచారకుడైన పండితారాధ్యుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన బోధనలు మరియు శైవ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఈ గ్రంథం రచించబడింది.<ref>{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య సమీక్ష - G. నాగయ్య}}</ref> == కవి పరిచయం == ఈ కావ్య రచయిత పాల్కురికి సోమనాథుడు (12-13వ శతాబ్దం). ఈయన వీరశైవ మతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి ‘దేశి’ కవిత్వాన్ని, జానపద రూపమైన '''ద్విపద ఛందస్సును''' స్వీకరించాడు. సంస్కృత భూయిష్టమైన మార్గ కవిత్వానికి భిన్నంగా, సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా ‘తెలుగు’ నుడికారంలో రచనలు చేయడం సోమనాథుని ప్రత్యేకత. == కావ్య వస్తువు & నిర్మాణం == పండితారాధ్య చరిత్రము వీరశైవ త్రిమూర్తులలో ఒకరైన '''[[మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు|మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని]]''' జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా విరచితమైంది. ఇది మొత్తం '''ఐదు ప్రకరణలుగా''' (ఆశ్వాసాలు) విభజించబడింది: # '''దీక్షా ప్రకరణము:''' వీరశైవ మత దీక్షా విధానం, లింగధారణ, విభూతి-రుద్రాక్ష ప్రాశస్త్యం గురించి వివరిస్తుంది. # '''పురాతన ప్రకరణము:''' 63 మంది నయనార్లు (తమిళ శైవ భక్తులు) మరియు శైవ భక్తుల మహిమలు, కథలను ఇందులో వివరించాడు. # '''వాద ప్రకరణము:''' ఇతర మతాల (ముఖ్యంగా జైన, బౌద్ధ, వైష్ణవ) సిద్ధాంతాలను ఖండిస్తూ, శైవ మత విశిష్టతను తార్కికంగా నిరూపించే ఘట్టం. # '''మహిమ ప్రకరణము:''' మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు ప్రదర్శించిన వివిధ పారమౌతిక శక్తులు, అద్భుతాలు మరియు భక్తి మహిమల వివరణ. # '''పర్వత ప్రకరణము:''' పండితారాధ్యుని అంతిమ రోజులు, శ్రీశైల పర్వత యాత్ర మరియు ఆయన శివైక్యం చెందడాన్ని ఇందులో వర్ణించాడు. == సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత == * '''విజ్ఞాన సర్వస్వం:''' పండితారాధ్య చరిత్రము కేవలం ఒక భక్తి కావ్యమే కాకుండా, నాటి సమాజం, సంగీతం, నాట్యం, జానపద కళలు మరియు ఆచార వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలు కలిగిన ఒక '''సాంస్కృతిక విజ్ఞాన సర్వస్వం (Encyclopedia)'''. * '''సంగీత, నాట్య కళలు:''' ఈ కావ్యంలోని ‘పర్వత ప్రకరణము’లో నాటి వివిధ రకాల దేశి నృత్యాలు, వాయిద్యాలు, సంగీత రాగాలు మరియు తోలుబొమ్మలాటల ప్రస్తావన విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. * '''భాషా విశేషాలు:''' అచ్చతెలుగు పదాలు, సామెతలు, జాతీయాలను సోమనాథుడు ఇందులో సమృద్ధిగా ఉపయోగించాడు. == ముగింపు == తెలుగు సాహిత్యంలో వీరశైవ రసంతో రూపుదిద్దుకున్న తొలి స్వతంత్ర కావ్యాలలో పండితారాధ్య చరిత్రము అగ్రస్థానంలో నిలుస్తుంది. ద్విపద కావ్య ప్రక్రియకు కావ్య గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టడంలోనూ, నాటి సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రించడంలోనూ ఈ గ్రంథం చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది == మూలాలు == <references /> df9q1ho4803ol22jkk4npemx4de8lec 0 509502 4956999 2026-09-13T03:02:53Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1374604977|Elena Rybakina]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4956999 wikitext text/x-wiki '''ఎలెనా ఆండ్రీయెవ్నా రిబాకినా''' (ఆంగ్లం: Elena Andreyevna Rybakina; జననం 1999 జూన్ 17) రష్యాలో జన్మించిన కజకిస్తానీ ప్రొఫెషనల్ [[టెన్నిస్]] క్రీడాకారిణి.{{Efn|{{langx|ru|Елена Андреевна Рыбакина|Yelena Rybakina}}, {{IPA|ru|jɪˈlʲenə rɨˈbakʲɪnə}}; {{langx|kk|Елена Андреевна Рыбакина}}. {{pronunciation|Elena Rybakina.ogg|}}.}} 2026 సెప్టెంబరు 14 నుండి ప్రారంభమయ్యే డబ్ల్యూటీఏ సింగిల్స్లో ఆమె నంబరు 1 స్థానంలో ఉంది. ఆమె 2022 వింబుల్డన్ ఛాంపియన్షిప్, 2026 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్, 2026 యుఎస్ ఓపెన్, అలాగే 2025 డబ్ల్యుటిఎ ఫైనల్స్, రెండు డబ్ల్యుటిఎ 1000 ఈవెంట్లలో మూడు మేజర్ సహా 14 డబ్ల్యుటిఎ టూర్-స్థాయి సింగిల్స్ టైటిల్స్ గెలుచుకుంది. ఆమె ఒక మేజర్ గెలిచిన మొదటి కజకిస్తానీ క్రీడాకారిణి, ప్రపంచ నంబరు 1, ప్రపంచంలోని టాప్ 10లో స్థానం పొందింది. మాజీ జూనియర్ ప్రపంచ నంబరు 3, రిబాకినా 2018లో కజకిస్తాన్ కు సమాఖ్యలను మార్చడానికి ముందు రష్యా తరఫున పోటీ పడటం ద్వారా తన కెరీర్ ప్రారంభించింది. ఆమె 2020లో ఐదు టూర్ ఫైనల్స్లో ఆడినప్పుడు, ఆ సంవత్సరంలో ఏ ఆటగాళ్ళ కంటే ఎక్కువ సాధించింది. 2023 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్ ఫైనల్కు చేరుకోవడానికి ముందు, రిబాకినా 2022లో వింబుల్డన్ తన మొదటి ప్రధాన టైటిల్ను గెలుచుకుంది. 2025 చివరిలో, రిబాకినా డబ్ల్యూటీఏ ఫైనల్స్ను గెలుచుకుంది, తరువాత 2026 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్, కొంతకాలం తర్వాత ప్రపంచ నంబరు 2 కెరీర్-హై ర్యాంకింగ్ కు చేరుకుంది. ఆమె 2026 యుఎస్ ఓపెన్లో తన మూడవ మేజర్ గెలుచుకుంది. ఆ సంవత్సరం తరువాత తన కెరీర్లో మొదటిసారి ప్రపంచ నంబరు 1 క్రీడాకారిణిగా నిలిచింది. ఎలెనా రిబాకినాకు ఆమె అద్భుతమైన సర్వ్, అధిక శక్తితో కూడిన గ్రౌండ్ స్ట్రోక్‌ల సామర్థ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె ప్రధానంగా బేస్ లైన్ నుండి ఆడుతుంది. ఆమె కోర్టులో ఆమె ప్రశాంతమైన ప్రవర్తనకు ప్రసిద్ధి చెందింది, తరచుగా "ఐస్ క్వీన్" అనే మారుపేరుతో పిలువబడుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2025-12-31|title=Rybakina: 'Entendo por que me chamam de Rainha de Gelo'|url=https://www.tenisnews.com.br/rybakina-entendo-por-que-me-chamam-de-rainha-de-gelo/|access-date=2026-04-11|language=pt-BR}}</ref> == నేపథ్యం == ఎలెనా రిబాకినా మాస్కోలో 1999 జూన్ 17న ఆండ్రీ రిబాకిన్, ఎకటెరినా దంపతులకు జన్మించింది. ఆమె తన అక్క అన్నాలతో కలిసి చాలా చిన్న వయస్సు నుండే క్రీడలు ఆడటం ప్రారంభించింది, మొదట [[జిమ్నాస్టిక్స్]], ఐస్ స్కేటింగ్ లపై దృష్టి పెట్టింది.<ref name="get-to-know">{{Cite web|last=Nguyen|first=Courtney|date=22 January 2020|title=Getting to Know: Elena Rybakina's rocket rise|url=https://www.wtatennis.com/news/1584000/getting-to-know-elena-rybakina-s-rocket-rise|access-date=26 September 2020|website=WTA Tennis}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 February 2020|title=Elena Rybakina: I felt confident after winning the first set|url=http://lt.formulatx.com/en/blog/2020/02/14/elena-rybakina-uverennost-poyavilas-s-vyigryshem-pervogo-seta/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625040000/https://lt.formulatx.com/en/blog/2020/02/14/elena-rybakina-uverennost-poyavilas-s-vyigryshem-pervogo-seta/|archive-date=25 June 2022|access-date=27 September 2020|website=Formula TX St. Petersburg Ladies' Trophy}}</ref> ఆ క్రీడలలో దేనినైనా ప్రొఫెషనల్ గా మారడానికి ఆమె చాలా పొడవైనదని చెప్పిన తరువాత, క్రీడపై తనకు ఉన్న ఆసక్తి కారణంగా ఆమె టెన్నిస్ కు మారాలని ఆమె తండ్రి సూచించాడు.<ref>{{Cite web|last=Rabiner|first=Igor|date=18 August 2022|title="Just six months ago, Lena wanted to quit tennis." An interview with the father of Wimbledon champion Elena Rybakina.|url=https://www.sport-express.ru/tennis/wta/reviews/tennis-andrey-rybakin-otec-chempionki-uimbldona-eleny-rybakinoy-o-vystuplenii-za-kazahstan-i-rossii-kontrakte-ftr-i-ssha-1962750/|access-date=2 January 2026|website=Sport Express Russia}}</ref> రిబాకినా ఆరేళ్ల వయసులో టెన్నిస్ ఆడటం ప్రారంభించింది.<ref name="get-to-know" /> రిబాకినా డైనమో స్పోర్ట్స్ క్లబ్ నుండి స్పార్టక్ టెన్నిస్ క్లబ్ కు మారింది, అక్కడ ఆమెకు అనేక మంది నిపుణులైన కోచ్లు ఉన్నారు. ఆమె మాజీ టాప్-10 ఆటగాడు ఆండ్రీ చెస్నోకోవ్, మాజీ టాప్-100 క్రీడాకారిణి ఎవ్జెనియా కులికోవ్స్కాయా ల వద్ద శిక్షణ పొందింది. ఆమె ఫిట్నెస్ కోచ్లలో ఒకరు ఆధునిక పెంటాథ్లాన్ ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్ బంగారు పతక విజేత ఇరినా కిసెలేవా.<ref name="ubi">{{Cite web|date=11 March 2020|title=Elena Rybakina Is Really Special|url=https://www.ubitennis.net/2020/03/elena-rybakina-really-special/|access-date=27 September 2020|website=Ubi Tennis}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 October 2017|title=Поколение Next. Елена Рыбакина|trans-title=Next Generation: Elena Rybakina|url=http://tennis-stars.ru/worldnews/pokolenie-next-elena-rybakina/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712172830/http://tennis-stars.ru/worldnews/pokolenie-next-elena-rybakina/|archive-date=12 July 2022|access-date=27 September 2020|website=Tennis Stars|language=ru}}</ref><ref name="spartak">{{Cite web|last=Fagan|first=Kate|date=9 January 2013|title=From Russia, With Topspin|url=https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/8827683/espnw-russia-topspin|access-date=27 September 2020|website=ESPN}}</ref> ఎలెనా రిబాకినాకు జూనియర్గా వ్యక్తిగత శిక్షణ లేదు, బదులుగా 15 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు ఎనిమిది మంది ఆటగాళ్ల బృందంలో, 18 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు నలుగురు ఆటగాళ్ల బృందంగా ప్రాక్టీస్ చేసింది. ఆమె రోజుకు రెండు గంటలు మాత్రమే టెన్నిస్ ఆడింది, రోజుకు మూడు గంటలు ఫిట్నెస్ లో శిక్షణ పొందింది. ఆమె టెన్నిస్ కోసం కొంత సమయం పరిమితం చేయబడింది, ఎందుకంటే ఆమె అథ్లెట్లకు ప్రత్యేకత లేని సాధారణ ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుకుంది.<ref name="school">{{Cite web|last=Cox|first=David|date=22 January 2020|title=Elena Rybakina: Getting to know the 'anonymous' yet in-form No.29 seed|url=https://ausopen.com/articles/features/elena-rybakina-getting-know-anonymous-yet-form-no29-seed|access-date=27 September 2020|website=Australian Open}}</ref> == మద్దతు == [[File:Elena_Rybakina_2023_stamp_of_Kazakhstan.jpg|కుడి|thumb|2023 కజకిస్తాన్ స్టాంపుపై రిబాకినా]] 2023 ఫ్రెంచ్ ఓపెన్ నుండి దుస్తులు, బూట్ల కోసం రిబాకినాను యోనెక్స్ స్పాన్సర్ చేసింది.<ref>{{Cite web|date=30 May 2023|title=From Adidas to Yonex: Elena Rybakina shocks with clothing sponsor switch at Roland Garros – Women's Tennis Blog|url=https://womenstennisblog.com/2023/05/30/elena-rybakina-leaves-adidas-for-yonex/|website=womenstennisblog.com}}</ref> ఆమెకు గతంలో 2020 ప్రారంభం నుండి అడిడాస్, నైక్ ఆమోదాలు ఇచ్చాయి.<ref name="adidas">{{Cite web|date=10 January 2020|title=New year sees group of WTA stars switch from Nike|url=http://baseline.tennis.com/article/86745/nike-caroline-garcia-tomljanovic-maria-sakkari-adidas|access-date=27 September 2020|website=Baseline Tennis}}</ref> ఆమె యోనెక్స్ వికోర్ 100 రాకెట్ ను ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.yonex.com/athletes/details/?athlete_id=236|access-date=27 September 2020|website=Yonex}}</ref> 2023 నుండి 2025 వరకు ఆమె రెడ్ బుల్ చేత స్పాన్సర్ చేయబడింది, 2026 ప్రారంభం నుండి స్విస్ లగ్జరీ వాచ్ తయారీదారు వాన్గార్ట్ తో భాగస్వామ్యం కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.redbull.com/us-en/athlete/elena-rybakina|access-date=2025-12-07|website=Red Bull|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina Claims Australian Open Title Wearing $230K Watch|url=https://www.jckonline.com/editorial-article/elena-rybakina-vanguart-orb/|access-date=30 August 2026|publisher=jckonline}}</ref> 2023 జనవరి 24న, రిబాకినా బ్యాంక్ ఆర్బికె కు రాయబారిగా మారింది.<ref>{{Cite web|date=2023-01-24|title=Первая ракетка Казахстана Елена Рыбакина стала амбассадором Bank RBK|url=https://www.zakon.kz/6382397-pervaya-raketka-kazakhstana-elena-rybakina-stala-ambassadorom-Bank-RBK.html|access-date=|website=www.zakon.kz|language=ru}}</ref> సెప్టెంబరు 2024 నుండి, ఆమె లెక్సస్ అధికారిక బ్రాండ్ అంబాసిడర్ గా కూడా పనిచేసింది. సహకారంలో భాగంగా, రిబాకినా 'టెన్నిస్ ఫర్ లైఫ్ బై లెక్సస్' కార్యక్రమానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి బ్రాండ్ తో జతకట్టింది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina has become the Lexus ambassador in Kazakhstan.|url=https://ru.lexuskz.com/discover-lexus/news/2024/elena-rybakina|access-date=30 August 2026|website=lexuskz|language=Russian}}</ref> ఆమె కజక్‌స్తాన్ కంపెనీ ఐజిఐ చేత కూడా స్పాన్సర్ చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=Instagram|url=https://www.instagram.com/p/DQzmX7NDLPq/|access-date=2026-08-30|website=www.instagram.com}}</ref> మార్చి 2023లో, రిబాకినా కజక్‌స్తాన్ లో పెరుగుతున్న మహిళా టెన్నిస్ క్రీడాకారులకు 35 మిలియన్ డాలర్లు విరాళంగా ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=Rybakina Donates ₸35M to Rising Tennis Players in Kazakhstan – Qazaqstan Monitor|url=https://qazmonitor.com/people/1563/rybakina-donates-kazakhstani-tenge35m-to-rising-tennis-players-in-kazakhstan|access-date=2023-03-30|website=qazmonitor.com}}</ref> 2023లో రిబాకినా అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే 9వ మహిళా అథ్లెట్ గా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|title=The World’s Highest-Paid Female Athletes 2023|url=https://www.forbesmiddleeast.com/lifestyle/sports/the-worlds-highest-paid-female-athletes-2023-1|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref> మరుసటి సంవత్సరం 15వ స్థానానికి పడిపోయిన తరువాత, 2025 డబ్ల్యూటీఏ ఫైనల్స్ లో విజయం సాధించిన తరువాత ఆమె 2025లో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే మొదటి 10 స్థానాల్లో 8వ స్థానంలో నిలిచింది, ఇది మహిళల క్రీడా చరిత్రలో ఏకైక అతిపెద్ద రికార్డ్ఉ.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.forbes.com/profile/elena-rybakina/|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref><ref>{{Cite web|title=The World’s Highest-Paid Female Athletes 2025|url=https://forbesmiddleeast.com/lifestyle/sports/the-worlds-highest-paid-female-athletes-2025|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Instagram|url=https://www.instagram.com/p/DQzmX7NDLPq/|access-date=2026-08-30|website=www.instagram.com}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1999 జననాలు]] [[వర్గం:Articles including recorded pronunciations]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:Biography with signature]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] ajmaw6xfil260qmpuvozsgj7x0qhb4n 4957000 4956999 2026-09-13T03:03:26Z Muralikrishna m 106628 4957000 wikitext text/x-wiki '''ఎలెనా ఆండ్రీయెవ్నా రిబాకినా''' (ఆంగ్లం: Elena Andreyevna Rybakina; జననం 1999 జూన్ 17) రష్యాలో జన్మించిన కజకిస్తానీ ప్రొఫెషనల్ [[టెన్నిస్]] క్రీడాకారిణి.{{Efn|{{langx|ru|Елена Андреевна Рыбакина|Yelena Rybakina}}, {{IPA|ru|jɪˈlʲenə rɨˈbakʲɪnə}}; {{langx|kk|Елена Андреевна Рыбакина}}. {{pronunciation|Elena Rybakina.ogg|}}.}} 2026 సెప్టెంబరు 14 నుండి ప్రారంభమయ్యే డబ్ల్యూటీఏ సింగిల్స్లో ఆమె నంబరు 1 స్థానంలో ఉంది. ఆమె 2022 వింబుల్డన్ ఛాంపియన్షిప్, 2026 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్, 2026 యుఎస్ ఓపెన్, అలాగే 2025 డబ్ల్యుటిఎ ఫైనల్స్, రెండు డబ్ల్యుటిఎ 1000 ఈవెంట్లలో మూడు మేజర్ సహా 14 డబ్ల్యుటిఎ టూర్-స్థాయి సింగిల్స్ టైటిల్స్ గెలుచుకుంది. ఆమె ఒక మేజర్ గెలిచిన మొదటి కజకిస్తానీ క్రీడాకారిణి, ప్రపంచ నంబరు 1, ప్రపంచంలోని టాప్ 10లో స్థానం పొందింది. మాజీ జూనియర్ ప్రపంచ నంబరు 3, రిబాకినా 2018లో కజకిస్తాన్ కు సమాఖ్యలను మార్చడానికి ముందు రష్యా తరఫున పోటీ పడటం ద్వారా తన కెరీర్ ప్రారంభించింది. ఆమె 2020లో ఐదు టూర్ ఫైనల్స్లో ఆడినప్పుడు, ఆ సంవత్సరంలో ఏ ఆటగాళ్ళ కంటే ఎక్కువ సాధించింది. 2023 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్ ఫైనల్కు చేరుకోవడానికి ముందు, రిబాకినా 2022లో వింబుల్డన్ తన మొదటి ప్రధాన టైటిల్ను గెలుచుకుంది. 2025 చివరిలో, రిబాకినా డబ్ల్యూటీఏ ఫైనల్స్ను గెలుచుకుంది, తరువాత 2026 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్, కొంతకాలం తర్వాత ప్రపంచ నంబరు 2 కెరీర్-హై ర్యాంకింగ్ కు చేరుకుంది. ఆమె 2026 యుఎస్ ఓపెన్లో తన మూడవ మేజర్ గెలుచుకుంది. ఆ సంవత్సరం తరువాత తన కెరీర్లో మొదటిసారి ప్రపంచ నంబరు 1 క్రీడాకారిణిగా నిలిచింది. ఎలెనా రిబాకినాకు ఆమె అద్భుతమైన సర్వ్, అధిక శక్తితో కూడిన గ్రౌండ్ స్ట్రోక్‌ల సామర్థ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె ప్రధానంగా బేస్ లైన్ నుండి ఆడుతుంది. ఆమె కోర్టులో ఆమె ప్రశాంతమైన ప్రవర్తనకు ప్రసిద్ధి చెందింది, తరచుగా "ఐస్ క్వీన్" అనే మారుపేరుతో పిలువబడుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2025-12-31|title=Rybakina: 'Entendo por que me chamam de Rainha de Gelo'|url=https://www.tenisnews.com.br/rybakina-entendo-por-que-me-chamam-de-rainha-de-gelo/|access-date=2026-04-11|language=pt-BR}}</ref> == నేపథ్యం == ఎలెనా రిబాకినా మాస్కోలో 1999 జూన్ 17న ఆండ్రీ రిబాకిన్, ఎకటెరినా దంపతులకు జన్మించింది. ఆమె తన అక్క అన్నాలతో కలిసి చాలా చిన్న వయస్సు నుండే క్రీడలు ఆడటం ప్రారంభించింది, మొదట [[జిమ్నాస్టిక్స్]], ఐస్ స్కేటింగ్ లపై దృష్టి పెట్టింది.<ref name="get-to-know">{{Cite web|last=Nguyen|first=Courtney|date=22 January 2020|title=Getting to Know: Elena Rybakina's rocket rise|url=https://www.wtatennis.com/news/1584000/getting-to-know-elena-rybakina-s-rocket-rise|access-date=26 September 2020|website=WTA Tennis}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 February 2020|title=Elena Rybakina: I felt confident after winning the first set|url=http://lt.formulatx.com/en/blog/2020/02/14/elena-rybakina-uverennost-poyavilas-s-vyigryshem-pervogo-seta/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625040000/https://lt.formulatx.com/en/blog/2020/02/14/elena-rybakina-uverennost-poyavilas-s-vyigryshem-pervogo-seta/|archive-date=25 June 2022|access-date=27 September 2020|website=Formula TX St. Petersburg Ladies' Trophy}}</ref> ఆ క్రీడలలో దేనినైనా ప్రొఫెషనల్ గా మారడానికి ఆమె చాలా పొడవైనదని చెప్పిన తరువాత, క్రీడపై తనకు ఉన్న ఆసక్తి కారణంగా ఆమె టెన్నిస్ కు మారాలని ఆమె తండ్రి సూచించాడు.<ref>{{Cite web|last=Rabiner|first=Igor|date=18 August 2022|title="Just six months ago, Lena wanted to quit tennis." An interview with the father of Wimbledon champion Elena Rybakina.|url=https://www.sport-express.ru/tennis/wta/reviews/tennis-andrey-rybakin-otec-chempionki-uimbldona-eleny-rybakinoy-o-vystuplenii-za-kazahstan-i-rossii-kontrakte-ftr-i-ssha-1962750/|access-date=2 January 2026|website=Sport Express Russia}}</ref> రిబాకినా ఆరేళ్ల వయసులో టెన్నిస్ ఆడటం ప్రారంభించింది.<ref name="get-to-know" /> రిబాకినా డైనమో స్పోర్ట్స్ క్లబ్ నుండి స్పార్టక్ టెన్నిస్ క్లబ్ కు మారింది, అక్కడ ఆమెకు అనేక మంది నిపుణులైన కోచ్లు ఉన్నారు. ఆమె మాజీ టాప్-10 ఆటగాడు ఆండ్రీ చెస్నోకోవ్, మాజీ టాప్-100 క్రీడాకారిణి ఎవ్జెనియా కులికోవ్స్కాయా ల వద్ద శిక్షణ పొందింది. ఆమె ఫిట్నెస్ కోచ్లలో ఒకరు ఆధునిక పెంటాథ్లాన్ ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్ బంగారు పతక విజేత ఇరినా కిసెలేవా.<ref name="ubi">{{Cite web|date=11 March 2020|title=Elena Rybakina Is Really Special|url=https://www.ubitennis.net/2020/03/elena-rybakina-really-special/|access-date=27 September 2020|website=Ubi Tennis}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 October 2017|title=Поколение Next. Елена Рыбакина|trans-title=Next Generation: Elena Rybakina|url=http://tennis-stars.ru/worldnews/pokolenie-next-elena-rybakina/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712172830/http://tennis-stars.ru/worldnews/pokolenie-next-elena-rybakina/|archive-date=12 July 2022|access-date=27 September 2020|website=Tennis Stars|language=ru}}</ref><ref name="spartak">{{Cite web|last=Fagan|first=Kate|date=9 January 2013|title=From Russia, With Topspin|url=https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/8827683/espnw-russia-topspin|access-date=27 September 2020|website=ESPN}}</ref> ఎలెనా రిబాకినాకు జూనియర్గా వ్యక్తిగత శిక్షణ లేదు, బదులుగా 15 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు ఎనిమిది మంది ఆటగాళ్ల బృందంలో, 18 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు నలుగురు ఆటగాళ్ల బృందంగా ప్రాక్టీస్ చేసింది. ఆమె రోజుకు రెండు గంటలు మాత్రమే టెన్నిస్ ఆడింది, రోజుకు మూడు గంటలు ఫిట్నెస్ లో శిక్షణ పొందింది. ఆమె టెన్నిస్ కోసం కొంత సమయం పరిమితం చేయబడింది, ఎందుకంటే ఆమె అథ్లెట్లకు ప్రత్యేకత లేని సాధారణ ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుకుంది.<ref name="school">{{Cite web|last=Cox|first=David|date=22 January 2020|title=Elena Rybakina: Getting to know the 'anonymous' yet in-form No.29 seed|url=https://ausopen.com/articles/features/elena-rybakina-getting-know-anonymous-yet-form-no29-seed|access-date=27 September 2020|website=Australian Open}}</ref> == మద్దతు == [[File:Elena_Rybakina_2023_stamp_of_Kazakhstan.jpg|కుడి|thumb|2023 కజకిస్తాన్ స్టాంపుపై రిబాకినా]] 2023 ఫ్రెంచ్ ఓపెన్ నుండి దుస్తులు, బూట్ల కోసం రిబాకినాను యోనెక్స్ స్పాన్సర్ చేసింది.<ref>{{Cite web|date=30 May 2023|title=From Adidas to Yonex: Elena Rybakina shocks with clothing sponsor switch at Roland Garros – Women's Tennis Blog|url=https://womenstennisblog.com/2023/05/30/elena-rybakina-leaves-adidas-for-yonex/|website=womenstennisblog.com}}</ref> ఆమెకు గతంలో 2020 ప్రారంభం నుండి అడిడాస్, నైక్ ఆమోదాలు ఇచ్చాయి.<ref name="adidas">{{Cite web|date=10 January 2020|title=New year sees group of WTA stars switch from Nike|url=http://baseline.tennis.com/article/86745/nike-caroline-garcia-tomljanovic-maria-sakkari-adidas|access-date=27 September 2020|website=Baseline Tennis}}</ref> ఆమె యోనెక్స్ వికోర్ 100 రాకెట్ ను ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.yonex.com/athletes/details/?athlete_id=236|access-date=27 September 2020|website=Yonex}}</ref> 2023 నుండి 2025 వరకు ఆమె రెడ్ బుల్ చేత స్పాన్సర్ చేయబడింది, 2026 ప్రారంభం నుండి స్విస్ లగ్జరీ వాచ్ తయారీదారు వాన్గార్ట్ తో భాగస్వామ్యం కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.redbull.com/us-en/athlete/elena-rybakina|access-date=2025-12-07|website=Red Bull|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina Claims Australian Open Title Wearing $230K Watch|url=https://www.jckonline.com/editorial-article/elena-rybakina-vanguart-orb/|access-date=30 August 2026|publisher=jckonline}}</ref> 2023 జనవరి 24న, రిబాకినా బ్యాంక్ ఆర్బికె కు రాయబారిగా మారింది.<ref>{{Cite web|date=2023-01-24|title=Первая ракетка Казахстана Елена Рыбакина стала амбассадором Bank RBK|url=https://www.zakon.kz/6382397-pervaya-raketka-kazakhstana-elena-rybakina-stala-ambassadorom-Bank-RBK.html|access-date=|website=www.zakon.kz|language=ru}}</ref> సెప్టెంబరు 2024 నుండి, ఆమె లెక్సస్ అధికారిక బ్రాండ్ అంబాసిడర్ గా కూడా పనిచేసింది. సహకారంలో భాగంగా, రిబాకినా 'టెన్నిస్ ఫర్ లైఫ్ బై లెక్సస్' కార్యక్రమానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి బ్రాండ్ తో జతకట్టింది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina has become the Lexus ambassador in Kazakhstan.|url=https://ru.lexuskz.com/discover-lexus/news/2024/elena-rybakina|access-date=30 August 2026|website=lexuskz|language=Russian}}</ref> ఆమె కజక్‌స్తాన్ కంపెనీ ఐజిఐ చేత కూడా స్పాన్సర్ చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=Instagram|url=https://www.instagram.com/p/DQzmX7NDLPq/|access-date=2026-08-30|website=www.instagram.com}}</ref> మార్చి 2023లో, రిబాకినా కజక్‌స్తాన్ లో పెరుగుతున్న మహిళా టెన్నిస్ క్రీడాకారులకు 35 మిలియన్ డాలర్లు విరాళంగా ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=Rybakina Donates ₸35M to Rising Tennis Players in Kazakhstan – Qazaqstan Monitor|url=https://qazmonitor.com/people/1563/rybakina-donates-kazakhstani-tenge35m-to-rising-tennis-players-in-kazakhstan|access-date=2023-03-30|website=qazmonitor.com}}</ref> 2023లో రిబాకినా అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే 9వ మహిళా అథ్లెట్ గా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|title=The World’s Highest-Paid Female Athletes 2023|url=https://www.forbesmiddleeast.com/lifestyle/sports/the-worlds-highest-paid-female-athletes-2023-1|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref> మరుసటి సంవత్సరం 15వ స్థానానికి పడిపోయిన తరువాత, 2025 డబ్ల్యూటీఏ ఫైనల్స్ లో విజయం సాధించిన తరువాత ఆమె 2025లో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే మొదటి 10 స్థానాల్లో 8వ స్థానంలో నిలిచింది, ఇది మహిళల క్రీడా చరిత్రలో ఏకైక అతిపెద్ద రికార్డ్ఉ.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.forbes.com/profile/elena-rybakina/|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref><ref>{{Cite web|title=The World’s Highest-Paid Female Athletes 2025|url=https://forbesmiddleeast.com/lifestyle/sports/the-worlds-highest-paid-female-athletes-2025|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Instagram|url=https://www.instagram.com/p/DQzmX7NDLPq/|access-date=2026-08-30|website=www.instagram.com}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1999 జననాలు]] [[వర్గం:Articles including recorded pronunciations]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:Biography with signature]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] khkm1jeva8kk8j2e84od20ylyd4hlb5 4957001 4957000 2026-09-13T03:16:48Z Muralikrishna m 106628 4957001 wikitext text/x-wiki '''ఎలెనా ఆండ్రీయెవ్నా రిబాకినా''' (ఆంగ్లం: Elena Andreyevna Rybakina; జననం 1999 జూన్ 17) రష్యాలో జన్మించిన కజకిస్తానీ ప్రొఫెషనల్ [[టెన్నిస్]] క్రీడాకారిణి. 2026 సెప్టెంబరు 14 నుండి ప్రారంభమయ్యే డబ్ల్యూటీఏ సింగిల్స్లో ఆమె నంబరు 1 స్థానంలో ఉంది. ఆమె 2022 వింబుల్డన్ ఛాంపియన్షిప్, 2026 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్, 2026 యుఎస్ ఓపెన్, అలాగే 2025 డబ్ల్యుటిఎ ఫైనల్స్, రెండు డబ్ల్యుటిఎ 1000 ఈవెంట్లలో మూడు మేజర్ సహా 14 డబ్ల్యుటిఎ టూర్-స్థాయి సింగిల్స్ టైటిల్స్ గెలుచుకుంది. ఆమె ఒక మేజర్ గెలిచిన మొదటి కజకిస్తానీ క్రీడాకారిణి, ప్రపంచ నంబరు 1, ప్రపంచంలోని టాప్ 10లో స్థానం పొందింది. మాజీ జూనియర్ ప్రపంచ నంబరు 3, రిబాకినా 2018లో కజకిస్తాన్ కు సమాఖ్యలను మార్చడానికి ముందు రష్యా తరఫున పోటీ పడటం ద్వారా తన కెరీర్ ప్రారంభించింది. ఆమె 2020లో ఐదు టూర్ ఫైనల్స్లో ఆడినప్పుడు, ఆ సంవత్సరంలో ఏ ఆటగాళ్ళ కంటే ఎక్కువ సాధించింది. 2023 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్ ఫైనల్కు చేరుకోవడానికి ముందు, రిబాకినా 2022లో వింబుల్డన్ తన మొదటి ప్రధాన టైటిల్ను గెలుచుకుంది. 2025 చివరిలో, రిబాకినా డబ్ల్యూటీఏ ఫైనల్స్ను గెలుచుకుంది, తరువాత 2026 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్, కొంతకాలం తర్వాత ప్రపంచ నంబరు 2 కెరీర్-హై ర్యాంకింగ్ కు చేరుకుంది. ఆమె 2026 యుఎస్ ఓపెన్లో తన మూడవ మేజర్ గెలుచుకుంది. ఆ సంవత్సరం తరువాత తన కెరీర్లో మొదటిసారి ప్రపంచ నంబరు 1 క్రీడాకారిణిగా నిలిచింది. ఎలెనా రిబాకినాకు ఆమె అద్భుతమైన సర్వ్, అధిక శక్తితో కూడిన గ్రౌండ్ స్ట్రోక్‌ల సామర్థ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె ప్రధానంగా బేస్ లైన్ నుండి ఆడుతుంది. ఆమె కోర్టులో ఆమె ప్రశాంతమైన ప్రవర్తనకు ప్రసిద్ధి చెందింది, తరచుగా "ఐస్ క్వీన్" అనే మారుపేరుతో పిలువబడుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2025-12-31|title=Rybakina: 'Entendo por que me chamam de Rainha de Gelo'|url=https://www.tenisnews.com.br/rybakina-entendo-por-que-me-chamam-de-rainha-de-gelo/|access-date=2026-04-11|language=pt-BR}}</ref> == నేపథ్యం == ఎలెనా రిబాకినా మాస్కోలో 1999 జూన్ 17న ఆండ్రీ రిబాకిన్, ఎకటెరినా దంపతులకు జన్మించింది. ఆమె తన అక్క అన్నాలతో కలిసి చాలా చిన్న వయస్సు నుండే క్రీడలు ఆడటం ప్రారంభించింది, మొదట [[జిమ్నాస్టిక్స్]], ఐస్ స్కేటింగ్ లపై దృష్టి పెట్టింది.<ref name="get-to-know">{{Cite web|last=Nguyen|first=Courtney|date=22 January 2020|title=Getting to Know: Elena Rybakina's rocket rise|url=https://www.wtatennis.com/news/1584000/getting-to-know-elena-rybakina-s-rocket-rise|access-date=26 September 2020|website=WTA Tennis}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 February 2020|title=Elena Rybakina: I felt confident after winning the first set|url=http://lt.formulatx.com/en/blog/2020/02/14/elena-rybakina-uverennost-poyavilas-s-vyigryshem-pervogo-seta/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625040000/https://lt.formulatx.com/en/blog/2020/02/14/elena-rybakina-uverennost-poyavilas-s-vyigryshem-pervogo-seta/|archive-date=25 June 2022|access-date=27 September 2020|website=Formula TX St. Petersburg Ladies' Trophy}}</ref> ఆ క్రీడలలో దేనినైనా ప్రొఫెషనల్ గా మారడానికి ఆమె చాలా పొడవైనదని చెప్పిన తరువాత, క్రీడపై తనకు ఉన్న ఆసక్తి కారణంగా ఆమె టెన్నిస్ కు మారాలని ఆమె తండ్రి సూచించాడు.<ref>{{Cite web|last=Rabiner|first=Igor|date=18 August 2022|title="Just six months ago, Lena wanted to quit tennis." An interview with the father of Wimbledon champion Elena Rybakina.|url=https://www.sport-express.ru/tennis/wta/reviews/tennis-andrey-rybakin-otec-chempionki-uimbldona-eleny-rybakinoy-o-vystuplenii-za-kazahstan-i-rossii-kontrakte-ftr-i-ssha-1962750/|access-date=2 January 2026|website=Sport Express Russia}}</ref> రిబాకినా ఆరేళ్ల వయసులో టెన్నిస్ ఆడటం ప్రారంభించింది.<ref name="get-to-know" /> రిబాకినా డైనమో స్పోర్ట్స్ క్లబ్ నుండి స్పార్టక్ టెన్నిస్ క్లబ్ కు మారింది, అక్కడ ఆమెకు అనేక మంది నిపుణులైన కోచ్లు ఉన్నారు. ఆమె మాజీ టాప్-10 ఆటగాడు ఆండ్రీ చెస్నోకోవ్, మాజీ టాప్-100 క్రీడాకారిణి ఎవ్జెనియా కులికోవ్స్కాయా ల వద్ద శిక్షణ పొందింది. ఆమె ఫిట్నెస్ కోచ్లలో ఒకరు ఆధునిక పెంటాథ్లాన్ ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్ బంగారు పతక విజేత ఇరినా కిసెలేవా.<ref name="ubi">{{Cite web|date=11 March 2020|title=Elena Rybakina Is Really Special|url=https://www.ubitennis.net/2020/03/elena-rybakina-really-special/|access-date=27 September 2020|website=Ubi Tennis}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 October 2017|title=Поколение Next. Елена Рыбакина|trans-title=Next Generation: Elena Rybakina|url=http://tennis-stars.ru/worldnews/pokolenie-next-elena-rybakina/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712172830/http://tennis-stars.ru/worldnews/pokolenie-next-elena-rybakina/|archive-date=12 July 2022|access-date=27 September 2020|website=Tennis Stars|language=ru}}</ref><ref name="spartak">{{Cite web|last=Fagan|first=Kate|date=9 January 2013|title=From Russia, With Topspin|url=https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/8827683/espnw-russia-topspin|access-date=27 September 2020|website=ESPN}}</ref> ఎలెనా రిబాకినాకు జూనియర్గా వ్యక్తిగత శిక్షణ లేదు, బదులుగా 15 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు ఎనిమిది మంది ఆటగాళ్ల బృందంలో, 18 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు నలుగురు ఆటగాళ్ల బృందంగా ప్రాక్టీస్ చేసింది. ఆమె రోజుకు రెండు గంటలు మాత్రమే టెన్నిస్ ఆడింది, రోజుకు మూడు గంటలు ఫిట్నెస్ లో శిక్షణ పొందింది. ఆమె టెన్నిస్ కోసం కొంత సమయం పరిమితం చేయబడింది, ఎందుకంటే ఆమె అథ్లెట్లకు ప్రత్యేకత లేని సాధారణ ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుకుంది.<ref name="school">{{Cite web|last=Cox|first=David|date=22 January 2020|title=Elena Rybakina: Getting to know the 'anonymous' yet in-form No.29 seed|url=https://ausopen.com/articles/features/elena-rybakina-getting-know-anonymous-yet-form-no29-seed|access-date=27 September 2020|website=Australian Open}}</ref> == మద్దతు == [[File:Elena_Rybakina_2023_stamp_of_Kazakhstan.jpg|కుడి|thumb|2023 కజకిస్తాన్ స్టాంపుపై రిబాకినా]] 2023 ఫ్రెంచ్ ఓపెన్ నుండి దుస్తులు, బూట్ల కోసం రిబాకినాను యోనెక్స్ స్పాన్సర్ చేసింది.<ref>{{Cite web|date=30 May 2023|title=From Adidas to Yonex: Elena Rybakina shocks with clothing sponsor switch at Roland Garros – Women's Tennis Blog|url=https://womenstennisblog.com/2023/05/30/elena-rybakina-leaves-adidas-for-yonex/|website=womenstennisblog.com}}</ref> ఆమెకు గతంలో 2020 ప్రారంభం నుండి అడిడాస్, నైక్ ఆమోదాలు ఇచ్చాయి.<ref name="adidas">{{Cite web|date=10 January 2020|title=New year sees group of WTA stars switch from Nike|url=http://baseline.tennis.com/article/86745/nike-caroline-garcia-tomljanovic-maria-sakkari-adidas|access-date=27 September 2020|website=Baseline Tennis}}</ref> ఆమె యోనెక్స్ వికోర్ 100 రాకెట్ ను ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.yonex.com/athletes/details/?athlete_id=236|access-date=27 September 2020|website=Yonex}}</ref> 2023 నుండి 2025 వరకు ఆమె రెడ్ బుల్ చేత స్పాన్సర్ చేయబడింది, 2026 ప్రారంభం నుండి స్విస్ లగ్జరీ వాచ్ తయారీదారు వాన్గార్ట్ తో భాగస్వామ్యం కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.redbull.com/us-en/athlete/elena-rybakina|access-date=2025-12-07|website=Red Bull|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina Claims Australian Open Title Wearing $230K Watch|url=https://www.jckonline.com/editorial-article/elena-rybakina-vanguart-orb/|access-date=30 August 2026|publisher=jckonline}}</ref> 2023 జనవరి 24న, రిబాకినా బ్యాంక్ ఆర్బికె కు రాయబారిగా మారింది.<ref>{{Cite web|date=2023-01-24|title=Первая ракетка Казахстана Елена Рыбакина стала амбассадором Bank RBK|url=https://www.zakon.kz/6382397-pervaya-raketka-kazakhstana-elena-rybakina-stala-ambassadorom-Bank-RBK.html|access-date=|website=www.zakon.kz|language=ru}}</ref> సెప్టెంబరు 2024 నుండి, ఆమె లెక్సస్ అధికారిక బ్రాండ్ అంబాసిడర్ గా కూడా పనిచేసింది. సహకారంలో భాగంగా, రిబాకినా 'టెన్నిస్ ఫర్ లైఫ్ బై లెక్సస్' కార్యక్రమానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి బ్రాండ్ తో జతకట్టింది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina has become the Lexus ambassador in Kazakhstan.|url=https://ru.lexuskz.com/discover-lexus/news/2024/elena-rybakina|access-date=30 August 2026|website=lexuskz|language=Russian}}</ref> ఆమె కజక్‌స్తాన్ కంపెనీ ఐజిఐ చేత కూడా స్పాన్సర్ చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=Instagram|url=https://www.instagram.com/p/DQzmX7NDLPq/|access-date=2026-08-30|website=www.instagram.com}}</ref> మార్చి 2023లో, రిబాకినా కజక్‌స్తాన్ లో పెరుగుతున్న మహిళా టెన్నిస్ క్రీడాకారులకు 35 మిలియన్ డాలర్లు విరాళంగా ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=Rybakina Donates ₸35M to Rising Tennis Players in Kazakhstan – Qazaqstan Monitor|url=https://qazmonitor.com/people/1563/rybakina-donates-kazakhstani-tenge35m-to-rising-tennis-players-in-kazakhstan|access-date=2023-03-30|website=qazmonitor.com}}</ref> 2023లో రిబాకినా అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే 9వ మహిళా అథ్లెట్ గా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|title=The World’s Highest-Paid Female Athletes 2023|url=https://www.forbesmiddleeast.com/lifestyle/sports/the-worlds-highest-paid-female-athletes-2023-1|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref> మరుసటి సంవత్సరం 15వ స్థానానికి పడిపోయిన తరువాత, 2025 డబ్ల్యూటీఏ ఫైనల్స్ లో విజయం సాధించిన తరువాత ఆమె 2025లో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే మొదటి 10 స్థానాల్లో 8వ స్థానంలో నిలిచింది, ఇది మహిళల క్రీడా చరిత్రలో ఏకైక అతిపెద్ద రికార్డ్ఉ.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.forbes.com/profile/elena-rybakina/|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref><ref>{{Cite web|title=The World’s Highest-Paid Female Athletes 2025|url=https://forbesmiddleeast.com/lifestyle/sports/the-worlds-highest-paid-female-athletes-2025|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Instagram|url=https://www.instagram.com/p/DQzmX7NDLPq/|access-date=2026-08-30|website=www.instagram.com}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1999 జననాలు]] [[వర్గం:Articles including recorded pronunciations]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:Biography with signature]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] s5ig4biq2csprgit5hhl48urh4i36vk 4957003 4957001 2026-09-13T03:21:11Z Muralikrishna m 106628 4957003 wikitext text/x-wiki '''ఎలెనా ఆండ్రీయెవ్నా రిబాకినా''' (ఆంగ్లం: Elena Andreyevna Rybakina; జననం 1999 జూన్ 17) రష్యాలో జన్మించిన కజకిస్తానీ ప్రొఫెషనల్ [[టెన్నిస్]] క్రీడాకారిణి. 2026 సెప్టెంబరు 14 నుండి ప్రారంభమయ్యే డబ్ల్యూటీఏ సింగిల్స్ లో ఆమె నంబరు 1 స్థానంలో ఉంది. ఆమె 2022 వింబుల్డన్ ఛాంపియన్షిప్, 2026 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్, 2026 యుఎస్ ఓపెన్, అలాగే 2025 డబ్ల్యుటిఎ ఫైనల్స్, రెండు డబ్ల్యుటిఎ 1000 ఈవెంట్లలో మూడు మేజర్ సహా 14 డబ్ల్యుటిఎ టూర్-స్థాయి సింగిల్స్ టైటిల్స్ గెలుచుకుంది. ఆమె ఒక మేజర్ గెలిచిన మొదటి కజకిస్తానీ క్రీడాకారిణి, ప్రపంచ నంబరు 1, ప్రపంచంలోని టాప్ 10లో స్థానం పొందింది. మాజీ జూనియర్ ప్రపంచ నంబరు 3, రిబాకినా 2018లో కజకిస్తాన్ కు సమాఖ్యలను మార్చడానికి ముందు రష్యా తరఫున పోటీ పడటం ద్వారా తన కెరీర్ ప్రారంభించింది. ఆమె 2020లో ఐదు టూర్ ఫైనల్స్లో ఆడినప్పుడు, ఆ సంవత్సరంలో ఏ ఆటగాళ్ళ కంటే ఎక్కువ సాధించింది. 2023 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్ ఫైనల్కు చేరుకోవడానికి ముందు, రిబాకినా 2022లో వింబుల్డన్ తన మొదటి ప్రధాన టైటిల్ను గెలుచుకుంది. 2025 చివరిలో, రిబాకినా డబ్ల్యూటీఏ ఫైనల్స్ను గెలుచుకుంది, తరువాత 2026 ఆస్ట్రేలియన్ ఓపెన్, కొంతకాలం తర్వాత ప్రపంచ నంబరు 2 కెరీర్-హై ర్యాంకింగ్ కు చేరుకుంది. ఆమె 2026 యుఎస్ ఓపెన్లో తన మూడవ మేజర్ గెలుచుకుంది. ఆ సంవత్సరం తరువాత తన కెరీర్లో మొదటిసారి ప్రపంచ నంబరు 1 క్రీడాకారిణిగా నిలిచింది. ఎలెనా రిబాకినాకు ఆమె అద్భుతమైన సర్వ్, అధిక శక్తితో కూడిన గ్రౌండ్ స్ట్రోక్‌ల సామర్థ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె ప్రధానంగా బేస్ లైన్ నుండి ఆడుతుంది. ఆమె కోర్టులో ఆమె ప్రశాంతమైన ప్రవర్తనకు ప్రసిద్ధి చెందింది, తరచుగా "ఐస్ క్వీన్" అనే మారుపేరుతో పిలువబడుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2025-12-31|title=Rybakina: 'Entendo por que me chamam de Rainha de Gelo'|url=https://www.tenisnews.com.br/rybakina-entendo-por-que-me-chamam-de-rainha-de-gelo/|access-date=2026-04-11|language=pt-BR}}</ref> == నేపథ్యం == ఎలెనా రిబాకినా మాస్కోలో 1999 జూన్ 17న ఆండ్రీ రిబాకిన్, ఎకటెరినా దంపతులకు జన్మించింది. ఆమె తన అక్క అన్నాలతో కలిసి చాలా చిన్న వయస్సు నుండే క్రీడలు ఆడటం ప్రారంభించింది, మొదట [[జిమ్నాస్టిక్స్]], ఐస్ స్కేటింగ్ లపై దృష్టి పెట్టింది.<ref name="get-to-know">{{Cite web|last=Nguyen|first=Courtney|date=22 January 2020|title=Getting to Know: Elena Rybakina's rocket rise|url=https://www.wtatennis.com/news/1584000/getting-to-know-elena-rybakina-s-rocket-rise|access-date=26 September 2020|website=WTA Tennis}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 February 2020|title=Elena Rybakina: I felt confident after winning the first set|url=http://lt.formulatx.com/en/blog/2020/02/14/elena-rybakina-uverennost-poyavilas-s-vyigryshem-pervogo-seta/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625040000/https://lt.formulatx.com/en/blog/2020/02/14/elena-rybakina-uverennost-poyavilas-s-vyigryshem-pervogo-seta/|archive-date=25 June 2022|access-date=27 September 2020|website=Formula TX St. Petersburg Ladies' Trophy}}</ref> ఆ క్రీడలలో దేనినైనా ప్రొఫెషనల్ గా మారడానికి ఆమె చాలా పొడవైనదని చెప్పిన తరువాత, క్రీడపై తనకు ఉన్న ఆసక్తి కారణంగా ఆమె టెన్నిస్ కు మారాలని ఆమె తండ్రి సూచించాడు.<ref>{{Cite web|last=Rabiner|first=Igor|date=18 August 2022|title="Just six months ago, Lena wanted to quit tennis." An interview with the father of Wimbledon champion Elena Rybakina.|url=https://www.sport-express.ru/tennis/wta/reviews/tennis-andrey-rybakin-otec-chempionki-uimbldona-eleny-rybakinoy-o-vystuplenii-za-kazahstan-i-rossii-kontrakte-ftr-i-ssha-1962750/|access-date=2 January 2026|website=Sport Express Russia}}</ref> రిబాకినా ఆరేళ్ల వయసులో టెన్నిస్ ఆడటం ప్రారంభించింది.<ref name="get-to-know" /> రిబాకినా డైనమో స్పోర్ట్స్ క్లబ్ నుండి స్పార్టక్ టెన్నిస్ క్లబ్ కు మారింది, అక్కడ ఆమెకు అనేక మంది నిపుణులైన కోచ్లు ఉన్నారు. ఆమె మాజీ టాప్-10 ఆటగాడు ఆండ్రీ చెస్నోకోవ్, మాజీ టాప్-100 క్రీడాకారిణి ఎవ్జెనియా కులికోవ్స్కాయా ల వద్ద శిక్షణ పొందింది. ఆమె ఫిట్నెస్ కోచ్లలో ఒకరు ఆధునిక పెంటాథ్లాన్ ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్ బంగారు పతక విజేత ఇరినా కిసెలేవా.<ref name="ubi">{{Cite web|date=11 March 2020|title=Elena Rybakina Is Really Special|url=https://www.ubitennis.net/2020/03/elena-rybakina-really-special/|access-date=27 September 2020|website=Ubi Tennis}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 October 2017|title=Поколение Next. Елена Рыбакина|trans-title=Next Generation: Elena Rybakina|url=http://tennis-stars.ru/worldnews/pokolenie-next-elena-rybakina/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712172830/http://tennis-stars.ru/worldnews/pokolenie-next-elena-rybakina/|archive-date=12 July 2022|access-date=27 September 2020|website=Tennis Stars|language=ru}}</ref><ref name="spartak">{{Cite web|last=Fagan|first=Kate|date=9 January 2013|title=From Russia, With Topspin|url=https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/8827683/espnw-russia-topspin|access-date=27 September 2020|website=ESPN}}</ref> ఎలెనా రిబాకినాకు జూనియర్గా వ్యక్తిగత శిక్షణ లేదు, బదులుగా 15 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు ఎనిమిది మంది ఆటగాళ్ల బృందంలో, 18 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు నలుగురు ఆటగాళ్ల బృందంగా ప్రాక్టీస్ చేసింది. ఆమె రోజుకు రెండు గంటలు మాత్రమే టెన్నిస్ ఆడింది, రోజుకు మూడు గంటలు ఫిట్నెస్ లో శిక్షణ పొందింది. ఆమె టెన్నిస్ కోసం కొంత సమయం పరిమితం చేయబడింది, ఎందుకంటే ఆమె అథ్లెట్లకు ప్రత్యేకత లేని సాధారణ ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుకుంది.<ref name="school">{{Cite web|last=Cox|first=David|date=22 January 2020|title=Elena Rybakina: Getting to know the 'anonymous' yet in-form No.29 seed|url=https://ausopen.com/articles/features/elena-rybakina-getting-know-anonymous-yet-form-no29-seed|access-date=27 September 2020|website=Australian Open}}</ref> == మద్దతు == [[File:Elena_Rybakina_2023_stamp_of_Kazakhstan.jpg|కుడి|thumb|2023 కజకిస్తాన్ స్టాంపుపై రిబాకినా]] 2023 ఫ్రెంచ్ ఓపెన్ నుండి దుస్తులు, బూట్ల కోసం రిబాకినాను యోనెక్స్ స్పాన్సర్ చేసింది.<ref>{{Cite web|date=30 May 2023|title=From Adidas to Yonex: Elena Rybakina shocks with clothing sponsor switch at Roland Garros – Women's Tennis Blog|url=https://womenstennisblog.com/2023/05/30/elena-rybakina-leaves-adidas-for-yonex/|website=womenstennisblog.com}}</ref> ఆమెకు గతంలో 2020 ప్రారంభం నుండి అడిడాస్, నైక్ ఆమోదాలు ఇచ్చాయి.<ref name="adidas">{{Cite web|date=10 January 2020|title=New year sees group of WTA stars switch from Nike|url=http://baseline.tennis.com/article/86745/nike-caroline-garcia-tomljanovic-maria-sakkari-adidas|access-date=27 September 2020|website=Baseline Tennis}}</ref> ఆమె యోనెక్స్ వికోర్ 100 రాకెట్ ను ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.yonex.com/athletes/details/?athlete_id=236|access-date=27 September 2020|website=Yonex}}</ref> 2023 నుండి 2025 వరకు ఆమె రెడ్ బుల్ చేత స్పాన్సర్ చేయబడింది, 2026 ప్రారంభం నుండి స్విస్ లగ్జరీ వాచ్ తయారీదారు వాన్గార్ట్ తో భాగస్వామ్యం కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.redbull.com/us-en/athlete/elena-rybakina|access-date=2025-12-07|website=Red Bull|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina Claims Australian Open Title Wearing $230K Watch|url=https://www.jckonline.com/editorial-article/elena-rybakina-vanguart-orb/|access-date=30 August 2026|publisher=jckonline}}</ref> 2023 జనవరి 24న, రిబాకినా బ్యాంక్ ఆర్బికె కు రాయబారిగా మారింది.<ref>{{Cite web|date=2023-01-24|title=Первая ракетка Казахстана Елена Рыбакина стала амбассадором Bank RBK|url=https://www.zakon.kz/6382397-pervaya-raketka-kazakhstana-elena-rybakina-stala-ambassadorom-Bank-RBK.html|access-date=|website=www.zakon.kz|language=ru}}</ref> సెప్టెంబరు 2024 నుండి, ఆమె లెక్సస్ అధికారిక బ్రాండ్ అంబాసిడర్ గా కూడా పనిచేసింది. సహకారంలో భాగంగా, రిబాకినా 'టెన్నిస్ ఫర్ లైఫ్ బై లెక్సస్' కార్యక్రమానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి బ్రాండ్ తో జతకట్టింది.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina has become the Lexus ambassador in Kazakhstan.|url=https://ru.lexuskz.com/discover-lexus/news/2024/elena-rybakina|access-date=30 August 2026|website=lexuskz|language=Russian}}</ref> ఆమె కజక్‌స్తాన్ కంపెనీ ఐజిఐ చేత కూడా స్పాన్సర్ చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=Instagram|url=https://www.instagram.com/p/DQzmX7NDLPq/|access-date=2026-08-30|website=www.instagram.com}}</ref> మార్చి 2023లో, రిబాకినా కజక్‌స్తాన్ లో పెరుగుతున్న మహిళా టెన్నిస్ క్రీడాకారులకు 35 మిలియన్ డాలర్లు విరాళంగా ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=Rybakina Donates ₸35M to Rising Tennis Players in Kazakhstan – Qazaqstan Monitor|url=https://qazmonitor.com/people/1563/rybakina-donates-kazakhstani-tenge35m-to-rising-tennis-players-in-kazakhstan|access-date=2023-03-30|website=qazmonitor.com}}</ref> 2023లో రిబాకినా అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే 9వ మహిళా అథ్లెట్ గా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|title=The World’s Highest-Paid Female Athletes 2023|url=https://www.forbesmiddleeast.com/lifestyle/sports/the-worlds-highest-paid-female-athletes-2023-1|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref> మరుసటి సంవత్సరం 15వ స్థానానికి పడిపోయిన తరువాత, 2025 డబ్ల్యూటీఏ ఫైనల్స్ లో విజయం సాధించిన తరువాత ఆమె 2025లో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే మొదటి 10 స్థానాల్లో 8వ స్థానంలో నిలిచింది, ఇది మహిళల క్రీడా చరిత్రలో ఏకైక అతిపెద్ద రికార్డ్ఉ.<ref>{{Cite web|title=Elena Rybakina|url=https://www.forbes.com/profile/elena-rybakina/|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref><ref>{{Cite web|title=The World’s Highest-Paid Female Athletes 2025|url=https://forbesmiddleeast.com/lifestyle/sports/the-worlds-highest-paid-female-athletes-2025|access-date=30 August 2026|publisher=Forbes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Instagram|url=https://www.instagram.com/p/DQzmX7NDLPq/|access-date=2026-08-30|website=www.instagram.com}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1999 జననాలు]] [[వర్గం:Articles including recorded pronunciations]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:Biography with signature]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] nsbodqooxsjcstx9eu0gh81aajmqrb4 0 509503 4957017 2026-09-13T04:08:17Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1371191186|Heavy metal music]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4957017 wikitext text/x-wiki == లక్షణాలు == హెవీ మెటల్ సంగీతం సాంప్రదాయకంగా బిగ్గరైన, వక్రీకరించిన గిటార్లు, ఉద్వేగభరితమైన లయలు, దట్టమైన బాస్-డ్రమ్ శబ్దం, శక్తివంతమైన గాత్రాల ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది. హెవీ మెటల్ ఉప-శైలులు ఈ లక్షణాలలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వాటిని విభిన్నంగా నొక్కిచెబుతాయి, మారుస్తాయి లేదా విస్మరిస్తాయి. 1988 నాటి ఒక వ్యాసంలో, ''[[ద న్యూయార్క్ టైమ్స్|ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]]'' విమర్శకుడు జాన్ పరేలెస్ ఇలా రాశారు, "జనాదరణ పొందిన సంగీతం వర్గీకరణలో, హెవీ మెటల్ అనేది హార్డ్-రాక్ ఒక ప్రధాన ఉపజాతి—తక్కువ సింకోపేషన్, తక్కువ బ్లూస్, ఎక్కువ ప్రదర్శనా నైపుణ్యం, ఎక్కువ క్రూరమైన శక్తిని కలిగి ఉన్న జాతి." సాధారణంగా ఒక బ్యాండ్‌లో డ్రమ్మర్, బాసిస్ట్, రిథమ్ గిటారిస్ట్, లీడ్ గిటారిస్ట్, గాయకుడు ఉంటారు; ఆ గాయకుడు వాయిద్యకారుడు కావచ్చు లేదా కాకపోవచ్చు. ధ్వని నిండుదనాన్ని పెంచడానికి కొన్నిసార్లు కీబోర్డ్ వాయిద్యాలను ఉపయోగిస్తారు. డీప్ పర్పుల్ బృందానికి చెందిన జాన్ లార్డ్ ఓవర్‌డ్రైవ్డ్ హామండ్ ఆర్గాన్‌ను వాయించాడు. 1970లో, జాన్ పాల్ జోన్స్ ''లెడ్ జెప్పెలిన్ III'' లో మూగ్ సింథసైజర్‌ను ఉపయోగించాడు; 1990ల నాటికి, సింథసైజర్‌లు "హెవీ మెటల్ దాదాపు ప్రతి ఉపశైలిలో" ఉపయోగించబడ్డాయి. <ref>{{Cite web|last=Hannum|first=Terence|date=18 March 2016|title=Instigate Sonic Violence: A Not-so-Brief History of the Synthesizer's Impact on Heavy Metal|url=https://www.vice.com/en/article/synthesizers-impact-heavy-metal/|access-date=7 January 2017|website=noisey.vice.com|publisher=Vice|quote=In almost every subgenre of heavy metal, synthesizers held sway. Look at Cynic, who on their progressive death metal opus Focus (1993) had keyboards appear on the album and during live performances, or British gothic doom band My Dying Bride, who relied heavily on synths for their 1993 album, Turn Loose the Swans. American noise band Today is the Day used synthesizers on their 1996 self titled album to powerfully add to their din. Voivod even put synthesizers to use for the first time on 1991's Angel Rat and 1993's The Outer Limits, played by both guitarist Piggy and drummer Away. The 1990s were a gold era for the use of synthesizers in heavy metal, and only paved the way for the further explorations of the new millennia.}}</ref> [[File:Judas_Priest_Retribution_2005_Tour.jpg|alt=The band Judas Priest are onstage at a concert. From left to right are the singer, two electric guitarists, the bass player, and the drummer, who is seated behind a drumkit. The singer is wearing a black trenchcoat with metal studs.|thumb| 2005లో ప్రదర్శన ఇస్తున్న జుడాస్ ప్రీస్ట్]] ఎలక్ట్రిక్ గిటార్, యాంప్లిఫికేషన్ ద్వారా అది వెలువరించే ధ్వని శక్తి చారిత్రాత్మకంగా హెవీ మెటల్‌లో కీలక అంశంగా ఉన్నాయి. హెవీ మెటల్ గిటార్ సౌండ్ అధిక వాల్యూమ్‌లు, హెవీ ఫజ్ కలయికతో వస్తుంది. క్లాసిక్ హెవీ మెటల్ గిటార్ టోన్ కోసం, గిటారిస్టులు సంగీతంలో ఖాళీ ప్రదేశాలను, స్పష్టతను నిలుపుకోవడానికి, అధిక ప్రీయాంప్ లేదా పెడల్ డిస్టార్షన్ లేకుండా, గెయిన్‌ను మితమైన స్థాయిలో ఉంచుతారు; "పంచ్ అండ్ గ్రైండ్" లక్షణాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి గిటార్ యాంప్లిఫైయర్‌ను బిగ్గరగా పెంచుతారు. <ref name="Hodgson">{{Cite web|last=Hodgson|first=Peter|date=9 April 2011|title=METAL 101: Face-melting guitar tones|url=http://iheartguitarblog.com/2011/04/metal-101-face-melting-guitar-tones.html#sthash.10w443jx.dpbs|archive-url=https://web.archive.org/web/20110413235946/http://iheartguitarblog.com/2011/04/metal-101-face-melting-guitar-tones.html|archive-date=13 April 2011|access-date=24 January 2022|website=I Heart Guitar}}</ref> థ్రాష్ మెటల్ గిటార్ టోన్‌లో స్కూప్డ్ మిడ్-ఫ్రీక్వెన్సీలు, బహుళ బాస్ ఫ్రీక్వెన్సీలతో గట్టిగా కంప్రెస్ చేయబడిన ధ్వని ఉంటుంది. <ref name="Hodgson" /> గిటార్ సోలోలు హెవీ మెటల్ శైలిలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం&nbsp;... అది ఈ శైలికి గిటార్ ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది. చాలా హెవీ మెటల్ పాటలలో "కనీసం ఒక గిటార్ సోలో ఉంటుంది", ఇది "హెవీ మెటల్ ప్రదర్శకుడు తన నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి ఒక ప్రాథమిక మార్గం". <ref>{{Cite book|title=Movie Music, the Film Reader|last=Dickinson|first=Kay|date=2003|publisher=Psychology Press|page=158}}</ref> ను మెటల్, గ్రైండ్‌కోర్ బ్యాండ్‌లు కొన్ని మినహాయింపులు, ఇవి గిటార్ సోలోలను వదిలివేస్తాయి. <ref>{{Cite web|last=Grow|first=Kory|date=26 February 2010|title=Final Six: The Six Best/Worst Things to Come out of Nu-Metal|url=http://www.revolvermag.com/lists-2/final-six-the-six-best-worst-things-to-come-out-of-nu-metal.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611050855/http://www.revolvermag.com/lists-2/final-six-the-six-best-worst-things-to-come-out-of-nu-metal.html|archive-date=11 June 2017|access-date=21 September 2015|website=Revolvermag|publisher=Revolver magazine|quote=The death of the guitar solo[:] In its efforts to tune down and simplify riffs, nu-metal effectively drove a stake through the heart of the guitar solo}}</ref> రిథమ్ గిటార్ భాగాలతో, "హెవీ మెటల్‌లో భారీ క్రంచ్ సౌండ్"&nbsp;... పికింగ్ హ్యాండ్‌తో తీగలను పామ్ మ్యూట్ చేసి, డిస్టార్షన్‌ను ఉపయోగించడం ద్వారా సృష్టించబడుతుంది. <ref>{{Usurped|[https://web.archive.org/web/20070819035422/http://www.marshallamps.com/images/web%20tuition/lesson4.html "Lesson four- Power chords".]}} </ref> పామ్ మ్యూటింగ్ మరింత బిగువైన, మరింత కచ్చితమైన ధ్వనిని సృష్టిస్తుంది, ఇది లో ఎండ్‌ను నొక్కి చెబుతుంది. హెవీ మెటల్‌లో గిటార్ ప్రధాన పాత్ర తరచుగా గాయకుడి సాంప్రదాయ "ఫ్రంట్‌మ్యాన్" లేదా బ్యాండ్‌లీడర్ పాత్రతో ఘర్షణ పడుతుంది, దీనివల్ల "ఆప్యాయతతో కూడిన పోటీ" స్ఫూర్తితో రెండూ "ఆధిపత్యం కోసం పోరాడటం" వలన సంగీతపరమైన ఉద్రిక్తత ఏర్పడుతుంది. హెవీ మెటల్ సంగీతంలో, బ్యాండ్ మొత్తం శబ్దానికి గాత్రం లొంగి ఉండటం అవసరం. 1960ల నాటి ప్రతిసంస్కృతిలో మెటల్ సంగీతానికి ఉన్న మూలాలను ప్రతిబింబిస్తూ, ప్రామాణికతకు చిహ్నంగా గాత్రంలో "భావోద్వేగాలను స్పష్టంగా ప్రదర్శించడం" అవసరం. విమర్శకుడు సైమన్ ఫ్రిత్, మెటల్ గాయకుడి "స్వర శైలి" సాహిత్యం కంటే ముఖ్యమైనదని పేర్కొన్నాడు. మెటల్ సౌండ్‌లో బాస్ ప్రముఖ పాత్ర కూడా కీలకం, బాస్, గిటార్‌ల కలయిక ఒక ప్రధాన అంశం. సంగీతాన్ని "భారీగా" చేయడానికి కీలకమైన తక్కువ-స్థాయి ధ్వనిని బాస్ అందిస్తుంది. "రాక్ ఇతర శైలుల కంటే హెవీ మెటల్‌లో బాస్ మరింత ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది". మెటల్ బాస్‌లైన్‌లు సంక్లిష్టతలో చాలా వైవిధ్యంగా ఉంటాయి; పునాదిగా తక్కువ పెడల్ పాయింట్‌ను నొక్కి పట్టుకోవడం నుండి, లీడ్ లేదా రిథమ్ గిటార్లతో పాటు సంక్లిష్టమైన రిఫ్‌లు, లిక్‌లను రెట్టింపు చేయడం వరకు ఇవి ఉంటాయి. కొన్ని బ్యాండ్‌లు బాస్‌ను ప్రధాన వాయిద్యంగా ఉపయోగిస్తాయి, ఈ విధానాన్ని 1980ల ప్రారంభంలో మెటాలికాకు చెందిన క్లిఫ్ బర్టన్ బాస్ సోలోలపై, బాస్ వాయించేటప్పుడు తీగల వాడకంపై ఎక్కువగా దృష్టి సారించి ప్రాచుర్యం కల్పించాడు. మోటర్‌హెడ్‌కు చెందిన లెమ్మీ తరచుగా తన బాస్ లైన్‌లలో ఓవర్‌డ్రైవ్డ్ పవర్ కార్డ్‌లను వాయించేవాడు. హెవీ మెటల్ డ్రమ్మింగ్ అనేది "వేగం, శక్తి, ఖచ్చితత్వం" అనే త్రయంపై ఆధారపడి, బ్యాండ్‌ను నడిపించే బిగ్గరైన, స్థిరమైన బీట్ ద్వారా నిర్వచించబడుతుంది. హెవీ మెటల్ డ్రమ్మింగ్‌కు "అసాధారణమైన ఓర్పు" అవసరం, డ్రమ్మర్లు "గణనీయమైన వేగం, సమన్వయం, నైపుణ్యాన్ని" పెంపొందించుకోవాలి.&nbsp;... హెవీ మెటల్‌లో ఉపయోగించే "క్లిష్టమైన నమూనాలను" ప్లే చేయడానికి. మెటల్ డ్రమ్మింగ్‌లో ఒక ప్రత్యేకమైన టెక్నిక్ ' సింబల్ చోక్' . దీనిలో ఒక సింబల్‌ను కొట్టి, వెంటనే దానిని మరో చేత్తో (లేదా కొన్ని సందర్భాల్లో, కొట్టిన చేత్తోనే) పట్టుకుని నిశ్శబ్దం చేస్తారు, దీనివల్ల ఒక్కసారిగా పెద్ద శబ్దం వస్తుంది. ఇతర రకాల రాక్ సంగీతంలో ఉపయోగించే వాటి కంటే మెటల్ డ్రమ్ సెటప్ సాధారణంగా చాలా పెద్దదిగా ఉంటుంది. బ్లాక్ మెటల్, డెత్ మెటల్, కొన్ని "మెయిన్‌స్ట్రీమ్ మెటల్" బ్యాండ్‌లు "అన్నీ డబుల్-కిక్స్, బ్లాస్ట్ బీట్స్‌పై ఆధారపడి ఉంటాయి". <ref>{{Cite book|title=Black Sabbath and the Rise of Heavy Metal Music|last=Cope|first=Andrew L.|date=2010|publisher=Ashgate Publishing Ltd.|page=130}}</ref> [[File:Girlschool_enid_and_lemmy-2.jpg|alt=Female musician Enid Williams from the band Girlschool and Lemmy Kilmeister from Motörhead are shown onstage. Both are singing and playing bass guitar. A drumkit is seen behind them.|ఎడమ|thumb| 2009లో గర్ల్‌స్కూల్ నుండి ఎనిడ్ విలియమ్స్, మోటర్‌హెడ్ నుండి లెమ్మీ ప్రత్యక్ష ప్రదర్శన. ఈ రెండు బృందాలను కలిపి ఉంచే బంధాలు 1980లలో ప్రారంభమై, 2010లలో కూడా బలంగా కొనసాగాయి.]] ప్రత్యక్ష ప్రదర్శనలో, బిగ్గర - సామాజిక శాస్త్రవేత్త డీనా వెయిన్‌స్టీన్ వర్ణనలో "ధ్వని దాడి" - చాలా ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. తన ''<nowiki/>'మెటల్‌హెడ్స్''' అనే పుస్తకంలో, మనస్తత్వవేత్త జెఫ్రీ ఆర్నెట్ హెవీ మెటల్ కచేరీలను "ఇంద్రియపరంగా యుద్ధం" అని పేర్కొన్నాడు. జిమీ హెండ్రిక్స్, క్రీమ్, ది హూ వంటి వారు చూపిన మార్గాన్ని అనుసరించి, బ్లూ చీర్ వంటి తొలితరం హెవీ మెటల్ బృందాలు శబ్ద తీవ్రత విషయంలో కొత్త ప్రమాణాలను నెలకొల్పాయి. బ్లూ చీర్ డిక్ పీటర్సన్ చెప్పినట్లుగా, "మాకు తెలిసిందిల్లా మాకు మరింత శక్తి కావాలని మాత్రమే." 1977లో జరిగిన మోటర్‌హెడ్ కచేరీ సమీక్షలో "ముఖ్యంగా అధిక శబ్దం బ్యాండ్ ప్రభావంలో ఒక భాగంగా ఉంది" అని పేర్కొనబడింది. [[పాప్ మ్యూజిక్|పాప్‌లో]] శ్రావ్యత, హౌస్ మ్యూజిక్‌లో [[మెలోడీ|లయ]] ఎలా ప్రధానాంశాలో, అలాగే మెటల్ సంగీతంలో శక్తివంతమైన ధ్వని, ధ్వని లక్షణం, తీవ్రత కీలక అంశాలని వెయిన్‌స్టీన్ వాదిస్తున్నారు. "శ్రోతను శబ్దంలోకి లాగడానికి", "యవ్వన శక్తిని అందించడానికి" ఆ బిగ్గరను రూపొందించారని ఆమె వాదిస్తుంది. <ref name="W23" /> గర్ల్స్ స్కూల్ వంటి కొన్ని మినహాయింపులతో, హెవీ మెటల్ ప్రదర్శకులు కనీసం 1980ల మధ్యకాలం వరకు దాదాపు ప్రత్యేకంగా మగవారు గా ఉండేవారు.<ref name="Brake 1990 87–91">{{Cite book|title=On Record: Rock, Pop and the Written Word|last=Brake|first=Mike|date=1990|publisher=Routledge|editor-last=Frith|editor-first=Simon|pages=87–91|chapter=Heavy Metal Culture, Masculinity and Iconography|editor-last2=Goodwin|editor-first2=Andrew}}</ref><ref>{{Cite book|title=Running with the Devil:Power, Gender and Madness in Heavy Metal Music|last=Walser|first=Robert|date=1993|publisher=Wesleyan University Press|page=76}}</ref> అయితే, 2010ల నాటికి, మహిళలు ఎక్కువ ప్రభావం చూపారు, పాప్ మాటర్స్ క్రెయిగ్ హేస్ లోహము "స్పష్టంగా మహిళలకు సాధికారత కల్పిస్తుంది" అని వాదించారు.<ref>{{Cite paper|title=Women of Metal|publisher=SpinMedia Group}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Queens of noise: heavy metal encourages heavy-hitting women}}</ref> పవర్ మెటల్, సింఫోనిక్ మెటల్ ఉపశైలిలో, నైట్ విష్, డెలెయిన్, విదీన్ టెంప్టేషన్ వంటి ప్రధాన గాయకులుగా మహిళలను కలిగి ఉన్న బ్యాండ్లు గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్నాయి. [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:Articles with empty listen template]] 310rr0554lwmegexneckikia6u1gtsx 3 509504 4957023 2026-09-13T04:32:20Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957023 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Botuluntu గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Botuluntu గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:32, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 7jnpp3qchghs0au56isir4mkhz56o1l 3 509505 4957024 2026-09-13T04:32:42Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957024 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Kannada Film Information గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Kannada Film Information గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:32, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 6men14au9k6cw7ejgitrfc1qje0fwe3 3 509506 4957025 2026-09-13T04:33:20Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957025 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Willthacheerleader18 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Willthacheerleader18 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:33, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 5x09m7g9ngjczmat965egoteb3n8whd 3 509507 4957026 2026-09-13T04:33:47Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957026 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sahithi.249 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sahithi.249 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:33, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) a5jmoqxumv4jnbwqvqrxoxc6n3e5niq 3 509508 4957027 2026-09-13T04:34:13Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957027 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Pranjitkalita98 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Pranjitkalita98 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:34, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) sf8ck52yiqjaod2qhshw3104vss29wc 3 509509 4957028 2026-09-13T04:34:39Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957028 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Hindu Temples Telugu గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Hindu Temples Telugu గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:34, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) kn57ymumclm23z6s4utsh308xmcsgf1 3 509510 4957029 2026-09-13T04:35:08Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957029 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sriharidurgarao గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sriharidurgarao గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:35, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 1bb5uuamevz8la7panjfjh5n7zvq0zt 3 509511 4957030 2026-09-13T04:35:31Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957030 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Mee Journalist KP KUMAR గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Mee Journalist KP KUMAR గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:35, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 0weeloymka6v1mpj1p24u8bw19z0s74 0 509512 4957033 2026-09-13T04:52:46Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4957033 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కోమటి జయరాం | image = | caption = | birth_date = 1956 సెప్టెంబరు 26 | birth_place = వెల్వడం, మైలవరం మండలం, ఎన్టీఆర్ జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్, భారతదేశం | nationality = భారతీయ, అమెరికన్ | occupation = వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు, సామాజిక కార్యకర్త | parents = భాస్కరరావు, కమలమ్మ | organizations = తానా, తెలుగు టైమ్స్, స్వాగత్ గ్రూప్ ఆఫ్ రెస్టారెంట్స్ }} '''కోమటి జయరాం''' (జననం: 1956 సెప్టెంబరు 26) అమెరికాలోని ప్రసిద్ధ భారతీయ వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు, దాత, సామాజిక కార్యకర్త. ఈయన ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం (తానా) మాజీ అధ్యక్షుడు. ఉత్తర అమెరికాలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా కూడా సేవలు అందించారు. తెలుగు టైమ్స్ పత్రికను స్థాపించి తెలుగు భాషాభివృద్ధికి విశేష కృషి చేస్తున్నారు. == జననం, విద్యాభ్యాసం == కోమటి జయరాం 1956 సెప్టెంబరు 26న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం, కృష్ణాజిల్లా (ప్రస్తుతం ఎన్టీఆర్ జిల్లా) మైలవరం సమీపంలోని వెల్వడం గ్రామంలో జన్మించారు. తండ్రి భాస్కరరావు మైలవరం సమితి అధ్యక్షుడిగా 17 సంవత్సరాలు పనిచేశారు. 1989 నుండి 1994 వరకు శాసనసభ్యుడిగా ప్రజాసేవ చేశారు. తల్లి పేరు కమలమ్మ. నలుగురు సంతానంలో జయరాం పెద్దవారు.<ref>{{Cite web|url=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE|title=తానా అధ్యక్షులు - కోమటి జయరాం|website=తెలుగు వికీపీడియా}}</ref> పదవ తరగతి వరకు మైలవరంలో చదువుకున్నారు. విజయవాడలోని లయోలా కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, చెన్నైలోని ఎ.ఎం. జైన్ కళాశాలలో ఎం.కామ్ చదివారు. ఆ తరువాత కాలిఫోర్నియాలోని ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎంబీఏ పట్టా పొందారు. == వ్యాపార రంగం == అమెరికాలో వ్యాపారవేత్తగా జయరాం మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. 'స్వాగత్ ఇండియన్ క్యూజిన్' పేరుతో తొమ్మిది రెస్టారెంట్ల చైన్‌ను విజయవంతంగా నడుపుతున్నారు. దీనితో పాటు 'స్వాగత్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఆర్గనైజేషన్స్'కు చైర్మన్‌గా, అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://jayaramkomati.com/profile.php|title=Profile - Jayaram Komati|website=Jayaram Komati Official Website}}</ref> ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తెలుగు ప్రజల కోసం 'తెలుగు టైమ్స్' పక్ష పత్రికను స్థాపించి దానికి చైర్మన్‌గా కొనసాగుతున్నారు. == సామాజిక, రాజకీయ జీవితం == జయరాం ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం (తానా)లో క్రియాశీల పాత్ర పోషించారు. 2005 నుండి 2007 వరకు కార్యదర్శిగా, 2007 నుండి 2009 వరకు ఉపాధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 2009 నుండి 2011 వరకు తానా అధ్యక్షుడిగా విశేష సేవలు అందించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.tana.org/profile/162|title=Jayaram Komati - TANA|website=TANA.Org}}</ref> ఉత్తర కాలిఫోర్నియాలోని ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ అసోసియేషన్స్ (ఎఫ్.ఐ.ఏ) సంస్థకు చైర్మన్‌గా, అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. రాజకీయంగా తెలుగుదేశం పార్టీతో ఆయనకు సుదీర్ఘ అనుబంధం ఉంది. పార్టీ ఎన్నారై విభాగాన్ని పటిష్టం చేయడంలో ఆయన పాత్ర ఎంతో కీలకం. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా ఉత్తర అమెరికాలో నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.andhrajyothy.com/2026/nri/komati-jayaram-appointed-as-special-representative-of-andhra-pradesh-government-in-north-america-bvr-1484051.html|title=కోమటి జయరామ్‌కు పదవి.. బే ఏరియాలో సంబరాలు..|website=ఆంధ్రజ్యోతి|date=2026-01-11}}</ref> క్యూర్ ఎ లిటిల్ హార్ట్ ఫౌండేషన్ (Cure a Little Heart Foundation) వంటి సంస్థలకు ట్రస్టీగా ఉంటూ పేద విద్యార్థులు, అనాథ పిల్లల విద్య, వైద్య సదుపాయాల కోసం ఎన్నో సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. శంకర్ నేత్రాలయ వంటి వైద్య సంస్థలకు భారీగా విరాళాలు అందించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://jayaramkomati.com/ కోమటి జయరాం అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[వర్గం:1956 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్నవారు]] [[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:ప్రవాస భారతీయులు]] [[వర్గం:తెలుగు వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:తానా అధ్యక్షులు]] [[వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ నాయకులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు]] okctnrbgjeieeh65slbm7wt41dzxa94 4957034 4957033 2026-09-13T04:54:07Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4957034 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కోమటి జయరాం | image = | caption = | birth_date = 1956 సెప్టెంబరు 26 | birth_place = వెల్వడం, [[మైలవరం మండలం]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = భారతీయ, అమెరికన్ | occupation = వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు, సామాజిక కార్యకర్త | parents = భాస్కరరావు, కమలమ్మ | organizations = [[తానా]], తెలుగు టైమ్స్, స్వాగత్ గ్రూప్ ఆఫ్ రెస్టారెంట్స్ }} '''కోమటి జయరాం''' (జననం: 1956 సెప్టెంబరు 26) అమెరికాలోని ప్రసిద్ధ భారతీయ వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు, దాత, సామాజిక కార్యకర్త. ఈయన ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం (తానా) మాజీ అధ్యక్షుడు. ఉత్తర అమెరికాలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా కూడా సేవలు అందించారు. తెలుగు టైమ్స్ పత్రికను స్థాపించి తెలుగు భాషాభివృద్ధికి విశేష కృషి చేస్తున్నారు. == జననం, విద్యాభ్యాసం == కోమటి జయరాం 1956 సెప్టెంబరు 26న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం, కృష్ణాజిల్లా (ప్రస్తుతం ఎన్టీఆర్ జిల్లా) మైలవరం సమీపంలోని వెల్వడం గ్రామంలో జన్మించారు. తండ్రి భాస్కరరావు మైలవరం సమితి అధ్యక్షుడిగా 17 సంవత్సరాలు పనిచేశారు. 1989 నుండి 1994 వరకు శాసనసభ్యుడిగా ప్రజాసేవ చేశారు. తల్లి పేరు కమలమ్మ. నలుగురు సంతానంలో జయరాం పెద్దవారు.<ref>{{Cite web|url=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE|title=తానా అధ్యక్షులు - కోమటి జయరాం|website=తెలుగు వికీపీడియా}}</ref> పదవ తరగతి వరకు మైలవరంలో చదువుకున్నారు. విజయవాడలోని లయోలా కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, చెన్నైలోని ఎ.ఎం. జైన్ కళాశాలలో ఎం.కామ్ చదివారు. ఆ తరువాత కాలిఫోర్నియాలోని ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎంబీఏ పట్టా పొందారు. == వ్యాపార రంగం == అమెరికాలో వ్యాపారవేత్తగా జయరాం మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. 'స్వాగత్ ఇండియన్ క్యూజిన్' పేరుతో తొమ్మిది రెస్టారెంట్ల చైన్‌ను విజయవంతంగా నడుపుతున్నారు. దీనితో పాటు 'స్వాగత్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఆర్గనైజేషన్స్'కు చైర్మన్‌గా, అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://jayaramkomati.com/profile.php|title=Profile - Jayaram Komati|website=Jayaram Komati Official Website}}</ref> ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తెలుగు ప్రజల కోసం 'తెలుగు టైమ్స్' పక్ష పత్రికను స్థాపించి దానికి చైర్మన్‌గా కొనసాగుతున్నారు. == సామాజిక, రాజకీయ జీవితం == జయరాం ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం (తానా)లో క్రియాశీల పాత్ర పోషించారు. 2005 నుండి 2007 వరకు కార్యదర్శిగా, 2007 నుండి 2009 వరకు ఉపాధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 2009 నుండి 2011 వరకు తానా అధ్యక్షుడిగా విశేష సేవలు అందించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.tana.org/profile/162|title=Jayaram Komati - TANA|website=TANA.Org}}</ref> ఉత్తర కాలిఫోర్నియాలోని ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ అసోసియేషన్స్ (ఎఫ్.ఐ.ఏ) సంస్థకు చైర్మన్‌గా, అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. రాజకీయంగా తెలుగుదేశం పార్టీతో ఆయనకు సుదీర్ఘ అనుబంధం ఉంది. పార్టీ ఎన్నారై విభాగాన్ని పటిష్టం చేయడంలో ఆయన పాత్ర ఎంతో కీలకం. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా ఉత్తర అమెరికాలో నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.andhrajyothy.com/2026/nri/komati-jayaram-appointed-as-special-representative-of-andhra-pradesh-government-in-north-america-bvr-1484051.html|title=కోమటి జయరామ్‌కు పదవి.. బే ఏరియాలో సంబరాలు..|website=ఆంధ్రజ్యోతి|date=2026-01-11}}</ref> క్యూర్ ఎ లిటిల్ హార్ట్ ఫౌండేషన్ (Cure a Little Heart Foundation) వంటి సంస్థలకు ట్రస్టీగా ఉంటూ పేద విద్యార్థులు, అనాథ పిల్లల విద్య, వైద్య సదుపాయాల కోసం ఎన్నో సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. శంకర్ నేత్రాలయ వంటి వైద్య సంస్థలకు భారీగా విరాళాలు అందించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://jayaramkomati.com/ కోమటి జయరాం అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[వర్గం:1956 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్నవారు]] [[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:ప్రవాస భారతీయులు]] [[వర్గం:తెలుగు వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:తానా అధ్యక్షులు]] [[వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ నాయకులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు]] riferfjgoy5b622rsadi8rxwsy7boc1 4957035 4957034 2026-09-13T04:55:02Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4957035 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కోమటి జయరాం | image = | caption = | birth_date = 1956 సెప్టెంబరు 26 | birth_place = వెల్వడం, [[మైలవరం మండలం]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = భారతీయ, అమెరికన్ | occupation = వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు, సామాజిక కార్యకర్త | parents = భాస్కరరావు, కమలమ్మ | organizations = [[తానా]], తెలుగు టైమ్స్, స్వాగత్ గ్రూప్ ఆఫ్ రెస్టారెంట్స్ }} '''కోమటి జయరాం''' (జననం: 1956 సెప్టెంబరు 26) [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికాలోని]] ప్రసిద్ధ భారతీయ వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు, దాత, సామాజిక కార్యకర్త. ఈయన ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం ([[తానా]]) మాజీ అధ్యక్షుడు. ఉత్తర అమెరికాలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ]] ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా కూడా సేవలు అందించారు. తెలుగు టైమ్స్ పత్రికను స్థాపించి [[తెలుగు]] భాషాభివృద్ధికి విశేష కృషి చేస్తున్నారు. == జననం, విద్యాభ్యాసం == కోమటి జయరాం 1956 సెప్టెంబరు 26న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం, కృష్ణాజిల్లా (ప్రస్తుతం ఎన్టీఆర్ జిల్లా) మైలవరం సమీపంలోని వెల్వడం గ్రామంలో జన్మించారు. తండ్రి భాస్కరరావు మైలవరం సమితి అధ్యక్షుడిగా 17 సంవత్సరాలు పనిచేశారు. 1989 నుండి 1994 వరకు శాసనసభ్యుడిగా ప్రజాసేవ చేశారు. తల్లి పేరు కమలమ్మ. నలుగురు సంతానంలో జయరాం పెద్దవారు.<ref>{{Cite web|url=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE|title=తానా అధ్యక్షులు - కోమటి జయరాం|website=తెలుగు వికీపీడియా}}</ref> పదవ తరగతి వరకు మైలవరంలో చదువుకున్నారు. విజయవాడలోని లయోలా కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, చెన్నైలోని ఎ.ఎం. జైన్ కళాశాలలో ఎం.కామ్ చదివారు. ఆ తరువాత కాలిఫోర్నియాలోని ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎంబీఏ పట్టా పొందారు. == వ్యాపార రంగం == అమెరికాలో వ్యాపారవేత్తగా జయరాం మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. 'స్వాగత్ ఇండియన్ క్యూజిన్' పేరుతో తొమ్మిది రెస్టారెంట్ల చైన్‌ను విజయవంతంగా నడుపుతున్నారు. దీనితో పాటు 'స్వాగత్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఆర్గనైజేషన్స్'కు చైర్మన్‌గా, అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://jayaramkomati.com/profile.php|title=Profile - Jayaram Komati|website=Jayaram Komati Official Website}}</ref> ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తెలుగు ప్రజల కోసం 'తెలుగు టైమ్స్' పక్ష పత్రికను స్థాపించి దానికి చైర్మన్‌గా కొనసాగుతున్నారు. == సామాజిక, రాజకీయ జీవితం == జయరాం ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం (తానా)లో క్రియాశీల పాత్ర పోషించారు. 2005 నుండి 2007 వరకు కార్యదర్శిగా, 2007 నుండి 2009 వరకు ఉపాధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 2009 నుండి 2011 వరకు తానా అధ్యక్షుడిగా విశేష సేవలు అందించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.tana.org/profile/162|title=Jayaram Komati - TANA|website=TANA.Org}}</ref> ఉత్తర కాలిఫోర్నియాలోని ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ అసోసియేషన్స్ (ఎఫ్.ఐ.ఏ) సంస్థకు చైర్మన్‌గా, అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. రాజకీయంగా తెలుగుదేశం పార్టీతో ఆయనకు సుదీర్ఘ అనుబంధం ఉంది. పార్టీ ఎన్నారై విభాగాన్ని పటిష్టం చేయడంలో ఆయన పాత్ర ఎంతో కీలకం. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా ఉత్తర అమెరికాలో నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.andhrajyothy.com/2026/nri/komati-jayaram-appointed-as-special-representative-of-andhra-pradesh-government-in-north-america-bvr-1484051.html|title=కోమటి జయరామ్‌కు పదవి.. బే ఏరియాలో సంబరాలు..|website=ఆంధ్రజ్యోతి|date=2026-01-11}}</ref> క్యూర్ ఎ లిటిల్ హార్ట్ ఫౌండేషన్ (Cure a Little Heart Foundation) వంటి సంస్థలకు ట్రస్టీగా ఉంటూ పేద విద్యార్థులు, అనాథ పిల్లల విద్య, వైద్య సదుపాయాల కోసం ఎన్నో సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. శంకర్ నేత్రాలయ వంటి వైద్య సంస్థలకు భారీగా విరాళాలు అందించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://jayaramkomati.com/ కోమటి జయరాం అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[వర్గం:1956 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్నవారు]] [[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:ప్రవాస భారతీయులు]] [[వర్గం:తెలుగు వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:తానా అధ్యక్షులు]] [[వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ నాయకులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు]] hcezla19ma5ftqj43dogz0yupfsucoh 4957036 4957035 2026-09-13T04:56:33Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* జననం, విద్యాభ్యాసం */ 4957036 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కోమటి జయరాం | image = | caption = | birth_date = 1956 సెప్టెంబరు 26 | birth_place = వెల్వడం, [[మైలవరం మండలం]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = భారతీయ, అమెరికన్ | occupation = వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు, సామాజిక కార్యకర్త | parents = భాస్కరరావు, కమలమ్మ | organizations = [[తానా]], తెలుగు టైమ్స్, స్వాగత్ గ్రూప్ ఆఫ్ రెస్టారెంట్స్ }} '''కోమటి జయరాం''' (జననం: 1956 సెప్టెంబరు 26) [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికాలోని]] ప్రసిద్ధ భారతీయ వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు, దాత, సామాజిక కార్యకర్త. ఈయన ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం ([[తానా]]) మాజీ అధ్యక్షుడు. ఉత్తర అమెరికాలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ]] ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా కూడా సేవలు అందించారు. తెలుగు టైమ్స్ పత్రికను స్థాపించి [[తెలుగు]] భాషాభివృద్ధికి విశేష కృషి చేస్తున్నారు. == జననం, విద్యాభ్యాసం == కోమటి జయరాం 1956 సెప్టెంబరు 26న [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌]] రాష్ట్రం, [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణాజిల్లా]] (ప్రస్తుతం [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్ జిల్లా)]] [[మైలవరం (ఎన్టీఆర్ జిల్లా)|మైలవరం]] సమీపంలోని వెల్వడం గ్రామంలో జన్మించారు. తండ్రి భాస్కరరావు మైలవరం సమితి అధ్యక్షుడిగా 17 సంవత్సరాలు పనిచేశారు. 1989 నుండి 1994 వరకు శాసనసభ్యుడిగా ప్రజాసేవ చేశారు. తల్లి పేరు కమలమ్మ. నలుగురు సంతానంలో జయరాం పెద్దవారు.<ref>{{Cite web|url=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE|title=తానా అధ్యక్షులు - కోమటి జయరాం|website=తెలుగు వికీపీడియా}}</ref> పదవ తరగతి వరకు [[మైలవరం (ఎన్టీఆర్ జిల్లా)|మైలవరం]] లో చదువుకున్నారు. [[విజయవాడ]] లోని లయోలా కళాశాలలో [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] పూర్తి చేసి, [[చెన్నై]] లోని ఎ.ఎం. జైన్ కళాశాలలో ఎం.కామ్ చదివారు. ఆ తరువాత [[కాలిఫోర్నియా|కాలిఫోర్నియాలోని]] ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎంబీఏ పట్టా పొందారు. == వ్యాపార రంగం == అమెరికాలో వ్యాపారవేత్తగా జయరాం మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. 'స్వాగత్ ఇండియన్ క్యూజిన్' పేరుతో తొమ్మిది రెస్టారెంట్ల చైన్‌ను విజయవంతంగా నడుపుతున్నారు. దీనితో పాటు 'స్వాగత్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఆర్గనైజేషన్స్'కు చైర్మన్‌గా, అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://jayaramkomati.com/profile.php|title=Profile - Jayaram Komati|website=Jayaram Komati Official Website}}</ref> ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తెలుగు ప్రజల కోసం 'తెలుగు టైమ్స్' పక్ష పత్రికను స్థాపించి దానికి చైర్మన్‌గా కొనసాగుతున్నారు. == సామాజిక, రాజకీయ జీవితం == జయరాం ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం (తానా)లో క్రియాశీల పాత్ర పోషించారు. 2005 నుండి 2007 వరకు కార్యదర్శిగా, 2007 నుండి 2009 వరకు ఉపాధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 2009 నుండి 2011 వరకు తానా అధ్యక్షుడిగా విశేష సేవలు అందించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.tana.org/profile/162|title=Jayaram Komati - TANA|website=TANA.Org}}</ref> ఉత్తర కాలిఫోర్నియాలోని ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ అసోసియేషన్స్ (ఎఫ్.ఐ.ఏ) సంస్థకు చైర్మన్‌గా, అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. రాజకీయంగా తెలుగుదేశం పార్టీతో ఆయనకు సుదీర్ఘ అనుబంధం ఉంది. పార్టీ ఎన్నారై విభాగాన్ని పటిష్టం చేయడంలో ఆయన పాత్ర ఎంతో కీలకం. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా ఉత్తర అమెరికాలో నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.andhrajyothy.com/2026/nri/komati-jayaram-appointed-as-special-representative-of-andhra-pradesh-government-in-north-america-bvr-1484051.html|title=కోమటి జయరామ్‌కు పదవి.. బే ఏరియాలో సంబరాలు..|website=ఆంధ్రజ్యోతి|date=2026-01-11}}</ref> క్యూర్ ఎ లిటిల్ హార్ట్ ఫౌండేషన్ (Cure a Little Heart Foundation) వంటి సంస్థలకు ట్రస్టీగా ఉంటూ పేద విద్యార్థులు, అనాథ పిల్లల విద్య, వైద్య సదుపాయాల కోసం ఎన్నో సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. శంకర్ నేత్రాలయ వంటి వైద్య సంస్థలకు భారీగా విరాళాలు అందించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://jayaramkomati.com/ కోమటి జయరాం అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[వర్గం:1956 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్నవారు]] [[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:ప్రవాస భారతీయులు]] [[వర్గం:తెలుగు వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:తానా అధ్యక్షులు]] [[వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ నాయకులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు]] lruwknnyf6xncdm3ryh6q240y05ydfr 4957037 4957036 2026-09-13T04:57:10Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* సామాజిక, రాజకీయ జీవితం */ 4957037 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కోమటి జయరాం | image = | caption = | birth_date = 1956 సెప్టెంబరు 26 | birth_place = వెల్వడం, [[మైలవరం మండలం]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = భారతీయ, అమెరికన్ | occupation = వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు, సామాజిక కార్యకర్త | parents = భాస్కరరావు, కమలమ్మ | organizations = [[తానా]], తెలుగు టైమ్స్, స్వాగత్ గ్రూప్ ఆఫ్ రెస్టారెంట్స్ }} '''కోమటి జయరాం''' (జననం: 1956 సెప్టెంబరు 26) [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికాలోని]] ప్రసిద్ధ భారతీయ వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు, దాత, సామాజిక కార్యకర్త. ఈయన ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం ([[తానా]]) మాజీ అధ్యక్షుడు. ఉత్తర అమెరికాలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ]] ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా కూడా సేవలు అందించారు. తెలుగు టైమ్స్ పత్రికను స్థాపించి [[తెలుగు]] భాషాభివృద్ధికి విశేష కృషి చేస్తున్నారు. == జననం, విద్యాభ్యాసం == కోమటి జయరాం 1956 సెప్టెంబరు 26న [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌]] రాష్ట్రం, [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణాజిల్లా]] (ప్రస్తుతం [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్ జిల్లా)]] [[మైలవరం (ఎన్టీఆర్ జిల్లా)|మైలవరం]] సమీపంలోని వెల్వడం గ్రామంలో జన్మించారు. తండ్రి భాస్కరరావు మైలవరం సమితి అధ్యక్షుడిగా 17 సంవత్సరాలు పనిచేశారు. 1989 నుండి 1994 వరకు శాసనసభ్యుడిగా ప్రజాసేవ చేశారు. తల్లి పేరు కమలమ్మ. నలుగురు సంతానంలో జయరాం పెద్దవారు.<ref>{{Cite web|url=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE|title=తానా అధ్యక్షులు - కోమటి జయరాం|website=తెలుగు వికీపీడియా}}</ref> పదవ తరగతి వరకు [[మైలవరం (ఎన్టీఆర్ జిల్లా)|మైలవరం]] లో చదువుకున్నారు. [[విజయవాడ]] లోని లయోలా కళాశాలలో [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] పూర్తి చేసి, [[చెన్నై]] లోని ఎ.ఎం. జైన్ కళాశాలలో ఎం.కామ్ చదివారు. ఆ తరువాత [[కాలిఫోర్నియా|కాలిఫోర్నియాలోని]] ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎంబీఏ పట్టా పొందారు. == వ్యాపార రంగం == అమెరికాలో వ్యాపారవేత్తగా జయరాం మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. 'స్వాగత్ ఇండియన్ క్యూజిన్' పేరుతో తొమ్మిది రెస్టారెంట్ల చైన్‌ను విజయవంతంగా నడుపుతున్నారు. దీనితో పాటు 'స్వాగత్ గ్రూప్ ఆఫ్ ఆర్గనైజేషన్స్'కు చైర్మన్‌గా, అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://jayaramkomati.com/profile.php|title=Profile - Jayaram Komati|website=Jayaram Komati Official Website}}</ref> ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తెలుగు ప్రజల కోసం 'తెలుగు టైమ్స్' పక్ష పత్రికను స్థాపించి దానికి చైర్మన్‌గా కొనసాగుతున్నారు. == సామాజిక, రాజకీయ జీవితం == జయరాం ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం (తానా)లో క్రియాశీల పాత్ర పోషించారు. 2005 నుండి 2007 వరకు కార్యదర్శిగా, 2007 నుండి 2009 వరకు ఉపాధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 2009 నుండి 2011 వరకు తానా అధ్యక్షుడిగా విశేష సేవలు అందించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.tana.org/profile/162|title=Jayaram Komati - TANA|website=TANA.Org}}</ref> ఉత్తర కాలిఫోర్నియాలోని ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ అసోసియేషన్స్ (ఎఫ్.ఐ.ఏ) సంస్థకు చైర్మన్‌గా, అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. రాజకీయంగా [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] తో ఆయనకు సుదీర్ఘ అనుబంధం ఉంది. పార్టీ ఎన్నారై విభాగాన్ని పటిష్టం చేయడంలో ఆయన పాత్ర ఎంతో కీలకం. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా ఉత్తర అమెరికాలో నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.andhrajyothy.com/2026/nri/komati-jayaram-appointed-as-special-representative-of-andhra-pradesh-government-in-north-america-bvr-1484051.html|title=కోమటి జయరామ్‌కు పదవి.. బే ఏరియాలో సంబరాలు..|website=ఆంధ్రజ్యోతి|date=2026-01-11}}</ref> క్యూర్ ఎ లిటిల్ హార్ట్ ఫౌండేషన్ (Cure a Little Heart Foundation) వంటి సంస్థలకు ట్రస్టీగా ఉంటూ పేద విద్యార్థులు, అనాథ పిల్లల విద్య, వైద్య సదుపాయాల కోసం ఎన్నో సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. శంకర్ నేత్రాలయ వంటి వైద్య సంస్థలకు భారీగా విరాళాలు అందించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://jayaramkomati.com/ కోమటి జయరాం అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[వర్గం:1956 జననాలు]] [[వర్గం:జీవించి ఉన్నవారు]] [[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:ప్రవాస భారతీయులు]] [[వర్గం:తెలుగు వ్యాపారవేత్తలు]] [[వర్గం:తానా అధ్యక్షులు]] [[వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ నాయకులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు]] qo2x505gzbb4hmi7kolknb5ss55kzrq 0 509513 4957041 2026-09-13T05:01:04Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502908|Lamotrigine]] to:te #mdwikicx 4957041 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =420280917 |drug_name =Lamotrigine |INN = |width =150px |alt = |width2 =150px |alt2 = |imageL =Lamotrigine.svg |widthL = |altL = |imageR =Lamotrigine ball-and-stick model.png |widthR = |altR = |type =<!-- empty --> <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|l|ə|ˈ|m|oʊ|t|r|ᵻ|ˌ|dʒ|iː|n}} |tradename =Lamictal, others<ref name=brands>{{cite web|title=Lamotrigine|url=https://www.drugs.com/international/lamotrigine.html|website=Drugs.com|access-date=9 December 2017|archive-date=10 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210072144/https://www.drugs.com/international/lamotrigine.html|url-status=live}}</ref> |synonyms =BW-430C; BW430C; 3,5-Diamino-6-(2,3-dichlorophenyl)-1,2,4-triazine |IUPAC_name =6-(2,3-dichlorophenyl)-1,2,4-triazine-3,5-diamine <!-- Clinical data --> |class =[[Anticonvulsant]]<ref name=AHFS2017/> |pregnancy_AU =D |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Lamotrigine Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=8 October 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/lamotrigine.html | access-date=24 March 2020 | archive-date=25 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210125224408/https://www.drugs.com/pregnancy/lamotrigine.html | url-status=live }}</ref> |pregnancy_category= |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] |onset = |duration_of_action= |dependency_liability= |addiction_liability= <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|lamotrigine}} |MedlinePlus =a695007 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_AU_comment = |legal_BR =<!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> |legal_BR_comment = |legal_CA =Rx-only |legal_CA_comment = |legal_DE =<!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> |legal_DE_comment = |legal_NZ =<!-- Class A, B, C --> |legal_NZ_comment = |legal_UN =<!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> |legal_UN_comment = |legal_UK =POM |legal_UK_comment = |legal_US =Rx-only |legal_US_comment = |legal_status =<!--For countries not listed above--> |DailyMedID =Lamotrigine |licence_US =Lamotrigine |licence_CA =<!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --> |licence_EU =<!-- EMA uses INN (or special INN_EMA) --> <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =98% |protein_bound =55% |metabolism =[[Liver]] (mostly [[UGT1A4]]-mediated) |metabolites = |elimination_half-life=29 hours |excretion =[[Urine]] (65%), [[feces]] (2%) <!-- Chemical and physical data --> |C =9 |Cl =2 |H =7 |N =5 |SMILES =NC1=NC(N)=NN=C1C2=CC=CC(Cl)=C2Cl |StdInChI =1S/C9H7Cl2N5/c10-5-3-1-2-4(6(5)11)7-8(12)14-9(13)16-15-7/h1-3H,(H4,12,13,14,16) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI_comment = |StdInChIKey =PYZRQGJRPPTADH-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |Jmol = |molecular_weight =256.091 |molecular_weight_unit=g/mol |density = |density_notes = |melting_point = |melting_high = |melting_notes = |boiling_point = |boiling_notes = |solubility = |sol_units = |specific_rotation= }} '''లామోట్రిజిన్''', ఇతరులలో లాంక్టల్ అనే బ్రాండ్ పేరుగా విక్రయించబడుతుంది, ఇది [[మూర్ఛలు (ఫిట్స్)|మూర్ఛ]], [[బైపోలార్ డిజార్డర్]] చికిత్సకు ఉపయోగించే యాంటికాన్వల్సెంట్ ఔషధం.<ref name="AHFS2017">{{Cite web|title=Lamotrigine|url=https://www.drugs.com/monograph/lamotrigine.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2017|archive-date=10 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210020403/https://www.drugs.com/monograph/lamotrigine.html|url-status=live}}</ref> మూర్ఛ కోసం, ఇందులో ఫోకల్ మూర్ఛలు, టానిక్-క్లోనిక్ మూర్ఛలు, లెనాక్స్-గాస్టాట్ సిండ్రోమ్ మూర్ఛలు ఉంటాయి.<ref name="AHFS2017" /> బైపోలార్ డిజార్డర్లో, ఇది బైపోలార్ టైప్ IIలో తీవ్రమైన మాంద్యం, [[బైపోలార్ డిజార్డర్|వేగవంతమైన సైక్లింగ్]] ఎపిసోడ్లకు చికిత్స చేయడానికి, బైపోలార్ రకం I పునరావృతాన్ని నివారించడానికి ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHFS2017" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, తలనొప్పి, వాంతులు, సమన్వయంతో ఇబ్బంది, దద్దుర్లు ఉంటాయి.<ref name="AHFS2017" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో ఎర్ర రక్త కణాల కొరత, [[ఆత్మహత్య]] ప్రమాదం, స్టీవెన్స్-జాన్సన్ సిండ్రోమ్, [[అలర్జీ|అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు]] ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2017" /> గర్భధారణ సమయంలో లేదా తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగించడం వలన హాని జరగవచ్చని ఆందోళనలు ఉన్నాయి. లామోట్రిజిన్ అనేది ఫినైల్ట్రియాజిన్, ఇది ఇతర యాంటికాన్వల్సెంట్స్ నుండి రసాయనికంగా భిన్నంగా ఉంటుంది.<ref name="AHFS2017" /> ఇది ఎలా పనిచేస్తుందో స్పష్టంగా తెలియదు.<ref name="AHFS2017" /> ఇది న్యూరాన్ల వోల్టేజ్-సెన్సిటివ్ సోడియం ఛానల్స్ తగ్గిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది.<ref name="AHFS2017" /><ref>{{Cite web|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3878#section=Top|title=Lamotrigine|website=PubChem Open Chemistry Database|publisher=National Institutes of Health|location=US|access-date=December 13, 2016|archive-date=September 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906142844/http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3878#section=Top|url-status=live}}</ref> లామోట్రిజిన్ మొట్టమొదట 1991లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో విక్రయించబడింది, 1994లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2017" /><ref>{{Cite book|vauthors=Shorvon SD, Perucca E, Engel J|title=The Treatment of Epilepsy|publisher=John Wiley & Sons, Incorporated|isbn=9781118936993|page=1321|edition=4th|date=2015|url=https://books.google.ca/books?id=ppKbCgAAQBAJ&pg=PT1535|access-date=2017-12-09|archive-date=2017-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210020438/https://books.google.ca/books?id=ppKbCgAAQBAJ&pg=PT1535}}</ref> ఇది [[డబ్ల్యూహెచ్ఓ అవసరమైన ఔషధాల జాబితా నమూనా|ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా]] ఉంది.<ref name="WHO21st">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో టోకు ధర 2015 నాటికి నెలకు US $3.50 నుండి US $23 వరకు ఉంది.<ref name="ref">{{Cite web|title=Single Drug Information|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1601&searchYear=2015|website=International Medical Products Price Guide|access-date=9 December 2017|archive-date=10 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210071701/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1601&searchYear=2015|url-status=live}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఈ మొత్తం 2019 నాటికి సుమారు US $4.60 టోకు ధరను కలిగి ఉంది.<ref name="ref1">{{Cite web|title=NADAC as of 2019-11-27|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-11-27/qjsh-shte|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=26 November 2019|archive-date=2020-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711125158/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-11-27/qjsh-shte|url-status=dead}}</ref> 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 63 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం, పన్నెండు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో.<ref name="ref2">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref3">{{Cite web|title=Lamotrigine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Lamotrigine|access-date=11 April 2020|archive-date=28 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228053545/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Lamotrigine|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 5ncolatcdw2avf95gyf7o8i8oqp06x1 0 509514 4957042 2026-09-13T05:01:33Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503519|Naltrexone]] to:te #mdwikicx 4957042 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =464372546 |image =Naltrexone_skeletal.svg |width =200px |image2 =Naltrexone-3D-balls.png |width2 =250px <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|n|æ|l|ˈ|t|r|ɛ|k|s|oʊ|n}} |tradename =ReVia, Vivitrol, others |synonyms =EN-1639A; UM-792; ''N''-Cyclopropyl-methylnoroxymorphone; ''N''-Cyclopropylmethyl-14-hydroxydihydro-morphinone; 17-(Cyclopropylmethyl)-4,5α-epoxy-3,14-dihydroxymorphinan-6-one |IUPAC_name =(4R,4aS,7aR,12bS)-3-(cyclopropylmethyl)-4a,9-dihydroxy-2,4,5,6,7a,13-hexahydro-1''H''-4,12-methanobenzofuro[3,2-e]isoquinoline-7-one <!-- Clinical data --> |class =[[Opioid antagonist]]<ref name=AHFS2017/> |pregnancy_AU =B3 |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[intramuscular injection]], [[subcutaneous implant]] |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|naltrexone}} |MedlinePlus =a685041 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_CA =Rx-only |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |legal_status =Rx-only |DailyMedID =Naltrexone <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =5–40% |protein_bound =21% |metabolism =[[Liver]] |elimination_half-life=Naltrexone: 4 hours<br />[[6β-Naltrexol]]: 13 hours |excretion =[[Urine]] <!-- Chemical and physical data --> |C =20 |H =23 |N =1 |O =4 |SMILES =O=C4[C@@H]5Oc1c2c(ccc1O)C[C@H]3N(CC[C@]25[C@@]3(O)CC4)CC6CC6 |StdInChI =1S/C20H23NO4/c22-13-4-3-12-9-15-20(24)6-5-14(23)18-19(20,16(12)17(13)25-18)7-8-21(15)10-11-1-2-11/h3-4,11,15,18,22,24H,1-2,5-10H2/t15-,18+,19+,20-/m1/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =DQCKKXVULJGBQN-XFWGSAIBSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =169 |drug_name =Naltrexone }}రెవియా, '''వివిట్రోల్''' అనే బ్రాండ్ పేర్లతో విక్రయించే '''నల్ట్రెక్సోన్''', ప్రధానంగా మద్యం లేదా ఓపియాయిడ్ ఆధారపడటాన్ని నిర్వహించడానికి ఉపయోగించే మందు.<ref name="AHFS2017">{{Cite web|title=Naltrexone Monograph for Professionals - Drugs.com|url=https://www.drugs.com/monograph/naltrexone.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=9 November 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109134845/https://www.drugs.com/monograph/naltrexone.html|archive-date=9 November 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109134845/https://www.drugs.com/monograph/naltrexone.html|date=9 November 2017}}</ref> ఓపియాయిడ్పై ఆధారపడిన వ్యక్తి నిర్విషీకరణకు ముందు నాల్ట్రెక్సోన్ స్వీకరించకూడదు.<ref name="AHFS2017" /> ఇది నోటి ద్వారా లేదా కండరాలలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2017" /> 30 నిమిషాల్లోనే ప్రభావం మొదలవుతుంది.<ref name="AHFS2017" /> ఓపియాయిడ్స్ కోసం తగ్గిన కోరిక కొన్ని వారాలు పట్టవచ్చు.<ref name="AHFS2017" /> దుష్ప్రభావాలలో [[నిద్రలేమి]], [[ఆందోళన]], వికారం, [[తలనొప్పి]] ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2017" /> ఇప్పటికీ ఓపియాయిడ్లపై ఉన్నవారిలో, ఓపియాయిడ్ ఉపసంహరణ సంభవించవచ్చు.<ref name="AHFS2017" /> కాలేయ వైఫల్యం ఉన్న వ్యక్తులలో ఉపయోగం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name="AHFS2017" /> గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగం సురక్షితంగా ఉందో లేదో అస్పష్టంగా ఉంది..<ref name="AHFS2017" /><ref>{{Cite paper|title=Methadone, Buprenorphine, and Naltrexone for the Treatment of Opioid Use Disorder in Pregnant Women}}</ref> నల్ట్రెక్సోన్ ఒక ఓపియాయిడ్ విరోధి, శరీరం లోపల, వెలుపల ఉన్న ఓపియాయిడ్ల ప్రభావాలను నిరోధించడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2017" /> నల్ట్రెక్సోన్ మొట్టమొదట 1965 లో తయారు చేయబడింది, 1984 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2017" /><ref name="Sad2012">{{Cite book|last=Sadock|first=Benjamin J.|last2=Sadock|first2=Virginia A.|last3=Sussman|first3=Norman|title=Kaplan & Sadock's Pocket Handbook of Psychiatric Drug Treatment|date=2012|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9781451154467|page=265|url=https://books.google.ca/books?id=qp-H3UruKvIC&pg=PT265|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205042100/https://books.google.ca/books?id=qp-H3UruKvIC&pg=PT265|archive-date=2017-12-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221013171430/https://books.google.ca/books?id=qp-H3UruKvIC&pg=PT265|date=2022-10-13}}</ref> ఇది [[డబ్ల్యూహెచ్ఓ అవసరమైన ఔషధాల జాబితా నమూనా|ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా]] ఉంది.<ref name="WHO23rd">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|year=2023|hdl=10665/371090|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}</ref> 2019 నాటికి, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో టాబ్లెట్ల టోకు ధర రోజుకు US $0.80.<ref name="NADAC2019">{{Cite web|title=NADAC as of 2019-07-17 {{!}} Data.Medicaid.gov|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-07-17/p2wi-peat|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=16 July 2019|language=en|archive-date=2019-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716180748/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-07-17/p2wi-peat|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716180748/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-07-17/p2wi-peat|date=2019-07-16}}</ref> పొడిగించిన విడుదల ఇంజెక్షన్ల ధర నెలకు సుమారు $1,267 (రోజుకు 41).<ref name="NADAC2019" /> నల్ట్రెక్సోన్/బుప్రోపియాన్ వలె నాల్ట్రెక్సోన్ [[స్థూల కాయం|ఊబకాయం]] చికిత్సకు కూడా ఉపయోగిస్తారు . == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] f7bkue2yn4mfny1i5bn3xfw9ux47tkn 0 509515 4957044 2026-09-13T05:09:05Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1470030|Rosuvastatin]] to:te #mdwikicx 4957044 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =464383832 |drug_name =Rosuvastatin |INN = |image =Rosuvastatin structure.svg |width =275 |image2 =Rosuvastatin-3D-balls.png |type =<!-- empty --> <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|r|oʊ|ˈ|s|uː|v|ə|s|t|æ|t|ɪ|n}} {{respell|roh|SOO|və-stat-in}} |tradename =Crestor, Rosulip, Zuvamor, others |synonyms = |USAN =Rosuvastatin calcium |IUPAC_name =(3''R'',5''S'',6''E'')-7-[4-(4-Fluorophenyl)-2-(''N''-methylmethanesulfonamido)-6-(propan-2-yl)pyrimidin-5-yl]-3,5-dihydroxyhept-6-enoic acid <!-- Clinical data --> |class = |pregnancy_AU =D |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Rosuvastatin Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=27 September 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/rosuvastatin.html | access-date=14 March 2020 | archive-date=30 November 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201130152103/https://www.drugs.com/pregnancy/rosuvastatin.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130152103/https://www.drugs.com/pregnancy/rosuvastatin.html |date=30 November 2020 }}</ref> |pregnancy_category= |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] ([[Tablet (pharmacy)|tablets]]) |onset = |duration_of_action= |dependency_liability= |addiction_liability= <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|rosuvastatin-calcium}} |MedlinePlus =a603033 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_AU_comment = |legal_BR =<!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> |legal_BR_comment = |legal_CA =<!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> |legal_CA_comment = |legal_DE =<!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> |legal_DE_comment = |legal_NZ =<!-- Class A, B, C --> |legal_NZ_comment = |legal_UN =<!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> |legal_UN_comment = |legal_UK =POM |legal_UK_comment = |legal_US =Rx-only |legal_US_comment = |legal_status =Rx-only |DailyMedID =Rosuvastatin |licence_US =<!-- FDA may use generic or brand name (generic name preferred) --> |licence_CA =<!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --> |licence_EU =<!-- EMA uses INN (or special INN_EMA) --> <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =20%<ref name=PK>{{cite journal|last=Aggarwal|first=RK|author2=Showkathali, R|title=Rosuvastatin calcium in acute coronary syndromes|journal=Expert Opinion on Pharmacotherapy|date=June 2013|volume=14|issue=9|pages=1215–1227|doi=10.1517/14656566.2013.789860|pmid=23574635|url=https://semanticscholar.org/paper/a568d46e234e3510d8819d45122a2e8108896ca0|access-date=29 November 2019|archive-date=29 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829041855/https://www.semanticscholar.org/paper/Rosuvastatin-calcium-in-acute-coronary-syndromes-Aggarwal-Showkathali/a568d46e234e3510d8819d45122a2e8108896ca0|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210829041855/https://www.semanticscholar.org/paper/Rosuvastatin-calcium-in-acute-coronary-syndromes-Aggarwal-Showkathali/a568d46e234e3510d8819d45122a2e8108896ca0 |date=29 August 2021 }}</ref><ref name=AHFS2018/> |protein_bound =88%<ref name=PK/><ref name=AHFS2018/> |metabolism =[[Liver]]: [[CYP2C9]] (major) and [[CYP2C19]]-mediated; ~10% metabolized<ref name=PK/><ref name=AHFS2018/> |metabolites =''N''-desmethyl rosuvastatin (major; 1/6–1/9 of rosuvastatin activity)<ref name="Crestor FDA label">{{cite web | title=Crestor- rosuvastatin calcium tablet, film coated | website=DailyMed | date=9 November 2018 | url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=bb0f3b5e-4bc6-41c9-66b9-6257e2513512 | access-date=14 March 2020 | archive-date=25 September 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200925143007/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=bb0f3b5e-4bc6-41c9-66b9-6257e2513512 | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925143007/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=bb0f3b5e-4bc6-41c9-66b9-6257e2513512 |date=25 September 2020 }}</ref> |elimination_half-life=19 hours<ref name=PK/><ref name=AHFS2018/> |excretion =[[Feces]] (90%)<ref name=PK/><ref name=AHFS2018/> <!-- Chemical and physical data --> |C =22 |F =1 |H =28 |N =3 |O =6 |S =1 |chemical_formula = |SMILES =OC(=O)C[C@H](O)C[C@H](O)\C=C\c1c(C(C)C)nc(N(C)S(=O)(=O)C)nc1c2ccc(F)cc2 |StdInChI =1S/C22H28FN3O6S/c1-13(2)20-18(10-9-16(27)11-17(28)12-19(29)30)21(14-5-7-15(23)8-6-14)25-22(24-20)26(3)33(4,31)32/h5-10,13,16-17,27-28H,11-12H2,1-4H3,(H,29,30)/b10-9+/t16-,17-/m1/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|changed|chemspider}} |StdInChI_comment = |StdInChIKey =BPRHUIZQVSMCRT-VEUZHWNKSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|changed|chemspider}} |Jmol = |molecular_weight =481.539 |density = |density_notes = |melting_point = |melting_high = |melting_notes = |boiling_point = |boiling_notes = |solubility = |sol_units = |specific_rotation= }} '''క్రెస్టర్''' అనే వాణిజ్య పేరుతో విక్రయించబడే '''రోసువాస్టాటిన్''', అధిక ప్రమాదం ఉన్నవారిలో హృదయ సంబంధ వ్యాధులను నివారించడానికి, అసాధారణ లిపిడ్లకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే స్టాటిన్ ఔషధం.<ref name="AHFS2018">{{Cite web|title=Rosuvastatin Calcium Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/rosuvastatin-calcium.html|website=Drugs.com|publisher=[[American Society of Health-System Pharmacists]] (AHFS)|access-date=24 December 2018|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224170456/https://www.drugs.com/monograph/rosuvastatin-calcium.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224170456/https://www.drugs.com/monograph/rosuvastatin-calcium.html|date=24 December 2018}}</ref> దీనిని ఆహార మార్పులు, వ్యాయామం, బరువు తగ్గడంతో పాటుగా ఉపయోగించాలని సిఫార్సు చేయబడింది.<ref name="AHFS2018" /> ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2018" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో కడుపు నొప్పి, వికారం, తలనొప్పి, కండరాల నొప్పులు ఉంటాయి.<ref name="AHFS2018" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో [[రాబ్డోమియోలిసిస్]], కాలేయ సమస్యలు, మధుమేహం ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2018" /> గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించడం వల్ల శిశువుకు హాని కలిగించవచ్చు.<ref name="AHFS2018" /> అన్ని స్టాటిన్‌ల వలె, రోసువాస్టాటిన్ కూడా HMG-CoA రిడక్టేజ్‌ను నిరోధించడం ద్వారా పనిచేస్తుంది , ఇది [[కాలేయం]]లో ఉండే ఒక [[ఎంజైము|ఎంజైమ్]], ఇది [[కొలెస్ట్రాల్]] ఉత్పత్తిలో పాత్ర పోషిస్తుంది.<ref name="AHFS2018" /> రోసువాస్టాటిన్ 1991 లో పేటెంట్ చేయబడింది, 2003 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2018" /><ref name="Fis2006">{{Cite book|last=Fischer|first=Janos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=473|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA473|access-date=24 December 2018|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224220126/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA473}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014023650/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA473|date=14 October 2022}}</ref> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="AHFS2018" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 నాటికి మోతాదుకు టోకు ధర US $0.15 కన్నా తక్కువ.<ref>{{Cite web|title=NADAC as of 2018-12-19|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|website=[[Centers for Medicare and Medicaid Services]] (CMS)|access-date=22 December 2018|archive-date=19 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|date=19 December 2018}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, 2020 నాటికి ఒక నెల చికిత్సకు NHS ఒకటి నుండి రెండు పౌండ్లు ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF80">{{Cite book|title=BNF|date=September 2020 - March 2021|publisher=BMJ Group and the Pharmaceutical Press|year=|isbn=978-0-85711-369-6|edition=80|location=|page=217}}</ref> 2017లో ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 19 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో 39 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref>{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=14 March 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=12 February 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rosuvastatin - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Rosuvastatin|access-date=11 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411193833/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Rosuvastatin|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411193833/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Rosuvastatin|date=11 April 2020}}</ref>{{Spaces}} == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 2qtaivt6m4fydob9qsxed5dvvxmg4d4 3 509516 4957048 2026-09-13T05:17:40Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957048 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Rahul999999999 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Rahul999999999 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 05:17, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 5r8iqd70uw7mbl1od70s1cv315qtmxj 3 509517 4957049 2026-09-13T05:18:03Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957049 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Content గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Content గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 05:18, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) nvj75zmdd63uxpqcvhxgm2zbigxcufu 0 509518 4957050 2026-09-13T05:29:33Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1464689|Selective serotonin reuptake inhibitor]] to:te #mdwikicx 4957050 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug class |name =<!-- omit to use page name --> |image =Serotonin-2D-skeletal.svg |alt = |caption =[[Serotonin]], the neurotransmitter that is involved in the mechanism of action of SSRIs. <!-- Class identifiers --> |pronounce = |stem =-oxetine<ref>{{cite book |title=The use of stems in the selection of International Nonproprietary Names (INN) for pharmaceutical substances |date=2011 |publisher=WHO |page=37 |url=https://www.who.int/medicines/services/inn/StemBook_2011_Final.pdf |access-date=2021-04-17 |archive-date=2018-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712181144/http://www.who.int/medicines/services/inn/StemBook_2011_Final.pdf |url-status=live }}</ref> |synonyms =Serotonin-specific reuptake inhibitors, serotonergic antidepressants<ref name="BARLOW">{{Cite book| vauthors = Barlow DH, durand VM |title=Abnormal Psychology: An Integrative Approach |edition=Fifth |page=239 |chapter=Chapter 7: Mood Disorders and Suicide |isbn=978-0-495-09556-9 |oclc=192055408 |location=Belmont, CA |publisher=Wadsworth Cengage Learning |year=2009}}</ref> <!-- Clinical data --> |use =[[Depression]], [[panic disorder]], [[obsessive compulsive disorder]]<ref name=Hitch2019/> |side effects =Upset stomach, allergies, weight change, [[suicide]], bleeding<ref name=Hitch2019/> |types =[[Citalopram]], [[escitalopram]], [[fluoxetine]], [[fluvoxamine]], [[paroxetine]], [[sertraline]]<ref name=Hitch2019/><ref>{{cite web |title=List of Common SSRIs + Uses & Side Effects |url=https://www.drugs.com/drug-class/ssri-antidepressants.html |website=Drugs.com |access-date=17 April 2021 |language=en |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416191853/https://www.drugs.com/drug-class/ssri-antidepressants.html |url-status=live }}</ref> |subtypes = |interactions =[[MAO inhibitors]], other [[serotonergic medication]].<ref name=Hitch2019/> |mode_of_action = |mechanism_of_action= |biological_target=[[Serotonin transporter]]<ref>{{cite web |title=How Antidepressants Block Serotonin Transport |url=https://als.lbl.gov/antidepressants-block-serotonin-transport/ |website=ALS |access-date=17 April 2021 |date=12 July 2016 |archive-date=19 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319220216/https://als.lbl.gov/antidepressants-block-serotonin-transport/ |url-status=live }}</ref> |chemical_class = <!-- External links --> |Drugs.com ={{Drugs.com|drug-class|ssri-antidepressants}} |medicinenet = |rxlist = |video1 = }} '''సెలెక్టివ్ సెరోటోనిన్ రీఅప్టేక్ ఇన్హిబిటర్స్''' (ఎస్ఎస్ఆర్ఐ) అనేది సాధారణంగా నిరాశ, తీవ్ర భయాందోళన, [[అబ్సెసివ్ కంపల్సివ్ డిజార్డర్]] కోసం ఉపయోగించే మందుల తరగతి.<ref name="Hitch2019">{{Cite book|last=Hitchings|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=FPx0DwAAQBAJ|title=The Top 100 Drugs: Clinical Pharmacology and Practical Prescribing|last2=Lonsdale|first2=Dagan|last3=Burrage|first3=Daniel|last4=Baker|first4=Emma|date=2019|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-7442-4|edition=2nd|pages=54|language=en|access-date=2021-11-09|archive-date=2021-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522175005/https://books.google.com/books?id=FPx0DwAAQBAJ}}</ref> అయితే నిరాశలో ప్రయోజనం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది, దుష్ప్రభావాల ద్వారా ఎక్కువగా ఉండవచ్చు, ముఖ్యంగా యువతలో.<ref name="Jak2017">{{Cite paper|title=Selective serotonin reuptake inhibitors versus placebo in patients with major depressive disorder. A systematic review with meta-analysis and Trial Sequential Analysis|date=February 2017}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Newer generation antidepressants for depressive disorders in children and adolescents.|date=14 November 2012}}</ref> ప్రభావం ట్రైసైక్లిక్ యాంటిడిప్రెసెంట్స్ మాదిరిగానే ఉంటుంది.<ref name="Hitch2019" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో కడుపు నొప్పి, అలెర్జీలు, బరువు మార్పు ఉంటాయి.<ref name="Hitch2019" /> ఇతర దుష్ప్రభావాలలో తక్కువ సోడియం, రక్తస్రావం, [[ఆత్మహత్య]] ఉండవచ్చు.<ref name="Hitch2019" /> అధిక మోతాదు సెరోటోనిన్ సిండ్రోమ్ దారితీయవచ్చు.<ref name="Hitch2019" /> అకస్మాత్తుగా ఆపడం ఉపసంహరణ దారితీయవచ్చు.<ref name="Hitch2019" /> న్యూరోట్రాన్స్మిటర్ [[సెరటోనిన్|సెరోటోనిన్]] పునఃప్రాప్తిని పరిమితం చేయడం ద్వారా దాని స్థాయిలను పెంచడం ద్వారా SSRI లు పనిచేస్తాయని నమ్ముతారు.<ref name="Hitch2019" /> ఎస్ఎస్ఆర్ఐలు, ప్రత్యేకంగా [[ఫ్లూక్సెటైన్]], 1987లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం మొదటిసారిగా ఆమోదించబడ్డాయి.<ref>{{Cite book|last=Stein|first=Dan J.|last2=Kupfer|first2=David J.|last3=Schatzberg|first3=Alan F.|title=The American Psychiatric Publishing Textbook of Mood Disorders|date=2007|publisher=American Psychiatric Pub|isbn=978-1-58562-716-5|page=PT485|url=https://www.google.ca/books/edition/The_American_Psychiatric_Publishing_Text/27qIdrB1arkC?hl=en&gbpv=1&dq=SSRI+1987+fluoxetine&pg=PT485|language=en|access-date=2021-04-17|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829170620/https://www.google.ca/books/edition/The_American_Psychiatric_Publishing_Text/27qIdrB1arkC?hl=en&gbpv=1&dq=SSRI+1987+fluoxetine&pg=PT485}}</ref> ఇవి సంయుక్త రాష్ట్రాలతో సహా అనేక దేశాలలో సాధారణంగా ఉపయోగించే యాంటిడిప్రెసెంట్స్.<ref name="Pres2004">{{Cite book|vauthors=Preskorn SH, Ross R, Stanga CY|chapter=Selective Serotonin Reuptake Inhibitors|chapter-url=https://books.google.com/books?id=sO_hArhCxwMC&pg=PA241|editor-last=Sheldon H. Preskorn|editor-last2=Hohn P. Feighner|editor-last3=Christina Y. Stanga|editor-last4=Ruth Ross|title=Antidepressants: Past, Present and Future|publisher=Springer|location=Berlin|year=2004|pages=241–62|isbn=978-3-540-43054-4|access-date=2021-04-15|archive-date=2021-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726130455/https://books.google.com/books?id=sO_hArhCxwMC&pg=PA241}}</ref> అనేక ఎస్ఎస్ఆర్ఐలు [[జనరిక్ మందులు|సాధారణ మందులు]] అందుబాటులో ఉన్నాయి, సాపేక్షంగా చవకైనవి.<ref name="Hitch2019" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] jbj84ukgynssgfqtu9dntkp6x016bnt 3 509519 4957052 2026-09-13T05:34:32Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957052 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">QuantumPrime853 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> QuantumPrime853 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 05:34, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) jmepyc5hdwsutlj5cxkak5ucjeej1fq 0 509520 4957053 2026-09-13T05:36:17Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1506447|Tramadol]] to:te #mdwikicx 4957053 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =451973921 |drug_name =Tramadol |image =Tramadol as a racemic mixture.svg |width =250px |image2 =Tramadol 3D.png |width2 =250px <!-- Names --> |pronounce =tra' ma dole |tradename =Ultram, Zytram, others<ref name=generics/> |synonyms = |IUPAC_name =2-[(Dimethylamino)methyl]-1-(3-methoxyphenyl)cyclohexanol <!-- Clinical data --> |class =[[Opiate analgesic]]<ref name="MedlinePlus">{{cite web |url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/meds/a695011.html |title=Tramadol |work=[[MedlinePlus]] |publisher=[[American Society of Health-System Pharmacists]] |access-date=29 September 2009 |date=1 September 2008 |archive-date=24 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090924092832/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/meds/a695011.html |url-status=live }}</ref> |pregnancy_AU =C |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Tramadol Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=14 October 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/tramadol.html | access-date=7 February 2020 | archive-date=13 April 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200413050449/https://www.drugs.com/pregnancy/tramadol.html | url-status=live }}</ref> |pregnancy_category= |routes_of_administration=By mouth, [[intravenous|IV]], [[intramuscular|IM]], rectal |onset =Less than 1 hour (by mouth)<ref name=AHFS2014/> |duration_of_action=6 hours<ref name="Pharmacology of tramadol">{{cite journal |last1=Dayer |first1=P |last2=Desmeules |first2=J |last3=Collart |first3=L |title=[Pharmacology of tramadol]. |journal=Drugs |date=1997 |volume=53 Suppl 2 |pages=18–24 |doi=10.2165/00003495-199700532-00006 |pmid=9190321}}</ref> |dependency_liability=Present<ref name=AHFS2014/> <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|ultram}} |MedlinePlus =a695011 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_CA =Rx only |legal_NZ =Prescription Medicine |legal_UK =Class C – Schedule 3 CD |legal_US =Schedule IV |legal_status =Rx-only |DailyMedID =Tramadol |licence_US =Tramadol |licence_EU = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =70–75% (by mouth), 77% (rectal), 100% (IM)<ref name = MD>{{cite web|title=Tramadol Hydrochloride|work=Martindale: The Complete Drug Reference|publisher=Pharmaceutical Press|date=13 December 2013|access-date=5 April 2014|url=http://www.medicinescomplete.com/mc/martindale/current/6263-c.htm|editor=Brayfield, A|archive-date=29 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829092614/https://about.medicinescomplete.com/wp-content/plugins/revslider/public/assets/js/extensions/revolution.extension.slideanims.min.js?version=5.4.5|url-status=live}}</ref> |protein_bound =20%<ref name=AHFS2014/> |metabolism =[[Liver]]-mediated [[demethylation]] and [[glucuronidation]] via [[CYP2D6]] & [[CYP3A4]]<ref name = MD/><ref name = MSR/> |metabolites =O-desmethyltramadol, N-desmethyltramadol |elimination_half-life=6.3 ± 1.4&nbsp;h<ref name = MSR>{{cite web|title=Ultram, Ultram ER (tramadol) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more|work=Medscape Reference|publisher=WebMD|access-date=28 November 2013|url=http://reference.medscape.com/drug/ultram-er-tramadol-343324#showall|archive-date=3 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203022453/http://reference.medscape.com/drug/ultram-er-tramadol-343324#showall|url-status=live}}</ref> |excretion =Urine (95%)<ref name = TGAIR>{{cite web|title=Australian Label: Tramadol Sandoz 50 mg capsules|publisher=TGA eBusiness Services|date=4 November 2011|access-date=6 April 2014|url=https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&id=CP-2010-PI-03844-3|format=PDF|archive-date=1 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801015150/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&id=CP-2010-PI-03844-3|url-status=live}}</ref> <!-- Chemical and physical data --> |C =16 |H =25 |N =1 |O =2 |SMILES =CN(C)C[C@H]1CCCC[C@@]1(C2=CC(=CC=C2)OC)O |StdInChI =1S/C16H25NO2/c1-17(2)12-14-7-4-5-10-16(14,18)13-8-6-9-15(11-13)19-3/h6,8-9,11,14,18H,4-5,7,10,12H2,1-3H3/t14-,16+/m1/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =TVYLLZQTGLZFBW-ZBFHGGJFSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =180 |melting_high =181 }}ఇతర బ్రాండ్లలో '''అల్ట్రామ్''' పేరుతో విక్రయించే '''ట్రామాడోల్''', మితమైన నుండి మధ్యస్తంగా తీవ్రమైన నొప్పికి చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే ఓపియాయిడ్ నొప్పి మందు.<ref name="generics">{{Cite web|title=Tramadol|url=https://www.drugs.com/international/tramadol.html|website=Drugs.com|access-date=22 December 2018|language=en|archive-date=23 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723182517/https://www.drugs.com/international/tramadol.html|url-status=live}}</ref><ref name="AHFS2014">{{Cite web|title=Tramadol Hydrochloride|url=https://www.drugs.com/monograph/tramadol-hydrochloride.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=Dec 1, 2014|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112015421/https://www.drugs.com/monograph/tramadol-hydrochloride.html|url-status=live}}</ref> ఇది సాధారణంగా ఇతర నొప్పి మందుల కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="TI2021">{{Cite web|title=[131] Tramadol: Where do we go from here?|url=https://www.ti.ubc.ca/2021/07/14/131-tramadol/|access-date=14 September 2021|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716014831/https://www.ti.ubc.ca/2021/07/14/131-tramadol/|url-status=live}}</ref> తక్షణ-విడుదల సూత్రీకరణలో నోటి ద్వారా తీసుకున్నప్పుడు, నొప్పి ఉపశమనం సాధారణంగా ఒక గంటలోపు ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="AHFS2014" /> ఇది ఇంజెక్షన్ ద్వారా కూడా లభిస్తుంది.<ref name="BNF74">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|pages=447–448|edition=74}}</ref> దీనిని [[పారాసిటమాల్|పారాసెటమాల్]] (ఎసిటమైనోఫెన్) తో కలిపి లేదా ఎక్కువ కాలం పనిచేసే సూత్రీకరణలుగా విక్రయించవచ్చు..<ref name="AHFS2014" /><ref name="BNF74" /> ఓపియాయిడ్లకు విలక్షణమైనదిగా, సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]], [[దురద]], వికారం ఉంటాయి.<ref name="AHFS2014" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో మూర్ఛలు, సెరోటోనిన్ సిండ్రోమ్ ప్రమాదం పెరగడం, అప్రమత్తత తగ్గడం, మాదకద్రవ్య వ్యసనం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2014" /> మూత్రపిండాలు లేదా కాలేయ సమస్యలు ఉన్నవారికి మోతాదులో మార్పు సిఫారసు చేయబడవచ్చు.<ref name="AHFS2014" /> [[ఆత్మహత్య]] చేసుకునే ప్రమాదం ఉన్నవారిలో లేదా [[గర్భం|గర్భవతి]] ఉన్నవారిలో ఇది సిఫారసు చేయబడదు.<ref name="AHFS2014" /><ref name="BNF74" /> తల్లిపాలను ఇచ్చే మహిళల్లో సిఫార్సు చేయకపోయినా, ఒకే మోతాదు తీసుకునే వారు సాధారణంగా తల్లిపాలను ఆపకూడదు.<ref>{{Cite web|title=Tramadol Pregnancy and Breastfeeding Warnings|url=https://www.drugs.com/pregnancy/tramadol.html|website=Drugs.com|access-date=5 September 2016|archive-date=13 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413050449/https://www.drugs.com/pregnancy/tramadol.html|url-status=live}}</ref> ట్రామాడోల్ కాలేయంలో O-డెస్మెథైల్ ట్రామాడాల్ (డెస్మెట్రామాడోల్) గా మార్చబడుతుంది, ఇది μ-ఓపియాయిడ్ గ్రాహకానికి బలమైన బంధంతో ఓపియాయిడ్.<ref name="AHFS2014" /> ట్రామాడోల్ కూడా ఒక సెరోటోనిన్-నోర్పైన్ఫ్రైన్ రీఅప్టేక్ ఇన్హిబిటర్ (ఎస్ఎన్ఆర్ఐ).<ref name="AHFS2014" /> ట్రామాడోల్ 1963లో పేటెంట్ పొందింది, 1977లో పశ్చిమ జర్మన్ ఔషధ సంస్థ గ్రునెంథాల్ GmbH ద్వారా "ట్రామల్" పేరుతో ప్రారంభించబడింది.<ref name = PHR2009>{{cite journal|vauthors=Leppert W|title=Tramadol as an analgesic for mild to moderate cancer pain.|journal=Pharmacological Reports|date=November–December 2009|volume=61|issue=6|pages=978–92|pmid=20081232|url=http://www.if-pan.krakow.pl/pjp/pdf/2009/6_978.pdf|doi=10.1016/s1734-1140(09)70159-8|access-date=6 August 2020|archive-date=17 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161017220350/http://www.if-pan.krakow.pl/pjp/pdf/2009/6_978.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="Fis2006">{{Cite book|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=528|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA528|language=en|access-date=6 August 2020|archive-date=6 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043604/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA528}}</ref> 1990ల మధ్యలో, ఇది యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ & యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఆమోదించబడింది. ఇది ఒక సాధారణ ఔషధంగా లభిస్తుంది, ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక బ్రాండ్ పేర్లతో విక్రయించబడుతుంది..<ref name="AHFS2014" /><ref name="generics" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, టోకు ధర 2018 నాటికి మోతాదుకు US $0.05 కంటే తక్కువగా ఉంది.<ref name="ref">{{Cite web|title=NADAC as of 2018-12-19|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=22 December 2018|archive-date=19 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|url-status=deviated}}</ref> కెనడాలో 2021 నాటికి మోతాదుకు సుమారు 1.2 CAD ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="TI2021" /> 2017 లో, ఇది 21 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 32 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Tramadol Hydrochloride - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/TramadolHydrochloride|access-date=11 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411201148/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/TramadolHydrochloride|url-status=deviated}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 6jljiq0lr7nlnit5wpj6dp7cge7pvcb 0 509521 4957054 2026-09-13T05:38:58Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503941|Osteogenesis imperfecta]] to:te #mdwikicx 4957054 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Osteogenesis imperfecta |synonym =Brittle bone disease,<ref name=GHR2016/> Lobstein syndrome,<ref name="Andrews">{{cite book|last1=William|first1=Berger|title=Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology|date=2006|publisher=Saunders|isbn=978-0721629216|page=517|edition=10th}}</ref> fragilitas ossium,<ref name=GHR2016/> Vrolik disease,<ref name=GHR2016/> osteopsathyrosis, Porak disease, Durante disease<ref>{{Cite web|url=https://www.malacards.org/card/brittle_bone_disorder|title=Brittle Bone Disorder|date=1996|access-date=6 November 2018|archive-date=8 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808042657/http://www.malacards.org/card/brittle_bone_disorder|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180808042657/http://www.malacards.org/card/brittle_bone_disorder |date=8 August 2018 }}</ref> |image =Characteristically blue sclerae of patient with osteogenesis imperfecta.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =The classic blue [[sclerae]] of a person with osteogenesis imperfecta |pronounce = |specialty =[[Pediatrics]], [[medical genetics]], [[osteology]] |symptoms =Bones that [[bone fracture|break]] easily, blue tinge to the [[sclera|whites of the eye]], short height, [[joint hypermobility|loose joints]], [[hearing loss]]<ref name=GHR2016/><ref name=NIH2015/> |complications = |onset = |duration =Long term<ref name=NIH2015/> |types = |causes =[[Genetics|Genetic]] ([[autosomal dominant]], new [[mutation]])<ref name=GHR2016/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms, [[Genetic testing|DNA testing]]<ref name=NIH2015/> |differential = |prevention = |treatment =Healthy lifestyle (exercise, no smoking), metal rods through the [[long bones]]<ref name=NIH2014Tx/> |medication = |prognosis =Depends on the type<ref name=NIH2015/> |frequency =1 in 15,000 people<ref name=GHR2016/> |deaths = }} '''పెళుసైన ఎముక వ్యాధి''' అని కూడా పిలువబడే '''ఆస్టియోజెనిసిస్ ఇంపెర్ఫెక్టా''' (OI), ప్రధానంగా ఎముకలను ప్రభావితం చేసే జన్యు రుగ్మతల సమూహం.<ref name="GHR2016">{{Cite web|title=osteogenesis imperfecta|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/osteogenesis-imperfecta|website=Genetics Home Reference|access-date=15 October 2016|date=11 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018224156/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/osteogenesis-imperfecta|archive-date=18 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018224156/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/osteogenesis-imperfecta|date=18 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1017/osteogenesis-imperfecta|title=Osteogenesis imperfecta|website=rarediseases.info.nih.gov|access-date=2018-04-17|archive-date=2021-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319184416/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1017/osteogenesis-imperfecta|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210319184416/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1017/osteogenesis-imperfecta|date=2021-03-19}}</ref> దీని ఫలితంగా ఎముకలు సులభంగా విరిగిపోతాయి.<ref name="GHR2016" /> తీవ్రత తేలికపాటి నుండి తీవ్రమైనది కావచ్చు.<ref name="GHR2016" /> ఇతర లక్షణాలలో కంటి తెల్లసొనకు నీలం రంగు, తక్కువ ఎత్తు, వదులుగా ఉండే కీళ్ళు, వినికిడి లోపం, శ్వాస సమస్యలు, దంతాల సమస్యలు ఉండవచ్చు.<ref name="GHR2016" /><ref name="NIH2015">{{Cite web|title=Osteogenesis Imperfecta Overview|url=http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Bone/Osteogenesis_Imperfecta/overview.asp|website=NIAMS|access-date=15 October 2016|date=June 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018221104/http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Bone/Osteogenesis_Imperfecta/overview.asp|archive-date=18 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018221104/http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Bone/Osteogenesis_Imperfecta/overview.asp|date=18 October 2016}}</ref> సంక్లిష్టతలలో గర్భాశయ ధమని విభజన, [[బృహద్ధమని సంబంధ విచ్ఛేదనం]] ఉండవచ్చు. అంతర్లీన యంత్రాంగం సాధారణంగా టైప్ I కొల్లాజెన్ లేకపోవడం వల్ల బంధన కణజాలంతో సమస్యగా ఉంటుంది.<ref name="GHR2016" /> ''''COL1A2'''' లేదా COL1ఏ2 జన్యువులలో ఉత్పరివర్తనాల కారణంగా ఇది 90% కంటే ఎక్కువ కేసులలో సంభవిస్తుంది.<ref name="GHR2016" /> ఈ జన్యు సమస్యలు తరచుగా ఒక వ్యక్తి తల్లిదండ్రుల నుండి ఆటోసోమల్ ఆధిపత్య పద్ధతిలో వారసత్వంగా వస్తాయి లేదా కొత్త మ్యుటేషన్ ద్వారా సంభవిస్తాయి.<ref name="GHR2016" /> కనీసం ఎనిమిది ప్రధాన రకాలు ఉన్నాయి, వీటిలో టైప్ I అతి తక్కువ తీవ్రమైనది, టైప్ II అత్యంత తీవ్రమైనది.<ref name="GHR2016" /> రోగనిర్ధారణ తరచుగా లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, కొల్లాజెన్ లేదా DNA పరీక్ష ద్వారా నిర్ధారించబడవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> దీనికి చికిత్స లేదు.<ref name="NIH2015" /> వ్యాయామం చేయడం, ధూమపానం మానుకోవడం ద్వారా ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని నిర్వహించడం పగుళ్లను నివారించడానికి సహాయపడుతుంది.<ref name="NIH2014Tx" /> చికిత్సలో విరిగిన ఎముకల సంరక్షణ, నొప్పి మందులు, [[ఫిజియోథెరపీ|శారీరక చికిత్స]], బ్రేస్‌లు లేదా వీల్‌చైర్‌లు, [[శస్త్ర చికిత్స|శస్త్రచికిత్స]] ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2014Tx" /> పొడవైన ఎముకల గుండా లోహపు రాడ్లను ఉంచే ఒక రకమైన శస్త్రచికిత్స వాటిని బలోపేతం చేయడానికి చేయవచ్చు.<ref name="NIH2014Tx">{{Cite web|title=What Is Osteogenesis Imperfecta? Fast Facts: An Easy-to-Read Series of Publications for the Public|url=http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Bone/Osteogenesis_Imperfecta/osteogenesis_imperfecta_ff.asp|website=NIAMS|access-date=15 October 2016|date=November 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018215941/http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Bone/Osteogenesis_Imperfecta/osteogenesis_imperfecta_ff.asp|archive-date=18 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018215941/http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Bone/Osteogenesis_Imperfecta/osteogenesis_imperfecta_ff.asp|date=18 October 2016}}</ref> బిస్ఫాస్ఫోనేట్ రకం మందుల వాడకానికి తాత్కాలిక ఆధారాలు మద్దతు ఇస్తాయి OI 15,000 మందిలో ఒకరిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="GHR2016" /> వ్యాధి రకంపై ఫలితాలు ఆధారపడి ఉంటాయి.<ref name="NIH2015" /> అయితే, చాలా మంది మంచి ఫలితాలను పొందుతారు.<ref name="NIH2015" /> ఈ పరిస్థితి పురాతన చరిత్ర నుండి వివరించబడింది.<ref name="Kel2012" /> "ఆస్టియోజెనిసిస్ ఇంపెర్ఫెక్టా" అనే పదం 1895లో ఉపయోగంలోకి వచ్చింది, దీని అర్థం అసంపూర్ణ ఎముక నిర్మాణం.<ref name="GHR2016" /><ref name="Kel2012">{{Cite book|last=Kelly|first=Evelyn B.|title=Encyclopedia of Human Genetics and Disease|date=2012|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313387135|page=613|url=https://books.google.com/books?id=gqMYt17klVIC&pg=PA613|archive-url=https://web.archive.org/web/20171105195021/https://books.google.com/books?id=gqMYt17klVIC&pg=PA613|archive-date=2017-11-05}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 9vjmup6abkxs74mc6rg2mxv9rx0v569 0 509522 4957055 2026-09-13T05:41:17Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1501712|Dupuytren's contracture]] to:te #mdwikicx 4957055 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Dupuytren's contracture |synonym =Dupuytren's disease, Viking disease,<ref name="Fitz2">{{cite book|title=Fitzpatrick's dermatology in general medicine.|date=2003|publisher=McGraw-Hill|location=New York, NY [u.a.]|isbn=978-0-07-138076-8|page=989|edition=6}}</ref> contraction of palmar fascia, palmar fascial fibromatosis, palmar fibromas<ref name=GHR2016/> |image =Morbus dupuytren fcm.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Dupuytren's contracture of the ring finger |pronounce ={{IPAc-en|d|ə|ˌ|p|w|iː|ˈ|t|r|æ̃|z|,_|-|ˈ|p|w|iː|t|r|ə|n|z}}<ref>{{cite web|url=https://www.merriam-webster.com/medical/dupuytren|access-date=12 March 2018|title=Merriam-Webster – Dupuytren's contracture|archive-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313154223/https://www.merriam-webster.com/medical/dupuytren|url-status=live}}</ref> |specialty =[[Rheumatology]] |symptoms =One or more fingers permanently bent in a flexed position, hard nodule just under the skin of the palm<ref name=GHR2016/> |complications =Trouble preparing food or writing<ref name=GHR2016/> |onset =Gradual onset in males over 50<ref name=GHR2016/> |duration = |types = |causes =Unknown<ref name=NORD2005/> |risks =[[family history (medicine)|Family history]], [[alcoholism]], [[smoking]], [[thyroid problems]], [[liver disease]], [[diabetes]], [[epilepsy]]<ref name=GHR2016/><ref name=NORD2005/> |diagnosis =Based on symptoms<ref name=NORD2005/> |differential = |prevention = |treatment =[[Corticosteroid|Steroid injections]], [[clostridial collagenase]] injections, surgery<ref name=NORD2005/><ref name=Braz2015/> |medication = |prognosis = |frequency =~5% (US)<ref name=GHR2016/> |deaths = }}డూపుట్రెన్ కాంట్రాక్చర్ అనేది ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వేళ్లు వంగిన స్థితిలో శాశ్వతంగా వంగి ఉండే పరిస్థితి.<ref name="GHR2016">{{Cite web|title=Dupuytren contracture|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/dupuytren-contracture|website=Genetics Home Reference|access-date=3 June 2017|date=September 2016|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513062102/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/dupuytren-contracture|archive-date=13 May 2017}}</ref> ఇది సాధారణంగా అరచేతి చర్మం క్రింద చిన్న, గట్టి గడ్డలుగా ప్రారంభమవుతుంది, తరువాత వేళ్లను నిఠారుగా చేయలేని వరకు కాలక్రమేణా మరింత దిగజారుతుంది.<ref name="GHR2016" /> సాధారణంగా బాధాకరం కానప్పటికీ, కొంత నొప్పి లేదా దురద ఉండవచ్చు.<ref name="GHR2016" /> రింగ్ వేలిని అనుసరించి చిన్న, మధ్య వేళ్లు సాధారణంగా ప్రభావితమవుతాయి.<ref name="GHR2016" /> ఈ పరిస్థితి ఆహారాన్ని తయారుచేయడం, రాయడం, ఇతర కార్యకలాపాలకు ఆటంకం కలిగించవచ్చు.<ref name="GHR2016" /> కారణం తెలియదు.<ref name="NORD2005">{{Cite web|title=Dupuytren's Contracture|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/dupuytrens-contracture/|website=NORD (National Organization for Rare Disorders)|access-date=3 June 2017|date=2005|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910170738/https://rarediseases.org/rare-diseases/dupuytrens-contracture/|archive-date=10 September 2017}}</ref> ప్రమాద కారకాలలో కుటుంబ చరిత్ర, [[మద్యపాన వ్యసనం|మద్యపానం]], [[ధూమపానం]], థైరాయిడ్ సమస్యలు, కాలేయ వ్యాధి, మధుమేహం, మునుపటి చేతి గాయం, [[మూర్ఛలు (ఫిట్స్)|మూర్ఛ]] ఉన్నాయి.<ref name="GHR2016" /><ref name="NORD2005" /> అంతర్లీన యంత్రాంగం పామర్ అంటిపొరలో అసాధారణ బంధన కణజాలం ఏర్పడటాన్ని కలిగి ఉంటుంది.<ref name="GHR2016" /> రోగ నిర్ధారణ సాధారణంగా లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="NORD2005" /> ప్రారంభ చికిత్స సాధారణంగా ప్రభావిత ప్రాంతంలోకి స్టెరాయిడ్ ఇంజెక్షన్లు, భౌతిక చికిత్సతో ఉంటుంది.<ref name="NORD2005" /> మరింత దిగజారిన వారిలో, క్లోస్ట్రిడియల్ కొల్లాజెనేజ్ ఇంజెక్షన్లు లేదా శస్త్రచికిత్సను ప్రయత్నించవచ్చు..<ref name="NORD2005" /><ref name="Braz2015">{{Cite paper|title=Collagenase clostridium histolyticum for the treatment of Dupuytren's contracture: systematic review and economic evaluation}}</ref> ఈ పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]] ఉపయోగించినప్పటికీ, ఈ ఉపయోగం కోసం ఆధారాలు తక్కువగా ఉన్నాయి.<ref name="Kad2017">{{Cite paper|title=Radiotherapy in Dupuytren's disease: a systematic review of the evidence.}}</ref> చికిత్స ఉన్నప్పటికీ ఈ పరిస్థితి పునరావృతమవుతుంది.<ref name="NORD2005" /> డ్యూపుయెట్రెన్ వ్యాధి తరచుగా 50 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న పురుషులలో సంభవిస్తుంది.<ref name="GHR2016" /> ఇది ఎక్కువగా శ్వేతజాతీయులను ప్రభావితం చేస్తుంది, ఆసియన్లు, ఆఫ్రికన్లలో చాలా అరుదు.<ref name=Hart2005>{{cite journal |doi=10.1136/pgmj.2004.027425 |pmid=15998816 |pmc=1743313 |title=Clinical associations of Dupuytren's disease |journal=Postgraduate Medical Journal |volume=81 |issue=957 |pages=425–8 |year=2005 |last1=Hart |first1=M. G. |last2=Hooper |first2=G. }}</ref> నార్డిక్ సంతతికి చెందిన వారిలో ఇది సర్వసాధారణం కాబట్టి దీనిని కొన్నిసార్లు "వైకింగ్ వ్యాధి" అని పిలుస్తారు.<ref name=Hart2005 /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సుమారు 5% మంది ప్రజలు ఏదో ఒక సమయంలో ప్రభావితమవుతారు, నార్వేలో 60 ఏళ్లు పైబడిన పురుషులలో 30% మంది ఈ పరిస్థితిని కలిగి ఉన్నారు.<ref name="GHR2016" /> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, 65 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో సుమారు 20% మందికి ఏదో ఒక రకమైన వ్యాధి ఉంది. దీనికి 1833లో అంతర్లీన యంత్రాంగాన్ని మొదటిసారిగా వివరించిన గుయిల్లౌమ్ డుప్యూట్రెన్ పేరు పెట్టారు.<ref name=Hart2005 /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 3lfioc5olns6afddic51f6ps9vkczzt 0 509523 4957056 2026-09-13T05:41:56Z Malleshwari Golla 152504 కొత్త వ్యాసం 4957056 wikitext text/x-wiki '''దిగంబర కవిత్వం''' తెలుగు సాహిత్యంలో 1960వ దశకంలో ఏర్పడిన ఒక ముఖ్యమైన కవితా ఉద్యమం . అప్పటి సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులపై తీవ్ర అసంతృప్తితో యువకవులు తమ నిరసనను కవిత్వం ద్వారా వ్యక్తం చేశారు. సంప్రదాయ కవితా ధోరణులను, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ వచ్చిన ఈ కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్త చైతన్యానికి దారితీసింది.ఈ దిగంబర కవులు కవులలోని స్తబ్దతను ప్రశ్నిస్తూ సమాజం లో కరెంట్ షాక్ లా వచ్చారు. == దిగంబర కవిత్వం ఆవిర్భావం == 1960లలో దేశంలో పేదరికం, నిరుద్యోగం, అవినీతి, దోపిడీ, సామాజిక అసమానతలు తీవ్రంగా కనిపించాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ సామాన్య ప్రజల జీవితాల్లో ఆశించిన మార్పు రాలేదని యువకవులు భావించారు. ఈ అసంతృప్తి, ఆవేదన, తిరుగుబాటు భావాల నుంచి దిగంబర కవిత్వం పుట్టుకొచ్చింది. 1965 ప్రాంతంలో దిగంబర కవుల ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ కవులు తమ కవిత్వంలో సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను ఎలాంటి అలంకారపు ముసుగు లేకుండా వ్యక్తం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. == ‘దిగంబర’ అనే పేరు == ‘దిగంబర’ అంటే ఆచ్ఛాదన లేనిది, ముసుగులేనిది అనే భావం. దిగంబర కవులు కూడా తమ కవిత్వంలో కృత్రిమతను, అలంకారపు ముసుగును తొలగించి సమాజంలోని నగ్న సత్యాలను బయటపెట్టాలని భావించారు. అందుకే వారి కవిత్వానికి ‘దిగంబర కవిత్వం’ అనే పేరు వచ్చింది. == దిగంబర కవుల ముఖ్య లక్షణాలు == తిరుగుబాటు ధోరణి – అన్యాయం, దోపిడీ, అవినీతి, అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు స్వరం వినిపించారు. సామాజిక వాస్తవికత – సమాజంలోని పేదరికం, ఆకలి, నిరుద్యోగం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను వాస్తవికంగా చిత్రించారు. సంప్రదాయ వ్యతిరేకత – పాత కవితా సంప్రదాయాలను, కృత్రిమమైన అలంకారాలను ప్రశ్నించారు. స్వేచ్ఛా వచనం – ఛందస్సు, యతి, ప్రాస వంటి సంప్రదాయ నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా స్వేచ్ఛా వచనాన్ని ఉపయోగించారు. వ్యంగ్యం, ఆగ్రహం – సమాజంలోని లోపాలను ఎత్తిచూపడానికి వ్యంగ్యాన్ని, తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తీకరణ సాధనాలుగా చేసుకున్నారు. సామాన్యుడి సమస్యలు – కూలీలు, పేదలు, నిరుద్యోగులు, అణగారిన వర్గాల జీవితాలను తమ కవిత్వంలో ప్రతిబింబించారు. కొత్త భాషా ప్రయోగం – సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడే భాషకు దగ్గరగా ఉండే పదజాలాన్ని ఉపయోగించారు. మానవతా దృక్పథం – మనిషి స్వేచ్ఛ, గౌరవం, సమానత్వం కోసం కవిత్వాన్ని ఒక ఆయుధంగా భావించారు. దిగంబర కవులు దిగంబర కవిత్వ ఉద్యమంలో నగ్నముని, నిఖిలేశ్వర్, చెరబండ రాజు, జ్వాలాముఖి, భైరవయ్య, మహాస్వప్న వంటి కవులు ప్రముఖులు. వీరి కవిత్వంలో సమాజంపై తీవ్ర విమర్శ, తిరుగుబాటు, మార్పు ఆకాంక్ష ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. == దిగంబర కవిత్వ ప్రాధాన్యం == దిగంబర కవిత్వం తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త దిశను చూపింది. కవిత్వం కేవలం సౌందర్యానుభూతిని కలిగించేది మాత్రమే కాకుండా సామాజిక మార్పుకు సాధనంగా కూడా ఉండగలదని ఈ కవులు నిరూపించారు. తరువాత వచ్చిన విప్లవ కవిత్వానికి దిగంబర కవిత్వం ఒక ముఖ్యమైన పునాది అయింది. == ముగింపు == మొత్తంగా, దిగంబర కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో తిరుగుబాటు, నిరసన, సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతీక. సమాజంలోని అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ, సామాన్య ప్రజల సమస్యలను కవిత్వంలోకి తీసుకువచ్చి తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త రూపాన్ని, కొత్త ఆలోచనా ధోరణిని అందించింది. అందువల్ల ఆధునిక తెలుగు కవిత్వ చరిత్రలో దిగంబర కవిత్వానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. qiw72jbhljr7rab8s6rc71coap8fjqw 4957058 4957056 2026-09-13T05:45:25Z Malleshwari Golla 152504 4957058 wikitext text/x-wiki '''దిగంబర కవిత్వం''' తెలుగు సాహిత్యంలో 1960వ దశకంలో ఏర్పడిన ఒక ముఖ్యమైన కవితా ఉద్యమం . అప్పటి సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులపై తీవ్ర అసంతృప్తితో యువకవులు తమ నిరసనను కవిత్వం ద్వారా వ్యక్తం చేశారు. సంప్రదాయ కవితా ధోరణులను, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ వచ్చిన ఈ కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్త చైతన్యానికి దారితీసింది.ఈ దిగంబర కవులు కవులలోని స్తబ్దతను ప్రశ్నిస్తూ సమాజం లో కరెంట్ షాక్ లా వచ్చారు. == దిగంబర కవిత్వం ఆవిర్భావం == 1960లలో దేశంలో పేదరికం, నిరుద్యోగం, అవినీతి, దోపిడీ, సామాజిక అసమానతలు తీవ్రంగా కనిపించాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ సామాన్య ప్రజల జీవితాల్లో ఆశించిన మార్పు రాలేదని యువకవులు భావించారు. ఈ అసంతృప్తి, ఆవేదన, తిరుగుబాటు భావాల నుంచి దిగంబర కవిత్వం పుట్టుకొచ్చింది. 1965 ప్రాంతంలో దిగంబర కవుల ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ కవులు తమ కవిత్వంలో సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను ఎలాంటి అలంకారపు ముసుగు లేకుండా వ్యక్తం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. == ‘దిగంబర’ అనే పేరు == ‘దిగంబర’ అంటే ఆచ్ఛాదన లేనిది, ముసుగులేనిది అనే భావం. దిగంబర కవులు కూడా తమ కవిత్వంలో కృత్రిమతను, అలంకారపు ముసుగును తొలగించి సమాజంలోని నగ్న సత్యాలను బయటపెట్టాలని భావించారు. అందుకే వారి కవిత్వానికి ‘దిగంబర కవిత్వం’ అనే పేరు వచ్చింది. == దిగంబర కవుల ముఖ్య లక్షణాలు == * తిరుగుబాటు ధోరణి – అన్యాయం, దోపిడీ, అవినీతి, అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు స్వరం వినిపించారు. * సామాజిక వాస్తవికత – సమాజంలోని పేదరికం, ఆకలి, నిరుద్యోగం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను వాస్తవికంగా చిత్రించారు. * సంప్రదాయ వ్యతిరేకత – పాత కవితా సంప్రదాయాలను, కృత్రిమమైన అలంకారాలను ప్రశ్నించారు. * స్వేచ్ఛా వచనం – ఛందస్సు, యతి, ప్రాస వంటి సంప్రదాయ నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా స్వేచ్ఛా వచనాన్ని ఉపయోగించారు. * వ్యంగ్యం, ఆగ్రహం – సమాజంలోని లోపాలను ఎత్తిచూపడానికి వ్యంగ్యాన్ని, తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తీకరణ సాధనాలుగా చేసుకున్నారు. * సామాన్యుడి సమస్యలు – కూలీలు, పేదలు, నిరుద్యోగులు, అణగారిన వర్గాల జీవితాలను తమ కవిత్వంలో ప్రతిబింబించారు. * కొత్త భాషా ప్రయోగం – సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడే భాషకు దగ్గరగా ఉండే పదజాలాన్ని ఉపయోగించారు. * మానవతా దృక్పథం – మనిషి స్వేచ్ఛ, గౌరవం, సమానత్వం కోసం కవిత్వాన్ని ఒక ఆయుధంగా భావించారు. == దిగంబర కవిత్వ ప్రాధాన్యం == దిగంబర కవిత్వం తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త దిశను చూపింది. కవిత్వం కేవలం సౌందర్యానుభూతిని కలిగించేది మాత్రమే కాకుండా సామాజిక మార్పుకు సాధనంగా కూడా ఉండగలదని ఈ కవులు నిరూపించారు. తరువాత వచ్చిన విప్లవ కవిత్వానికి దిగంబర కవిత్వం ఒక ముఖ్యమైన పునాది అయింది. == ముగింపు == మొత్తంగా, దిగంబర కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో తిరుగుబాటు, నిరసన, సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతీక. సమాజంలోని అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ, సామాన్య ప్రజల సమస్యలను కవిత్వంలోకి తీసుకువచ్చి తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త రూపాన్ని, కొత్త ఆలోచనా ధోరణిని అందించింది. అందువల్ల ఆధునిక తెలుగు కవిత్వ చరిత్రలో దిగంబర కవిత్వానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. 9t7pnawm7akh4o1n8nzaurezsgv5fbg 4957060 4957058 2026-09-13T05:48:11Z Malleshwari Golla 152504 4957060 wikitext text/x-wiki '''దిగంబర కవిత్వం''' తెలుగు సాహిత్యంలో 1960వ దశకంలో ఏర్పడిన ఒక ముఖ్యమైన కవితా ఉద్యమం . అప్పటి సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులపై తీవ్ర అసంతృప్తితో యువకవులు తమ నిరసనను కవిత్వం ద్వారా వ్యక్తం చేశారు. సంప్రదాయ కవితా ధోరణులను, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ వచ్చిన ఈ కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్త చైతన్యానికి దారితీసింది.ఈ దిగంబర కవులు కవులలోని స్తబ్దతను ప్రశ్నిస్తూ సమాజం లో కరెంట్ షాక్ లా వచ్చారు. == దిగంబర కవిత్వం ఆవిర్భావం == 1960లలో దేశంలో పేదరికం, నిరుద్యోగం, అవినీతి, దోపిడీ, సామాజిక అసమానతలు తీవ్రంగా కనిపించాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ సామాన్య ప్రజల జీవితాల్లో ఆశించిన మార్పు రాలేదని యువకవులు భావించారు. ఈ అసంతృప్తి, ఆవేదన, తిరుగుబాటు భావాల నుంచి దిగంబర కవిత్వం పుట్టుకొచ్చింది. 1965 ప్రాంతంలో దిగంబర కవుల ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ కవులు తమ కవిత్వంలో సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను ఎలాంటి అలంకారపు ముసుగు లేకుండా వ్యక్తం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. == ‘దిగంబర’ అనే పేరు == ‘దిగంబర’ అంటే ఆచ్ఛాదన లేనిది, ముసుగులేనిది అనే భావం. దిగంబర కవులు కూడా తమ కవిత్వంలో కృత్రిమతను, అలంకారపు ముసుగును తొలగించి సమాజంలోని నగ్న సత్యాలను బయటపెట్టాలని భావించారు. అందుకే వారి కవిత్వానికి ‘దిగంబర కవిత్వం’ అనే పేరు వచ్చింది. == దిగంబర కవుల ముఖ్య లక్షణాలు == * తిరుగుబాటు ధోరణి – అన్యాయం, దోపిడీ, అవినీతి, అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు స్వరం వినిపించారు. * సామాజిక వాస్తవికత – సమాజంలోని పేదరికం, ఆకలి, నిరుద్యోగం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను వాస్తవికంగా చిత్రించారు. * సంప్రదాయ వ్యతిరేకత – పాత కవితా సంప్రదాయాలను, కృత్రిమమైన అలంకారాలను ప్రశ్నించారు. * స్వేచ్ఛా వచనం – ఛందస్సు, యతి, ప్రాస వంటి సంప్రదాయ నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా స్వేచ్ఛా వచనాన్ని ఉపయోగించారు. * వ్యంగ్యం, ఆగ్రహం – సమాజంలోని లోపాలను ఎత్తిచూపడానికి వ్యంగ్యాన్ని, తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తీకరణ సాధనాలుగా చేసుకున్నారు. * సామాన్యుడి సమస్యలు – కూలీలు, పేదలు, నిరుద్యోగులు, అణగారిన వర్గాల జీవితాలను తమ కవిత్వంలో ప్రతిబింబించారు. * కొత్త భాషా ప్రయోగం – సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడే భాషకు దగ్గరగా ఉండే పదజాలాన్ని ఉపయోగించారు. * మానవతా దృక్పథం – మనిషి స్వేచ్ఛ, గౌరవం, సమానత్వం కోసం కవిత్వాన్ని ఒక ఆయుధంగా భావించారు. == దిగంబర కవులు == * నగ్నముని * జ్వాలాముఖి * చేరబండ రాజు * నిఖిలేశ్వర్ * భైరవయ్య == దిగంబర కవిత్వ ప్రాధాన్యం == దిగంబర కవిత్వం తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త దిశను చూపింది. కవిత్వం కేవలం సౌందర్యానుభూతిని కలిగించేది మాత్రమే కాకుండా సామాజిక మార్పుకు సాధనంగా కూడా ఉండగలదని ఈ కవులు నిరూపించారు. తరువాత వచ్చిన విప్లవ కవిత్వానికి దిగంబర కవిత్వం ఒక ముఖ్యమైన పునాది అయింది. == ముగింపు == మొత్తంగా, దిగంబర కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో తిరుగుబాటు, నిరసన, సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతీక. సమాజంలోని అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ, సామాన్య ప్రజల సమస్యలను కవిత్వంలోకి తీసుకువచ్చి తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త రూపాన్ని, కొత్త ఆలోచనా ధోరణిని అందించింది. అందువల్ల ఆధునిక తెలుగు కవిత్వ చరిత్రలో దిగంబర కవిత్వానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. eco2ns4x3u2et6z73dh2lyeafx3blra 4957066 4957060 2026-09-13T05:52:35Z Malleshwari Golla 152504 4957066 wikitext text/x-wiki '''దిగంబర కవిత్వం''' తెలుగు సాహిత్యంలో 1960వ దశకంలో ఏర్పడిన ఒక ముఖ్యమైన కవితా ఉద్యమం . అప్పటి సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులపై తీవ్ర అసంతృప్తితో యువకవులు తమ నిరసనను కవిత్వం ద్వారా వ్యక్తం చేశారు. సంప్రదాయ కవితా ధోరణులను, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ వచ్చిన ఈ కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్త చైతన్యానికి దారితీసింది.ఈ దిగంబర కవులు కవులలోని స్తబ్దతను ప్రశ్నిస్తూ సమాజం లో కరెంట్ షాక్ లా వచ్చారు. == దిగంబర కవిత్వం ఆవిర్భావం == 1960లలో దేశంలో పేదరికం, నిరుద్యోగం, అవినీతి, దోపిడీ, సామాజిక అసమానతలు తీవ్రంగా కనిపించాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ సామాన్య ప్రజల జీవితాల్లో ఆశించిన మార్పు రాలేదని యువకవులు భావించారు. ఈ అసంతృప్తి, ఆవేదన, తిరుగుబాటు భావాల నుంచి దిగంబర కవిత్వం పుట్టుకొచ్చింది. 1965 ప్రాంతంలో దిగంబర కవుల ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ కవులు తమ కవిత్వంలో సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను ఎలాంటి అలంకారపు ముసుగు లేకుండా వ్యక్తం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. == ‘దిగంబర’ అనే పేరు == ‘దిగంబర’ అంటే ఆచ్ఛాదన లేనిది, ముసుగులేనిది అనే భావం. దిగంబర కవులు కూడా తమ కవిత్వంలో కృత్రిమతను, అలంకారపు ముసుగును తొలగించి సమాజంలోని నగ్న సత్యాలను బయటపెట్టాలని భావించారు. అందుకే వారి కవిత్వానికి ‘[[దిగంబర కవిత్వం]]’ అనే పేరు వచ్చింది. == దిగంబర కవుల ముఖ్య లక్షణాలు == * తిరుగుబాటు ధోరణి – అన్యాయం, దోపిడీ, అవినీతి, అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు స్వరం వినిపించారు. * సామాజిక వాస్తవికత – సమాజంలోని పేదరికం, ఆకలి, నిరుద్యోగం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను వాస్తవికంగా చిత్రించారు. * సంప్రదాయ వ్యతిరేకత – పాత కవితా సంప్రదాయాలను, కృత్రిమమైన అలంకారాలను ప్రశ్నించారు. * స్వేచ్ఛా వచనం – ఛందస్సు, యతి, ప్రాస వంటి సంప్రదాయ నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా స్వేచ్ఛా వచనాన్ని ఉపయోగించారు. * వ్యంగ్యం, ఆగ్రహం – సమాజంలోని లోపాలను ఎత్తిచూపడానికి వ్యంగ్యాన్ని, తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తీకరణ సాధనాలుగా చేసుకున్నారు. * సామాన్యుడి సమస్యలు – కూలీలు, పేదలు, నిరుద్యోగులు, అణగారిన వర్గాల జీవితాలను తమ కవిత్వంలో ప్రతిబింబించారు. * కొత్త భాషా ప్రయోగం – సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడే భాషకు దగ్గరగా ఉండే పదజాలాన్ని ఉపయోగించారు. * మానవతా దృక్పథం – మనిషి స్వేచ్ఛ, గౌరవం, సమానత్వం కోసం కవిత్వాన్ని ఒక ఆయుధంగా భావించారు. == దిగంబర కవులు == * నగ్నముని * జ్వాలాముఖి * చేరబండ రాజు * నిఖిలేశ్వర్ * భైరవయ్య == దిగంబర కవిత్వ ప్రాధాన్యం == దిగంబర కవిత్వం తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త దిశను చూపింది. కవిత్వం కేవలం సౌందర్యానుభూతిని కలిగించేది మాత్రమే కాకుండా సామాజిక మార్పుకు సాధనంగా కూడా ఉండగలదని ఈ కవులు నిరూపించారు. తరువాత వచ్చిన విప్లవ కవిత్వానికి దిగంబర కవిత్వం ఒక ముఖ్యమైన పునాది అయింది. == ముగింపు == మొత్తంగ, దిగంబర కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో తిరుగుబాటు, నిరసన, సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతీక. సమాజంలోని అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ, సామాన్య ప్రజల సమస్యలను కవిత్వంలోకి తీసుకువచ్చి తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త రూపాన్ని, కొత్త ఆలోచనా ధోరణిని అందించింది. అందువల్ల ఆధునిక తెలుగు కవిత్వ చరిత్రలో దిగంబర కవిత్వానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. == మూలాలు == 8osxnx0fjgb5e2y45x5uatykcy8r95d 4957068 4957066 2026-09-13T05:53:57Z Malleshwari Golla 152504 4957068 wikitext text/x-wiki '''దిగంబర కవిత్వం''' తెలుగు సాహిత్యంలో 1960వ దశకంలో ఏర్పడిన ఒక ముఖ్యమైన కవితా ఉద్యమం . అప్పటి సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులపై తీవ్ర అసంతృప్తితో యువకవులు తమ నిరసనను కవిత్వం ద్వారా వ్యక్తం చేశారు. సంప్రదాయ కవితా ధోరణులను, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ వచ్చిన ఈ కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్త చైతన్యానికి దారితీసింది.ఈ దిగంబర కవులు కవులలోని స్తబ్దతను ప్రశ్నిస్తూ సమాజం లో కరెంట్ షాక్ లా వచ్చారు. == దిగంబర కవిత్వం ఆవిర్భావం == 1960లలో దేశంలో పేదరికం, నిరుద్యోగం, అవినీతి, దోపిడి, సామాజిక అసమానతలు తీవ్రంగా కనిపించాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ సామాన్య ప్రజల జీవితాల్లో ఆశించిన మార్పు రాలేదని యువకవులు భావించారు. ఈ అసంతృప్తి, ఆవేదన, తిరుగుబాటు భావాల నుంచి దిగంబర కవిత్వం పుట్టుకొచ్చింది. 1965 ప్రాంతంలో దిగంబర కవుల ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ కవులు తమ కవిత్వంలో సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను ఎలాంటి అలంకారపు ముసుగు లేకుండా వ్యక్తం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. == ‘దిగంబర’ అనే పేరు == ‘దిగంబర’ అంటే ఆచ్ఛాదన లేనిది, ముసుగులేనిది అనే భావం. దిగంబర కవులు కూడా తమ కవిత్వంలో కృత్రిమతను, అలంకారపు ముసుగును తొలగించి సమాజంలోని నగ్న సత్యాలను బయటపెట్టాలని భావించారు. అందుకే వారి కవిత్వానికి ‘[[దిగంబర కవిత్వం]]’ అనే పేరు వచ్చింది. == దిగంబర కవుల ముఖ్య లక్షణాలు == * తిరుగుబాటు ధోరణి – అన్యాయం, దోపిడీ, అవినీతి, అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు స్వరం వినిపించారు. * సామాజిక వాస్తవికత – సమాజంలోని పేదరికం, ఆకలి, నిరుద్యోగం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను వాస్తవికంగా చిత్రించారు. * సంప్రదాయ వ్యతిరేకత – పాత కవితా సంప్రదాయాలను, కృత్రిమమైన అలంకారాలను ప్రశ్నించారు. * స్వేచ్ఛా వచనం – ఛందస్సు, యతి, ప్రాస వంటి సంప్రదాయ నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా స్వేచ్ఛా వచనాన్ని ఉపయోగించారు. * వ్యంగ్యం, ఆగ్రహం – సమాజంలోని లోపాలను ఎత్తిచూపడానికి వ్యంగ్యాన్ని, తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తీకరణ సాధనాలుగా చేసుకున్నారు. * సామాన్యుడి సమస్యలు – కూలీలు, పేదలు, నిరుద్యోగులు, అణగారిన వర్గాల జీవితాలను తమ కవిత్వంలో ప్రతిబింబించారు. * కొత్త భాషా ప్రయోగం – సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడే భాషకు దగ్గరగా ఉండే పదజాలాన్ని ఉపయోగించారు. * మానవతా దృక్పథం – మనిషి స్వేచ్ఛ, గౌరవం, సమానత్వం కోసం కవిత్వాన్ని ఒక ఆయుధంగా భావించారు. == దిగంబర కవులు == * నగ్నముని * జ్వాలాముఖి * చేరబండ రాజు * నిఖిలేశ్వర్ * భైరవయ్య == దిగంబర కవిత్వ ప్రాధాన్యం == దిగంబర కవిత్వం తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త దిశను చూపింది. కవిత్వం కేవలం సౌందర్యానుభూతిని కలిగించేది మాత్రమే కాకుండా సామాజిక మార్పుకు సాధనంగా కూడా ఉండగలదని ఈ కవులు నిరూపించారు. తరువాత వచ్చిన విప్లవ కవిత్వానికి దిగంబర కవిత్వం ఒక ముఖ్యమైన పునాది అయింది. == ముగింపు == మొత్తంగ, దిగంబర కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో తిరుగుబాటు, నిరసన, సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతీక. సమాజంలోని అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ, సామాన్య ప్రజల సమస్యలను కవిత్వంలోకి తీసుకువచ్చి తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త రూపాన్ని, కొత్త ఆలోచనా ధోరణిని అందించింది. అందువల్ల ఆధునిక తెలుగు కవిత్వ చరిత్రలో దిగంబర కవిత్వానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. == మూలాలు == 3nbdlzahkpnf2d47au3rjrlaaupapll 4957072 4957068 2026-09-13T05:57:52Z Malleshwari Golla 152504 మూలలను చేర్చాను 4957072 wikitext text/x-wiki '''దిగంబర కవిత్వం''' తెలుగు సాహిత్యంలో 1960వ దశకంలో ఏర్పడిన ఒక ముఖ్యమైన కవితా ఉద్యమం . అప్పటి సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులపై తీవ్ర అసంతృప్తితో యువకవులు తమ నిరసనను కవిత్వం ద్వారా వ్యక్తం చేశారు. సంప్రదాయ కవితా ధోరణులను, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ వచ్చిన ఈ కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్త చైతన్యానికి దారితీసింది.ఈ దిగంబర కవులు కవులలోని స్తబ్దతను ప్రశ్నిస్తూ సమాజం లో కరెంట్ షాక్ లా వచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Nipuna|title=దిగంబర, విప్లవ సాహిత్యం|url=https://nipuna.ntnews.com/study-material/telugu/digambara-and-revolutionary-literature-562947.html|access-date=2026-09-13|language=te}}</ref> == దిగంబర కవిత్వం ఆవిర్భావం == 1960లలో దేశంలో పేదరికం, నిరుద్యోగం, అవినీతి, దోపిడి, సామాజిక అసమానతలు తీవ్రంగా కనిపించాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ సామాన్య ప్రజల జీవితాల్లో ఆశించిన మార్పు రాలేదని యువకవులు భావించారు. ఈ అసంతృప్తి, ఆవేదన, తిరుగుబాటు భావాల నుంచి దిగంబర కవిత్వం పుట్టుకొచ్చింది. 1965 ప్రాంతంలో దిగంబర కవుల ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ కవులు తమ కవిత్వంలో సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను ఎలాంటి అలంకారపు ముసుగు లేకుండా వ్యక్తం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. == ‘దిగంబర’ అనే పేరు == ‘దిగంబర’ అంటే ఆచ్ఛాదన లేనిది, ముసుగులేనిది అనే భావం. దిగంబర కవులు కూడా తమ కవిత్వంలో కృత్రిమతను, అలంకారపు ముసుగును తొలగించి సమాజంలోని నగ్న సత్యాలను బయటపెట్టాలని భావించారు. అందుకే వారి కవిత్వానికి ‘[[దిగంబర కవిత్వం]]’ అనే పేరు వచ్చింది. == దిగంబర కవుల ముఖ్య లక్షణాలు == * తిరుగుబాటు ధోరణి – అన్యాయం, దోపిడీ, అవినీతి, అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు స్వరం వినిపించారు. * సామాజిక వాస్తవికత – సమాజంలోని పేదరికం, ఆకలి, నిరుద్యోగం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను వాస్తవికంగా చిత్రించారు. * సంప్రదాయ వ్యతిరేకత – పాత కవితా సంప్రదాయాలను, కృత్రిమమైన అలంకారాలను ప్రశ్నించారు. * స్వేచ్ఛా వచనం – ఛందస్సు, యతి, ప్రాస వంటి సంప్రదాయ నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా స్వేచ్ఛా వచనాన్ని ఉపయోగించారు. * వ్యంగ్యం, ఆగ్రహం – సమాజంలోని లోపాలను ఎత్తిచూపడానికి వ్యంగ్యాన్ని, తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తీకరణ సాధనాలుగా చేసుకున్నారు. * సామాన్యుడి సమస్యలు – కూలీలు, పేదలు, నిరుద్యోగులు, అణగారిన వర్గాల జీవితాలను తమ కవిత్వంలో ప్రతిబింబించారు. * కొత్త భాషా ప్రయోగం – సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడే భాషకు దగ్గరగా ఉండే పదజాలాన్ని ఉపయోగించారు. * మానవతా దృక్పథం – మనిషి స్వేచ్ఛ, గౌరవం, సమానత్వం కోసం కవిత్వాన్ని ఒక ఆయుధంగా భావించారు. == దిగంబర కవులు == * నగ్నముని * జ్వాలాముఖి * చేరబండ రాజు * నిఖిలేశ్వర్ * భైరవయ్య == దిగంబర కవిత్వ ప్రాధాన్యం == దిగంబర కవిత్వం తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త దిశను చూపింది. కవిత్వం కేవలం సౌందర్యానుభూతిని కలిగించేది మాత్రమే కాకుండా సామాజిక మార్పుకు సాధనంగా కూడా ఉండగలదని ఈ కవులు నిరూపించారు. తరువాత వచ్చిన విప్లవ కవిత్వానికి దిగంబర కవిత్వం ఒక ముఖ్యమైన పునాది అయింది. == ముగింపు == మొత్తంగ, దిగంబర కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో తిరుగుబాటు, నిరసన, సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతీక. సమాజంలోని అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ, సామాన్య ప్రజల సమస్యలను కవిత్వంలోకి తీసుకువచ్చి తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త రూపాన్ని, కొత్త ఆలోచనా ధోరణిని అందించింది. అందువల్ల ఆధునిక తెలుగు కవిత్వ చరిత్రలో దిగంబర కవిత్వానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. == మూలాలు == nnju9nsu9dbkfqkdalgqr8011od3g8y 4957073 4957072 2026-09-13T05:59:35Z Malleshwari Golla 152504 మూలాన్ని చేర్చాను 4957073 wikitext text/x-wiki '''దిగంబర కవిత్వం''' తెలుగు సాహిత్యంలో 1960వ దశకంలో ఏర్పడిన ఒక ముఖ్యమైన కవితా ఉద్యమం . అప్పటి సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులపై తీవ్ర అసంతృప్తితో యువకవులు తమ నిరసనను కవిత్వం ద్వారా వ్యక్తం చేశారు. సంప్రదాయ కవితా ధోరణులను, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ వచ్చిన ఈ కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్త చైతన్యానికి దారితీసింది.ఈ దిగంబర కవులు కవులలోని స్తబ్దతను ప్రశ్నిస్తూ సమాజం లో కరెంట్ షాక్ లా వచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Nipuna|title=దిగంబర, విప్లవ సాహిత్యం|url=https://nipuna.ntnews.com/study-material/telugu/digambara-and-revolutionary-literature-562947.html|access-date=2026-09-13|language=te}}</ref> == దిగంబర కవిత్వం ఆవిర్భావం == 1960లలో దేశంలో పేదరికం, నిరుద్యోగం, అవినీతి, దోపిడి, సామాజిక అసమానతలు తీవ్రంగా కనిపించాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ సామాన్య ప్రజల జీవితాల్లో ఆశించిన మార్పు రాలేదని యువకవులు భావించారు. ఈ అసంతృప్తి, ఆవేదన, తిరుగుబాటు భావాల నుంచి దిగంబర కవిత్వం పుట్టుకొచ్చింది. 1965 ప్రాంతంలో దిగంబర కవుల ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ కవులు తమ కవిత్వంలో సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను ఎలాంటి అలంకారపు ముసుగు లేకుండా వ్యక్తం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. == ‘దిగంబర’ అనే పేరు == ‘దిగంబర’ అంటే ఆచ్ఛాదన లేనిది, ముసుగులేనిది అనే భావం. దిగంబర కవులు కూడా తమ కవిత్వంలో కృత్రిమతను, అలంకారపు ముసుగును తొలగించి సమాజంలోని నగ్న సత్యాలను బయటపెట్టాలని భావించారు. అందుకే వారి కవిత్వానికి ‘[[దిగంబర కవిత్వం]]’ అనే పేరు వచ్చింది. == దిగంబర కవుల ముఖ్య లక్షణాలు == * తిరుగుబాటు ధోరణి – అన్యాయం, దోపిడీ, అవినీతి, అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు స్వరం వినిపించారు. * సామాజిక వాస్తవికత – సమాజంలోని పేదరికం, ఆకలి, నిరుద్యోగం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను వాస్తవికంగా చిత్రించారు. * సంప్రదాయ వ్యతిరేకత – పాత కవితా సంప్రదాయాలను, కృత్రిమమైన అలంకారాలను ప్రశ్నించారు. * స్వేచ్ఛా వచనం – ఛందస్సు, యతి, ప్రాస వంటి సంప్రదాయ నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా స్వేచ్ఛా వచనాన్ని ఉపయోగించారు. * వ్యంగ్యం, ఆగ్రహం – సమాజంలోని లోపాలను ఎత్తిచూపడానికి వ్యంగ్యాన్ని, తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తీకరణ సాధనాలుగా చేసుకున్నారు. * సామాన్యుడి సమస్యలు – కూలీలు, పేదలు, నిరుద్యోగులు, అణగారిన వర్గాల జీవితాలను తమ కవిత్వంలో ప్రతిబింబించారు. * కొత్త భాషా ప్రయోగం – సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడే భాషకు దగ్గరగా ఉండే పదజాలాన్ని ఉపయోగించారు. * మానవతా దృక్పథం – మనిషి స్వేచ్ఛ, గౌరవం, సమానత్వం కోసం కవిత్వాన్ని ఒక ఆయుధంగా భావించారు. == దిగంబర కవులు<ref>{{Cite web|date=2018-06-18|title=నాకు తెలిసిన లోకం: దిగంబర కవిత్వం- ఒక పరిశీలన|url=https://karlapalem-hanumantha-rao.blogspot.com/2018/06/blog-post_18.html|access-date=2026-09-13|website=నాకు తెలిసిన లోకం}}</ref> == * నగ్నముని * జ్వాలాముఖి * చేరబండ రాజు * నిఖిలేశ్వర్ * భైరవయ్య == దిగంబర కవిత్వ ప్రాధాన్యం == దిగంబర కవిత్వం తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త దిశను చూపింది. కవిత్వం కేవలం సౌందర్యానుభూతిని కలిగించేది మాత్రమే కాకుండా సామాజిక మార్పుకు సాధనంగా కూడా ఉండగలదని ఈ కవులు నిరూపించారు. తరువాత వచ్చిన విప్లవ కవిత్వానికి దిగంబర కవిత్వం ఒక ముఖ్యమైన పునాది అయింది. == ముగింపు == మొత్తంగ, దిగంబర కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో తిరుగుబాటు, నిరసన, సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతీక. సమాజంలోని అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ, సామాన్య ప్రజల సమస్యలను కవిత్వంలోకి తీసుకువచ్చి తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త రూపాన్ని, కొత్త ఆలోచనా ధోరణిని అందించింది. అందువల్ల ఆధునిక తెలుగు కవిత్వ చరిత్రలో దిగంబర కవిత్వానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. == మూలాలు == d9xnleu5dau4jmwxjfsbtclfvbficvq 4957074 4957073 2026-09-13T06:00:19Z Malleshwari Golla 152504 4957074 wikitext text/x-wiki '''దిగంబర కవిత్వం''' తెలుగు సాహిత్యంలో 1960వ దశకంలో ఏర్పడిన ఒక ముఖ్యమైన కవితా ఉద్యమం . అప్పటి సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులపై తీవ్ర అసంతృప్తితో యువకవులు తమ నిరసనను కవిత్వం ద్వారా వ్యక్తం చేశారు. సంప్రదాయ కవితా ధోరణులను, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ వచ్చిన ఈ కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్త చైతన్యానికి దారితీసింది.ఈ దిగంబర కవులు కవులలోని స్తబ్దతను ప్రశ్నిస్తూ సమాజం లో కరెంట్ షాక్ లా వచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Nipuna|title=దిగంబర, విప్లవ సాహిత్యం|url=https://nipuna.ntnews.com/study-material/telugu/digambara-and-revolutionary-literature-562947.html|access-date=2026-09-13|language=te}}</ref> == దిగంబర కవిత్వం ఆవిర్భావం == 1960లలో దేశంలో పేదరికం, నిరుద్యోగం, అవినీతి, దోపిడి, సామాజిక అసమానతలు తీవ్రంగా కనిపించాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ సామాన్య ప్రజల జీవితాల్లో ఆశించిన మార్పు రాలేదని యువకవులు భావించారు. ఈ అసంతృప్తి, ఆవేదన, తిరుగుబాటు భావాల నుంచి దిగంబర కవిత్వం పుట్టుకొచ్చింది. 1965 ప్రాంతంలో దిగంబర కవుల ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ కవులు తమ కవిత్వంలో సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను ఎలాంటి అలంకారపు ముసుగు లేకుండా వ్యక్తం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. == ‘దిగంబర’ అనే పేరు == ‘దిగంబర’ అంటే ఆచ్ఛాదన లేనిది, ముసుగులేనిది అనే భావం. దిగంబర కవులు కూడా తమ కవిత్వంలో కృత్రిమతను, అలంకారపు ముసుగును తొలగించి సమాజంలోని నగ్న సత్యాలను బయటపెట్టాలని భావించారు. అందుకే వారి కవిత్వానికి ‘[[దిగంబర కవిత్వం]]’ అనే పేరు వచ్చింది. == దిగంబర కవుల ముఖ్య లక్షణాలు == * తిరుగుబాటు ధోరణి – అన్యాయం, దోపిడీ, అవినీతి, అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు స్వరం వినిపించారు. * సామాజిక వాస్తవికత – సమాజంలోని పేదరికం, ఆకలి, నిరుద్యోగం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను వాస్తవికంగా చిత్రించారు. * సంప్రదాయ వ్యతిరేకత – పాత కవితా సంప్రదాయాలను, కృత్రిమమైన అలంకారాలను ప్రశ్నించారు. * స్వేచ్ఛా వచనం – ఛందస్సు, యతి, ప్రాస వంటి సంప్రదాయ నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా స్వేచ్ఛా వచనాన్ని ఉపయోగించారు. * వ్యంగ్యం, ఆగ్రహం – సమాజంలోని లోపాలను ఎత్తిచూపడానికి వ్యంగ్యాన్ని, తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తీకరణ సాధనాలుగా చేసుకున్నారు. * సామాన్యుడి సమస్యలు – కూలీలు, పేదలు, నిరుద్యోగులు, అణగారిన వర్గాల జీవితాలను తమ కవిత్వంలో ప్రతిబింబించారు. * కొత్త భాషా ప్రయోగం – సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడే భాషకు దగ్గరగా ఉండే పదజాలాన్ని ఉపయోగించారు. * మానవతా దృక్పథం – మనిషి స్వేచ్ఛ, గౌరవం, సమానత్వం కోసం కవిత్వాన్ని ఒక ఆయుధంగా భావించారు. == దిగంబర కవులు<ref>{{Cite web|date=2018-06-18|title=నాకు తెలిసిన లోకం: దిగంబర కవిత్వం- ఒక పరిశీలన|url=https://karlapalem-hanumantha-rao.blogspot.com/2018/06/blog-post_18.html|access-date=2026-09-13|website=నాకు తెలిసిన లోకం}}</ref> == * నగ్నముని * జ్వాలాముఖి * చేరబండ రాజు * నిఖిలేశ్వర్ * భైరవయ్య * మహాస్వప్న == దిగంబర కవిత్వ ప్రాధాన్యం == దిగంబర కవిత్వం తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త దిశను చూపింది. కవిత్వం కేవలం సౌందర్యానుభూతిని కలిగించేది మాత్రమే కాకుండా సామాజిక మార్పుకు సాధనంగా కూడా ఉండగలదని ఈ కవులు నిరూపించారు. తరువాత వచ్చిన విప్లవ కవిత్వానికి దిగంబర కవిత్వం ఒక ముఖ్యమైన పునాది అయింది. == ముగింపు == మొత్తంగ, దిగంబర కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో తిరుగుబాటు, నిరసన, సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతీక. సమాజంలోని అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ, సామాన్య ప్రజల సమస్యలను కవిత్వంలోకి తీసుకువచ్చి తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త రూపాన్ని, కొత్త ఆలోచనా ధోరణిని అందించింది. అందువల్ల ఆధునిక తెలుగు కవిత్వ చరిత్రలో దిగంబర కవిత్వానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. == మూలాలు == 89x1m24vg3xvu079uzhsv4o62ru9lsy 4957076 4957074 2026-09-13T06:09:22Z Malleshwari Golla 152504 మూలాన్ని చేర్చాను 4957076 wikitext text/x-wiki '''దిగంబర కవిత్వం''' తెలుగు సాహిత్యంలో 1960వ దశకంలో ఏర్పడిన ఒక ముఖ్యమైన కవితా ఉద్యమం . అప్పటి సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులపై తీవ్ర అసంతృప్తితో యువకవులు తమ నిరసనను కవిత్వం ద్వారా వ్యక్తం చేశారు. సంప్రదాయ కవితా ధోరణులను, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ వచ్చిన ఈ కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్త చైతన్యానికి దారితీసింది.ఈ దిగంబర కవులు కవులలోని స్తబ్దతను ప్రశ్నిస్తూ సమాజం లో కరెంట్ షాక్ లా వచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Nipuna|title=దిగంబర, విప్లవ సాహిత్యం|url=https://nipuna.ntnews.com/study-material/telugu/digambara-and-revolutionary-literature-562947.html|access-date=2026-09-13|language=te}}</ref> == దిగంబర కవిత్వం ఆవిర్భావం == 1960లలో దేశంలో పేదరికం, నిరుద్యోగం, అవినీతి, దోపిడి, సామాజిక అసమానతలు తీవ్రంగా కనిపించాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ సామాన్య ప్రజల జీవితాల్లో ఆశించిన మార్పు రాలేదని యువకవులు భావించారు. ఈ అసంతృప్తి, ఆవేదన, తిరుగుబాటు భావాల నుంచి దిగంబర కవిత్వం పుట్టుకొచ్చింది. 1965 ప్రాంతంలో దిగంబర కవుల ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ కవులు తమ కవిత్వంలో సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను ఎలాంటి అలంకారపు ముసుగు లేకుండా వ్యక్తం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. == ‘దిగంబర’ అనే పేరు == ‘దిగంబర’ అంటే ఆచ్ఛాదన లేనిది, ముసుగులేనిది అనే భావం. దిగంబర కవులు కూడా తమ కవిత్వంలో కృత్రిమతను, అలంకారపు ముసుగును తొలగించి సమాజంలోని నగ్న సత్యాలను బయటపెట్టాలని భావించారు. అందుకే వారి కవిత్వానికి ‘[[దిగంబర కవిత్వం]]’ అనే పేరు వచ్చింది. == దిగంబర కవుల ముఖ్య లక్షణాలు == * తిరుగుబాటు ధోరణి – అన్యాయం, దోపిడీ, అవినీతి, అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు స్వరం వినిపించారు. * సామాజిక వాస్తవికత – సమాజంలోని పేదరికం, ఆకలి, నిరుద్యోగం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను వాస్తవికంగా చిత్రించారు. * సంప్రదాయ వ్యతిరేకత – పాత కవితా సంప్రదాయాలను, కృత్రిమమైన అలంకారాలను ప్రశ్నించారు. * స్వేచ్ఛా వచనం – ఛందస్సు, యతి, ప్రాస వంటి సంప్రదాయ నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా స్వేచ్ఛా వచనాన్ని ఉపయోగించారు. * వ్యంగ్యం, ఆగ్రహం – సమాజంలోని లోపాలను ఎత్తిచూపడానికి వ్యంగ్యాన్ని, తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తీకరణ సాధనాలుగా చేసుకున్నారు. * సామాన్యుడి సమస్యలు – కూలీలు, పేదలు, నిరుద్యోగులు, అణగారిన వర్గాల జీవితాలను తమ కవిత్వంలో ప్రతిబింబించారు. * కొత్త భాషా ప్రయోగం – సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడే భాషకు దగ్గరగా ఉండే పదజాలాన్ని ఉపయోగించారు. * మానవతా దృక్పథం – మనిషి స్వేచ్ఛ, గౌరవం, సమానత్వం కోసం కవిత్వాన్ని ఒక ఆయుధంగా భావించారు. == దిగంబర కవులు<ref>{{Cite web|date=2018-06-18|title=నాకు తెలిసిన లోకం: దిగంబర కవిత్వం- ఒక పరిశీలన|url=https://karlapalem-hanumantha-rao.blogspot.com/2018/06/blog-post_18.html|access-date=2026-09-13|website=నాకు తెలిసిన లోకం}}</ref> == * నగ్నముని * జ్వాలాముఖి * చేరబండ రాజు * నిఖిలేశ్వర్ * భైరవయ్య * మహాస్వప్న == దిగంబర కవిత్వ ప్రాధాన్యం<ref>{{Cite web|last=Nipuna|title=దిగంబర, విప్లవ సాహిత్యం|url=https://nipuna.ntnews.com/study-material/telugu/digambara-and-revolutionary-literature-562947.html|access-date=2026-09-13|language=te}}</ref> == దిగంబర కవిత్వం తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త దిశను చూపింది. కవిత్వం కేవలం సౌందర్యానుభూతిని కలిగించేది మాత్రమే కాకుండా సామాజిక మార్పుకు సాధనంగా కూడా ఉండగలదని ఈ కవులు నిరూపించారు. తరువాత వచ్చిన విప్లవ కవిత్వానికి దిగంబర కవిత్వం ఒక ముఖ్యమైన పునాది అయింది. == ముగింపు == మొత్తంగ, దిగంబర కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యంలో తిరుగుబాటు, నిరసన, సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతీక. సమాజంలోని అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ, సామాన్య ప్రజల సమస్యలను కవిత్వంలోకి తీసుకువచ్చి తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త రూపాన్ని, కొత్త ఆలోచనా ధోరణిని అందించింది. అందువల్ల ఆధునిక తెలుగు కవిత్వ చరిత్రలో దిగంబర కవిత్వానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. == మూలాలు == hn2f84kqct888l3f2v4ibkobcp06jg4 0 509524 4957057 2026-09-13T05:42:53Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502518|Histrionic personality disorder]] to:te #mdwikicx 4957057 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Histrionic_personality_disorder |synonym =Dramatic personality disorder<ref name=Stat2020/> |image =Cluster B personality disorders.webm |image_size =300px |image_thumbtime =94 |alt = |caption =Video explanation of cluster B personality disorders |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]] |symptoms =Exaggerated emotions, [[attention-seeking]] behavior<ref name=DSM5/> |complications = |onset =By adulthood<ref name=DSM5/> |duration =Long-term<ref name=DSM5/> |types = |causes =Unknown<ref name=Stat2020/> |risks = |diagnosis = |differential =[[Dependent personality disorder]], [[narcissistic personality disorder]], [[somatic symptom disorder]], [[substance use disorder]]<ref name=Stat2020/><ref name=DSM5/> |prevention = |treatment =[[Outline of counseling|Counselling]]<ref name=Stat2020/> |medication = |prognosis = |frequency =1.8%<ref name=DSM5/> |deaths = }}{{Personality disorders sidebar}} '''హిస్ట్రియోనిక్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్''' ('''HPD''') అనేది అతిశయోక్తి భావోద్వేగాలు, శ్రద్ధ-కోరుకునే ప్రవర్తన దీర్ఘకాలిక నమూనా ద్వారా వర్గీకరించబడిన వ్యక్తిత్వ రుగ్మత.<ref name="DSM5">{{Citation|last=American Psychiatric Association|year=2013|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.)|place=Arlington|publisher=American Psychiatric Publishing|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/667 667]|isbn=978-0890425558}}</ref> ఇది యుక్తవయస్సు ప్రారంభంలో ప్రారంభమవుతుంది, అనేక సందర్భాల్లో సంభవిస్తుంది.<ref name="DSM5" /> పరస్పర చర్యలను సెడక్టివ్, మనోహరమైన లేదా నాటకీయంగా వర్ణించవచ్చు.<ref name="DSM5" /> ప్రభావితమైన వారికి మార్పిడి రుగ్మత కూడా ఉండవచ్చు.<ref name="DSM5" /> కారణం తెలియదు, అయితే జన్యుపరమైన, పర్యావరణపరమైన కారకాలు ఉండవచ్చు.<ref name=Stat2020>{{cite journal |last1=French |first1=JH |last2=Shrestha |first2=S |title=Histrionic Personality Disorder |date=January 2020 |pmid=31194465|journal=StatPearls}}</ref> రోగనిర్ధారణలో లక్షణాలు బలహీనతకు కారణమయ్యే స్థాయిలో ఉండాలి, ఒక వ్యక్తి సంస్కృతిలో సాధారణమైన వాటికి వెలుపల ఉండాలి.<ref name="DSM5" /> ఇది ఒక క్లస్టర్ బి వ్యక్తిత్వ రుగ్మత.<ref name="DSM5" /> సహాయక కౌన్సెలింగ్ లేదా అంతర్దృష్టి-ఆధారిత చికిత్స ద్వారా చికిత్స జరుగుతుంది. . ఈ రుగ్మతకు మందులు ఉపయోగించనప్పటికీ, వాటిని సంబంధిత సమస్యలకు ఉపయోగించవచ్చు.<ref name=Stat2020 /> HPD యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సుమారు 1.8% మందిని ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా.<ref name="DSM5" /> పురుషుల కంటే మహిళలు నాలుగు రెట్లు ఎక్కువగా రోగ నిర్ధారణ చేయబడతారు, అయినప్పటికీ ఇది పురుషులు రోగ నిర్ధారణ చేయబడకపోవడానికి సంబంధించినది కావచ్చు.<ref name=Stat2020 /> ఇది మొదట 1968 లో రెండవ సంచికలో DSM లో సంభవించింది, అయినప్పటికీ లక్షణాలు 2,000 సంవత్సరాల క్రితం [[హిప్పోక్రేట్స్]] ద్వారా వివరించబడ్డాయి.<ref name="And2005">{{Cite book|last=Andrasik|first=Frank|title=Comprehensive Handbook of Personality and Psychopathology, Adult Psychopathology|date=2005|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-471-75725-2|page=318|url=https://www.google.ca/books/edition/Comprehensive_Handbook_of_Personality_an/6jWdjg2wFPoC?hl=en&gbpv=1&dq=%22Histrionic+personality+disorder%22+first+described+DSMII&pg=PA318|language=en|access-date=2020-12-02|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828111409/https://www.google.ca/books/edition/Comprehensive_Handbook_of_Personality_an/6jWdjg2wFPoC?hl=en&gbpv=1&dq=%22Histrionic+personality+disorder%22+first+described+DSMII&pg=PA318}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] j7w9im9mmux72xqc7ne5uo27v3u0raw 0 509525 4957059 2026-09-13T05:46:23Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1484340|Toxoplasmosis]] to:te #mdwikicx 4957059 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Toxoplasmosis |synonym = |image =Toxoplasma gondii tachy.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =''T. gondii'' [[tachyzoite]]s |pronounce = |specialty =[[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]] |symptoms =Often none, during [[pregnancy]] (birth defects)<ref name=CDC2015Sym/><ref name=Hunter2012>{{cite journal|last1=Hunter|first1=CA|last2=Sibley|first2=LD|title=Modulation of innate immunity by ''Toxoplasma gondii'' virulence effectors|journal=Nature Reviews Microbiology|date=November 2012|volume=10|issue=11|pages=766–78|doi=10.1038/nrmicro2858|pmid=23070557|pmc=3689224}}</ref> |complications =[[Congenital toxoplasmosis]]<ref name=CDC2015Sym/> |onset = |duration = |types = |causes =''[[Toxoplasma gondii]]''<ref name=CDC2015Epi/> |risks =Eating poorly cooked food, exposure to infected cat feces<ref name=CDC2015Epi/> |diagnosis =Blood test, [[amniotic fluid]] test<ref name=CDC2013Diag/> |differential = |prevention = |treatment =During pregnancy [[spiramycin]] or [[pyrimethamine]]/[[sulfadiazine]] and [[folinic acid]]<ref name=CDC2014Tx/> |medication = |prognosis = |frequency =Up to 50% of people, 200,000 cases of congenital toxoplasmosis a year<ref name="TorgersonMastroiacovo2013">{{cite journal|last1=Torgerson|first1=Paul R|last2=Mastroiacovo|first2=Pierpaolo|title=The global burden of congenital toxoplasmosis: a systematic review|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=91|issue=7|year=2013|pages=501–508|issn=0042-9686|doi=10.2471/BLT.12.111732|pmid=23825877|pmc=3699792}}</ref><ref name="Global threat"/> |deaths = }} '''టాక్సోప్లాస్మోసిస్''' అనేది టాక్సోప్లాఝ్మా గోండి వల్ల కలిగే పరాన్నజీవి వ్యాధి.<ref name="CDC2015Epi">{{Cite web|title=Parasites – Toxoplasmosis (Toxoplasma infection) Epidemiology & Risk Factors|url=https://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/epi.html|access-date=22 August 2015|date=March 26, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150823023754/http://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/epi.html|archive-date=23 August 2015}}</ref> ''టి. గోండి'' సంక్రమణలు సాధారణంగా పెద్దవారిలో స్పష్టమైన లక్షణాలను కలిగించవు.<ref name="Goldman2020">{{Cite book|last=Montoya|first=Jose G.|editor-last=Goldman|editor-first=Lee|editor-last2=Schafer|editor-first2=Andrew I.|title=Goldman-Cecil Medicine|date=2020|publisher=Elsevier|location=Philadelphia|isbn=978-0-323-55087-1|page=2056-2058|edition=26th|volume=2|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7pKqDwAAQBAJ&pg=PA2094-2102|language=en|chapter=328. Toxoplasmosis|access-date=2023-09-07|archive-date=2023-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230910033456/https://books.google.com/books?id=7pKqDwAAQBAJ&pg=PA2094-2102}}</ref> అప్పుడప్పుడు, ప్రజలు కండరాల నొప్పులు మరియు సున్నితమైన శోషరస కణుపులు వంటి తేలికపాటి, ఫ్లూ లాంటి అనారోగ్యం కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name="CDC2015Sym" /> కొద్ది సంఖ్యలో ఉన్నవారిలో కంటి సమస్యలు అభివృద్ధి చెందవచ్చు.<ref name="CDC2015Sym" /> బలహీనమైన రోగనిరోధక వ్యవస్థ ఉన్నవారిలో, మూర్ఛలు, పేలవమైన సమన్వయం వంటి తీవ్రమైన లక్షణాలు సంభవించవచ్చు.<ref name="CDC2015Sym" /> గర్భధారణ సమయంలో వ్యాధి సోకినట్లయితే, పుట్టుకతో వచ్చే టాక్సోప్లాస్మోసిస్ అని పిలువబడే పరిస్థితి పిల్లలను ప్రభావితం చేయవచ్చు.<ref name="CDC2015Sym">{{Cite web|title=Parasites – Toxoplasmosis (Toxoplasma infection) Disease|url=https://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/disease.html|access-date=22 August 2015|date=July 10, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150822052351/http://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/disease.html|archive-date=22 August 2015}}</ref> టాక్సోప్లాస్మోసిస్ సాధారణంగా తిత్తులు కలిగి ఉన్న పేలవంగా వండిన ఆహారాన్ని తినడం ద్వారా, సోకిన పిల్లి మలానికి గురికావడం ద్వారా గర్భధారణ సమయంలో సోకిన తల్లి నుండి ఆమె బిడ్డకు వ్యాపిస్తుంది.<ref name="CDC2015Epi" /> అరుదుగా, ఈ వ్యాధి రక్త మార్పిడి ద్వారా వ్యాపించవచ్చు.<ref name="CDC2015Epi" /> ఇది ప్రజల మధ్య వ్యాపించదు.<ref name="CDC2015Epi" /> ఈ పరాన్నజీవి [[ఫెలిడే|పిల్లి కుటుంబం]] మాత్రమే లైంగికంగా పునరుత్పత్తి చేస్తుంది.<ref name="CDC2015Bio" /> అయితే, ఇది మానవులతో సహా చాలా రకాల వెచ్చని-రక్త జంతువులకు సోకుతుంది.<ref name="CDC2015Bio">{{Cite web|title=Parasites – Toxoplasmosis (Toxoplasma infection) Biology|url=https://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/biology.html|access-date=22 August 2015|date=March 17, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150828061023/http://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/biology.html|archive-date=28 August 2015}}</ref> రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా ప్రతిరక్షకాల కోసం రక్తాన్ని పరీక్షించడం ద్వారా లేదా పరాన్నజీవి యొక్క DNA కోసం అమ్నియోటిక్ ద్రవాన్ని పరీక్షించడం.<ref name="CDC2013Diag">{{Cite web|title=Parasites – Toxoplasmosis (Toxoplasma infection) Diagnosis|url=https://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/diagnosis.html|access-date=22 August 2015|date=January 10, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150822100916/http://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/diagnosis.html|archive-date=22 August 2015}}</ref> ఆహారాన్ని సరిగ్గా తయారు చేసి, వండడం ద్వారా నివారణ జరుగుతుంది.<ref name="CDC2015Pre" /> గర్భిణీ స్త్రీలు పిల్లి చెత్త పెట్టెలను శుభ్రం చేయవద్దని లేదా వారు చేతి తొడుగులు ధరించి, తరువాత చేతులు కడుక్కోవాలని కూడా సిఫార్సు చేయబడింది.<ref name="CDC2015Pre">{{Cite web|title=Parasites – Toxoplasmosis (Toxoplasma infection) Prevention & Control|url=https://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/prevent.html|access-date=22 August 2015|date=January 10, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150822103220/http://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/prevent.html|archive-date=22 August 2015}}</ref> లేకపోతే ఆరోగ్యకరమైన వ్యక్తులకు చికిత్స సాధారణంగా అవసరం లేదు.<ref name="CDC2014Tx" /> గర్భధారణ సమయంలో, చికిత్స కోసం స్పిరామైసిన్ లేదా పైరిమెథామైన్/సల్ఫాడియాజిన్ & ఫోలినిక్ ఆమ్లాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="CDC2014Tx">{{Cite web|title=Parasites – Toxoplasmosis (Toxoplasma infection) Resources for Health Professionals|url=https://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/health_professionals/index.html#tx|access-date=22 August 2015|date=April 14, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150913010353/http://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis/health_professionals/index.html#tx|archive-date=13 September 2015}}</ref> ప్రపంచ జనాభాలో సగం వరకు టాక్సోప్లాస్మోసిస్ బారిన పడ్డారు, కానీ ఎటువంటి లక్షణాలు లేవు.<ref name="Global threat">{{Cite paper|title=Toxoplasmosis—a global threat. Correlation of latent toxoplasmosis with specific disease burden in a set of 88 countries|date=March 2014}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, సుమారు 11% మంది ప్రజలు వ్యాధి బారిన పడ్డారు.<ref name="CDC2015Epi" /> బ్రెజిల్‌లో సుమారు 78% మందికి వ్యాధి సోకింది.<ref name="Goldman2020" /> పుట్టుకతో వచ్చే టాక్సోప్లాస్మోసిస్ సుమారు 200,000 కేసులు సంవత్సరానికి సంభవిస్తాయి.<ref name="TorgersonMastroiacovo2013" /> చార్లెస్ నికోల్, లూయిస్ మాన్సాక్స్ మొదటిసారిగా 1908లో ఈ జీవిని వర్ణించారు.<ref name="Ferguson_2009">{{Cite paper|title=''Toxoplasma gondii'': 1908–2008, homage to Nicolle, Manceaux and Splendore}}</ref> 1941లో గర్భధారణ సమయంలో తల్లి నుండి శిశువుకు సంక్రమణ నిర్ధారించబడింది.<ref name="Ferguson_2009" /> సంక్రమణ ప్రజల ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేస్తుందని తాత్కాలిక ఆధారాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite paper|title=Toxoplasmosis: A pathway to neuropsychiatric disorders.|date=January 2019}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] czrbnfgx5loh9yhjhq1pfwpnaip580z 0 509526 4957061 2026-09-13T05:48:35Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1504059|Pantoprazole]] to:te #mdwikicx 4957061 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =462272670 |drug_name =Pantoprazole |INN = |type =<!-- empty --> |image =Pantoprazole.svg |width =245 |alt = |chirality =Racemic |caption =<!--Names--> |pronounce = |tradename =Protonix, others<ref name=brands>{{cite web|title=Pantoprazole international brand names|url=https://www.drugs.com/international/pantoprazole.html|publisher=Drugs.com|access-date=15 March 2017|archive-date=15 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315174404/https://www.drugs.com/international/pantoprazole.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315174404/https://www.drugs.com/international/pantoprazole.html |date=15 March 2017 }}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =(''RS'')-6-(Difluoromethoxy)-2-[(3,4-dimethoxypyridin-2-yl)methylsulfinyl]-1''H''-benzo[d]imidazole <!-- Clinical data --> |class =[[Proton-pump inhibitors|Proton pump inhibitor]] (PPI)<ref name=AHFS2018/> |pregnancy_AU =B3 |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Pantoprazole Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=26 June 2018 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/pantoprazole.html | access-date=20 February 2020 | archive-date=24 June 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190624111525/https://www.drugs.com/pregnancy/pantoprazole.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624111525/https://www.drugs.com/pregnancy/pantoprazole.html |date=24 June 2019 }}</ref> |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] and [[Intravenous therapy|intravenous]] |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|pantoprazole-sodium}} |MedlinePlus =a601246 |licence_CA =<!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --> |licence_EU =yes |DailyMedID =Pantoprazole |licence_US =Pantoprazole |pregnancy_category= |dependency_liability= |addiction_liability= <!-- Legal status --> |legal_AU =S4 |legal_AU_comment =/&nbsp;S2 |legal_BR =<!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> |legal_BR_comment = |legal_CA =<!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> |legal_CA_comment = |legal_DE =<!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> |legal_DE_comment = |legal_NZ =<!-- Class A, B, C --> |legal_NZ_comment = |legal_UK =POM |legal_UK_comment =<ref>{{cite web | title=Pantoprazole 20mg gastro-resistant tablets - Summary of Product Characteristics (SmPC) | website=(emc) | date=25 November 2019 | url=https://www.medicines.org.uk/emc/product/450/smpc | access-date=20 February 2020 | archive-date=20 February 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200220222747/https://www.medicines.org.uk/emc/product/450/smpc | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220222747/https://www.medicines.org.uk/emc/product/450/smpc |date=20 February 2020 }}</ref> |legal_US =Rx-only |legal_US_comment = |legal_UN =<!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> |legal_UN_comment = |legal_status =Rx-only <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =77% |protein_bound = |metabolism =[[Liver]] ([[CYP2C19]]) |metabolites = |elimination_half-life=1-2 hours |excretion =[[Urine]], [[Feces]] <!-- Chemical and physical data --> |chemical_formula = |C =16 |H =15 |F =2 |N =3 |O =4 |S =1 |SMILES =FC(F)Oc1ccc2[nH]c(nc2c1)S(=O)Cc3nccc(OC)c3OC |Jmol = |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI =1S/C16H15F2N3O4S/c1-23-13-5-6-19-12(14(13)24-2)8-26(22)16-20-10-4-3-9(25-15(17)18)7-11(10)21-16/h3-7,15H,8H2,1-2H3,(H,20,21) |StdInChI_comment = |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =IQPSEEYGBUAQFF-UHFFFAOYSA-N |density = |density_notes = |melting_point = |melting_high = |melting_notes = |boiling_point = |boiling_notes = |solubility = |sol_units = |specific_rotation= }} '''పాంటోప్రజోల్''', ఇతరులలో '''ప్రోటోనిక్స్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతుంది, ఇది [[కడుపులో పుండు|కడుపు పూతల]] చికిత్సకు, గ్యాస్ట్రోఎసోఫాగియల్ రిఫ్లక్స్ వ్యాధి కారణంగా ఎరోసివ్ ఎసోఫాగిటిస్ స్వల్పకాలిక చికిత్సకు ఉపయోగించే ఔషధం (GERD) ఎరోసివె ఎసోఫాగిటిస్ వైద్యం నిర్వహణ, జోలింగర్-ఎలిసన్ సిండ్రోమ్ సహా పాథోలాజికల్ హైపర్సెక్రెటరీ పరిస్థితులు.<ref name="AHFS2018">{{Cite web|title=Pantoprazole Sodium Monograph for Professionals - Drugs.com|url=https://www.drugs.com/monograph/pantoprazole-sodium.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=28 October 2018|archive-date=29 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030709/https://www.drugs.com/monograph/pantoprazole-sodium.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029030709/https://www.drugs.com/monograph/pantoprazole-sodium.html|date=29 October 2018}}</ref> ''[[హెలికోబాక్టర్ పైలోరీ]]'' తొలగించడానికి ఇతర మందులతో పాటు దీనిని కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="BNF74">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|page=79|edition=74}}</ref> సమర్థత ఇతర ప్రోటాన్ పంప్ ఇన్హిబిటర్స్ (పిపిఐఎస్) మాదిరిగానే ఉంటుంది.<ref name="TI2016">{{Cite web|title=[99] Comparative effectiveness of proton pump inhibitors|publisher=Therapeutics Initiative|url=http://www.ti.ubc.ca/2016/06/28/99-comparative-effectiveness-proton-pump-inhibitors/|access-date=14 July 2016|date=28 June 2016|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030063031/https://www.ti.ubc.ca/2016/06/28/99-comparative-effectiveness-proton-pump-inhibitors/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030063031/https://www.ti.ubc.ca/2016/06/28/99-comparative-effectiveness-proton-pump-inhibitors/|date=30 October 2020}}</ref> ఇది నోటి ద్వారా, సిరలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా లభిస్తుంది.<ref name="AHFS2018" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో తలనొప్పి, విరేచనాలు, వాంతులు, కడుపు నొప్పి & కీళ్ల నొప్పి ఉంటాయి.<ref name="AHFS2018" /> మరింత తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో తీవ్రమైన అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు, అట్రోఫిక్ గ్యాస్ట్రిటిస్ అని పిలువబడే ఒక రకమైన దీర్ఘకాలిక వాపు, క్లోస్ట్రిడియం డిఫిసిల్ పెద్దప్రేగు శోథ, తక్కువ మెగ్నీషియం, విటమిన్ బి 12 లోపం ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2018" /> గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించడం సురక్షితంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="AHFS2018" /> పాంటోప్రజోల్ అనేది [[గ్యాస్ ట్రబుల్|గ్యాస్ట్రిక్ యాసిడ్]] స్రావం తగ్గించే ప్రోటాన్ పంప్ నిరోధకం.<ref name="AHFS2018" /> కడుపులో (H +/K + ′-ATPase) ఫంక్షన్ను నిష్క్రియం చేయడం ద్వారా ఇది పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2018" /> పాంటోప్రజోల్ అధ్యయనం 1985లో ప్రారంభమైంది, ఇది 1994లో జర్మనీలో వైద్య ఉపయోగంలోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite book|last=Fischer|first=János|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=130|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA130|access-date=30 June 2020|archive-date=8 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108173947/https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA130}}</ref> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="AHFS2018" /> 2018 నాటికి, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో మాత్రల టోకు ధర మోతాదుకు US $0.10 కన్నా తక్కువ.<ref name="ref">{{Cite web|title=NADAC as of 2018-10-24|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-10-24/95jf-evmp|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=28 October 2018|archive-date=24 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624111511/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-10-24/95jf-evmp|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624111511/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-10-24/95jf-evmp|date=24 June 2019}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఈ మొత్తం 0.05 పౌండ్ల కంటే తక్కువ ఖర్చు అవుతుంది, అయితే ఇంట్రావీనస్ సూత్రీకరణకు మోతాదుకు ఐదు పౌండ్ల ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF74" /> 2017లో, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 19వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించబడిన మందు, 27 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్‌లతో.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=18 March 2020}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Pantoprazole Sodium - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/PantoprazoleSodium|access-date=11 April 2020|archive-date=28 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228060600/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/PantoprazoleSodium|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200228060600/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/PantoprazoleSodium|date=28 February 2020}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 6yicapis19qdweh4prjr1kzsd5rr9g3 4957062 4957061 2026-09-13T05:48:56Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Batthini Vinay Kumar Goud, [[Pantoprazole]] పేజీని [[పాంటోప్రజోల్]] కు తరలించారు 4957061 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =462272670 |drug_name =Pantoprazole |INN = |type =<!-- empty --> |image =Pantoprazole.svg |width =245 |alt = |chirality =Racemic |caption =<!--Names--> |pronounce = |tradename =Protonix, others<ref name=brands>{{cite web|title=Pantoprazole international brand names|url=https://www.drugs.com/international/pantoprazole.html|publisher=Drugs.com|access-date=15 March 2017|archive-date=15 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315174404/https://www.drugs.com/international/pantoprazole.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315174404/https://www.drugs.com/international/pantoprazole.html |date=15 March 2017 }}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =(''RS'')-6-(Difluoromethoxy)-2-[(3,4-dimethoxypyridin-2-yl)methylsulfinyl]-1''H''-benzo[d]imidazole <!-- Clinical data --> |class =[[Proton-pump inhibitors|Proton pump inhibitor]] (PPI)<ref name=AHFS2018/> |pregnancy_AU =B3 |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Pantoprazole Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=26 June 2018 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/pantoprazole.html | access-date=20 February 2020 | archive-date=24 June 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190624111525/https://www.drugs.com/pregnancy/pantoprazole.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624111525/https://www.drugs.com/pregnancy/pantoprazole.html |date=24 June 2019 }}</ref> |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] and [[Intravenous therapy|intravenous]] |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|pantoprazole-sodium}} |MedlinePlus =a601246 |licence_CA =<!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --> |licence_EU =yes |DailyMedID =Pantoprazole |licence_US =Pantoprazole |pregnancy_category= |dependency_liability= |addiction_liability= <!-- Legal status --> |legal_AU =S4 |legal_AU_comment =/&nbsp;S2 |legal_BR =<!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> |legal_BR_comment = |legal_CA =<!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> |legal_CA_comment = |legal_DE =<!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> |legal_DE_comment = |legal_NZ =<!-- Class A, B, C --> |legal_NZ_comment = |legal_UK =POM |legal_UK_comment =<ref>{{cite web | title=Pantoprazole 20mg gastro-resistant tablets - Summary of Product Characteristics (SmPC) | website=(emc) | date=25 November 2019 | url=https://www.medicines.org.uk/emc/product/450/smpc | access-date=20 February 2020 | archive-date=20 February 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200220222747/https://www.medicines.org.uk/emc/product/450/smpc | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220222747/https://www.medicines.org.uk/emc/product/450/smpc |date=20 February 2020 }}</ref> |legal_US =Rx-only |legal_US_comment = |legal_UN =<!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> |legal_UN_comment = |legal_status =Rx-only <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =77% |protein_bound = |metabolism =[[Liver]] ([[CYP2C19]]) |metabolites = |elimination_half-life=1-2 hours |excretion =[[Urine]], [[Feces]] <!-- Chemical and physical data --> |chemical_formula = |C =16 |H =15 |F =2 |N =3 |O =4 |S =1 |SMILES =FC(F)Oc1ccc2[nH]c(nc2c1)S(=O)Cc3nccc(OC)c3OC |Jmol = |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI =1S/C16H15F2N3O4S/c1-23-13-5-6-19-12(14(13)24-2)8-26(22)16-20-10-4-3-9(25-15(17)18)7-11(10)21-16/h3-7,15H,8H2,1-2H3,(H,20,21) |StdInChI_comment = |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =IQPSEEYGBUAQFF-UHFFFAOYSA-N |density = |density_notes = |melting_point = |melting_high = |melting_notes = |boiling_point = |boiling_notes = |solubility = |sol_units = |specific_rotation= }} '''పాంటోప్రజోల్''', ఇతరులలో '''ప్రోటోనిక్స్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతుంది, ఇది [[కడుపులో పుండు|కడుపు పూతల]] చికిత్సకు, గ్యాస్ట్రోఎసోఫాగియల్ రిఫ్లక్స్ వ్యాధి కారణంగా ఎరోసివ్ ఎసోఫాగిటిస్ స్వల్పకాలిక చికిత్సకు ఉపయోగించే ఔషధం (GERD) ఎరోసివె ఎసోఫాగిటిస్ వైద్యం నిర్వహణ, జోలింగర్-ఎలిసన్ సిండ్రోమ్ సహా పాథోలాజికల్ హైపర్సెక్రెటరీ పరిస్థితులు.<ref name="AHFS2018">{{Cite web|title=Pantoprazole Sodium Monograph for Professionals - Drugs.com|url=https://www.drugs.com/monograph/pantoprazole-sodium.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=28 October 2018|archive-date=29 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030709/https://www.drugs.com/monograph/pantoprazole-sodium.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029030709/https://www.drugs.com/monograph/pantoprazole-sodium.html|date=29 October 2018}}</ref> ''[[హెలికోబాక్టర్ పైలోరీ]]'' తొలగించడానికి ఇతర మందులతో పాటు దీనిని కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="BNF74">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|page=79|edition=74}}</ref> సమర్థత ఇతర ప్రోటాన్ పంప్ ఇన్హిబిటర్స్ (పిపిఐఎస్) మాదిరిగానే ఉంటుంది.<ref name="TI2016">{{Cite web|title=[99] Comparative effectiveness of proton pump inhibitors|publisher=Therapeutics Initiative|url=http://www.ti.ubc.ca/2016/06/28/99-comparative-effectiveness-proton-pump-inhibitors/|access-date=14 July 2016|date=28 June 2016|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030063031/https://www.ti.ubc.ca/2016/06/28/99-comparative-effectiveness-proton-pump-inhibitors/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030063031/https://www.ti.ubc.ca/2016/06/28/99-comparative-effectiveness-proton-pump-inhibitors/|date=30 October 2020}}</ref> ఇది నోటి ద్వారా, సిరలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా లభిస్తుంది.<ref name="AHFS2018" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో తలనొప్పి, విరేచనాలు, వాంతులు, కడుపు నొప్పి & కీళ్ల నొప్పి ఉంటాయి.<ref name="AHFS2018" /> మరింత తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో తీవ్రమైన అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు, అట్రోఫిక్ గ్యాస్ట్రిటిస్ అని పిలువబడే ఒక రకమైన దీర్ఘకాలిక వాపు, క్లోస్ట్రిడియం డిఫిసిల్ పెద్దప్రేగు శోథ, తక్కువ మెగ్నీషియం, విటమిన్ బి 12 లోపం ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2018" /> గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించడం సురక్షితంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="AHFS2018" /> పాంటోప్రజోల్ అనేది [[గ్యాస్ ట్రబుల్|గ్యాస్ట్రిక్ యాసిడ్]] స్రావం తగ్గించే ప్రోటాన్ పంప్ నిరోధకం.<ref name="AHFS2018" /> కడుపులో (H +/K + ′-ATPase) ఫంక్షన్ను నిష్క్రియం చేయడం ద్వారా ఇది పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2018" /> పాంటోప్రజోల్ అధ్యయనం 1985లో ప్రారంభమైంది, ఇది 1994లో జర్మనీలో వైద్య ఉపయోగంలోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite book|last=Fischer|first=János|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=130|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA130|access-date=30 June 2020|archive-date=8 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108173947/https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA130}}</ref> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="AHFS2018" /> 2018 నాటికి, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో మాత్రల టోకు ధర మోతాదుకు US $0.10 కన్నా తక్కువ.<ref name="ref">{{Cite web|title=NADAC as of 2018-10-24|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-10-24/95jf-evmp|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=28 October 2018|archive-date=24 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624111511/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-10-24/95jf-evmp|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624111511/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-10-24/95jf-evmp|date=24 June 2019}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఈ మొత్తం 0.05 పౌండ్ల కంటే తక్కువ ఖర్చు అవుతుంది, అయితే ఇంట్రావీనస్ సూత్రీకరణకు మోతాదుకు ఐదు పౌండ్ల ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF74" /> 2017లో, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 19వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించబడిన మందు, 27 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్‌లతో.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=18 March 2020}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Pantoprazole Sodium - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/PantoprazoleSodium|access-date=11 April 2020|archive-date=28 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228060600/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/PantoprazoleSodium|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200228060600/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/PantoprazoleSodium|date=28 February 2020}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 6yicapis19qdweh4prjr1kzsd5rr9g3 4957071 4957062 2026-09-13T05:57:20Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4957071 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =462272670 |drug_name =పాంటోప్రజోల్ |INN = |type =<!-- empty --> |image =Pantoprazole.svg |width =245 |alt = |chirality =Racemic |caption =<!--Names--> |pronounce = |tradename =ప్రోటోనిక్స్, ఇతరులు<ref name=brands>{{cite web|title=Pantoprazole international brand names|url=https://www.drugs.com/international/pantoprazole.html|publisher=Drugs.com|access-date=15 March 2017|archive-date=15 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315174404/https://www.drugs.com/international/pantoprazole.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315174404/https://www.drugs.com/international/pantoprazole.html |date=15 March 2017 }}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =(''RS'')-6-(Difluoromethoxy)-2-[(3,4-dimethoxypyridin-2-yl)methylsulfinyl]-1''H''-benzo[d]imidazole <!-- Clinical data --> |class = ప్రోటాన్ పంప్ ఇన్హిబిటర్ (PPI)<ref name=AHFS2018/> |pregnancy_AU =B3 |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Pantoprazole Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=26 June 2018 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/pantoprazole.html | access-date=20 February 2020 | archive-date=24 June 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190624111525/https://www.drugs.com/pregnancy/pantoprazole.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624111525/https://www.drugs.com/pregnancy/pantoprazole.html |date=24 June 2019 }}</ref> |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] and [[Intravenous therapy|intravenous]] |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|pantoprazole-sodium}} |MedlinePlus =a601246 |licence_CA =<!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --> |licence_EU =yes |DailyMedID =Pantoprazole |licence_US =Pantoprazole |pregnancy_category= |dependency_liability= |addiction_liability= <!-- Legal status --> |legal_AU =S4 |legal_AU_comment =/&nbsp;S2 |legal_BR =<!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> |legal_BR_comment = |legal_CA =<!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> |legal_CA_comment = |legal_DE =<!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> |legal_DE_comment = |legal_NZ =<!-- Class A, B, C --> |legal_NZ_comment = |legal_UK =POM |legal_UK_comment =<ref>{{cite web | title=Pantoprazole 20mg gastro-resistant tablets - Summary of Product Characteristics (SmPC) | website=(emc) | date=25 November 2019 | url=https://www.medicines.org.uk/emc/product/450/smpc | access-date=20 February 2020 | archive-date=20 February 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200220222747/https://www.medicines.org.uk/emc/product/450/smpc | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220222747/https://www.medicines.org.uk/emc/product/450/smpc |date=20 February 2020 }}</ref> |legal_US =Rx-only |legal_US_comment = |legal_UN =<!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> |legal_UN_comment = |legal_status =Rx-only <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =77% |protein_bound = |metabolism =[[Liver]] ([[CYP2C19]]) |metabolites = |elimination_half-life=1-2 hours |excretion =[[Urine]], [[Feces]] <!-- Chemical and physical data --> |chemical_formula = |C =16 |H =15 |F =2 |N =3 |O =4 |S =1 |SMILES =FC(F)Oc1ccc2[nH]c(nc2c1)S(=O)Cc3nccc(OC)c3OC |Jmol = |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI =1S/C16H15F2N3O4S/c1-23-13-5-6-19-12(14(13)24-2)8-26(22)16-20-10-4-3-9(25-15(17)18)7-11(10)21-16/h3-7,15H,8H2,1-2H3,(H,20,21) |StdInChI_comment = |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =IQPSEEYGBUAQFF-UHFFFAOYSA-N |density = |density_notes = |melting_point = |melting_high = |melting_notes = |boiling_point = |boiling_notes = |solubility = |sol_units = |specific_rotation= }} '''పాంటోప్రజోల్''', ఇతరులలో '''ప్రోటోనిక్స్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతుంది, ఇది [[కడుపులో పుండు|కడుపు పూతల]] చికిత్సకు, గ్యాస్ట్రోఎసోఫాగియల్ రిఫ్లక్స్ వ్యాధి కారణంగా ఎరోసివ్ ఎసోఫాగిటిస్ స్వల్పకాలిక చికిత్సకు ఉపయోగించే ఔషధం (GERD) ఎరోసివె ఎసోఫాగిటిస్ వైద్యం నిర్వహణ, జోలింగర్-ఎలిసన్ సిండ్రోమ్ సహా పాథోలాజికల్ హైపర్సెక్రెటరీ పరిస్థితులు.<ref name="AHFS2018">{{Cite web|title=Pantoprazole Sodium Monograph for Professionals - Drugs.com|url=https://www.drugs.com/monograph/pantoprazole-sodium.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=28 October 2018|archive-date=29 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030709/https://www.drugs.com/monograph/pantoprazole-sodium.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029030709/https://www.drugs.com/monograph/pantoprazole-sodium.html|date=29 October 2018}}</ref> ''[[హెలికోబాక్టర్ పైలోరీ]]'' తొలగించడానికి ఇతర మందులతో పాటు దీనిని కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="BNF74">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|page=79|edition=74}}</ref> సమర్థత ఇతర ప్రోటాన్ పంప్ ఇన్హిబిటర్స్ (పిపిఐఎస్) మాదిరిగానే ఉంటుంది.<ref name="TI2016">{{Cite web|title=[99] Comparative effectiveness of proton pump inhibitors|publisher=Therapeutics Initiative|url=http://www.ti.ubc.ca/2016/06/28/99-comparative-effectiveness-proton-pump-inhibitors/|access-date=14 July 2016|date=28 June 2016|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030063031/https://www.ti.ubc.ca/2016/06/28/99-comparative-effectiveness-proton-pump-inhibitors/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030063031/https://www.ti.ubc.ca/2016/06/28/99-comparative-effectiveness-proton-pump-inhibitors/|date=30 October 2020}}</ref> ఇది నోటి ద్వారా, సిరలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా లభిస్తుంది.<ref name="AHFS2018" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో తలనొప్పి, విరేచనాలు, వాంతులు, కడుపు నొప్పి & కీళ్ల నొప్పి ఉంటాయి.<ref name="AHFS2018" /> మరింత తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో తీవ్రమైన అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు, అట్రోఫిక్ గ్యాస్ట్రిటిస్ అని పిలువబడే ఒక రకమైన దీర్ఘకాలిక వాపు, క్లోస్ట్రిడియం డిఫిసిల్ పెద్దప్రేగు శోథ, తక్కువ మెగ్నీషియం, విటమిన్ బి 12 లోపం ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2018" /> గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించడం సురక్షితంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="AHFS2018" /> పాంటోప్రజోల్ అనేది [[గ్యాస్ ట్రబుల్|గ్యాస్ట్రిక్ యాసిడ్]] స్రావం తగ్గించే ప్రోటాన్ పంప్ నిరోధకం.<ref name="AHFS2018" /> కడుపులో (H +/K + ′-ATPase) ఫంక్షన్ను నిష్క్రియం చేయడం ద్వారా ఇది పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2018" /> పాంటోప్రజోల్ అధ్యయనం 1985లో ప్రారంభమైంది, ఇది 1994లో జర్మనీలో వైద్య ఉపయోగంలోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite book|last=Fischer|first=János|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=130|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA130|access-date=30 June 2020|archive-date=8 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108173947/https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA130}}</ref> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="AHFS2018" /> 2018 నాటికి, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో మాత్రల టోకు ధర మోతాదుకు US $0.10 కన్నా తక్కువ.<ref name="ref">{{Cite web|title=NADAC as of 2018-10-24|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-10-24/95jf-evmp|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=28 October 2018|archive-date=24 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624111511/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-10-24/95jf-evmp|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624111511/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-10-24/95jf-evmp|date=24 June 2019}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఈ మొత్తం 0.05 పౌండ్ల కంటే తక్కువ ఖర్చు అవుతుంది, అయితే ఇంట్రావీనస్ సూత్రీకరణకు మోతాదుకు ఐదు పౌండ్ల ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF74" /> 2017లో, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 19వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించబడిన మందు, 27 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్‌లతో.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=18 March 2020}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Pantoprazole Sodium - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/PantoprazoleSodium|access-date=11 April 2020|archive-date=28 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228060600/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/PantoprazoleSodium|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200228060600/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/PantoprazoleSodium|date=28 February 2020}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] f8t57a5ttfyineqhpsgsrtx9ubwzx8a 0 509527 4957063 2026-09-13T05:48:56Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Batthini Vinay Kumar Goud, [[Pantoprazole]] పేజీని [[పాంటోప్రజోల్]] కు తరలించారు 4957063 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[పాంటోప్రజోల్]] 0l46zalm4cuk9ogcrnva0g2ld5tf5w8 0 509528 4957064 2026-09-13T05:51:10Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1374511805|14th South Indian International Movie Awards]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4957064 wikitext text/x-wiki {{Infobox film awards|number=14|award=దక్షిణాది అంతర్జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|image=|caption=|date=12{{ndash}}13 సెప్టెంబరు 2026|site=కోరమంగళ ఇండోర్ స్టేడియం, [[బెంగళూరు]], భారతదేశం|host=[[అకుల్ బాలాజీ]]|producer=|director=|organizer=విబ్రి మీడియా గ్రూప్|best_film=|most_nominations=|last=[[13వ సైమా పురస్కారాలు|13వ]]|next=}} '''14వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్''' ((14వ SIIMA)) అనేది అవార్డుల కార్యక్రమం, ఇది సెప్టెంబరు 2026లో భారతదేశంలోని [[బెంగళూరు]] కోరమంగళ ఇండోర్ స్టేడియంలో జరగనుంది.<ref>{{Cite web|last=Fb|last2=Tw|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|title=SIIMA Awards 2026: ಸೈಮಾ ಅವಾರ್ಡ್ 14ನೇ ಸೀಸನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಯಾರೆಲ್ಲಾ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ರು, ಏನ್ ಹೇಳಿದ್ರು ನೋಡಿ!|url=https://kannada.asianetnews.com/news-entertainment/south-indian-international-movie-awards-2026-called-siima-awards-press-meet-event-organised-in-bengaluru/articleshow-u31p31p|access-date=2026-08-31|website=Asianet Suvarna News|language=kn}}</ref> ఈ వేడుక 2025లో విడుదలైన [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]], [[మలయాళ సినిమా|మలయాళం]], [[కన్నడ సినిమా|కన్నడ]] చిత్రాల నుండి ఉత్తమ చిత్రాలు, కళాకారులను గుర్తించి, గౌరవిస్తుంది, జీవితకాల సహకారాలకు ప్రత్యేక గౌరవాలు, కొన్ని ప్రత్యేక అవార్డులతో పాటు. ఈ నామినేషన్లు 2026 జూలై చివరిలో ప్రకటించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2026-07-30|title=SIIMA 2026 : సైమా నామినేషన్స్ ఔట్ - టాప్ లో 'మిరాయ్, సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'|url=https://www.etvbharat.com/te/entertainment/teja-sajja-mirai-tops-in-siima-2026-nominations-here-are-the-full-list-ten26073006930|access-date=2026-08-31|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> ఈ వేడుకలో మొదటి రోజు (2026 సెప్టెంబరు 12) తెలుగు, కన్నడ సినిమాల నుండి ఉత్తమ చిత్రాలు, కళాకారులకు పురస్కారం ప్రదానం చేస్తారు, రెండవ రోజు (2026 సెప్టెంబరు 13 ) తమిళ, మలయాళ సినిమాల నుండి ఉత్తమ సినిమాలు, కళాకారులకు పురస్కారం అందజేస్తారు. == ప్రధాన పురస్కారాలు, నామినీలు == === సినిమా === {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ చిత్రం</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ చిత్రం - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[కోర్ట్]]: స్టేట్ వర్సెస్ ఎ నోబడి - [[ప్రశాంతి తిపిర్నేని|వాల్ పోస్టర్ సినిమా]] * [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] - వాల్ పోస్టర్ సినిమా అండ్ యునానిమస్ ప్రొడక్షన్స్ * ''[[మిరాయ్]]'' - పీపుల్ మీడియా ఫ్యాక్టరీ * [[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]] - [[శ్రీ వెంకటేశ్వర క్రియేషన్స్]] * ''[[తండేల్]]'' - [[గీతా ఆర్ట్స్]] * [[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]] - ధీరజ్ మొగిలినేని ఎంటర్టైన్మెంట్ | valign="top" | * ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' - శాంతి టాకీస్ * ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' - అప్లాజ్ ఎంటర్టైన్మెంట్, నీలం స్టూడియోస్ * ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' - [[ఏజీఎస్ ఎంటర్‌టైన్మెంట్|ఏజీఎస్ ఎంటర్టైన్మెంట్]] * కాంత - స్పిరిట్ మీడియా అండ్ వేఫేరర్ ఫిల్మ్స్ * ''సిరాయ్'' - సెవెన్ స్క్రీన్ స్టూడియో * ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' -మిలియన్ డాలర్ స్టూడియోస్, ఎంఆర్పి ఎంటర్టైన్మెంట్ |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * ''ఎక్కా'' - పి. ఆర్. కె ప్రొడక్షన్స్, జయన్న ఫిల్మ్స్, కేఆర్జీ స్టూడియోస్ * ఎలుమలే - తరుణ్ సుధీర్ క్రియేటివ్స్, డి ఆర్టే స్టూడియోస్ * [[కాంతార: చాప్టర్ 1]] -[[హోంబలే ఫిల్మ్స్]] * ''[[మార్క్]]'' - సత్య జ్యోతి ఫిల్మ్స్, కిచ్చా క్రియేషన్స్ * ''మిథ్య'' - పరమవా స్టూడియోస్ * సు ఫ్రమ్ సో - లైటర్ బుద్ధ ఫిల్మ్స్ | valign="top" | * ఎకో - ఆరాధ్య స్టూడియోస్ * ఎల్2: ఎంపురాన్ - ఆశిర్వాద సినిమాస్, [[లైకా ప్రొడక్షన్స్]], శ్రీ గోకులం మూవీస్ * లోకా చాప్టర్ 1:చంద్ర -వేఫెరర్ ఫిల్మ్స్ * ''పొన్మన్'' - అజిత్ వినాయక ఫిల్మ్స్ * ''సర్వం మాయ'' - ఫైర్ఫ్లై ఫిల్మ్స్, అఖిల సత్యన్ ఫిల్మ్స్ * తుడరుమ్ - రజపుత్ర విజువల్ మీడియా |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |[[సైమా పురస్కారాలు|తమిళ భాష]] |- | valign="top" | * [[అనిల్ రావిపూడి]] -''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[మొండేటి చందు]] -''[[తండేల్]]'' * [[కార్తీక్ ఘట్టమనేని]] -''[[మిరాయ్]]'' * [[రాహుల్ రవీంద్రన్]] - ''[[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]]'' * [[సుజీత్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[శైలేష్ కొలను]] - [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] | valign="top" | * [[అశ్వత్ మారిముత్తు]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[మారి సెల్వరాజ్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * రామ్ - ''పరంతు పో'' * [[శ్రీ గణేష్ (చిత్ర దర్శకుడు)|శ్రీ గణేష్]] - ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' * [[ఎస్‌.యూ. అరుణ్ కుమార్|ఎస్. యు. అరుణ్ కుమార్]] - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * కర్వ నవనీత్ - ''చూ మంతర్'' * [[రిషబ్ శెట్టి]] - [[కాంతార: చాప్టర్ 1]] * రోహిత్ పడకి - ''ఎక్కా'' * సుని - ''గాథా వైభవ'' * విజయ్ కార్తికేయ - ''[[మార్క్]]'' * పునిత్ రంగస్వామి - ''ఎలుమాళే'' | valign="top" | * అఖిల సత్యన్- ''సర్వం మాయ'' * దిన్జిత్ అయ్యథన్ - ''ఎకో'' * డొమినిక్ అరుణ్ - ''[[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]]'' * [[పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్]] - [[ఎల్2: ఎంపురాన్]] * రాహుల్ సదాశివన్ - [[డీయస్ ఈరే]] * [[తరుణ్ మూర్తి]] - ''[[తుడరుమ్]]'' |- ! colspan="2" rowspan="1" style="background:#EEDD82;" |<big>ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్</big> |- ! style="background:#efac00;" |[[సైమా ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్ - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * జోమోన్ టి. జాన్, గిరీష్ గంగాధరన్ - ''[[కింగ్‌డమ్ (2025 సినిమా)|కింగ్‌డమ్]]'' * [[కార్తీక్ ఘట్టమనేని]] -''[[మిరాయ్]]'' * సాను వర్గీస్ - ''[[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]]'' * షందత్ - ''[[తండేల్]]'' * [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] - ''[[డాకు మహారాజ్]]'' | valign="top" | * ఎజిల్ అరసు కె - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * మాధేష్ మాణిక్యం -''సిరాయ్'' * నికేత్ బొమ్మీ - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[రవి కె. చంద్రన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * తేని ఈశ్వర్ - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! align="center" style="background:#00def3;" |కన్నడ ! align="center" style="background:#4df300;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అభిమన్యు సదానందన్ - ''ఎడగైయె అపాఘాతక్కే కరణ'' * అరవింద్ ఎస్ కశ్యప్ -[[కాంతార: చాప్టర్ 1]] * ఎస్. చంద్రశేఖరన్ - ''[[సు ఫ్రమ్ సో]]'' * ఉదిత్ ఖురానా - ''మిథ్య'' * విలియం డేవిడ్ - ''గాథా వైభవ'' | valign="top" | * బహుల్ రమేష్ - ఎకో * నిమిష్ రవి - [[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]] * షాజీ కుమార్ - [[తుడరుమ్]] * శరణ్ వేలాయుధన్ - ''సర్వం మాయ'' * సాను వర్గీస్ - ''పొన్మన్'' |- |} === నటన === {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[ధనుష్]] - [[కుబేర (2025 సినిమా)|కుబేర]] * [[అక్కినేని నాగ చైతన్య|నాగ చైతన్య]] - ''[[తండేల్]]'' * [[నాని (నటుడు)|నాని]] - [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] * [[పవన్ కళ్యాణ్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[సజ్జా తేజ]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[దగ్గుబాటి వెంకటేష్|వెంకటేష్]] - ''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' | valign="top" | * [[ధ్రువ్ విక్రమ్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[దుల్కర్ సల్మాన్]] - [[కాంత]] * [[ప్రదీప్ రంగనాథన్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * ఎం. శశికళ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[విజయ్​ సేతుపతి|విజయ్ సేతుపతి]] -''[[సార్ మేడమ్|తలైవన్ తలైవి]]'' * [[విక్రమ్]] - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[దిగంత్ మంచాలే]] - ఎడగైయె అపాఘాతక్కే కరణ * [[రిషబ్ శెట్టి]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[శరణ్]] - ''చూ మంతర్'' * [[శివ రాజ్‌కుమార్]] - ''[[45 (2026 సినిమా)|45]]'' * [[సుదీప్|సుదీప]] - ''[[మార్క్]]'' * వినోద్ ప్రభాకర్ - ''మహాదేవ'' | valign="top" | * నాస్లెన్ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[మమ్ముట్టి]] - కళంకవల్ * [[నివిన్ పౌలీ]] - ''సర్వం మాయ'' * [[బాసిల్ జోసెఫ్]] - ''పొన్మన్'' * [[మోహన్ లాల్]] - తుడరుమ్ * [[సందీప్ ప్రదీప్]] - ఎకో |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటి</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[ఐశ్వర్య రాజేశ్|ఐశ్వర్య రాజేష్]] - ''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[రష్మిక మందన్న]] - [[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]] * [[రాశి ఖన్నా]] - ''[[తెలుసు కదా]]'' * [[రితికా నాయక్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[సాయిపల్లవి|సాయి పల్లవి]] - ''[[తండేల్]]'' * [[శ్రీనిధి శెట్టి]] - హిట్: ది థర్డ్ కేస్ | valign="top" | * [[భాగ్యశ్రీ బోర్సే]] - కాంత * [[కీర్తి సురేష్]] - ''[[రివాల్వర్ రీటా]]'' * [[నిత్య మేనన్|నిత్య మీనన్]] - కాదలిక్కా నేరమిల్లై * [[మమితా బైజు]] - డ్యూడ్ * [[సిమ్రాన్]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[గీత కైలాసం]] - ''అంగమ్మల్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[ఆషికా రంగనాథ్|ఆశికా రంగనాథ్]] - ''గాథా వైభవ'' * [[పావన గౌడ]] - ''అగ్న్యాతవాసి'' * [[రుక్మిణి వసంత్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[శ్రీలీల (నటి)|శ్రీలీల]] - ''[[జూనియర్ (2025 సినిమా)|జూనియర్]]'' * [[సంజన ఆనంద్]] - ''ఎక్కా'' * [[సోనాల్ మోంటెరో|సోనాల్ మోంటేరో]] - ''మహాదేవ'' | valign="top" | * [[కల్యాణీ ప్రియదర్శన్|కళ్యాణి ప్రియదర్శన్]] -లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[అనశ్వర రాజన్]] -''రేఖచిత్రం'' * [[రియా షిబు]] - ''సర్వం మాయ'' * [[శోభన]] - ''[[తుడరుమ్]]'' * [[లిజోమోల్ జోస్]] - ''పొన్మన్'' * [[షమ్లా హంజా]] - ''ఫెమినిచి ఫాతిమా'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ సహాయ నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సహాయనటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * మురలీధర్ గౌడ్ - సంక్రాంతికి వస్తున్నాం * [[ప్రియదర్శి పులికొండ]] - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * [[రాజీవ్ కనకాల]] - [[లిటిల్ హార్ట్స్ (2025 తెలుగు సినిమా)|లిటిల్ హార్ట్స్]] * [[ఉపేంద్ర (నటుడు)|ఉపేంద్ర]] - ''[[ఆంధ్రా కింగ్ తాలూకా]]'' | valign="top" | * [[శరత్ కుమార్|ఆర్. శరత్ కుమార్]] - డ్యూడ్ * [[సముద్రఖని|పి. సముద్రఖని]] - కాంత * పశుపతి - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[సౌబిన్ షాహిర్]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[మిస్కిన్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * మహంతేష్ హీర్మేథ్ - ''హెబ్బులి కట్'' * సిద్దు మూలిమాని - ''అగ్న్యాతవాసి'' * జె. పి. తుమినాడ్ - [[సు ఫ్రమ్ సో]] * టి. ఎస్. నాగభరణ - ''ఎలుమాళే'' | valign="top" | * సంగీత ప్రతాప్ - ''[[హృదయపూర్వకం|హృదయపూర్వం]]'' * గణపతి ఎస్. పోడువాల్ - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * [[బిను పప్పు|బీను పప్పు]] - ''[[తుడరుమ్]]'' * [[దిలీష్ పోతన్]] - ''రాంత్'' * [[వినీత్]] - ఎకో |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>సహాయక పాత్రలో ఉత్తమ నటి</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సహాయనటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[అను ఇమ్మాన్యుయేల్]] - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[కోమలి ప్రసాద్]] - హిట్: ది థర్డ్ కేస్ * [[శ్రియా రెడ్డి|శ్రీయ రెడ్డి]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[శ్రియా శరణ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[శ్రద్దా శ్రీనాథ్|శ్రద్ధా శ్రీనాథ్]] - ''[[డాకు మహారాజ్]]'' | valign="top" | * [[రజిషా విజయన్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[రాధిక శరత్‌కుమార్]] - ''[[రివాల్వర్ రీటా]]'' * మీతా రఘునాథ్ - ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' * [[శాంతిప్రియ (నటి)|శాంతిప్రియ]] - ''బ్యాడ్ గర్ల్'' * [[స్వాసిక]] - [[మామ‌న్]] |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అపూర్వ భరద్వాజ్ - ''నిమ్మ వస్తుగలిగే నీవ్ జావాబదారారు'' * [[అర్చన కొట్టిగె|అర్చన కొట్టీగే]] - ఫారెస్ట్ * రూపశ్రీ వర్కడి - ''మిథ్య'' * [[మేఘనా గాంకర్|మేఘనా గావోంకర్]] - ''చూ మంతర్'' * అక్షితా బోపయ్య - కమల్ శ్రీదేవి | valign="top" | * బియానా మోమిన్ - ఎకో * అనఘ మాయ రవి - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * [[జరీన్ షిహాబ్]] - ''రేఖచిత్రం'' * [[ప్రియమణి]] - ''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' * జయ కురుప్ - [[డీయస్ ఈరే]] |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటుడు (నెగటివ్ రోల్) </big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ ప్రతినాయకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[బాబీ డియోల్]] - [[డాకు మహారాజ్]] * [[దీక్షిత్ శెట్టి]] - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[ఇమ్రాన్ హష్మి|ఇమ్రాన్ హష్మీ]] - [[ఓజీ]] * [[మంచు మనోజ్ కుమార్|మంచు మనోజ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[శివాజీ (నటుడు)|శివాజీ]] - [[కోర్ట్|కోర్ట్ః]] స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి | valign="top" | * [[అర్జున్ సర్జా]] -''[[పట్టుదల (2025 సినిమా)|విడాముయార్చి]]'' * [[అక్కినేని నాగార్జున|నాగార్జున]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[శింబు|సిలంబరసన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * [[అర్జున్ దాస్]] - [[గుడ్ బ్యాడ్ అగ్లీ]] * [[సెల్వరాఘవన్]] - ''[[ఆర్యన్ (2025 సినిమా)|ఆర్యన్]]'' * మూర్ - ''అదర్స్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * గోపాలకృష్ణ దేశ్పాండే - ''కొత్తలవాడి'' * [[గుల్షన్ దేవయ్య]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[కిషోర్ (నటుడు)|కిషోర్]] - ''ఎలుమాళే'' * [[నవీన్ చంద్ర]] - ''[[మార్క్]]'' * రమేష్ ఇందిరా - బ్రదర్ | valign="top" | * చేరన్-''నరీవెట్టాా'' * [[ప్రకాష్ వర్మ]]-తుడరుమ్ * [[సాజిన్ గోపు]]-''పొన్మన్'' * [[సౌరభ్ సచ్‌దేవ|సౌరభ్ సచ్దేవ]]-ఎకో * [[విశాక్ నాయర్|విశక్ నాయర్]]-''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ హాస్యనటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ హాస్యనటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[గెటప్ శ్రీను]] - ''[[మిరాయ్]]'' * జై కృష్ణ - లిటిల్ హార్ట్స్ * కృష్ణ బురుగుల - [[జిగ్రీస్|''జిగ్రిస్'']] * భీమల రేవంత్ పవన్ సాయి సుభాష్ -''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[వెన్నెల కిశోర్|వెన్నెల కిషోర్]] - ''[[సింగిల్]]'' * విష్ణు ఓయి - ''[[మ్యాడ్ స్క్వేర్]]'' | valign="top" | * హర్షత్ ఖాన్ - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * జెన్సన్ దివాకర్ - ''[[అన్ పావం పొల్లాతతు|ఆన్ పావం పొల్లతత్తు]]'' * [[రాజేంద్రన్]] - ''డెవిల్స్ డబుల్ నెక్స్ట్ లెవల్'' * [[ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ|సునీల్]] - గుడ్ బ్యాడ్ అగ్లీ * [[వడివేలు]] - [[గ్యాంగర్స్]] * [[యోగి బాబు]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[చిక్కన్న]] - ''చూ మంతర్'' * గోవిందె గౌడ - ''దిల్మార్'' * మహంతేష్ హీర్మేత్ - ''అరసాయన ప్రేమ ప్రసంగ'' * [[సాధు కోకిల]] - ''ఎక్కా'' * గిల్లి నాటా - ది డెవిల్ | valign="top" | * చందు సలీం కుమార్ -లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[అజు వర్గీస్]] - ''సర్వం మాయ'' * జోమోన్ జ్యోతిర్ - ''[[మరణమాస్|మారనామాస్]]'' * ఆల్ఫోన్స్ పుథ్రెన్ - బాల్టి * ఉన్ని రాజ్ - ''అవిహితమ్'' |- |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * హర్ష్ రోషన్ - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * మౌలి తనుజ్ ప్రశాంత్ - లిటిల్ హార్ట్స్ * ప్రణవ్ కౌశిక్ - ''[[పతంగ్]]'' * దేవన్ - ''[[కృష్ణలీల]]'' * మనోజ్ చంద్ర - ''[[కొత్తపల్లిలో ఒక్కపుడు|కొత్తపల్లిలో ఒకప్పుడు]]'' * వంశీ పూజిత్ - ''పతంగ్'' | valign="top" | * ఆకాష్ మురళి - ''[[ప్రేమిస్తావా|నెసిప్పయా]]'' * ఆదిత్య మాధవన్ - ''అదర్స్'' * ఎల్. కె. అక్షయ్ కుమార్ - ''సిరాయ్'' * రుద్ర - ''ఓహో ఎంథాన్ బేబీ'' * పావిష్ నారాయణ్ - ''[[జాబిలమ్మా నీకు అంత కోపమా|నిలావుకు ఎన్ మెల్ ఎన్నడి కోబమ్]]'' * సూర్య సేతుపతి - ''[[ఫీనిక్స్ (2025 సినిమా)|ఫీనిక్స్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * ఎస్ఎస్ దుష్యంత్ - ''గాథా వైభవ'' * కిరీటి రెడ్డి - ''[[జూనియర్ (2025 సినిమా)|జూనియర్]]'' * మహిర్ మొహియుద్దీన్ - ''వృథా'' * షనీల్ గౌతమ్ - సు ఫ్రమ్ సో * సుముఖ - మనద కడలు * వంశీ కృష్ణ శ్రీనివాస్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' | valign="top" | * బేబీ జీన్, కార్తీక్ - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * శాండీ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * అల్ అమీన్ - ''డిటెక్టివ్ ఉజ్వలన్'' * ఓర్హాన్ హైదర్ - ''సర్కీత్'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నటి</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * ప్రీతి పగడాల - ''[[పతంగ్]]'' * శ్రీదేవి అపల్లా - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * [[సాక్షి మడోల్కర్]] - ''[[మోగ్లీ]]'' * [[మాళవిక మనోజ్]] - ''[[ఓ భామ అయ్యో రామ|ఓ భామా అయ్యో రామ]]'' * [[విర్తి వాఘని]] - ''[[సుందరకాండ (2025 సినిమా)|సుందరకాండ]]'' | valign="top" | * [[అనిష్మా అనిల్‌కుమార్]] -''సిరాయ్'' * [[కాయాదు లోహర్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[హర్షా చాందిని బైజు]] - హౌస్ మేట్స్ * యోగలక్ష్మి - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[అంజలి శివరామన్]] - ''బ్యాడ్ గర్ల్'' * సాన్వే మేఘన - ''కుదుంబస్థాన్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * కావ్య శైవ - ''కొత్తలవాడి'' * మనీషా కంద్కూర్ - బ్రదర్ * మౌనా గుడ్డమనే - కులదళ్ళి కీల్వదొ * ప్రియాంక ఆచార్ - ''ఎలుమాళే'' * రాశికా శెట్టి - ''మందా కడలు'' * విరానికా శెట్టి - ''ధర్మమ్'' | valign="top" | * [[సుస్మితా భట్|సుస్మిత భట్]] - ''డొమినిక్ అండ్ ది లేడీస్ పర్స్'' * [[ప్రీతి ముకుందన్]] - ''మైనే ప్యార్ కియా'' * దుర్గా సి. వినోద్ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * రాణి రాణా - [[ప్రిన్స్ అండ్ ఫ్యామిలీ]] * రేవతి శర్మ - ''తలవర'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * జైన్స్ నాని - ''[[కె- ర్యాంప్]]'' * [[కోన నీరజ]] - ''[[తెలుసు కదా]]'' * రామ్ జగదీష్ - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * సాయిలు కంపాటి - [[రాజు వెడ్స్ రాంబాయి]] * సాయి మార్తాండ్ - లిటిల్ హార్ట్స్ * ప్రవీణ పరుచూరి - ''[[కొత్తపల్లిలో ఒక్కపుడు|కొత్తపల్లిలో ఒకప్పుడు]]'' * ప్ర‌ణీత్ ప్ర‌త్తిపాటి - ''[[పతంగ్]]'' | valign="top" | * [[అభిషన్ జీవింత్|అబీషాన్ జీవిన్త్]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * కీర్తిశ్వరన్ - డ్యూడ్ * కలైయరసన్ తంగవేల్ - ''[[అన్ పావం పొల్లాతతు|ఆన్ పావం పొల్లతత్తు]]'' * రాజేశ్వర కాళిసామి - ''కుదుంబస్థాన్'' * సురేష్ రాజకుమారి - ''సిరాయ్'' * వర్షా భరత్ - బ్యాడ్ గర్ల్ |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * భీమరావ్ పి - ''హెబ్బులి కట్'' * జె. పి. తుమినాడ్ - సు ఫ్రమ్ సో * వంశీ కృష్ణ శ్రీనివాస్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' * కుల్దీప్ కరియప్ప - ''నోదివాడారు ఎనంతరే'' * సుమంత్ భట్ - ''మిథ్య'' * కేశవ్ మూర్తి - ''నిమ్మ వస్తుగలిగే నీవ్ జావాబదారారు'' | valign="top" | * ఫాసిల్ ముహమ్మద్ - ''ఫెమినిచి ఫాతిమా'' * జితిన్ కె. జోస్ - కళంకవల్ * జిత్తు అష్రాఫ్ - ''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' * జ్యోతిష్ శంకర్ - ''పొన్మన్'' * మను స్వరాజ్ - ''[[పడక్కలం]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నిర్మాత</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * ఆదిత్య హసన్ (బైరాగి కథలు) - లిటిల్ హార్ట్స్ * మహిధర్ రెడ్డి, రాజశేఖర్ అన్నాభిమోజు (షైనింగ్ పిక్చర్స్) - ''[[శంబాల|శంభాల]]'' * రాజ్ రాచకొండ ''- [[23 ఇరవై మూడు]]'' * [[సమంత|సమంతా రూత్ ప్రభు]] - ''[[శుభం (2025 తెలుగు సినిమా)|శుభం]]'' * సంతోష్ చిన్నపొల్ల, గౌతమ్ రెడ్డి, రాకేశ్ మహంకల్లి (సందీప్ పిక్చర్ ప్యాలెస్) - ''[[సుందరకాండ (2025 సినిమా)|సుందరకాండ]]'' * శ్రీనివాసులు పి. వి, విజయ్ దొంకడ, శ్రీధర్ మక్కువ (ఆనంద మీడియా) - ''[[పరదా (2025 తెలుగు సినిమా)|పరదా]]'' * [[వేణు ఊడుగుల|వేణు ఉడుగుల]] (డోలముఖి సుబాల్టర్న్ ఫిల్మ్స్) - రాజు వెడ్స్ రాంబాయి | valign="top" | * ఆర్టుప్ట్రియాంగిల్స్ ఫిల్మ్ కంపనీ - గేవి''గవి'' * సినిమా కరణ్ - ''కుదుంబస్థాన్'' * మద్రాస్ మోషన్ పిక్చర్స్ - ''మద్రాస్ మ్యాట్నీ'' * న్యూ మాంక్ పిక్చర్స్ - గుడ్ డే * సెవెన్ సీస్ అండ్ సెవెన్ హిల్స్ ప్రొడక్షన్స్ - ''పరంతు పో'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్]], సి. ఆర్. బాబీ - [[జస్ట్ మ్యారీడ్]] * [[చందన్ కుమార్]] - ఫ్లర్ట్ * మానస తరుణ్, తరుణ్ శివప్ప - ''చూ మంతర్'' * నివేదితా శివరాజ్కుమార్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' * నగేష్ గోపాల్ - ''నోదివాడారు ఎనంతరే'' * పుష్ప అరుణ్ కుమార్ - ''కొత్తలవాడి'' | valign="top" | * ఆరాధ్య స్టూడియోస్ - ఎకో * ఫైర్ఫ్లై ఫిల్మ్స్ - ''సర్వం మాయ'' * ఫెస్టివల్ సినిమాస్ - ''రాంత్'' * ఇండియన్ సినిమా కంపెనీ - ''నరీవెట్టాా'' * షరాఫ్ యు ధీన్ ప్రొడక్షన్స్ - ''ది పెట్ డిటెక్టివ్'' |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[భీమ్స్ సిసిరోలియో]] - [[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]] * [[దేవి శ్రీ ప్రసాద్]] - ''[[తండేల్]]'' * గౌరా హరి - ''[[మిరాయ్]]'' * హెషామ్ అబ్దుల్ వహాబ్ - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[ఎస్.ఎస్. తమన్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[విజయ్ బుల్గానిన్]] - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' | valign="top" | * [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[ఎ. ఆర్. రెహమాన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * [[లియోన్ జేమ్స్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * సాయి అభ్యంకర్ - డ్యూడ్ * సీన్ రోల్డాన్ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్|బి. అజనీష్ లోక్నాథ్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[అర్జున్ జన్య]] - బ్రదర్ * చరణ్ రాజ్ - ''ఎక్కా'' * జుడా సంధీ - ''గాథా వైభవ'' * వి. హరికృష్ణా - ''మందా కడలు'' * సుమేద్ కె - ''[[సు ఫ్రమ్ సో|సు నుండి సో]]'' | valign="top" | * [[జేక్స్ బిజోయ్]] - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[జస్టిన్ ప్రభాకరన్]] - ''సర్వం మాయ'' * ముజీబ్ మజీద్ - కళంకవల్ * సాయి అభ్యంకర్ - ''బాల్టీ'' * [[విష్ణు విజయ్]] -''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ గీత రచయిత</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ గీత రచయిత - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * పూర్ణ చారి - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' నుండి "ప్రేమలో" * రామ్ పొతినేని - ''[[ఆంధ్రా కింగ్ తాలూకా]]'' నుండి "నువ్వుంటే చాలే" * [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్|భాస్కరభట్ల]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" * [[శ్రీమణి|శ్రీ మణి]] - ''తండేల్'' నుండి "బుజ్జీ తల్లి" * [[వనమాలి]] - ''[[8 వసంతాలు|8 వసంతలు]]'' నుండి "పరిచయమిల" | valign="top" | * కార్తీక్ నేథా - '''థగ్ లైఫ్''<nowiki/>' నుండి 'అంజు వన్నా పూవ్' * మోహన్ రాజన్ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' నుండి "ముగాయ్ మజాయ్" * సారథి - ''సిరాయ్'' నుండి "నిలోతి" * [[విఘ్నేష్ శివన్]], కో శేష - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * వివేక్ - ''రెట్రో'' నుండి "కనిమా" |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * నాగార్జున శర్మ - ''ఎక్కా'' నుండి 'బంగ్లే బంగారి' * ప్రమోద్ మారవంతే - కాంతారా నుండి "మదన మన మోహిని" * పృథ్వీ అంథా - సు ఫ్రమ్ సో నుండి "స్కూటర్ సాంగ్" * శశాంక్ - ''బ్రదర్'' నుండి "నానే నినంతే" * సుని - గాథ వైభవ నుండి "వర్ణమాలె" | valign="top" | * బి. కె. హరినారాయణన్ - తుడరుమ్ నుండి "కన్మణిపూవ్" * [[కైతప్రమ్ దామోదరన్ నంబూత్తిరి|కైతప్రమ్ దామోదర్న్ నంబూదిరి]] - నరీవెట్టా నుండి "మిన్నల్వాలా" * ముహ్సిన్ పరారి - ''లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర నుండి'' "థాని లోకహ్ మురక్కారి" * సుహేల్ కోయా - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' నుండి "పంజర పంచ్" * వినాయక్ శశికళ - ''బాల్టీ'' నుండి "జలకారి" |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * అనురాగ్ కుల్కర్నీ - 'రాంబాయి వెడ్స్ రాంబాయి "నుండి' రాంబయి నీమీధ నాకు" * [[అర్మాన్ మాలిక్]] - ''[[మిరాయ్]]'' నుండి 'వైబ్ ఉండీ' * [[ధనుష్]] - కుబేర చిత్రం నుండి వచ్చిన "పొయిరా మామా" * [[జావేద్ అలీ]] - ''తండేల్'' నుండి "బుజ్జీ తల్లి" * [[రమణ గోగుల]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" | valign="top" | * రవి జి - మధరాసి నుండి "తంగపూవే"''మధురై'' * [[సంతోష్ నారాయణన్]] - ''రెట్రో'' నుండి "కనిమా" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * సాయి అభ్యంకర్ - డ్యూడ్ నుండి "ఊరం బ్లడ్"''డ్యూడ్.'' * [[విజయ్ యేసుదాస్]] - టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ నుండి 'ఇరాగే' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అనురాగ్ కుల్కర్నీ - సు ఫ్రమ్ సో నుండి' డ్యాంక్స్ గీతం" * [[ఆంథోనీ దాసన్]] - ''ఎక్కా'' నుండి "బంగ్లే బంగారి" * దీపక్ బ్లూ - ది డెవిల్ నుండి "ఇద్రే నెమ్డియాగ్ ఇర్బెక్" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] - బ్రదర్ నుండి 'నానే నినంతే' * [[విజయ్ ప్రకాష్]] - 'కాంతారాః చాప్టర్ 1' నుండి 'మదన మన మోహిని' | valign="top" | * జాబ్ కురియన్ - "కావలై చేకవర్" * ఎం. జి. శ్రీకుమార్ - తుడరుమ్ నుండి "కన్మణి పూవ్" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] -'మినల్వాలా "''నరీవెట్టాా'' * వినాయక్ శశికళ - ''బాల్టీ'' నుండి "జలకారి" * [[వినీత్ శ్రీనివాసన్]] - సర్వం మాయ నుండి "వెల్లారతారం" |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ మహిళా నేపథ్య గాయని</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నేపథ్య గాయని - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * చిన్మయి శ్రీపాద - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ నుండి "ఏమ్ జారుగుతోంధి" * [[కె. ఎస్. చిత్ర]] - ''[[8 వసంతాలు|8 వసంతలు]]'' నుండి "పరిచయమిల" * [[మధుప్రియ|మధు ప్రియ]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" * [[శ్రేయా ఘోషల్‌|శ్రేయా ఘోషల్]] - ''తండేల్'' నుండి "హిలెస్సో హిలెస్సా" * సమీరా భరద్వాజ్ - కోర్ట్ నుండి "ప్రేమలో" * శ్రుతి రంజని - ''ఓజీ నుండి'' "సువ్వి సువ్వి" | valign="top" | * చిన్మయి శ్రీపాద - ''బైసన్ కాలమాడన్'' నుండి "చీనిక్కల్లు" * ధీ - ''థగ్ లైఫ్'' నుండి "ముత్త మజ్హై" * [[శ్రుతి హాసన్|శృతి హాసన్]] - '''థగ్ లైఫ్'' "నుండి' విన్వేలీ నాయగా" * సంజనా కల్మాంజే - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * [[సుభలాషిణి|సుబ్లషినీ]] - ''కూలీ'' నుండి "మోనికా" |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[అనన్య భట్]] - '''మహాదేవ''<nowiki/>' నుండి 'ఎడేలి తంగాలి' * [[మంగ్లీ (సత్యవతి)|మంగ్లి]] - ఎలుమాలే నుండి "కాపాడో దయావ్రే" * ''[[మార్క్]]'' నుండి "మస్త్ మలైకా"- సాన్వి సుదీప్ * సునిధి గణేష్-గాథ వైభవ నుండి "వర్ణమాలె" * అంకితా కుండు - అన్లాక్ రాఘవ నుండి "రాఘవ రాఘవ" | valign="top" | * అనిలా రాజీవ్ - ''తుడరుమ్'' నుండి "పెమారి" * [[కె. ఎస్. చిత్ర]] - ''పొన్మన్'' నుండి "పకా" * [[నూరన్ సిస్టర్స్|జ్యోతి నూరన్]] - ''లోక'' చాప్టర్ 1: చంద్ర నుండి "థాని లోకహ్ మురక్కారి" * [[శక్తిశ్రీ గోపాలన్]] - ''సర్వం మాయ'' నుండి "పుతు మజ్హా" * సింధు డెల్సన్ - కళంకవల్ నుండి "నీలా కాయుమ్" |- |} == సూపర్‌లేటివ్స్ == {| class="wikitable" style="display:inline-table;" |+బహుళ నామినేషన్లు పొందిన సినిమాలు !నామినేషన్లు !సినిమా |- ! rowspan="3" |11 |''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' |- |''[[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]]'' |- |''[[మిరాయ్]]'' |- ! rowspan="4" |10 |''[[కాంతార: చాప్టర్ 1]]'' |- |''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' |- |''సర్వం మాయ'' |- |''[[తుడరుమ్]]'' |- ! rowspan="3" |9 |''[[కోర్ట్]]'' |- |''[[తండేల్]]'' |- |''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- !8 |''[[సు ఫ్రమ్ సో]]'' |- ! rowspan="3" |7 |''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' |- |''ఎక్కా'' |- |''గాథా వైభవ'' |- ! rowspan="3" |6 |''ఎలుమాళే'' |- |''[[ఓజీ]]'' |- |''[[థగ్ లైఫ్]]'' |- |} == కళాకారులు == {| class="wikitable" |+ !ప్రదర్శనకారుడు !కృషి |- |[[ఫరియా అబ్దుల్లా]] | rowspan="5" |డ్యాన్స్ |- |హర్ష రోషన్ |- |[[నభా నటేష్]] |- |శ్రీదేవి అపల్లా |- |[[ప్రజ్ఞా నగ్రా]] |} == మూలాలు == cflavn0396ykjnfxl7jvcommkdjx2pt 4957065 4957064 2026-09-13T05:52:16Z Muralikrishna m 106628 4957065 wikitext text/x-wiki {{Infobox film awards|number=14|award=దక్షిణాది అంతర్జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|image=|caption=|date=12{{ndash}}13 సెప్టెంబరు 2026|site=కోరమంగళ ఇండోర్ స్టేడియం, [[బెంగళూరు]], భారతదేశం|host=[[అకుల్ బాలాజీ]]|producer=|director=|organizer=విబ్రి మీడియా గ్రూప్|best_film=|most_nominations=|last=[[13వ సైమా పురస్కారాలు|13వ]]|next=}} '''14వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్''' ((14వ SIIMA)) అనేది అవార్డుల కార్యక్రమం, ఇది సెప్టెంబరు 2026లో భారతదేశంలోని [[బెంగళూరు]] కోరమంగళ ఇండోర్ స్టేడియంలో జరగనుంది.<ref>{{Cite web|last=Fb|last2=Tw|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|title=SIIMA Awards 2026: ಸೈಮಾ ಅವಾರ್ಡ್ 14ನೇ ಸೀಸನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಯಾರೆಲ್ಲಾ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ರು, ಏನ್ ಹೇಳಿದ್ರು ನೋಡಿ!|url=https://kannada.asianetnews.com/news-entertainment/south-indian-international-movie-awards-2026-called-siima-awards-press-meet-event-organised-in-bengaluru/articleshow-u31p31p|access-date=2026-08-31|website=Asianet Suvarna News|language=kn}}</ref> ఈ వేడుక 2025లో విడుదలైన [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]], [[మలయాళ సినిమా|మలయాళం]], [[కన్నడ సినిమా|కన్నడ]] చిత్రాల నుండి ఉత్తమ చిత్రాలు, కళాకారులను గుర్తించి, గౌరవిస్తుంది, జీవితకాల సహకారాలకు ప్రత్యేక గౌరవాలు, కొన్ని ప్రత్యేక అవార్డులతో పాటు. ఈ నామినేషన్లు 2026 జూలై చివరిలో ప్రకటించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2026-07-30|title=SIIMA 2026 : సైమా నామినేషన్స్ ఔట్ - టాప్ లో 'మిరాయ్, సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'|url=https://www.etvbharat.com/te/entertainment/teja-sajja-mirai-tops-in-siima-2026-nominations-here-are-the-full-list-ten26073006930|access-date=2026-08-31|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> ఈ వేడుకలో మొదటి రోజు (2026 సెప్టెంబరు 12) తెలుగు, కన్నడ సినిమాల నుండి ఉత్తమ చిత్రాలు, కళాకారులకు పురస్కారం ప్రదానం చేస్తారు, రెండవ రోజు (2026 సెప్టెంబరు 13 ) తమిళ, మలయాళ సినిమాల నుండి ఉత్తమ సినిమాలు, కళాకారులకు పురస్కారం అందజేస్తారు. == ప్రధాన పురస్కారాలు, నామినీలు == === సినిమా === {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ చిత్రం</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ చిత్రం - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[కోర్ట్]]: స్టేట్ వర్సెస్ ఎ నోబడి - [[ప్రశాంతి తిపిర్నేని|వాల్ పోస్టర్ సినిమా]] * [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] - వాల్ పోస్టర్ సినిమా అండ్ యునానిమస్ ప్రొడక్షన్స్ * ''[[మిరాయ్]]'' - పీపుల్ మీడియా ఫ్యాక్టరీ * [[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]] - [[శ్రీ వెంకటేశ్వర క్రియేషన్స్]] * ''[[తండేల్]]'' - [[గీతా ఆర్ట్స్]] * [[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]] - ధీరజ్ మొగిలినేని ఎంటర్టైన్మెంట్ | valign="top" | * ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' - శాంతి టాకీస్ * ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' - అప్లాజ్ ఎంటర్టైన్మెంట్, నీలం స్టూడియోస్ * ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' - [[ఏజీఎస్ ఎంటర్‌టైన్మెంట్|ఏజీఎస్ ఎంటర్టైన్మెంట్]] * కాంత - స్పిరిట్ మీడియా అండ్ వేఫేరర్ ఫిల్మ్స్ * ''సిరాయ్'' - సెవెన్ స్క్రీన్ స్టూడియో * ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' -మిలియన్ డాలర్ స్టూడియోస్, ఎంఆర్పి ఎంటర్టైన్మెంట్ |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * ''ఎక్కా'' - పి. ఆర్. కె ప్రొడక్షన్స్, జయన్న ఫిల్మ్స్, కేఆర్జీ స్టూడియోస్ * ఎలుమలే - తరుణ్ సుధీర్ క్రియేటివ్స్, డి ఆర్టే స్టూడియోస్ * [[కాంతార: చాప్టర్ 1]] -[[హోంబలే ఫిల్మ్స్]] * ''[[మార్క్]]'' - సత్య జ్యోతి ఫిల్మ్స్, కిచ్చా క్రియేషన్స్ * ''మిథ్య'' - పరమవా స్టూడియోస్ * సు ఫ్రమ్ సో - లైటర్ బుద్ధ ఫిల్మ్స్ | valign="top" | * ఎకో - ఆరాధ్య స్టూడియోస్ * ఎల్2: ఎంపురాన్ - ఆశిర్వాద సినిమాస్, [[లైకా ప్రొడక్షన్స్]], శ్రీ గోకులం మూవీస్ * లోకా చాప్టర్ 1:చంద్ర -వేఫెరర్ ఫిల్మ్స్ * ''పొన్మన్'' - అజిత్ వినాయక ఫిల్మ్స్ * ''సర్వం మాయ'' - ఫైర్ఫ్లై ఫిల్మ్స్, అఖిల సత్యన్ ఫిల్మ్స్ * తుడరుమ్ - రజపుత్ర విజువల్ మీడియా |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |[[సైమా పురస్కారాలు|తమిళ భాష]] |- | valign="top" | * [[అనిల్ రావిపూడి]] -''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[మొండేటి చందు]] -''[[తండేల్]]'' * [[కార్తీక్ ఘట్టమనేని]] -''[[మిరాయ్]]'' * [[రాహుల్ రవీంద్రన్]] - ''[[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]]'' * [[సుజీత్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[శైలేష్ కొలను]] - [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] | valign="top" | * [[అశ్వత్ మారిముత్తు]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[మారి సెల్వరాజ్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * రామ్ - ''పరంతు పో'' * [[శ్రీ గణేష్ (చిత్ర దర్శకుడు)|శ్రీ గణేష్]] - ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' * [[ఎస్‌.యూ. అరుణ్ కుమార్|ఎస్. యు. అరుణ్ కుమార్]] - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * కర్వ నవనీత్ - ''చూ మంతర్'' * [[రిషబ్ శెట్టి]] - [[కాంతార: చాప్టర్ 1]] * రోహిత్ పడకి - ''ఎక్కా'' * సుని - ''గాథా వైభవ'' * విజయ్ కార్తికేయ - ''[[మార్క్]]'' * పునిత్ రంగస్వామి - ''ఎలుమాళే'' | valign="top" | * అఖిల సత్యన్- ''సర్వం మాయ'' * దిన్జిత్ అయ్యథన్ - ''ఎకో'' * డొమినిక్ అరుణ్ - ''[[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]]'' * [[పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్]] - [[ఎల్2: ఎంపురాన్]] * రాహుల్ సదాశివన్ - [[డీయస్ ఈరే]] * [[తరుణ్ మూర్తి]] - ''[[తుడరుమ్]]'' |- ! colspan="2" rowspan="1" style="background:#EEDD82;" |<big>ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్</big> |- ! style="background:#efac00;" |[[సైమా ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్ - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * జోమోన్ టి. జాన్, గిరీష్ గంగాధరన్ - ''[[కింగ్‌డమ్ (2025 సినిమా)|కింగ్‌డమ్]]'' * [[కార్తీక్ ఘట్టమనేని]] -''[[మిరాయ్]]'' * సాను వర్గీస్ - ''[[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]]'' * షందత్ - ''[[తండేల్]]'' * [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] - ''[[డాకు మహారాజ్]]'' | valign="top" | * ఎజిల్ అరసు కె - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * మాధేష్ మాణిక్యం -''సిరాయ్'' * నికేత్ బొమ్మీ - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[రవి కె. చంద్రన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * తేని ఈశ్వర్ - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! align="center" style="background:#00def3;" |కన్నడ ! align="center" style="background:#4df300;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అభిమన్యు సదానందన్ - ''ఎడగైయె అపాఘాతక్కే కరణ'' * అరవింద్ ఎస్ కశ్యప్ -[[కాంతార: చాప్టర్ 1]] * ఎస్. చంద్రశేఖరన్ - ''[[సు ఫ్రమ్ సో]]'' * ఉదిత్ ఖురానా - ''మిథ్య'' * విలియం డేవిడ్ - ''గాథా వైభవ'' | valign="top" | * బహుల్ రమేష్ - ఎకో * నిమిష్ రవి - [[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]] * షాజీ కుమార్ - [[తుడరుమ్]] * శరణ్ వేలాయుధన్ - ''సర్వం మాయ'' * సాను వర్గీస్ - ''పొన్మన్'' |} === నటన === {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[ధనుష్]] - [[కుబేర (2025 సినిమా)|కుబేర]] * [[అక్కినేని నాగ చైతన్య|నాగ చైతన్య]] - ''[[తండేల్]]'' * [[నాని (నటుడు)|నాని]] - [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] * [[పవన్ కళ్యాణ్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[సజ్జా తేజ]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[దగ్గుబాటి వెంకటేష్|వెంకటేష్]] - ''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' | valign="top" | * [[ధ్రువ్ విక్రమ్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[దుల్కర్ సల్మాన్]] - [[కాంత]] * [[ప్రదీప్ రంగనాథన్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * ఎం. శశికళ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[విజయ్​ సేతుపతి|విజయ్ సేతుపతి]] -''[[సార్ మేడమ్|తలైవన్ తలైవి]]'' * [[విక్రమ్]] - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[దిగంత్ మంచాలే]] - ఎడగైయె అపాఘాతక్కే కరణ * [[రిషబ్ శెట్టి]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[శరణ్]] - ''చూ మంతర్'' * [[శివ రాజ్‌కుమార్]] - ''[[45 (2026 సినిమా)|45]]'' * [[సుదీప్|సుదీప]] - ''[[మార్క్]]'' * వినోద్ ప్రభాకర్ - ''మహాదేవ'' | valign="top" | * నాస్లెన్ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[మమ్ముట్టి]] - కళంకవల్ * [[నివిన్ పౌలీ]] - ''సర్వం మాయ'' * [[బాసిల్ జోసెఫ్]] - ''పొన్మన్'' * [[మోహన్ లాల్]] - తుడరుమ్ * [[సందీప్ ప్రదీప్]] - ఎకో |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటి</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[ఐశ్వర్య రాజేశ్|ఐశ్వర్య రాజేష్]] - ''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[రష్మిక మందన్న]] - [[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]] * [[రాశి ఖన్నా]] - ''[[తెలుసు కదా]]'' * [[రితికా నాయక్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[సాయిపల్లవి|సాయి పల్లవి]] - ''[[తండేల్]]'' * [[శ్రీనిధి శెట్టి]] - హిట్: ది థర్డ్ కేస్ | valign="top" | * [[భాగ్యశ్రీ బోర్సే]] - కాంత * [[కీర్తి సురేష్]] - ''[[రివాల్వర్ రీటా]]'' * [[నిత్య మేనన్|నిత్య మీనన్]] - కాదలిక్కా నేరమిల్లై * [[మమితా బైజు]] - డ్యూడ్ * [[సిమ్రాన్]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[గీత కైలాసం]] - ''అంగమ్మల్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[ఆషికా రంగనాథ్|ఆశికా రంగనాథ్]] - ''గాథా వైభవ'' * [[పావన గౌడ]] - ''అగ్న్యాతవాసి'' * [[రుక్మిణి వసంత్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[శ్రీలీల (నటి)|శ్రీలీల]] - ''[[జూనియర్ (2025 సినిమా)|జూనియర్]]'' * [[సంజన ఆనంద్]] - ''ఎక్కా'' * [[సోనాల్ మోంటెరో|సోనాల్ మోంటేరో]] - ''మహాదేవ'' | valign="top" | * [[కల్యాణీ ప్రియదర్శన్|కళ్యాణి ప్రియదర్శన్]] -లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[అనశ్వర రాజన్]] -''రేఖచిత్రం'' * [[రియా షిబు]] - ''సర్వం మాయ'' * [[శోభన]] - ''[[తుడరుమ్]]'' * [[లిజోమోల్ జోస్]] - ''పొన్మన్'' * [[షమ్లా హంజా]] - ''ఫెమినిచి ఫాతిమా'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ సహాయ నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సహాయనటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * మురలీధర్ గౌడ్ - సంక్రాంతికి వస్తున్నాం * [[ప్రియదర్శి పులికొండ]] - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * [[రాజీవ్ కనకాల]] - [[లిటిల్ హార్ట్స్ (2025 తెలుగు సినిమా)|లిటిల్ హార్ట్స్]] * [[ఉపేంద్ర (నటుడు)|ఉపేంద్ర]] - ''[[ఆంధ్రా కింగ్ తాలూకా]]'' | valign="top" | * [[శరత్ కుమార్|ఆర్. శరత్ కుమార్]] - డ్యూడ్ * [[సముద్రఖని|పి. సముద్రఖని]] - కాంత * పశుపతి - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[సౌబిన్ షాహిర్]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[మిస్కిన్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * మహంతేష్ హీర్మేథ్ - ''హెబ్బులి కట్'' * సిద్దు మూలిమాని - ''అగ్న్యాతవాసి'' * జె. పి. తుమినాడ్ - [[సు ఫ్రమ్ సో]] * టి. ఎస్. నాగభరణ - ''ఎలుమాళే'' | valign="top" | * సంగీత ప్రతాప్ - ''[[హృదయపూర్వకం|హృదయపూర్వం]]'' * గణపతి ఎస్. పోడువాల్ - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * [[బిను పప్పు|బీను పప్పు]] - ''[[తుడరుమ్]]'' * [[దిలీష్ పోతన్]] - ''రాంత్'' * [[వినీత్]] - ఎకో |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>సహాయక పాత్రలో ఉత్తమ నటి</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సహాయనటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[అను ఇమ్మాన్యుయేల్]] - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[కోమలి ప్రసాద్]] - హిట్: ది థర్డ్ కేస్ * [[శ్రియా రెడ్డి|శ్రీయ రెడ్డి]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[శ్రియా శరణ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[శ్రద్దా శ్రీనాథ్|శ్రద్ధా శ్రీనాథ్]] - ''[[డాకు మహారాజ్]]'' | valign="top" | * [[రజిషా విజయన్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[రాధిక శరత్‌కుమార్]] - ''[[రివాల్వర్ రీటా]]'' * మీతా రఘునాథ్ - ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' * [[శాంతిప్రియ (నటి)|శాంతిప్రియ]] - ''బ్యాడ్ గర్ల్'' * [[స్వాసిక]] - [[మామ‌న్]] |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అపూర్వ భరద్వాజ్ - ''నిమ్మ వస్తుగలిగే నీవ్ జావాబదారారు'' * [[అర్చన కొట్టిగె|అర్చన కొట్టీగే]] - ఫారెస్ట్ * రూపశ్రీ వర్కడి - ''మిథ్య'' * [[మేఘనా గాంకర్|మేఘనా గావోంకర్]] - ''చూ మంతర్'' * అక్షితా బోపయ్య - కమల్ శ్రీదేవి | valign="top" | * బియానా మోమిన్ - ఎకో * అనఘ మాయ రవి - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * [[జరీన్ షిహాబ్]] - ''రేఖచిత్రం'' * [[ప్రియమణి]] - ''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' * జయ కురుప్ - [[డీయస్ ఈరే]] |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటుడు (నెగటివ్ రోల్) </big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ ప్రతినాయకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[బాబీ డియోల్]] - [[డాకు మహారాజ్]] * [[దీక్షిత్ శెట్టి]] - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[ఇమ్రాన్ హష్మి|ఇమ్రాన్ హష్మీ]] - [[ఓజీ]] * [[మంచు మనోజ్ కుమార్|మంచు మనోజ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[శివాజీ (నటుడు)|శివాజీ]] - [[కోర్ట్|కోర్ట్ః]] స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి | valign="top" | * [[అర్జున్ సర్జా]] -''[[పట్టుదల (2025 సినిమా)|విడాముయార్చి]]'' * [[అక్కినేని నాగార్జున|నాగార్జున]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[శింబు|సిలంబరసన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * [[అర్జున్ దాస్]] - [[గుడ్ బ్యాడ్ అగ్లీ]] * [[సెల్వరాఘవన్]] - ''[[ఆర్యన్ (2025 సినిమా)|ఆర్యన్]]'' * మూర్ - ''అదర్స్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * గోపాలకృష్ణ దేశ్పాండే - ''కొత్తలవాడి'' * [[గుల్షన్ దేవయ్య]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[కిషోర్ (నటుడు)|కిషోర్]] - ''ఎలుమాళే'' * [[నవీన్ చంద్ర]] - ''[[మార్క్]]'' * రమేష్ ఇందిరా - బ్రదర్ | valign="top" | * చేరన్-''నరీవెట్టాా'' * [[ప్రకాష్ వర్మ]]-తుడరుమ్ * [[సాజిన్ గోపు]]-''పొన్మన్'' * [[సౌరభ్ సచ్‌దేవ|సౌరభ్ సచ్దేవ]]-ఎకో * [[విశాక్ నాయర్|విశక్ నాయర్]]-''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ హాస్యనటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ హాస్యనటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[గెటప్ శ్రీను]] - ''[[మిరాయ్]]'' * జై కృష్ణ - లిటిల్ హార్ట్స్ * కృష్ణ బురుగుల - [[జిగ్రీస్|''జిగ్రిస్'']] * భీమల రేవంత్ పవన్ సాయి సుభాష్ -''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[వెన్నెల కిశోర్|వెన్నెల కిషోర్]] - ''[[సింగిల్]]'' * విష్ణు ఓయి - ''[[మ్యాడ్ స్క్వేర్]]'' | valign="top" | * హర్షత్ ఖాన్ - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * జెన్సన్ దివాకర్ - ''[[అన్ పావం పొల్లాతతు|ఆన్ పావం పొల్లతత్తు]]'' * [[రాజేంద్రన్]] - ''డెవిల్స్ డబుల్ నెక్స్ట్ లెవల్'' * [[ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ|సునీల్]] - గుడ్ బ్యాడ్ అగ్లీ * [[వడివేలు]] - [[గ్యాంగర్స్]] * [[యోగి బాబు]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[చిక్కన్న]] - ''చూ మంతర్'' * గోవిందె గౌడ - ''దిల్మార్'' * మహంతేష్ హీర్మేత్ - ''అరసాయన ప్రేమ ప్రసంగ'' * [[సాధు కోకిల]] - ''ఎక్కా'' * గిల్లి నాటా - ది డెవిల్ | valign="top" | * చందు సలీం కుమార్ -లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[అజు వర్గీస్]] - ''సర్వం మాయ'' * జోమోన్ జ్యోతిర్ - ''[[మరణమాస్|మారనామాస్]]'' * ఆల్ఫోన్స్ పుథ్రెన్ - బాల్టి * ఉన్ని రాజ్ - ''అవిహితమ్'' |- |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * హర్ష్ రోషన్ - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * మౌలి తనుజ్ ప్రశాంత్ - లిటిల్ హార్ట్స్ * ప్రణవ్ కౌశిక్ - ''[[పతంగ్]]'' * దేవన్ - ''[[కృష్ణలీల]]'' * మనోజ్ చంద్ర - ''[[కొత్తపల్లిలో ఒక్కపుడు|కొత్తపల్లిలో ఒకప్పుడు]]'' * వంశీ పూజిత్ - ''పతంగ్'' | valign="top" | * ఆకాష్ మురళి - ''[[ప్రేమిస్తావా|నెసిప్పయా]]'' * ఆదిత్య మాధవన్ - ''అదర్స్'' * ఎల్. కె. అక్షయ్ కుమార్ - ''సిరాయ్'' * రుద్ర - ''ఓహో ఎంథాన్ బేబీ'' * పావిష్ నారాయణ్ - ''[[జాబిలమ్మా నీకు అంత కోపమా|నిలావుకు ఎన్ మెల్ ఎన్నడి కోబమ్]]'' * సూర్య సేతుపతి - ''[[ఫీనిక్స్ (2025 సినిమా)|ఫీనిక్స్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * ఎస్ఎస్ దుష్యంత్ - ''గాథా వైభవ'' * కిరీటి రెడ్డి - ''[[జూనియర్ (2025 సినిమా)|జూనియర్]]'' * మహిర్ మొహియుద్దీన్ - ''వృథా'' * షనీల్ గౌతమ్ - సు ఫ్రమ్ సో * సుముఖ - మనద కడలు * వంశీ కృష్ణ శ్రీనివాస్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' | valign="top" | * బేబీ జీన్, కార్తీక్ - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * శాండీ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * అల్ అమీన్ - ''డిటెక్టివ్ ఉజ్వలన్'' * ఓర్హాన్ హైదర్ - ''సర్కీత్'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నటి</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * ప్రీతి పగడాల - ''[[పతంగ్]]'' * శ్రీదేవి అపల్లా - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * [[సాక్షి మడోల్కర్]] - ''[[మోగ్లీ]]'' * [[మాళవిక మనోజ్]] - ''[[ఓ భామ అయ్యో రామ|ఓ భామా అయ్యో రామ]]'' * [[విర్తి వాఘని]] - ''[[సుందరకాండ (2025 సినిమా)|సుందరకాండ]]'' | valign="top" | * [[అనిష్మా అనిల్‌కుమార్]] -''సిరాయ్'' * [[కాయాదు లోహర్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[హర్షా చాందిని బైజు]] - హౌస్ మేట్స్ * యోగలక్ష్మి - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[అంజలి శివరామన్]] - ''బ్యాడ్ గర్ల్'' * సాన్వే మేఘన - ''కుదుంబస్థాన్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * కావ్య శైవ - ''కొత్తలవాడి'' * మనీషా కంద్కూర్ - బ్రదర్ * మౌనా గుడ్డమనే - కులదళ్ళి కీల్వదొ * ప్రియాంక ఆచార్ - ''ఎలుమాళే'' * రాశికా శెట్టి - ''మందా కడలు'' * విరానికా శెట్టి - ''ధర్మమ్'' | valign="top" | * [[సుస్మితా భట్|సుస్మిత భట్]] - ''డొమినిక్ అండ్ ది లేడీస్ పర్స్'' * [[ప్రీతి ముకుందన్]] - ''మైనే ప్యార్ కియా'' * దుర్గా సి. వినోద్ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * రాణి రాణా - [[ప్రిన్స్ అండ్ ఫ్యామిలీ]] * రేవతి శర్మ - ''తలవర'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * జైన్స్ నాని - ''[[కె- ర్యాంప్]]'' * [[కోన నీరజ]] - ''[[తెలుసు కదా]]'' * రామ్ జగదీష్ - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * సాయిలు కంపాటి - [[రాజు వెడ్స్ రాంబాయి]] * సాయి మార్తాండ్ - లిటిల్ హార్ట్స్ * ప్రవీణ పరుచూరి - ''[[కొత్తపల్లిలో ఒక్కపుడు|కొత్తపల్లిలో ఒకప్పుడు]]'' * ప్ర‌ణీత్ ప్ర‌త్తిపాటి - ''[[పతంగ్]]'' | valign="top" | * [[అభిషన్ జీవింత్|అబీషాన్ జీవిన్త్]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * కీర్తిశ్వరన్ - డ్యూడ్ * కలైయరసన్ తంగవేల్ - ''[[అన్ పావం పొల్లాతతు|ఆన్ పావం పొల్లతత్తు]]'' * రాజేశ్వర కాళిసామి - ''కుదుంబస్థాన్'' * సురేష్ రాజకుమారి - ''సిరాయ్'' * వర్షా భరత్ - బ్యాడ్ గర్ల్ |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * భీమరావ్ పి - ''హెబ్బులి కట్'' * జె. పి. తుమినాడ్ - సు ఫ్రమ్ సో * వంశీ కృష్ణ శ్రీనివాస్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' * కుల్దీప్ కరియప్ప - ''నోదివాడారు ఎనంతరే'' * సుమంత్ భట్ - ''మిథ్య'' * కేశవ్ మూర్తి - ''నిమ్మ వస్తుగలిగే నీవ్ జావాబదారారు'' | valign="top" | * ఫాసిల్ ముహమ్మద్ - ''ఫెమినిచి ఫాతిమా'' * జితిన్ కె. జోస్ - కళంకవల్ * జిత్తు అష్రాఫ్ - ''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' * జ్యోతిష్ శంకర్ - ''పొన్మన్'' * మను స్వరాజ్ - ''[[పడక్కలం]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నిర్మాత</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * ఆదిత్య హసన్ (బైరాగి కథలు) - లిటిల్ హార్ట్స్ * మహిధర్ రెడ్డి, రాజశేఖర్ అన్నాభిమోజు (షైనింగ్ పిక్చర్స్) - ''[[శంబాల|శంభాల]]'' * రాజ్ రాచకొండ ''- [[23 ఇరవై మూడు]]'' * [[సమంత|సమంతా రూత్ ప్రభు]] - ''[[శుభం (2025 తెలుగు సినిమా)|శుభం]]'' * సంతోష్ చిన్నపొల్ల, గౌతమ్ రెడ్డి, రాకేశ్ మహంకల్లి (సందీప్ పిక్చర్ ప్యాలెస్) - ''[[సుందరకాండ (2025 సినిమా)|సుందరకాండ]]'' * శ్రీనివాసులు పి. వి, విజయ్ దొంకడ, శ్రీధర్ మక్కువ (ఆనంద మీడియా) - ''[[పరదా (2025 తెలుగు సినిమా)|పరదా]]'' * [[వేణు ఊడుగుల|వేణు ఉడుగుల]] (డోలముఖి సుబాల్టర్న్ ఫిల్మ్స్) - రాజు వెడ్స్ రాంబాయి | valign="top" | * ఆర్టుప్ట్రియాంగిల్స్ ఫిల్మ్ కంపనీ - గేవి''గవి'' * సినిమా కరణ్ - ''కుదుంబస్థాన్'' * మద్రాస్ మోషన్ పిక్చర్స్ - ''మద్రాస్ మ్యాట్నీ'' * న్యూ మాంక్ పిక్చర్స్ - గుడ్ డే * సెవెన్ సీస్ అండ్ సెవెన్ హిల్స్ ప్రొడక్షన్స్ - ''పరంతు పో'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్]], సి. ఆర్. బాబీ - [[జస్ట్ మ్యారీడ్]] * [[చందన్ కుమార్]] - ఫ్లర్ట్ * మానస తరుణ్, తరుణ్ శివప్ప - ''చూ మంతర్'' * నివేదితా శివరాజ్కుమార్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' * నగేష్ గోపాల్ - ''నోదివాడారు ఎనంతరే'' * పుష్ప అరుణ్ కుమార్ - ''కొత్తలవాడి'' | valign="top" | * ఆరాధ్య స్టూడియోస్ - ఎకో * ఫైర్ఫ్లై ఫిల్మ్స్ - ''సర్వం మాయ'' * ఫెస్టివల్ సినిమాస్ - ''రాంత్'' * ఇండియన్ సినిమా కంపెనీ - ''నరీవెట్టాా'' * షరాఫ్ యు ధీన్ ప్రొడక్షన్స్ - ''ది పెట్ డిటెక్టివ్'' |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[భీమ్స్ సిసిరోలియో]] - [[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]] * [[దేవి శ్రీ ప్రసాద్]] - ''[[తండేల్]]'' * గౌరా హరి - ''[[మిరాయ్]]'' * హెషామ్ అబ్దుల్ వహాబ్ - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[ఎస్.ఎస్. తమన్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[విజయ్ బుల్గానిన్]] - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' | valign="top" | * [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[ఎ. ఆర్. రెహమాన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * [[లియోన్ జేమ్స్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * సాయి అభ్యంకర్ - డ్యూడ్ * సీన్ రోల్డాన్ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్|బి. అజనీష్ లోక్నాథ్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[అర్జున్ జన్య]] - బ్రదర్ * చరణ్ రాజ్ - ''ఎక్కా'' * జుడా సంధీ - ''గాథా వైభవ'' * వి. హరికృష్ణా - ''మందా కడలు'' * సుమేద్ కె - ''[[సు ఫ్రమ్ సో|సు నుండి సో]]'' | valign="top" | * [[జేక్స్ బిజోయ్]] - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[జస్టిన్ ప్రభాకరన్]] - ''సర్వం మాయ'' * ముజీబ్ మజీద్ - కళంకవల్ * సాయి అభ్యంకర్ - ''బాల్టీ'' * [[విష్ణు విజయ్]] -''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ గీత రచయిత</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ గీత రచయిత - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * పూర్ణ చారి - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' నుండి "ప్రేమలో" * రామ్ పొతినేని - ''[[ఆంధ్రా కింగ్ తాలూకా]]'' నుండి "నువ్వుంటే చాలే" * [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్|భాస్కరభట్ల]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" * [[శ్రీమణి|శ్రీ మణి]] - ''తండేల్'' నుండి "బుజ్జీ తల్లి" * [[వనమాలి]] - ''[[8 వసంతాలు|8 వసంతలు]]'' నుండి "పరిచయమిల" | valign="top" | * కార్తీక్ నేథా - '''థగ్ లైఫ్''<nowiki/>' నుండి 'అంజు వన్నా పూవ్' * మోహన్ రాజన్ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' నుండి "ముగాయ్ మజాయ్" * సారథి - ''సిరాయ్'' నుండి "నిలోతి" * [[విఘ్నేష్ శివన్]], కో శేష - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * వివేక్ - ''రెట్రో'' నుండి "కనిమా" |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * నాగార్జున శర్మ - ''ఎక్కా'' నుండి 'బంగ్లే బంగారి' * ప్రమోద్ మారవంతే - కాంతారా నుండి "మదన మన మోహిని" * పృథ్వీ అంథా - సు ఫ్రమ్ సో నుండి "స్కూటర్ సాంగ్" * శశాంక్ - ''బ్రదర్'' నుండి "నానే నినంతే" * సుని - గాథ వైభవ నుండి "వర్ణమాలె" | valign="top" | * బి. కె. హరినారాయణన్ - తుడరుమ్ నుండి "కన్మణిపూవ్" * [[కైతప్రమ్ దామోదరన్ నంబూత్తిరి|కైతప్రమ్ దామోదర్న్ నంబూదిరి]] - నరీవెట్టా నుండి "మిన్నల్వాలా" * ముహ్సిన్ పరారి - ''లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర నుండి'' "థాని లోకహ్ మురక్కారి" * సుహేల్ కోయా - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' నుండి "పంజర పంచ్" * వినాయక్ శశికళ - ''బాల్టీ'' నుండి "జలకారి" |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * అనురాగ్ కుల్కర్నీ - 'రాంబాయి వెడ్స్ రాంబాయి "నుండి' రాంబయి నీమీధ నాకు" * [[అర్మాన్ మాలిక్]] - ''[[మిరాయ్]]'' నుండి 'వైబ్ ఉండీ' * [[ధనుష్]] - కుబేర చిత్రం నుండి వచ్చిన "పొయిరా మామా" * [[జావేద్ అలీ]] - ''తండేల్'' నుండి "బుజ్జీ తల్లి" * [[రమణ గోగుల]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" | valign="top" | * రవి జి - మధరాసి నుండి "తంగపూవే"''మధురై'' * [[సంతోష్ నారాయణన్]] - ''రెట్రో'' నుండి "కనిమా" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * సాయి అభ్యంకర్ - డ్యూడ్ నుండి "ఊరం బ్లడ్"''డ్యూడ్.'' * [[విజయ్ యేసుదాస్]] - టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ నుండి 'ఇరాగే' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అనురాగ్ కుల్కర్నీ - సు ఫ్రమ్ సో నుండి' డ్యాంక్స్ గీతం" * [[ఆంథోనీ దాసన్]] - ''ఎక్కా'' నుండి "బంగ్లే బంగారి" * దీపక్ బ్లూ - ది డెవిల్ నుండి "ఇద్రే నెమ్డియాగ్ ఇర్బెక్" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] - బ్రదర్ నుండి 'నానే నినంతే' * [[విజయ్ ప్రకాష్]] - 'కాంతారాః చాప్టర్ 1' నుండి 'మదన మన మోహిని' | valign="top" | * జాబ్ కురియన్ - "కావలై చేకవర్" * ఎం. జి. శ్రీకుమార్ - తుడరుమ్ నుండి "కన్మణి పూవ్" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] -'మినల్వాలా "''నరీవెట్టాా'' * వినాయక్ శశికళ - ''బాల్టీ'' నుండి "జలకారి" * [[వినీత్ శ్రీనివాసన్]] - సర్వం మాయ నుండి "వెల్లారతారం" |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ మహిళా నేపథ్య గాయని</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నేపథ్య గాయని - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * చిన్మయి శ్రీపాద - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ నుండి "ఏమ్ జారుగుతోంధి" * [[కె. ఎస్. చిత్ర]] - ''[[8 వసంతాలు|8 వసంతలు]]'' నుండి "పరిచయమిల" * [[మధుప్రియ|మధు ప్రియ]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" * [[శ్రేయా ఘోషల్‌|శ్రేయా ఘోషల్]] - ''తండేల్'' నుండి "హిలెస్సో హిలెస్సా" * సమీరా భరద్వాజ్ - కోర్ట్ నుండి "ప్రేమలో" * శ్రుతి రంజని - ''ఓజీ నుండి'' "సువ్వి సువ్వి" | valign="top" | * చిన్మయి శ్రీపాద - ''బైసన్ కాలమాడన్'' నుండి "చీనిక్కల్లు" * ధీ - ''థగ్ లైఫ్'' నుండి "ముత్త మజ్హై" * [[శ్రుతి హాసన్|శృతి హాసన్]] - '''థగ్ లైఫ్'' "నుండి' విన్వేలీ నాయగా" * సంజనా కల్మాంజే - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * [[సుభలాషిణి|సుబ్లషినీ]] - ''కూలీ'' నుండి "మోనికా" |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[అనన్య భట్]] - '''మహాదేవ''<nowiki/>' నుండి 'ఎడేలి తంగాలి' * [[మంగ్లీ (సత్యవతి)|మంగ్లి]] - ఎలుమాలే నుండి "కాపాడో దయావ్రే" * ''[[మార్క్]]'' నుండి "మస్త్ మలైకా"- సాన్వి సుదీప్ * సునిధి గణేష్-గాథ వైభవ నుండి "వర్ణమాలె" * అంకితా కుండు - అన్లాక్ రాఘవ నుండి "రాఘవ రాఘవ" | valign="top" | * అనిలా రాజీవ్ - ''తుడరుమ్'' నుండి "పెమారి" * [[కె. ఎస్. చిత్ర]] - ''పొన్మన్'' నుండి "పకా" * [[నూరన్ సిస్టర్స్|జ్యోతి నూరన్]] - ''లోక'' చాప్టర్ 1: చంద్ర నుండి "థాని లోకహ్ మురక్కారి" * [[శక్తిశ్రీ గోపాలన్]] - ''సర్వం మాయ'' నుండి "పుతు మజ్హా" * సింధు డెల్సన్ - కళంకవల్ నుండి "నీలా కాయుమ్" |} == సూపర్‌లేటివ్స్ == {| class="wikitable" style="display:inline-table;" |+బహుళ నామినేషన్లు పొందిన సినిమాలు !నామినేషన్లు !సినిమా |- ! rowspan="3" |11 |''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' |- |''[[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]]'' |- |''[[మిరాయ్]]'' |- ! rowspan="4" |10 |''[[కాంతార: చాప్టర్ 1]]'' |- |''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' |- |''సర్వం మాయ'' |- |''[[తుడరుమ్]]'' |- ! rowspan="3" |9 |''[[కోర్ట్]]'' |- |''[[తండేల్]]'' |- |''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- !8 |''[[సు ఫ్రమ్ సో]]'' |- ! rowspan="3" |7 |''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' |- |''ఎక్కా'' |- |''గాథా వైభవ'' |- ! rowspan="3" |6 |''ఎలుమాళే'' |- |''[[ఓజీ]]'' |- |''[[థగ్ లైఫ్]]'' |- |} == కళాకారులు == {| class="wikitable" |+ !ప్రదర్శనకారుడు !కృషి |- |[[ఫరియా అబ్దుల్లా]] | rowspan="5" |డ్యాన్స్ |- |హర్ష రోషన్ |- |[[నభా నటేష్]] |- |శ్రీదేవి అపల్లా |- |[[ప్రజ్ఞా నగ్రా]] |} == మూలాలు == eebn7q51rsg6iay07mm66u1l72csuxf 4957067 4957065 2026-09-13T05:53:36Z Muralikrishna m 106628 4957067 wikitext text/x-wiki {{Infobox film awards|number=14|award=దక్షిణాది అంతర్జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|image=|caption=|date=12{{ndash}}13 సెప్టెంబరు 2026|site=కోరమంగళ ఇండోర్ స్టేడియం, [[బెంగళూరు]], భారతదేశం|host=[[అకుల్ బాలాజీ]]|producer=|director=|organizer=విబ్రి మీడియా గ్రూప్|best_film=|most_nominations=|last=[[13వ సైమా పురస్కారాలు|13వ]]|next=}} '''14వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్''' ((14వ SIIMA)) అనేది అవార్డుల కార్యక్రమం, ఇది సెప్టెంబరు 2026లో భారతదేశంలోని [[బెంగళూరు]] కోరమంగళ ఇండోర్ స్టేడియంలో జరగనుంది.<ref>{{Cite web|last=Fb|last2=Tw|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|title=SIIMA Awards 2026: ಸೈಮಾ ಅವಾರ್ಡ್ 14ನೇ ಸೀಸನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಯಾರೆಲ್ಲಾ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ರು, ಏನ್ ಹೇಳಿದ್ರು ನೋಡಿ!|url=https://kannada.asianetnews.com/news-entertainment/south-indian-international-movie-awards-2026-called-siima-awards-press-meet-event-organised-in-bengaluru/articleshow-u31p31p|access-date=2026-08-31|website=Asianet Suvarna News|language=kn}}</ref> ఈ వేడుక 2025లో విడుదలైన [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]], [[మలయాళ సినిమా|మలయాళం]], [[కన్నడ సినిమా|కన్నడ]] చిత్రాల నుండి ఉత్తమ చిత్రాలు, కళాకారులను గుర్తించి, గౌరవిస్తుంది, జీవితకాల సహకారాలకు ప్రత్యేక గౌరవాలు, కొన్ని ప్రత్యేక అవార్డులతో పాటు. ఈ నామినేషన్లు 2026 జూలై చివరిలో ప్రకటించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2026-07-30|title=SIIMA 2026 : సైమా నామినేషన్స్ ఔట్ - టాప్ లో 'మిరాయ్, సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'|url=https://www.etvbharat.com/te/entertainment/teja-sajja-mirai-tops-in-siima-2026-nominations-here-are-the-full-list-ten26073006930|access-date=2026-08-31|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> ఈ వేడుకలో మొదటి రోజు (2026 సెప్టెంబరు 12) తెలుగు, కన్నడ సినిమాల నుండి ఉత్తమ చిత్రాలు, కళాకారులకు పురస్కారం ప్రదానం చేస్తారు, రెండవ రోజు (2026 సెప్టెంబరు 13 ) తమిళ, మలయాళ సినిమాల నుండి ఉత్తమ సినిమాలు, కళాకారులకు పురస్కారం అందజేస్తారు. == ప్రధాన పురస్కారాలు, నామినీలు == === సినిమా === {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ చిత్రం</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ చిత్రం - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[కోర్ట్]]: స్టేట్ వర్సెస్ ఎ నోబడి - [[ప్రశాంతి తిపిర్నేని|వాల్ పోస్టర్ సినిమా]] * [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] - వాల్ పోస్టర్ సినిమా అండ్ యునానిమస్ ప్రొడక్షన్స్ * ''[[మిరాయ్]]'' - పీపుల్ మీడియా ఫ్యాక్టరీ * [[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]] - [[శ్రీ వెంకటేశ్వర క్రియేషన్స్]] * ''[[తండేల్]]'' - [[గీతా ఆర్ట్స్]] * [[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]] - ధీరజ్ మొగిలినేని ఎంటర్టైన్మెంట్ | valign="top" | * ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' - శాంతి టాకీస్ * ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' - అప్లాజ్ ఎంటర్టైన్మెంట్, నీలం స్టూడియోస్ * ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' - [[ఏజీఎస్ ఎంటర్‌టైన్మెంట్|ఏజీఎస్ ఎంటర్టైన్మెంట్]] * కాంత - స్పిరిట్ మీడియా అండ్ వేఫేరర్ ఫిల్మ్స్ * ''సిరాయ్'' - సెవెన్ స్క్రీన్ స్టూడియో * ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' -మిలియన్ డాలర్ స్టూడియోస్, ఎంఆర్పి ఎంటర్టైన్మెంట్ |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * ''ఎక్కా'' - పి. ఆర్. కె ప్రొడక్షన్స్, జయన్న ఫిల్మ్స్, కేఆర్జీ స్టూడియోస్ * ఎలుమలే - తరుణ్ సుధీర్ క్రియేటివ్స్, డి ఆర్టే స్టూడియోస్ * [[కాంతార: చాప్టర్ 1]] -[[హోంబలే ఫిల్మ్స్]] * ''[[మార్క్]]'' - సత్య జ్యోతి ఫిల్మ్స్, కిచ్చా క్రియేషన్స్ * ''మిథ్య'' - పరమవా స్టూడియోస్ * సు ఫ్రమ్ సో - లైటర్ బుద్ధ ఫిల్మ్స్ | valign="top" | * ఎకో - ఆరాధ్య స్టూడియోస్ * ఎల్2: ఎంపురాన్ - ఆశిర్వాద సినిమాస్, [[లైకా ప్రొడక్షన్స్]], శ్రీ గోకులం మూవీస్ * లోకా చాప్టర్ 1:చంద్ర -వేఫెరర్ ఫిల్మ్స్ * ''పొన్మన్'' - అజిత్ వినాయక ఫిల్మ్స్ * ''సర్వం మాయ'' - ఫైర్ఫ్లై ఫిల్మ్స్, అఖిల సత్యన్ ఫిల్మ్స్ * తుడరుమ్ - రజపుత్ర విజువల్ మీడియా |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |[[సైమా పురస్కారాలు|తమిళ భాష]] |- | valign="top" | * [[అనిల్ రావిపూడి]] -''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[మొండేటి చందు]] -''[[తండేల్]]'' * [[కార్తీక్ ఘట్టమనేని]] -''[[మిరాయ్]]'' * [[రాహుల్ రవీంద్రన్]] - ''[[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]]'' * [[సుజీత్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[శైలేష్ కొలను]] - [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] | valign="top" | * [[అశ్వత్ మారిముత్తు]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[మారి సెల్వరాజ్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * రామ్ - ''పరంతు పో'' * [[శ్రీ గణేష్ (చిత్ర దర్శకుడు)|శ్రీ గణేష్]] - ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' * [[ఎస్‌.యూ. అరుణ్ కుమార్|ఎస్. యు. అరుణ్ కుమార్]] - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * కర్వ నవనీత్ - ''చూ మంతర్'' * [[రిషబ్ శెట్టి]] - [[కాంతార: చాప్టర్ 1]] * రోహిత్ పడకి - ''ఎక్కా'' * సుని - ''గాథా వైభవ'' * విజయ్ కార్తికేయ - ''[[మార్క్]]'' * పునిత్ రంగస్వామి - ''ఎలుమాళే'' | valign="top" | * అఖిల సత్యన్- ''సర్వం మాయ'' * దిన్జిత్ అయ్యథన్ - ''ఎకో'' * డొమినిక్ అరుణ్ - ''[[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]]'' * [[పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్]] - [[ఎల్2: ఎంపురాన్]] * రాహుల్ సదాశివన్ - [[డీయస్ ఈరే]] * [[తరుణ్ మూర్తి]] - ''[[తుడరుమ్]]'' |- ! colspan="2" rowspan="1" style="background:#EEDD82;" |<big>ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్</big> |- ! style="background:#efac00;" |[[సైమా ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్ - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * జోమోన్ టి. జాన్, గిరీష్ గంగాధరన్ - ''[[కింగ్‌డమ్ (2025 సినిమా)|కింగ్‌డమ్]]'' * [[కార్తీక్ ఘట్టమనేని]] -''[[మిరాయ్]]'' * సాను వర్గీస్ - ''[[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]]'' * షందత్ - ''[[తండేల్]]'' * [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] - ''[[డాకు మహారాజ్]]'' | valign="top" | * ఎజిల్ అరసు కె - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * మాధేష్ మాణిక్యం -''సిరాయ్'' * నికేత్ బొమ్మీ - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[రవి కె. చంద్రన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * తేని ఈశ్వర్ - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! align="center" style="background:#00def3;" |కన్నడ ! align="center" style="background:#4df300;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అభిమన్యు సదానందన్ - ''ఎడగైయె అపాఘాతక్కే కరణ'' * అరవింద్ ఎస్ కశ్యప్ -[[కాంతార: చాప్టర్ 1]] * ఎస్. చంద్రశేఖరన్ - ''[[సు ఫ్రమ్ సో]]'' * ఉదిత్ ఖురానా - ''మిథ్య'' * విలియం డేవిడ్ - ''గాథా వైభవ'' | valign="top" | * బహుల్ రమేష్ - ఎకో * నిమిష్ రవి - [[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]] * షాజీ కుమార్ - [[తుడరుమ్]] * శరణ్ వేలాయుధన్ - ''సర్వం మాయ'' * సాను వర్గీస్ - ''పొన్మన్'' |} === నటన === {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[ధనుష్]] - [[కుబేర (2025 సినిమా)|కుబేర]] * [[అక్కినేని నాగ చైతన్య|నాగ చైతన్య]] - ''[[తండేల్]]'' * [[నాని (నటుడు)|నాని]] - [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] * [[పవన్ కళ్యాణ్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[సజ్జా తేజ]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[దగ్గుబాటి వెంకటేష్|వెంకటేష్]] - ''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' | valign="top" | * [[ధ్రువ్ విక్రమ్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[దుల్కర్ సల్మాన్]] - [[కాంత]] * [[ప్రదీప్ రంగనాథన్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * ఎం. శశికళ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[విజయ్​ సేతుపతి|విజయ్ సేతుపతి]] -''[[సార్ మేడమ్|తలైవన్ తలైవి]]'' * [[విక్రమ్]] - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[దిగంత్ మంచాలే]] - ఎడగైయె అపాఘాతక్కే కరణ * [[రిషబ్ శెట్టి]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[శరణ్]] - ''చూ మంతర్'' * [[శివ రాజ్‌కుమార్]] - ''[[45 (2026 సినిమా)|45]]'' * [[సుదీప్|సుదీప]] - ''[[మార్క్]]'' * వినోద్ ప్రభాకర్ - ''మహాదేవ'' | valign="top" | * నాస్లెన్ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[మమ్ముట్టి]] - కళంకవల్ * [[నివిన్ పౌలీ]] - ''సర్వం మాయ'' * [[బాసిల్ జోసెఫ్]] - ''పొన్మన్'' * [[మోహన్ లాల్]] - తుడరుమ్ * [[సందీప్ ప్రదీప్]] - ఎకో |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటి</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[ఐశ్వర్య రాజేశ్|ఐశ్వర్య రాజేష్]] - ''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[రష్మిక మందన్న]] - [[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]] * [[రాశి ఖన్నా]] - ''[[తెలుసు కదా]]'' * [[రితికా నాయక్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[సాయిపల్లవి|సాయి పల్లవి]] - ''[[తండేల్]]'' * [[శ్రీనిధి శెట్టి]] - హిట్: ది థర్డ్ కేస్ | valign="top" | * [[భాగ్యశ్రీ బోర్సే]] - కాంత * [[కీర్తి సురేష్]] - ''[[రివాల్వర్ రీటా]]'' * [[నిత్య మేనన్|నిత్య మీనన్]] - కాదలిక్కా నేరమిల్లై * [[మమితా బైజు]] - డ్యూడ్ * [[సిమ్రాన్]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[గీత కైలాసం]] - ''అంగమ్మల్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[ఆషికా రంగనాథ్|ఆశికా రంగనాథ్]] - ''గాథా వైభవ'' * [[పావన గౌడ]] - ''అగ్న్యాతవాసి'' * [[రుక్మిణి వసంత్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[శ్రీలీల (నటి)|శ్రీలీల]] - ''[[జూనియర్ (2025 సినిమా)|జూనియర్]]'' * [[సంజన ఆనంద్]] - ''ఎక్కా'' * [[సోనాల్ మోంటెరో|సోనాల్ మోంటేరో]] - ''మహాదేవ'' | valign="top" | * [[కల్యాణీ ప్రియదర్శన్|కళ్యాణి ప్రియదర్శన్]] -లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[అనశ్వర రాజన్]] -''రేఖచిత్రం'' * [[రియా షిబు]] - ''సర్వం మాయ'' * [[శోభన]] - ''[[తుడరుమ్]]'' * [[లిజోమోల్ జోస్]] - ''పొన్మన్'' * [[షమ్లా హంజా]] - ''ఫెమినిచి ఫాతిమా'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ సహాయ నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సహాయనటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * మురలీధర్ గౌడ్ - సంక్రాంతికి వస్తున్నాం * [[ప్రియదర్శి పులికొండ]] - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * [[రాజీవ్ కనకాల]] - [[లిటిల్ హార్ట్స్ (2025 తెలుగు సినిమా)|లిటిల్ హార్ట్స్]] * [[ఉపేంద్ర (నటుడు)|ఉపేంద్ర]] - ''[[ఆంధ్రా కింగ్ తాలూకా]]'' | valign="top" | * [[శరత్ కుమార్|ఆర్. శరత్ కుమార్]] - డ్యూడ్ * [[సముద్రఖని|పి. సముద్రఖని]] - కాంత * పశుపతి - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[సౌబిన్ షాహిర్]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[మిస్కిన్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * మహంతేష్ హీర్మేథ్ - ''హెబ్బులి కట్'' * సిద్దు మూలిమాని - ''అగ్న్యాతవాసి'' * జె. పి. తుమినాడ్ - [[సు ఫ్రమ్ సో]] * టి. ఎస్. నాగభరణ - ''ఎలుమాళే'' | valign="top" | * సంగీత ప్రతాప్ - ''[[హృదయపూర్వకం|హృదయపూర్వం]]'' * గణపతి ఎస్. పోడువాల్ - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * [[బిను పప్పు|బీను పప్పు]] - ''[[తుడరుమ్]]'' * [[దిలీష్ పోతన్]] - ''రాంత్'' * [[వినీత్]] - ఎకో |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>సహాయక పాత్రలో ఉత్తమ నటి</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సహాయనటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[అను ఇమ్మాన్యుయేల్]] - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[కోమలి ప్రసాద్]] - హిట్: ది థర్డ్ కేస్ * [[శ్రియా రెడ్డి|శ్రీయ రెడ్డి]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[శ్రియా శరణ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[శ్రద్దా శ్రీనాథ్|శ్రద్ధా శ్రీనాథ్]] - ''[[డాకు మహారాజ్]]'' | valign="top" | * [[రజిషా విజయన్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[రాధిక శరత్‌కుమార్]] - ''[[రివాల్వర్ రీటా]]'' * మీతా రఘునాథ్ - ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' * [[శాంతిప్రియ (నటి)|శాంతిప్రియ]] - ''బ్యాడ్ గర్ల్'' * [[స్వాసిక]] - [[మామ‌న్]] |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అపూర్వ భరద్వాజ్ - ''నిమ్మ వస్తుగలిగే నీవ్ జావాబదారారు'' * [[అర్చన కొట్టిగె|అర్చన కొట్టీగే]] - ఫారెస్ట్ * రూపశ్రీ వర్కడి - ''మిథ్య'' * [[మేఘనా గాంకర్|మేఘనా గావోంకర్]] - ''చూ మంతర్'' * అక్షితా బోపయ్య - కమల్ శ్రీదేవి | valign="top" | * బియానా మోమిన్ - ఎకో * అనఘ మాయ రవి - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * [[జరీన్ షిహాబ్]] - ''రేఖచిత్రం'' * [[ప్రియమణి]] - ''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' * జయ కురుప్ - [[డీయస్ ఈరే]] |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటుడు (నెగటివ్ రోల్) </big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ ప్రతినాయకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[బాబీ డియోల్]] - [[డాకు మహారాజ్]] * [[దీక్షిత్ శెట్టి]] - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[ఇమ్రాన్ హష్మి|ఇమ్రాన్ హష్మీ]] - [[ఓజీ]] * [[మంచు మనోజ్ కుమార్|మంచు మనోజ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[శివాజీ (నటుడు)|శివాజీ]] - [[కోర్ట్|కోర్ట్ః]] స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి | valign="top" | * [[అర్జున్ సర్జా]] -''[[పట్టుదల (2025 సినిమా)|విడాముయార్చి]]'' * [[అక్కినేని నాగార్జున|నాగార్జున]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[శింబు|సిలంబరసన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * [[అర్జున్ దాస్]] - [[గుడ్ బ్యాడ్ అగ్లీ]] * [[సెల్వరాఘవన్]] - ''[[ఆర్యన్ (2025 సినిమా)|ఆర్యన్]]'' * మూర్ - ''అదర్స్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * గోపాలకృష్ణ దేశ్పాండే - ''కొత్తలవాడి'' * [[గుల్షన్ దేవయ్య]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[కిషోర్ (నటుడు)|కిషోర్]] - ''ఎలుమాళే'' * [[నవీన్ చంద్ర]] - ''[[మార్క్]]'' * రమేష్ ఇందిరా - బ్రదర్ | valign="top" | * చేరన్-''నరీవెట్టాా'' * [[ప్రకాష్ వర్మ]]-తుడరుమ్ * [[సాజిన్ గోపు]]-''పొన్మన్'' * [[సౌరభ్ సచ్‌దేవ|సౌరభ్ సచ్దేవ]]-ఎకో * [[విశాక్ నాయర్|విశక్ నాయర్]]-''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ హాస్యనటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ హాస్యనటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[గెటప్ శ్రీను]] - ''[[మిరాయ్]]'' * జై కృష్ణ - లిటిల్ హార్ట్స్ * కృష్ణ బురుగుల - [[జిగ్రీస్|''జిగ్రిస్'']] * భీమల రేవంత్ పవన్ సాయి సుభాష్ -''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[వెన్నెల కిశోర్|వెన్నెల కిషోర్]] - ''[[సింగిల్]]'' * విష్ణు ఓయి - ''[[మ్యాడ్ స్క్వేర్]]'' | valign="top" | * హర్షత్ ఖాన్ - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * జెన్సన్ దివాకర్ - ''[[అన్ పావం పొల్లాతతు|ఆన్ పావం పొల్లతత్తు]]'' * [[రాజేంద్రన్]] - ''డెవిల్స్ డబుల్ నెక్స్ట్ లెవల్'' * [[ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ|సునీల్]] - గుడ్ బ్యాడ్ అగ్లీ * [[వడివేలు]] - [[గ్యాంగర్స్]] * [[యోగి బాబు]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[చిక్కన్న]] - ''చూ మంతర్'' * గోవిందె గౌడ - ''దిల్మార్'' * మహంతేష్ హీర్మేత్ - ''అరసాయన ప్రేమ ప్రసంగ'' * [[సాధు కోకిల]] - ''ఎక్కా'' * గిల్లి నాటా - ది డెవిల్ | valign="top" | * చందు సలీం కుమార్ -లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[అజు వర్గీస్]] - ''సర్వం మాయ'' * జోమోన్ జ్యోతిర్ - ''[[మరణమాస్|మారనామాస్]]'' * ఆల్ఫోన్స్ పుథ్రెన్ - బాల్టి * ఉన్ని రాజ్ - ''అవిహితమ్'' |- |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * హర్ష్ రోషన్ - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * మౌలి తనుజ్ ప్రశాంత్ - లిటిల్ హార్ట్స్ * ప్రణవ్ కౌశిక్ - ''[[పతంగ్]]'' * దేవన్ - ''[[కృష్ణలీల]]'' * మనోజ్ చంద్ర - ''[[కొత్తపల్లిలో ఒక్కపుడు|కొత్తపల్లిలో ఒకప్పుడు]]'' * వంశీ పూజిత్ - ''పతంగ్'' | valign="top" | * ఆకాష్ మురళి - ''[[ప్రేమిస్తావా|నెసిప్పయా]]'' * ఆదిత్య మాధవన్ - ''అదర్స్'' * ఎల్. కె. అక్షయ్ కుమార్ - ''సిరాయ్'' * రుద్ర - ''ఓహో ఎంథాన్ బేబీ'' * పావిష్ నారాయణ్ - ''[[జాబిలమ్మా నీకు అంత కోపమా|నిలావుకు ఎన్ మెల్ ఎన్నడి కోబమ్]]'' * సూర్య సేతుపతి - ''[[ఫీనిక్స్ (2025 సినిమా)|ఫీనిక్స్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * ఎస్ఎస్ దుష్యంత్ - ''గాథా వైభవ'' * కిరీటి రెడ్డి - ''[[జూనియర్ (2025 సినిమా)|జూనియర్]]'' * మహిర్ మొహియుద్దీన్ - ''వృథా'' * షనీల్ గౌతమ్ - సు ఫ్రమ్ సో * సుముఖ - మనద కడలు * వంశీ కృష్ణ శ్రీనివాస్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' | valign="top" | * బేబీ జీన్, కార్తీక్ - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * శాండీ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * అల్ అమీన్ - ''డిటెక్టివ్ ఉజ్వలన్'' * ఓర్హాన్ హైదర్ - ''సర్కీత్'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నటి</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * ప్రీతి పగడాల - ''[[పతంగ్]]'' * శ్రీదేవి అపల్లా - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * [[సాక్షి మడోల్కర్]] - ''[[మోగ్లీ]]'' * [[మాళవిక మనోజ్]] - ''[[ఓ భామ అయ్యో రామ|ఓ భామా అయ్యో రామ]]'' * [[విర్తి వాఘని]] - ''[[సుందరకాండ (2025 సినిమా)|సుందరకాండ]]'' | valign="top" | * [[అనిష్మా అనిల్‌కుమార్]] -''సిరాయ్'' * [[కాయాదు లోహర్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[హర్షా చాందిని బైజు]] - హౌస్ మేట్స్ * యోగలక్ష్మి - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[అంజలి శివరామన్]] - ''బ్యాడ్ గర్ల్'' * సాన్వే మేఘన - ''కుదుంబస్థాన్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * కావ్య శైవ - ''కొత్తలవాడి'' * మనీషా కంద్కూర్ - బ్రదర్ * మౌనా గుడ్డమనే - కులదళ్ళి కీల్వదొ * ప్రియాంక ఆచార్ - ''ఎలుమాళే'' * రాశికా శెట్టి - ''మందా కడలు'' * విరానికా శెట్టి - ''ధర్మమ్'' | valign="top" | * [[సుస్మితా భట్|సుస్మిత భట్]] - ''డొమినిక్ అండ్ ది లేడీస్ పర్స్'' * [[ప్రీతి ముకుందన్]] - ''మైనే ప్యార్ కియా'' * దుర్గా సి. వినోద్ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * రాణి రాణా - [[ప్రిన్స్ అండ్ ఫ్యామిలీ]] * రేవతి శర్మ - ''తలవర'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * జైన్స్ నాని - ''[[కె- ర్యాంప్]]'' * [[కోన నీరజ]] - ''[[తెలుసు కదా]]'' * రామ్ జగదీష్ - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * సాయిలు కంపాటి - [[రాజు వెడ్స్ రాంబాయి]] * సాయి మార్తాండ్ - లిటిల్ హార్ట్స్ * ప్రవీణ పరుచూరి - ''[[కొత్తపల్లిలో ఒక్కపుడు|కొత్తపల్లిలో ఒకప్పుడు]]'' * ప్ర‌ణీత్ ప్ర‌త్తిపాటి - ''[[పతంగ్]]'' | valign="top" | * [[అభిషన్ జీవింత్|అబీషాన్ జీవిన్త్]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * కీర్తిశ్వరన్ - డ్యూడ్ * కలైయరసన్ తంగవేల్ - ''[[అన్ పావం పొల్లాతతు|ఆన్ పావం పొల్లతత్తు]]'' * రాజేశ్వర కాళిసామి - ''కుదుంబస్థాన్'' * సురేష్ రాజకుమారి - ''సిరాయ్'' * వర్షా భరత్ - బ్యాడ్ గర్ల్ |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * భీమరావ్ పి - ''హెబ్బులి కట్'' * జె. పి. తుమినాడ్ - సు ఫ్రమ్ సో * వంశీ కృష్ణ శ్రీనివాస్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' * కుల్దీప్ కరియప్ప - ''నోదివాడారు ఎనంతరే'' * సుమంత్ భట్ - ''మిథ్య'' * కేశవ్ మూర్తి - ''నిమ్మ వస్తుగలిగే నీవ్ జావాబదారారు'' | valign="top" | * ఫాసిల్ ముహమ్మద్ - ''ఫెమినిచి ఫాతిమా'' * జితిన్ కె. జోస్ - కళంకవల్ * జిత్తు అష్రాఫ్ - ''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' * జ్యోతిష్ శంకర్ - ''పొన్మన్'' * మను స్వరాజ్ - ''[[పడక్కలం]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నిర్మాత</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * ఆదిత్య హసన్ (బైరాగి కథలు) - లిటిల్ హార్ట్స్ * మహిధర్ రెడ్డి, రాజశేఖర్ అన్నాభిమోజు (షైనింగ్ పిక్చర్స్) - ''[[శంబాల|శంభాల]]'' * రాజ్ రాచకొండ ''- [[23 ఇరవై మూడు]]'' * [[సమంత|సమంతా రూత్ ప్రభు]] - ''[[శుభం (2025 తెలుగు సినిమా)|శుభం]]'' * సంతోష్ చిన్నపొల్ల, గౌతమ్ రెడ్డి, రాకేశ్ మహంకల్లి (సందీప్ పిక్చర్ ప్యాలెస్) - ''[[సుందరకాండ (2025 సినిమా)|సుందరకాండ]]'' * శ్రీనివాసులు పి. వి, విజయ్ దొంకడ, శ్రీధర్ మక్కువ (ఆనంద మీడియా) - ''[[పరదా (2025 తెలుగు సినిమా)|పరదా]]'' * [[వేణు ఊడుగుల|వేణు ఉడుగుల]] (డోలముఖి సుబాల్టర్న్ ఫిల్మ్స్) - రాజు వెడ్స్ రాంబాయి | valign="top" | * ఆర్టుప్ట్రియాంగిల్స్ ఫిల్మ్ కంపనీ - గేవి''గవి'' * సినిమా కరణ్ - ''కుదుంబస్థాన్'' * మద్రాస్ మోషన్ పిక్చర్స్ - ''మద్రాస్ మ్యాట్నీ'' * న్యూ మాంక్ పిక్చర్స్ - గుడ్ డే * సెవెన్ సీస్ అండ్ సెవెన్ హిల్స్ ప్రొడక్షన్స్ - ''పరంతు పో'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్]], సి. ఆర్. బాబీ - [[జస్ట్ మ్యారీడ్]] * [[చందన్ కుమార్]] - ఫ్లర్ట్ * మానస తరుణ్, తరుణ్ శివప్ప - ''చూ మంతర్'' * నివేదితా శివరాజ్కుమార్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' * నగేష్ గోపాల్ - ''నోదివాడారు ఎనంతరే'' * పుష్ప అరుణ్ కుమార్ - ''కొత్తలవాడి'' | valign="top" | * ఆరాధ్య స్టూడియోస్ - ఎకో * ఫైర్ఫ్లై ఫిల్మ్స్ - ''సర్వం మాయ'' * ఫెస్టివల్ సినిమాస్ - ''రాంత్'' * ఇండియన్ సినిమా కంపెనీ - ''నరీవెట్టాా'' * షరాఫ్ యు ధీన్ ప్రొడక్షన్స్ - ''ది పెట్ డిటెక్టివ్'' |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[భీమ్స్ సిసిరోలియో]] - [[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]] * [[దేవి శ్రీ ప్రసాద్]] - ''[[తండేల్]]'' * గౌరా హరి - ''[[మిరాయ్]]'' * హెషామ్ అబ్దుల్ వహాబ్ - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[ఎస్.ఎస్. తమన్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[విజయ్ బుల్గానిన్]] - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' | valign="top" | * [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[ఎ. ఆర్. రెహమాన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * [[లియోన్ జేమ్స్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * సాయి అభ్యంకర్ - డ్యూడ్ * సీన్ రోల్డాన్ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్|బి. అజనీష్ లోక్నాథ్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[అర్జున్ జన్య]] - బ్రదర్ * చరణ్ రాజ్ - ''ఎక్కా'' * జుడా సంధీ - ''గాథా వైభవ'' * వి. హరికృష్ణా - ''మందా కడలు'' * సుమేద్ కె - ''[[సు ఫ్రమ్ సో|సు నుండి సో]]'' | valign="top" | * [[జేక్స్ బిజోయ్]] - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[జస్టిన్ ప్రభాకరన్]] - ''సర్వం మాయ'' * ముజీబ్ మజీద్ - కళంకవల్ * సాయి అభ్యంకర్ - ''బాల్టీ'' * [[విష్ణు విజయ్]] -''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ గీత రచయిత</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ గీత రచయిత - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * పూర్ణ చారి - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' నుండి "ప్రేమలో" * రామ్ పొతినేని - ''[[ఆంధ్రా కింగ్ తాలూకా]]'' నుండి "నువ్వుంటే చాలే" * [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్|భాస్కరభట్ల]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" * [[శ్రీమణి|శ్రీ మణి]] - ''తండేల్'' నుండి "బుజ్జీ తల్లి" * [[వనమాలి]] - ''[[8 వసంతాలు|8 వసంతలు]]'' నుండి "పరిచయమిల" | valign="top" | * కార్తీక్ నేథా - '''థగ్ లైఫ్''<nowiki/>' నుండి 'అంజు వన్నా పూవ్' * మోహన్ రాజన్ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' నుండి "ముగాయ్ మజాయ్" * సారథి - ''సిరాయ్'' నుండి "నిలోతి" * [[విఘ్నేష్ శివన్]], కో శేష - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * వివేక్ - ''రెట్రో'' నుండి "కనిమా" |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * నాగార్జున శర్మ - ''ఎక్కా'' నుండి 'బంగ్లే బంగారి' * ప్రమోద్ మారవంతే - కాంతారా నుండి "మదన మన మోహిని" * పృథ్వీ అంథా - సు ఫ్రమ్ సో నుండి "స్కూటర్ సాంగ్" * శశాంక్ - ''బ్రదర్'' నుండి "నానే నినంతే" * సుని - గాథ వైభవ నుండి "వర్ణమాలె" | valign="top" | * బి. కె. హరినారాయణన్ - తుడరుమ్ నుండి "కన్మణిపూవ్" * [[కైతప్రమ్ దామోదరన్ నంబూత్తిరి|కైతప్రమ్ దామోదర్న్ నంబూదిరి]] - నరీవెట్టా నుండి "మిన్నల్వాలా" * ముహ్సిన్ పరారి - ''లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర నుండి'' "థాని లోకహ్ మురక్కారి" * సుహేల్ కోయా - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' నుండి "పంజర పంచ్" * వినాయక్ శశికళ - ''బాల్టీ'' నుండి "జలకారి" |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * అనురాగ్ కుల్కర్నీ - 'రాంబాయి వెడ్స్ రాంబాయి "నుండి' రాంబయి నీమీధ నాకు" * [[అర్మాన్ మాలిక్]] - ''[[మిరాయ్]]'' నుండి 'వైబ్ ఉండీ' * [[ధనుష్]] - కుబేర చిత్రం నుండి వచ్చిన "పొయిరా మామా" * [[జావేద్ అలీ]] - ''తండేల్'' నుండి "బుజ్జీ తల్లి" * [[రమణ గోగుల]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" | valign="top" | * రవి జి - మధరాసి నుండి "తంగపూవే"''మధురై'' * [[సంతోష్ నారాయణన్]] - ''రెట్రో'' నుండి "కనిమా" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * సాయి అభ్యంకర్ - డ్యూడ్ నుండి "ఊరం బ్లడ్"''డ్యూడ్.'' * [[విజయ్ యేసుదాస్]] - టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ నుండి 'ఇరాగే' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అనురాగ్ కుల్కర్నీ - సు ఫ్రమ్ సో నుండి' డ్యాంక్స్ గీతం" * [[ఆంథోనీ దాసన్]] - ''ఎక్కా'' నుండి "బంగ్లే బంగారి" * దీపక్ బ్లూ - ది డెవిల్ నుండి "ఇద్రే నెమ్డియాగ్ ఇర్బెక్" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] - బ్రదర్ నుండి 'నానే నినంతే' * [[విజయ్ ప్రకాష్]] - 'కాంతారాః చాప్టర్ 1' నుండి 'మదన మన మోహిని' | valign="top" | * జాబ్ కురియన్ - "కావలై చేకవర్" * ఎం. జి. శ్రీకుమార్ - తుడరుమ్ నుండి "కన్మణి పూవ్" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] -'మినల్వాలా "''నరీవెట్టాా'' * వినాయక్ శశికళ - ''బాల్టీ'' నుండి "జలకారి" * [[వినీత్ శ్రీనివాసన్]] - సర్వం మాయ నుండి "వెల్లారతారం" |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ మహిళా నేపథ్య గాయని</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నేపథ్య గాయని - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * చిన్మయి శ్రీపాద - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ నుండి "ఏమ్ జారుగుతోంధి" * [[కె. ఎస్. చిత్ర]] - ''[[8 వసంతాలు|8 వసంతలు]]'' నుండి "పరిచయమిల" * [[మధుప్రియ|మధు ప్రియ]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" * [[శ్రేయా ఘోషల్‌|శ్రేయా ఘోషల్]] - ''తండేల్'' నుండి "హిలెస్సో హిలెస్సా" * సమీరా భరద్వాజ్ - కోర్ట్ నుండి "ప్రేమలో" * శ్రుతి రంజని - ''ఓజీ నుండి'' "సువ్వి సువ్వి" | valign="top" | * చిన్మయి శ్రీపాద - ''బైసన్ కాలమాడన్'' నుండి "చీనిక్కల్లు" * ధీ - ''థగ్ లైఫ్'' నుండి "ముత్త మజ్హై" * [[శ్రుతి హాసన్|శృతి హాసన్]] - '''థగ్ లైఫ్'' "నుండి' విన్వేలీ నాయగా" * సంజనా కల్మాంజే - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * [[సుభలాషిణి|సుబ్లషినీ]] - ''కూలీ'' నుండి "మోనికా" |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[అనన్య భట్]] - '''మహాదేవ''<nowiki/>' నుండి 'ఎడేలి తంగాలి' * [[మంగ్లీ (సత్యవతి)|మంగ్లి]] - ఎలుమాలే నుండి "కాపాడో దయావ్రే" * ''[[మార్క్]]'' నుండి "మస్త్ మలైకా"- సాన్వి సుదీప్ * సునిధి గణేష్-గాథ వైభవ నుండి "వర్ణమాలె" * అంకితా కుండు - అన్లాక్ రాఘవ నుండి "రాఘవ రాఘవ" | valign="top" | * అనిలా రాజీవ్ - ''తుడరుమ్'' నుండి "పెమారి" * [[కె. ఎస్. చిత్ర]] - ''పొన్మన్'' నుండి "పకా" * [[నూరన్ సిస్టర్స్|జ్యోతి నూరన్]] - ''లోక'' చాప్టర్ 1: చంద్ర నుండి "థాని లోకహ్ మురక్కారి" * [[శక్తిశ్రీ గోపాలన్]] - ''సర్వం మాయ'' నుండి "పుతు మజ్హా" * సింధు డెల్సన్ - కళంకవల్ నుండి "నీలా కాయుమ్" |} == సూపర్‌లేటివ్స్ == {| class="wikitable" style="display:inline-table;" |+బహుళ నామినేషన్లు పొందిన సినిమాలు !నామినేషన్లు !సినిమా |- ! rowspan="3" |11 |''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' |- |''[[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]]'' |- |''[[మిరాయ్]]'' |- ! rowspan="4" |10 |''[[కాంతార: చాప్టర్ 1]]'' |- |''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' |- |''సర్వం మాయ'' |- |''[[తుడరుమ్]]'' |- ! rowspan="3" |9 |''[[కోర్ట్]]'' |- |''[[తండేల్]]'' |- |''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- !8 |''[[సు ఫ్రమ్ సో]]'' |- ! rowspan="3" |7 |''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' |- |''ఎక్కా'' |- |''గాథా వైభవ'' |- ! rowspan="3" |6 |''ఎలుమాళే'' |- |''[[ఓజీ]]'' |- |''[[థగ్ లైఫ్]]'' |- |} == కళాకారులు == {| class="wikitable" |+ !ప్రదర్శనకారుడు !కృషి |- |[[ఫరియా అబ్దుల్లా]] | rowspan="5" |డ్యాన్స్ |- |హర్ష రోషన్ |- |[[నభా నటేష్]] |- |శ్రీదేవి అపల్లా |- |[[ప్రజ్ఞా నగ్రా]] |} == మూలాలు == [[వర్గం:సైమా అవార్డులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా అవార్డులు]] [[వర్గం:2025 తెలుగు సినిమాలు]] h8si8xpvx6korzmq4ftq2rmdso7d011 4957084 4957067 2026-09-13T06:20:06Z Muralikrishna m 106628 4957084 wikitext text/x-wiki {{Infobox film awards|number=14|award=దక్షిణాది అంతర్జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|image=|caption=|date=12{{ndash}}13 సెప్టెంబరు 2026|site=కోరమంగళ ఇండోర్ స్టేడియం, [[బెంగళూరు]], భారతదేశం|host=[[అకుల్ బాలాజీ]]|producer=|director=|organizer=విబ్రి మీడియా గ్రూప్|best_film=|most_nominations=|last=[[13వ సైమా పురస్కారాలు|13వ]]|next=}} '''14వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్''' ((14వ SIIMA)) అనేది అవార్డుల కార్యక్రమం, ఇది సెప్టెంబరు 2026లో భారతదేశంలోని [[బెంగళూరు]] కోరమంగళ ఇండోర్ స్టేడియంలో జరగనుంది.<ref>{{Cite web|last=Fb|last2=Tw|last3=Linkdin|last4=Whatsapp|title=SIIMA Awards 2026: ಸೈಮಾ ಅವಾರ್ಡ್ 14ನೇ ಸೀಸನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಯಾರೆಲ್ಲಾ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ರು, ಏನ್ ಹೇಳಿದ್ರು ನೋಡಿ!|url=https://kannada.asianetnews.com/news-entertainment/south-indian-international-movie-awards-2026-called-siima-awards-press-meet-event-organised-in-bengaluru/articleshow-u31p31p|access-date=2026-08-31|website=Asianet Suvarna News|language=kn}}</ref> ఈ వేడుక 2025లో విడుదలైన [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]], [[మలయాళ సినిమా|మలయాళం]], [[కన్నడ సినిమా|కన్నడ]] చిత్రాల నుండి ఉత్తమ చిత్రాలు, కళాకారులను గుర్తించి, గౌరవిస్తుంది, జీవితకాల సహకారాలకు ప్రత్యేక గౌరవాలు, కొన్ని ప్రత్యేక అవార్డులతో పాటు. ఈ నామినేషన్లు 2026 జూలై చివరిలో ప్రకటించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2026-07-30|title=SIIMA 2026 : సైమా నామినేషన్స్ ఔట్ - టాప్ లో 'మిరాయ్, సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'|url=https://www.etvbharat.com/te/entertainment/teja-sajja-mirai-tops-in-siima-2026-nominations-here-are-the-full-list-ten26073006930|access-date=2026-08-31|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> ఈ వేడుకలో మొదటి రోజు (2026 సెప్టెంబరు 12) తెలుగు, కన్నడ సినిమాల నుండి ఉత్తమ చిత్రాలు, కళాకారులకు పురస్కారం ప్రదానం చేస్తారు, రెండవ రోజు (2026 సెప్టెంబరు 13 ) తమిళ, మలయాళ సినిమాల నుండి ఉత్తమ సినిమాలు, కళాకారులకు పురస్కారం అందజేస్తారు. == ప్రధాన పురస్కారాలు, నామినీలు == === సినిమా === {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ చిత్రం</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ చిత్రం - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[కోర్ట్]]: స్టేట్ వర్సెస్ ఎ నోబడి - [[ప్రశాంతి తిపిర్నేని|వాల్ పోస్టర్ సినిమా]] * [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] - వాల్ పోస్టర్ సినిమా అండ్ యునానిమస్ ప్రొడక్షన్స్ * ''[[మిరాయ్]]'' - పీపుల్ మీడియా ఫ్యాక్టరీ * [[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]] - [[శ్రీ వెంకటేశ్వర క్రియేషన్స్]] * ''[[తండేల్]]'' - [[గీతా ఆర్ట్స్]] * [[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]] - ధీరజ్ మొగిలినేని ఎంటర్టైన్మెంట్ | valign="top" | * ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' - శాంతి టాకీస్ * ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' - అప్లాజ్ ఎంటర్టైన్మెంట్, నీలం స్టూడియోస్ * ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' - [[ఏజీఎస్ ఎంటర్‌టైన్మెంట్|ఏజీఎస్ ఎంటర్టైన్మెంట్]] * కాంత - స్పిరిట్ మీడియా అండ్ వేఫేరర్ ఫిల్మ్స్ * ''సిరాయ్'' - సెవెన్ స్క్రీన్ స్టూడియో * ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' -మిలియన్ డాలర్ స్టూడియోస్, ఎంఆర్పి ఎంటర్టైన్మెంట్ |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * ''ఎక్కా'' - పి. ఆర్. కె ప్రొడక్షన్స్, జయన్న ఫిల్మ్స్, కేఆర్జీ స్టూడియోస్ * ఎలుమలే - తరుణ్ సుధీర్ క్రియేటివ్స్, డి ఆర్టే స్టూడియోస్ * [[కాంతార: చాప్టర్ 1]] -[[హోంబలే ఫిల్మ్స్]] * ''[[మార్క్]]'' - సత్య జ్యోతి ఫిల్మ్స్, కిచ్చా క్రియేషన్స్ * ''మిథ్య'' - పరమవా స్టూడియోస్ * సు ఫ్రమ్ సో - లైటర్ బుద్ధ ఫిల్మ్స్ | valign="top" | * ఎకో - ఆరాధ్య స్టూడియోస్ * ఎల్2: ఎంపురాన్ - ఆశిర్వాద సినిమాస్, [[లైకా ప్రొడక్షన్స్]], శ్రీ గోకులం మూవీస్ * లోకా చాప్టర్ 1:చంద్ర -వేఫెరర్ ఫిల్మ్స్ * ''పొన్మన్'' - అజిత్ వినాయక ఫిల్మ్స్ * ''సర్వం మాయ'' - ఫైర్ఫ్లై ఫిల్మ్స్, అఖిల సత్యన్ ఫిల్మ్స్ * తుడరుమ్ - రజపుత్ర విజువల్ మీడియా |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |[[సైమా పురస్కారాలు|తమిళ భాష]] |- | valign="top" | * [[అనిల్ రావిపూడి]] -''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[మొండేటి చందు]] -''[[తండేల్]]'' * [[కార్తీక్ ఘట్టమనేని]] -''[[మిరాయ్]]'' * [[రాహుల్ రవీంద్రన్]] - ''[[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]]'' * [[సుజీత్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[శైలేష్ కొలను]] - [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] | valign="top" | * [[అశ్వత్ మారిముత్తు]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[మారి సెల్వరాజ్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * రామ్ - ''పరంతు పో'' * [[శ్రీ గణేష్ (చిత్ర దర్శకుడు)|శ్రీ గణేష్]] - ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' * [[ఎస్‌.యూ. అరుణ్ కుమార్|ఎస్. యు. అరుణ్ కుమార్]] - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * కర్వ నవనీత్ - ''చూ మంతర్'' * [[రిషబ్ శెట్టి]] - [[కాంతార: చాప్టర్ 1]] * రోహిత్ పడకి - ''ఎక్కా'' * సుని - ''గాథా వైభవ'' * విజయ్ కార్తికేయ - ''[[మార్క్]]'' * పునిత్ రంగస్వామి - ''ఎలుమాళే'' | valign="top" | * అఖిల సత్యన్- ''సర్వం మాయ'' * దిన్జిత్ అయ్యథన్ - ''ఎకో'' * డొమినిక్ అరుణ్ - ''[[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]]'' * [[పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్]] - [[ఎల్2: ఎంపురాన్]] * రాహుల్ సదాశివన్ - [[డీయస్ ఈరే]] * [[తరుణ్ మూర్తి]] - ''[[తుడరుమ్]]'' |- ! colspan="2" rowspan="1" style="background:#EEDD82;" |<big>ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్</big> |- ! style="background:#efac00;" |[[సైమా ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్ - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * జోమోన్ టి. జాన్, గిరీష్ గంగాధరన్ - ''[[కింగ్‌డమ్ (2025 సినిమా)|కింగ్‌డమ్]]'' * [[కార్తీక్ ఘట్టమనేని]] -''[[మిరాయ్]]'' * సాను వర్గీస్ - ''[[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]]'' * షందత్ - ''[[తండేల్]]'' * [[విజయ్ కార్తీక్ కన్నన్]] - ''[[డాకు మహారాజ్]]'' | valign="top" | * ఎజిల్ అరసు కె - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * మాధేష్ మాణిక్యం -''సిరాయ్'' * నికేత్ బొమ్మీ - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[రవి కె. చంద్రన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * తేని ఈశ్వర్ - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! align="center" style="background:#00def3;" |కన్నడ ! align="center" style="background:#4df300;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అభిమన్యు సదానందన్ - ''ఎడగైయె అపాఘాతక్కే కరణ'' * అరవింద్ ఎస్ కశ్యప్ -[[కాంతార: చాప్టర్ 1]] * ఎస్. చంద్రశేఖరన్ - ''[[సు ఫ్రమ్ సో]]'' * ఉదిత్ ఖురానా - ''మిథ్య'' * విలియం డేవిడ్ - ''గాథా వైభవ'' | valign="top" | * బహుల్ రమేష్ - ఎకో * నిమిష్ రవి - [[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]] * షాజీ కుమార్ - [[తుడరుమ్]] * శరణ్ వేలాయుధన్ - ''సర్వం మాయ'' * సాను వర్గీస్ - ''పొన్మన్'' |} === నటన === {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[ధనుష్]] - [[కుబేర (2025 సినిమా)|కుబేర]] * [[అక్కినేని నాగ చైతన్య|నాగ చైతన్య]] - ''[[తండేల్]]'' * [[నాని (నటుడు)|నాని]] - [[హిట్: ది థర్డ్ కేస్]] * [[పవన్ కళ్యాణ్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[సజ్జా తేజ]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[దగ్గుబాటి వెంకటేష్|వెంకటేష్]] - ''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' | valign="top" | * [[ధ్రువ్ విక్రమ్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[దుల్కర్ సల్మాన్]] - [[కాంత]] * [[ప్రదీప్ రంగనాథన్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * ఎం. శశికళ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[విజయ్​ సేతుపతి|విజయ్ సేతుపతి]] -''[[సార్ మేడమ్|తలైవన్ తలైవి]]'' * [[విక్రమ్]] - ''[[వీర ధీర శూర|వీరా ధీరా సూరన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[దిగంత్ మంచాలే]] - ఎడగైయె అపాఘాతక్కే కరణ * [[రిషబ్ శెట్టి]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[శరణ్]] - ''చూ మంతర్'' * [[శివ రాజ్‌కుమార్]] - ''[[45 (2026 సినిమా)|45]]'' * [[సుదీప్|సుదీప]] - ''[[మార్క్]]'' * వినోద్ ప్రభాకర్ - ''మహాదేవ'' | valign="top" | * నాస్లెన్ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[మమ్ముట్టి]] - కళంకవల్ * [[నివిన్ పౌలీ]] - ''సర్వం మాయ'' * [[బాసిల్ జోసెఫ్]] - ''పొన్మన్'' * [[మోహన్ లాల్]] - తుడరుమ్ * [[సందీప్ ప్రదీప్]] - ఎకో |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటి</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[ఐశ్వర్య రాజేశ్|ఐశ్వర్య రాజేష్]] - ''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[రష్మిక మందన్న]] - [[ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్]] * [[రాశి ఖన్నా]] - ''[[తెలుసు కదా]]'' * [[రితికా నాయక్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[సాయిపల్లవి|సాయి పల్లవి]] - ''[[తండేల్]]'' * [[శ్రీనిధి శెట్టి]] - హిట్: ది థర్డ్ కేస్ | valign="top" | * [[భాగ్యశ్రీ బోర్సే]] - కాంత * [[కీర్తి సురేష్]] - ''[[రివాల్వర్ రీటా]]'' * [[నిత్య మేనన్|నిత్య మీనన్]] - కాదలిక్కా నేరమిల్లై * [[మమితా బైజు]] - డ్యూడ్ * [[సిమ్రాన్]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[గీత కైలాసం]] - ''అంగమ్మల్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[ఆషికా రంగనాథ్|ఆశికా రంగనాథ్]] - ''గాథా వైభవ'' * [[పావన గౌడ]] - ''అగ్న్యాతవాసి'' * [[రుక్మిణి వసంత్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[శ్రీలీల (నటి)|శ్రీలీల]] - ''[[జూనియర్ (2025 సినిమా)|జూనియర్]]'' * [[సంజన ఆనంద్]] - ''ఎక్కా'' * [[సోనాల్ మోంటెరో|సోనాల్ మోంటేరో]] - ''మహాదేవ'' | valign="top" | * [[కల్యాణీ ప్రియదర్శన్|కళ్యాణి ప్రియదర్శన్]] -లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[అనశ్వర రాజన్]] -''రేఖచిత్రం'' * [[రియా షిబు]] - ''సర్వం మాయ'' * [[శోభన]] - ''[[తుడరుమ్]]'' * [[లిజోమోల్ జోస్]] - ''పొన్మన్'' * [[షమ్లా హంజా]] - ''ఫెమినిచి ఫాతిమా'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ సహాయ నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సహాయనటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * మురలీధర్ గౌడ్ - సంక్రాంతికి వస్తున్నాం * [[ప్రియదర్శి పులికొండ]] - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * [[రాజీవ్ కనకాల]] - [[లిటిల్ హార్ట్స్ (2025 తెలుగు సినిమా)|లిటిల్ హార్ట్స్]] * [[ఉపేంద్ర (నటుడు)|ఉపేంద్ర]] - ''[[ఆంధ్రా కింగ్ తాలూకా]]'' | valign="top" | * [[శరత్ కుమార్|ఆర్. శరత్ కుమార్]] - డ్యూడ్ * [[సముద్రఖని|పి. సముద్రఖని]] - కాంత * పశుపతి - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[సౌబిన్ షాహిర్]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[మిస్కిన్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * మహంతేష్ హీర్మేథ్ - ''హెబ్బులి కట్'' * సిద్దు మూలిమాని - ''అగ్న్యాతవాసి'' * జె. పి. తుమినాడ్ - [[సు ఫ్రమ్ సో]] * టి. ఎస్. నాగభరణ - ''ఎలుమాళే'' | valign="top" | * సంగీత ప్రతాప్ - ''[[హృదయపూర్వకం|హృదయపూర్వం]]'' * గణపతి ఎస్. పోడువాల్ - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * [[బిను పప్పు|బీను పప్పు]] - ''[[తుడరుమ్]]'' * [[దిలీష్ పోతన్]] - ''రాంత్'' * [[వినీత్]] - ఎకో |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>సహాయక పాత్రలో ఉత్తమ నటి</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సహాయనటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[అను ఇమ్మాన్యుయేల్]] - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[కోమలి ప్రసాద్]] - హిట్: ది థర్డ్ కేస్ * [[శ్రియా రెడ్డి|శ్రీయ రెడ్డి]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[శ్రియా శరణ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[శ్రద్దా శ్రీనాథ్|శ్రద్ధా శ్రీనాథ్]] - ''[[డాకు మహారాజ్]]'' | valign="top" | * [[రజిషా విజయన్]] - ''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' * [[రాధిక శరత్‌కుమార్]] - ''[[రివాల్వర్ రీటా]]'' * [[మీతా రఘునాథ్]] - ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' * [[శాంతిప్రియ (నటి)|శాంతిప్రియ]] - ''బ్యాడ్ గర్ల్'' * [[స్వాసిక]] - [[మామ‌న్]] |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అపూర్వ భరద్వాజ్ - ''నిమ్మ వస్తుగలిగే నీవ్ జావాబదారారు'' * [[అర్చన కొట్టిగె|అర్చన కొట్టీగే]] - ఫారెస్ట్ * రూపశ్రీ వర్కడి - ''మిథ్య'' * [[మేఘనా గాంకర్|మేఘనా గావోంకర్]] - ''చూ మంతర్'' * అక్షితా బోపయ్య - కమల్ శ్రీదేవి | valign="top" | * బియానా మోమిన్ - ఎకో * అనఘ మాయ రవి - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * [[జరీన్ షిహాబ్]] - ''రేఖచిత్రం'' * [[ప్రియమణి]] - ''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' * జయ కురుప్ - [[డీయస్ ఈరే]] |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నటుడు (నెగటివ్ రోల్) </big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ ప్రతినాయకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[బాబీ డియోల్]] - [[డాకు మహారాజ్]] * [[దీక్షిత్ శెట్టి]] - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[ఇమ్రాన్ హష్మి|ఇమ్రాన్ హష్మీ]] - [[ఓజీ]] * [[మంచు మనోజ్ కుమార్|మంచు మనోజ్]] - ''[[మిరాయ్]]'' * [[శివాజీ (నటుడు)|శివాజీ]] - [[కోర్ట్|కోర్ట్ః]] స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి | valign="top" | * [[అర్జున్ సర్జా]] -''[[పట్టుదల (2025 సినిమా)|విడాముయార్చి]]'' * [[అక్కినేని నాగార్జున|నాగార్జున]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[శింబు|సిలంబరసన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * [[అర్జున్ దాస్]] - [[గుడ్ బ్యాడ్ అగ్లీ]] * [[సెల్వరాఘవన్]] - ''[[ఆర్యన్ (2025 సినిమా)|ఆర్యన్]]'' * మూర్ - ''అదర్స్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * గోపాలకృష్ణ దేశ్పాండే - ''కొత్తలవాడి'' * [[గుల్షన్ దేవయ్య]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[కిషోర్ (నటుడు)|కిషోర్]] - ''ఎలుమాళే'' * [[నవీన్ చంద్ర]] - ''[[మార్క్]]'' * రమేష్ ఇందిరా - బ్రదర్ | valign="top" | * చేరన్-''నరీవెట్టాా'' * [[ప్రకాష్ వర్మ]]-తుడరుమ్ * [[సాజిన్ గోపు]]-''పొన్మన్'' * [[సౌరభ్ సచ్‌దేవ|సౌరభ్ సచ్దేవ]]-ఎకో * [[విశాక్ నాయర్|విశక్ నాయర్]]-''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ హాస్యనటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ హాస్యనటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[గెటప్ శ్రీను]] - ''[[మిరాయ్]]'' * జై కృష్ణ - లిటిల్ హార్ట్స్ * కృష్ణ బురుగుల - [[జిగ్రీస్|''జిగ్రిస్'']] * భీమల రేవంత్ పవన్ సాయి సుభాష్ -''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' * [[వెన్నెల కిశోర్|వెన్నెల కిషోర్]] - ''[[సింగిల్]]'' * విష్ణు ఓయి - ''[[మ్యాడ్ స్క్వేర్]]'' | valign="top" | * హర్షత్ ఖాన్ - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * జెన్సన్ దివాకర్ - ''[[అన్ పావం పొల్లాతతు|ఆన్ పావం పొల్లతత్తు]]'' * [[రాజేంద్రన్]] - ''డెవిల్స్ డబుల్ నెక్స్ట్ లెవల్'' * [[ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ|సునీల్]] - గుడ్ బ్యాడ్ అగ్లీ * [[వడివేలు]] - [[గ్యాంగర్స్]] * [[యోగి బాబు]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[చిక్కన్న]] - ''చూ మంతర్'' * గోవిందె గౌడ - ''దిల్మార్'' * మహంతేష్ హీర్మేత్ - ''అరసాయన ప్రేమ ప్రసంగ'' * [[సాధు కోకిల]] - ''ఎక్కా'' * గిల్లి నాటా - ది డెవిల్ | valign="top" | * చందు సలీం కుమార్ -లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[అజు వర్గీస్]] - ''సర్వం మాయ'' * జోమోన్ జ్యోతిర్ - ''[[మరణమాస్|మారనామాస్]]'' * ఆల్ఫోన్స్ పుథ్రెన్ - బాల్టి * ఉన్ని రాజ్ - ''అవిహితమ్'' |- |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నటుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; width:50%; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * హర్ష్ రోషన్ - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * మౌలి తనుజ్ ప్రశాంత్ - లిటిల్ హార్ట్స్ * ప్రణవ్ కౌశిక్ - ''[[పతంగ్]]'' * దేవన్ - ''[[కృష్ణలీల]]'' * మనోజ్ చంద్ర - ''[[కొత్తపల్లిలో ఒక్కపుడు|కొత్తపల్లిలో ఒకప్పుడు]]'' * వంశీ పూజిత్ - ''పతంగ్'' | valign="top" | * ఆకాష్ మురళి - ''[[ప్రేమిస్తావా|నెసిప్పయా]]'' * ఆదిత్య మాధవన్ - ''అదర్స్'' * ఎల్. కె. అక్షయ్ కుమార్ - ''సిరాయ్'' * రుద్ర - ''ఓహో ఎంథాన్ బేబీ'' * పావిష్ నారాయణ్ - ''[[జాబిలమ్మా నీకు అంత కోపమా|నిలావుకు ఎన్ మెల్ ఎన్నడి కోబమ్]]'' * సూర్య సేతుపతి - ''[[ఫీనిక్స్ (2025 సినిమా)|ఫీనిక్స్]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * ఎస్ఎస్ దుష్యంత్ - ''గాథా వైభవ'' * కిరీటి రెడ్డి - ''[[జూనియర్ (2025 సినిమా)|జూనియర్]]'' * మహిర్ మొహియుద్దీన్ - ''వృథా'' * షనీల్ గౌతమ్ - సు ఫ్రమ్ సో * సుముఖ - మనద కడలు * వంశీ కృష్ణ శ్రీనివాస్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' | valign="top" | * బేబీ జీన్, కార్తీక్ - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' * శాండీ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * అల్ అమీన్ - ''డిటెక్టివ్ ఉజ్వలన్'' * ఓర్హాన్ హైదర్ - ''సర్కీత్'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నటి</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటి - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * ప్రీతి పగడాల - ''[[పతంగ్]]'' * శ్రీదేవి అపల్లా - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * [[సాక్షి మడోల్కర్]] - ''[[మోగ్లీ]]'' * [[మాళవిక మనోజ్]] - ''[[ఓ భామ అయ్యో రామ|ఓ భామా అయ్యో రామ]]'' * [[విర్తి వాఘని]] - ''[[సుందరకాండ (2025 సినిమా)|సుందరకాండ]]'' | valign="top" | * [[అనిష్మా అనిల్‌కుమార్]] -''సిరాయ్'' * [[కాయాదు లోహర్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * [[హర్షా చాందిని బైజు]] - హౌస్ మేట్స్ * యోగలక్ష్మి - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * [[అంజలి శివరామన్]] - ''బ్యాడ్ గర్ల్'' * సాన్వే మేఘన - ''కుదుంబస్థాన్'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * కావ్య శైవ - ''కొత్తలవాడి'' * మనీషా కంద్కూర్ - బ్రదర్ * మౌనా గుడ్డమనే - కులదళ్ళి కీల్వదొ * ప్రియాంక ఆచార్ - ''ఎలుమాళే'' * రాశికా శెట్టి - ''మందా కడలు'' * విరానికా శెట్టి - ''ధర్మమ్'' | valign="top" | * [[సుస్మితా భట్|సుస్మిత భట్]] - ''డొమినిక్ అండ్ ది లేడీస్ పర్స్'' * [[ప్రీతి ముకుందన్]] - ''మైనే ప్యార్ కియా'' * దుర్గా సి. వినోద్ - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * రాణి రాణా - [[ప్రిన్స్ అండ్ ఫ్యామిలీ]] * రేవతి శర్మ - ''తలవర'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * జైన్స్ నాని - ''[[కె- ర్యాంప్]]'' * [[కోన నీరజ]] - ''[[తెలుసు కదా]]'' * రామ్ జగదీష్ - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' * సాయిలు కంపాటి - [[రాజు వెడ్స్ రాంబాయి]] * సాయి మార్తాండ్ - లిటిల్ హార్ట్స్ * ప్రవీణ పరుచూరి - ''[[కొత్తపల్లిలో ఒక్కపుడు|కొత్తపల్లిలో ఒకప్పుడు]]'' * ప్ర‌ణీత్ ప్ర‌త్తిపాటి - ''[[పతంగ్]]'' | valign="top" | * [[అభిషన్ జీవింత్|అబీషాన్ జీవిన్త్]] - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' * కీర్తిశ్వరన్ - డ్యూడ్ * కలైయరసన్ తంగవేల్ - ''[[అన్ పావం పొల్లాతతు|ఆన్ పావం పొల్లతత్తు]]'' * రాజేశ్వర కాళిసామి - ''కుదుంబస్థాన్'' * సురేష్ రాజకుమారి - ''సిరాయ్'' * వర్షా భరత్ - బ్యాడ్ గర్ల్ |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * భీమరావ్ పి - ''హెబ్బులి కట్'' * జె. పి. తుమినాడ్ - సు ఫ్రమ్ సో * వంశీ కృష్ణ శ్రీనివాస్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' * కుల్దీప్ కరియప్ప - ''నోదివాడారు ఎనంతరే'' * సుమంత్ భట్ - ''మిథ్య'' * కేశవ్ మూర్తి - ''నిమ్మ వస్తుగలిగే నీవ్ జావాబదారారు'' | valign="top" | * ఫాసిల్ ముహమ్మద్ - ''ఫెమినిచి ఫాతిమా'' * జితిన్ కె. జోస్ - కళంకవల్ * జిత్తు అష్రాఫ్ - ''[[ఆఫీసర్ ఆన్ డ్యూటీ]]'' * జ్యోతిష్ శంకర్ - ''పొన్మన్'' * మను స్వరాజ్ - ''[[పడక్కలం]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ తొలి నిర్మాత</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * ఆదిత్య హసన్ (బైరాగి కథలు) - లిటిల్ హార్ట్స్ * మహిధర్ రెడ్డి, రాజశేఖర్ అన్నాభిమోజు (షైనింగ్ పిక్చర్స్) - ''[[శంబాల|శంభాల]]'' * రాజ్ రాచకొండ ''- [[23 ఇరవై మూడు]]'' * [[సమంత|సమంతా రూత్ ప్రభు]] - ''[[శుభం (2025 తెలుగు సినిమా)|శుభం]]'' * సంతోష్ చిన్నపొల్ల, గౌతమ్ రెడ్డి, రాకేశ్ మహంకల్లి (సందీప్ పిక్చర్ ప్యాలెస్) - ''[[సుందరకాండ (2025 సినిమా)|సుందరకాండ]]'' * శ్రీనివాసులు పి. వి, విజయ్ దొంకడ, శ్రీధర్ మక్కువ (ఆనంద మీడియా) - ''[[పరదా (2025 తెలుగు సినిమా)|పరదా]]'' * [[వేణు ఊడుగుల|వేణు ఉడుగుల]] (డోలముఖి సుబాల్టర్న్ ఫిల్మ్స్) - రాజు వెడ్స్ రాంబాయి | valign="top" | * ఆర్టుప్ట్రియాంగిల్స్ ఫిల్మ్ కంపనీ - గేవి''గవి'' * సినిమా కరణ్ - ''కుదుంబస్థాన్'' * మద్రాస్ మోషన్ పిక్చర్స్ - ''మద్రాస్ మ్యాట్నీ'' * న్యూ మాంక్ పిక్చర్స్ - గుడ్ డే * సెవెన్ సీస్ అండ్ సెవెన్ హిల్స్ ప్రొడక్షన్స్ - ''పరంతు పో'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్]], సి. ఆర్. బాబీ - [[జస్ట్ మ్యారీడ్]] * [[చందన్ కుమార్]] - ఫ్లర్ట్ * మానస తరుణ్, తరుణ్ శివప్ప - ''చూ మంతర్'' * నివేదితా శివరాజ్కుమార్ - ''ఫైర్ ఫ్లై'' * నగేష్ గోపాల్ - ''నోదివాడారు ఎనంతరే'' * పుష్ప అరుణ్ కుమార్ - ''కొత్తలవాడి'' | valign="top" | * ఆరాధ్య స్టూడియోస్ - ఎకో * ఫైర్ఫ్లై ఫిల్మ్స్ - ''సర్వం మాయ'' * ఫెస్టివల్ సినిమాస్ - ''రాంత్'' * ఇండియన్ సినిమా కంపెనీ - ''నరీవెట్టాా'' * షరాఫ్ యు ధీన్ ప్రొడక్షన్స్ - ''ది పెట్ డిటెక్టివ్'' |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background:#eedd82; width:3000px; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; width:50%; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * [[భీమ్స్ సిసిరోలియో]] - [[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]] * [[దేవి శ్రీ ప్రసాద్]] - ''[[తండేల్]]'' * గౌరా హరి - ''[[మిరాయ్]]'' * హెషామ్ అబ్దుల్ వహాబ్ - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ * [[ఎస్.ఎస్. తమన్]] - ''[[ఓజీ]]'' * [[విజయ్ బుల్గానిన్]] - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' | valign="top" | * [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] - ''[[కూలీ (2025 సినిమా)|కూలీ]]'' * [[ఎ. ఆర్. రెహమాన్]] - ''[[థగ్ లైఫ్]]'' * [[లియోన్ జేమ్స్]] - ''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' * సాయి అభ్యంకర్ - డ్యూడ్ * సీన్ రోల్డాన్ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్|బి. అజనీష్ లోక్నాథ్]] - కాంతార: చాప్టర్ 1 * [[అర్జున్ జన్య]] - బ్రదర్ * చరణ్ రాజ్ - ''ఎక్కా'' * జుడా సంధీ - ''గాథా వైభవ'' * వి. హరికృష్ణా - ''మందా కడలు'' * సుమేద్ కె - ''[[సు ఫ్రమ్ సో|సు నుండి సో]]'' | valign="top" | * [[జేక్స్ బిజోయ్]] - లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర * [[జస్టిన్ ప్రభాకరన్]] - ''సర్వం మాయ'' * ముజీబ్ మజీద్ - కళంకవల్ * సాయి అభ్యంకర్ - ''బాల్టీ'' * [[విష్ణు విజయ్]] -''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ గీత రచయిత</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ గీత రచయిత - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * పూర్ణ చారి - ''[[కోర్ట్|కోర్ట్ః స్టేట్ వర్సెస్ నోబడి]]'' నుండి "ప్రేమలో" * రామ్ పొతినేని - ''[[ఆంధ్రా కింగ్ తాలూకా]]'' నుండి "నువ్వుంటే చాలే" * [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్|భాస్కరభట్ల]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" * [[శ్రీమణి|శ్రీ మణి]] - ''తండేల్'' నుండి "బుజ్జీ తల్లి" * [[వనమాలి]] - ''[[8 వసంతాలు|8 వసంతలు]]'' నుండి "పరిచయమిల" | valign="top" | * కార్తీక్ నేథా - '''థగ్ లైఫ్''<nowiki/>' నుండి 'అంజు వన్నా పూవ్' * మోహన్ రాజన్ - ''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' నుండి "ముగాయ్ మజాయ్" * సారథి - ''సిరాయ్'' నుండి "నిలోతి" * [[విఘ్నేష్ శివన్]], కో శేష - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * వివేక్ - ''రెట్రో'' నుండి "కనిమా" |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * నాగార్జున శర్మ - ''ఎక్కా'' నుండి 'బంగ్లే బంగారి' * ప్రమోద్ మారవంతే - కాంతారా నుండి "మదన మన మోహిని" * పృథ్వీ అంథా - సు ఫ్రమ్ సో నుండి "స్కూటర్ సాంగ్" * శశాంక్ - ''బ్రదర్'' నుండి "నానే నినంతే" * సుని - గాథ వైభవ నుండి "వర్ణమాలె" | valign="top" | * బి. కె. హరినారాయణన్ - తుడరుమ్ నుండి "కన్మణిపూవ్" * [[కైతప్రమ్ దామోదరన్ నంబూత్తిరి|కైతప్రమ్ దామోదర్న్ నంబూదిరి]] - నరీవెట్టా నుండి "మిన్నల్వాలా" * ముహ్సిన్ పరారి - ''లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర నుండి'' "థాని లోకహ్ మురక్కారి" * సుహేల్ కోయా - ''[[జింఖానా|అలప్పుజ జిమ్ఖానా]]'' నుండి "పంజర పంచ్" * వినాయక్ శశికళ - ''బాల్టీ'' నుండి "జలకారి" |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * అనురాగ్ కుల్కర్నీ - 'రాంబాయి వెడ్స్ రాంబాయి "నుండి' రాంబయి నీమీధ నాకు" * [[అర్మాన్ మాలిక్]] - ''[[మిరాయ్]]'' నుండి 'వైబ్ ఉండీ' * [[ధనుష్]] - కుబేర చిత్రం నుండి వచ్చిన "పొయిరా మామా" * [[జావేద్ అలీ]] - ''తండేల్'' నుండి "బుజ్జీ తల్లి" * [[రమణ గోగుల]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" | valign="top" | * రవి జి - మధరాసి నుండి "తంగపూవే"''మధురై'' * [[సంతోష్ నారాయణన్]] - ''రెట్రో'' నుండి "కనిమా" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * సాయి అభ్యంకర్ - డ్యూడ్ నుండి "ఊరం బ్లడ్"''డ్యూడ్.'' * [[విజయ్ యేసుదాస్]] - టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ నుండి 'ఇరాగే' |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * అనురాగ్ కుల్కర్నీ - సు ఫ్రమ్ సో నుండి' డ్యాంక్స్ గీతం" * [[ఆంథోనీ దాసన్]] - ''ఎక్కా'' నుండి "బంగ్లే బంగారి" * దీపక్ బ్లూ - ది డెవిల్ నుండి "ఇద్రే నెమ్డియాగ్ ఇర్బెక్" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] - బ్రదర్ నుండి 'నానే నినంతే' * [[విజయ్ ప్రకాష్]] - 'కాంతారాః చాప్టర్ 1' నుండి 'మదన మన మోహిని' | valign="top" | * జాబ్ కురియన్ - "కావలై చేకవర్" * ఎం. జి. శ్రీకుమార్ - తుడరుమ్ నుండి "కన్మణి పూవ్" * [[సిద్ శ్రీరామ్]] -'మినల్వాలా "''నరీవెట్టాా'' * వినాయక్ శశికళ - ''బాల్టీ'' నుండి "జలకారి" * [[వినీత్ శ్రీనివాసన్]] - సర్వం మాయ నుండి "వెల్లారతారం" |- ! colspan="2" style="background:#eedd82; text-align:center;" |<big>ఉత్తమ మహిళా నేపథ్య గాయని</big> |- ! style="background:#efac00; text-align:center;" |[[సైమా ఉత్తమ నేపథ్య గాయని - తెలుగు|తెలుగు]] ! style="background:#efeb00; text-align:center;" |తమిళ భాష |- | valign="top" | * చిన్మయి శ్రీపాద - ది గర్ల్‌ఫ్రెండ్ నుండి "ఏమ్ జారుగుతోంధి" * [[కె. ఎస్. చిత్ర]] - ''[[8 వసంతాలు|8 వసంతలు]]'' నుండి "పరిచయమిల" * [[మధుప్రియ|మధు ప్రియ]] - ''సంక్రాంతికి వస్తున్నాం'' నుండి "గోదారి గట్టు" * [[శ్రేయా ఘోషల్‌|శ్రేయా ఘోషల్]] - ''తండేల్'' నుండి "హిలెస్సో హిలెస్సా" * సమీరా భరద్వాజ్ - కోర్ట్ నుండి "ప్రేమలో" * శ్రుతి రంజని - ''ఓజీ నుండి'' "సువ్వి సువ్వి" | valign="top" | * చిన్మయి శ్రీపాద - ''బైసన్ కాలమాడన్'' నుండి "చీనిక్కల్లు" * ధీ - ''థగ్ లైఫ్'' నుండి "ముత్త మజ్హై" * [[శ్రుతి హాసన్|శృతి హాసన్]] - '''థగ్ లైఫ్'' "నుండి' విన్వేలీ నాయగా" * సంజనా కల్మాంజే - ''డ్రాగన్'' నుండి "వజితునై" * [[సుభలాషిణి|సుబ్లషినీ]] - ''కూలీ'' నుండి "మోనికా" |- ! style="background:#00def3; text-align:center;" |కన్నడ ! style="background:#4df300; text-align:center;" |మలయాళం |- | valign="top" | * [[అనన్య భట్]] - '''మహాదేవ''<nowiki/>' నుండి 'ఎడేలి తంగాలి' * [[మంగ్లీ (సత్యవతి)|మంగ్లి]] - ఎలుమాలే నుండి "కాపాడో దయావ్రే" * ''[[మార్క్]]'' నుండి "మస్త్ మలైకా"- సాన్వి సుదీప్ * సునిధి గణేష్-గాథ వైభవ నుండి "వర్ణమాలె" * అంకితా కుండు - అన్లాక్ రాఘవ నుండి "రాఘవ రాఘవ" | valign="top" | * అనిలా రాజీవ్ - ''తుడరుమ్'' నుండి "పెమారి" * [[కె. ఎస్. చిత్ర]] - ''పొన్మన్'' నుండి "పకా" * [[నూరన్ సిస్టర్స్|జ్యోతి నూరన్]] - ''లోక'' చాప్టర్ 1: చంద్ర నుండి "థాని లోకహ్ మురక్కారి" * [[శక్తిశ్రీ గోపాలన్]] - ''సర్వం మాయ'' నుండి "పుతు మజ్హా" * సింధు డెల్సన్ - కళంకవల్ నుండి "నీలా కాయుమ్" |} == సూపర్‌లేటివ్స్ == {| class="wikitable" style="display:inline-table;" |+బహుళ నామినేషన్లు పొందిన సినిమాలు !నామినేషన్లు !సినిమా |- ! rowspan="3" |11 |''[[డ్రాగ‌న్|డ్రాగన్]]'' |- |''[[లోకా: ఛాప్టర్ 1 - చంద్ర]]'' |- |''[[మిరాయ్]]'' |- ! rowspan="4" |10 |''[[కాంతార: చాప్టర్ 1]]'' |- |''[[సంక్రాంతికి వస్తున్నాం]]'' |- |''సర్వం మాయ'' |- |''[[తుడరుమ్]]'' |- ! rowspan="3" |9 |''[[కోర్ట్]]'' |- |''[[తండేల్]]'' |- |''[[టూరిస్ట్ ఫ్యామిలీ]]'' |- !8 |''[[సు ఫ్రమ్ సో]]'' |- ! rowspan="3" |7 |''[[బైసన్|బైసన్ కాలమాడన్]]'' |- |''ఎక్కా'' |- |''గాథా వైభవ'' |- ! rowspan="3" |6 |''ఎలుమాళే'' |- |''[[ఓజీ]]'' |- |''[[థగ్ లైఫ్]]'' |- |} == కళాకారులు == {| class="wikitable" |+ !ప్రదర్శనకారుడు !కృషి |- |[[ఫరియా అబ్దుల్లా]] | rowspan="5" |డ్యాన్స్ |- |హర్ష రోషన్ |- |[[నభా నటేష్]] |- |శ్రీదేవి అపల్లా |- |[[ప్రజ్ఞా నగ్రా]] |} == మూలాలు == [[వర్గం:సైమా అవార్డులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా అవార్డులు]] [[వర్గం:2025 తెలుగు సినిమాలు]] pazwkc6brzvr89gfbqbqm3ez4vqyv7e 0 509529 4957078 2026-09-13T06:17:56Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1371449419|Meetha Raghunath]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4957078 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|birth_place=[[ఊటీ]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం|occupation=నటి|years_active=2022–ప్రస్తుతం}} '''మీతా రఘునాథ్''' తమిళ భాష సినిమాలు, టెలివిజన్ ధారావాహికలలో కనిపించే భారతీయ నటి. ఆమె గుడ్ నైట్ (2023) లో తన నటనకు బాగా ప్రసిద్ది చెందింది. == ప్రారంభ జీవితం == మీతా [[ఉదగమండలం|ఊటీ]]<nowiki/>కి చెందిన మధ్యతరగతి కుటుంబంలో పుట్టి పెరిగింది, [[కోయంబత్తూరు]]<nowiki/>లో చదువుకున్నది.<ref name="IE">{{Cite web|last=Sangeetha|first=P.|date=22 August 2025|title=3BHK actress Meetha Raghunath on her films, married life, and her journey from actor to aspiring author|url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2025/Aug/22/3bhk-actress-meetha-raghunath-on-her-films-married-life-and-her-journey-from-actor-to-aspiring-author|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260304020749/https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2025/Aug/22/3bhk-actress-meetha-raghunath-on-her-films-married-life-and-her-journey-from-actor-to-aspiring-author|archive-date=4 March 2026|access-date=5 March 2026|website=[[Indulgexpress]]}}</ref> ఆమెకు ఒక సోదరి ఉంది, వారి తల్లి ఉపాధ్యాయురాలు. చిన్నతనంలో, మీతా పాఠశాల నాటకాలలో చురుకుగా ఉండేది, ఇది నటనపై ఆమె ఆసక్తిని పెంచింది. చిన్నతనంలో తాను సినిమాలు చూడటం చాలా అరుదని, ఫలితంగా చలనచిత్ర ప్రభావాలు లేవని ఆమె అంటుంది. == కెరీర్ == దర్బుక శివ రూపొందించిన ముధల్ నీ ముదివుమ్ నీ (2022) ద్వారా మీతా సినీరంగ ప్రవేశం చేసింది. అదే సంవత్సరం స్ట్రీమింగ్ సిరీస్ ఫైవ్ సిక్స్ సెవెన్ ఎయిట్ లో నటించింది, దీనికి ముందు గుడ్ నైట్ (2023) చిత్రంలోనూ నటించింది. దీనికిగాను మంచి సమీక్షలను అందుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/good-night/movie-review/100151118.cms|title=Good Night Movie Review : Good Night: The snoring is loud enough in a very enjoyable way|date=11 May 2023|work=[[The Times of India]]|access-date=5 March 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230511092505/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/good-night/movie-review/100151118.cms|archive-date=11 May 2023}}</ref> ఆమె నటనకు గాను, ఉత్తమ నటి-తమిళంలో [[సైమా పురస్కారాలు|సైమా అవార్డు]]<nowiki/>కు ఎంపికైంది, ధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటిగా జే.ఎస్.డబ్ల్యూ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|date=17 July 2024|title=SIIMA 2024 Nominations Revealed: Nani's Dasara and Rajinikanth Starrer Jailer Lead with 11 Nominations Each|url=https://www.etvbharat.com/en/!entertainment/siima-2024-nominations-revealed-nanis-dasara-and-rajinikanth-starrer-jailer-lead-with-11-nominations-each-enn24071700580|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717032355/https://www.etvbharat.com/en/!entertainment/siima-2024-nominations-revealed-nanis-dasara-and-rajinikanth-starrer-jailer-lead-with-11-nominations-each-enn24071700580|archive-date=17 July 2024|access-date=5 March 2026|website=[[ETV Network|ETV Bharat News]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Abhay|first=Varsha|date=17 March 2024|title=Empowering Performances: Aishwarya Rajesh, Meetha Raghunath and Bhavani Sre win Best Actress at the JFW Movie Awards 2024!|url=https://jfwonline.com/article/empowering-performances-aishwarya-rajesh-meetha-raghunath-and-bhavani-sre-win-best-actress-at-the-jfw-movie-awards-2024/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306005819/https://jfwonline.com/article/empowering-performances-aishwarya-rajesh-meetha-raghunath-and-bhavani-sre-win-best-actress-at-the-jfw-movie-awards-2024/|archive-date=6 March 2026|access-date=6 March 2026|website=JFW}}</ref> నవంబరు 2023లో, ఆమె ఊటీలో నిశ్చితార్థం చేసుకుంది, మార్చి 2024లో వివాహం చేసుకుంది, కానీ ఆమె భర్త పేరును వెల్లడించలేదు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/in-pics-actress-meetha-ragunath-gets-engaged/articleshow/105489893.cms|title=In Pics: Actress Meetha Ragunath gets engaged|date=25 November 2023|work=[[The Times of India]]|access-date=6 March 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126082608/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/in-pics-actress-meetha-ragunath-gets-engaged/articleshow/105489893.cms|archive-date=26 November 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 March 2024|title=Good Night actor Meetha Raghunath gets married; calls husband her 'whole heart'. See pics|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/good-night-actor-meetha-raghunath-gets-married-calls-husband-her-whole-heart-see-pics-101710761065525.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240426184518/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/good-night-actor-meetha-raghunath-gets-married-calls-husband-her-whole-heart-see-pics-101710761065525.html|archive-date=26 April 2024|access-date=5 March 2026|website=[[Hindustan Times]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=K|first=Janani|date=18 March 2024|title=Pics: 'Good Night' actor Meetha Raghunath gets married|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-good-night-actor-meetha-raghunath-gets-married-2516379-2024-03-18|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240320014417/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-good-night-actor-meetha-raghunath-gets-married-2516379-2024-03-18|archive-date=20 March 2024|access-date=5 March 2026|website=[[India Today]]}}</ref> వివాహం తరువాత, ఆమె అదే సంవత్సరం జూలైలో తన తదుపరి చిత్రానికి సంతకం చేసింది, దీనికి తాత్కాలికంగా ''సిద్ధార్థ్ 40'' అని పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite web|date=15 July 2024|title=திருமணத்திற்கு பிறகு மீண்டும் சினிமாவில் இணைந்த மீதா ரகுநாத்|trans-title=Meetha Raghunath returns to cinema after marriage|url=https://www.dailythanthi.com/cinema/cinemanews/meetha-raghunath-joined-cinema-again-after-marriage-1114149|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009151939/https://www.dailythanthi.com/Cinema/CinemaNews/meetha-raghunath-joined-cinema-again-after-marriage-1114149|archive-date=9 October 2024|access-date=5 March 2026|website=[[Dina Thanthi]]|language=ta}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 July 2024|title='சித்தார்த் 40'-ல் இணைந்த மீதா ரகுநாத்|trans-title=Meetha Raghunath joins ''Siddharth 40''|url=https://www.hindutamil.in/news/cinema/tamil-cinema/1279828-meetha-raghunath-joins-in-siddharth-40.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307002403/https://www.hindutamil.in/news/cinema/tamil-cinema/1279828-meetha-raghunath-joins-in-siddharth-40.html|archive-date=7 March 2026|access-date=6 March 2026|website=[[Hindu Tamil Thisai]]|language=ta}}</ref> తరువాత ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' అని పేరు పెట్టబడిన ఈ చిత్రం 2025లో విడుదలైంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/3bhk-film-review-this-siddharth-sarath-kumar-starrer-radiates-warmth-and-goodness/article69771651.ece|title='3BHK' movie review: This Siddharth-Sarath Kumar-starrer radiates warmth and goodness|last=Ramanujam|first=Srinivasa|date=4 July 2025|work=[[The Hindu]]|access-date=5 March 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250704074310/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/3bhk-film-review-this-siddharth-sarath-kumar-starrer-radiates-warmth-and-goodness/article69771651.ece|archive-date=4 July 2025}}</ref> == ఆసక్తులు == బాల్యం నుండి, మీతా సాహిత్యం, ముఖ్యంగా జపనీస్ రచయిత హారుకి మురకామి రచనలకు గొప్ప అభిమాని. స్థానిక బడగ మాట్లాడే ఆమె, ఇంగ్లీష్, తమిళం, హిందీ అనర్గళంగా మాట్లాడగలదు, [[తెలుగు]], [[మలయాళం]] సాధారణ అవగాహన కలిగి ఉంది. [[కొరియన్ భాష|కొరియన్]], [[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచ్]], [[జర్మన్ భాష|జర్మన్]] భాషలు నేర్చుకోవడానికి ప్రయత్నించింది. మీతా కూడా ఒక ఔత్సాహిక రచయిత్రి, మొదట్లో కవిత్వంపై మాత్రమే ఆసక్తి ఉండేది, తరువాత ఆమె ఇతర రచనల రూపాలకు విస్తరించింది. 2025 ఆగస్టులో, ఆమె కొన్ని సంవత్సరాలుగా ఒక పుస్తకం రాస్తున్నానని, దానిని పూర్తి చేయాలని భావిస్తున్నట్లు వెల్లడించింది.<ref name="IE" /> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === సినిమా === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !గమనిక |- |2022 |''ముధల్ నీ ముదివమ్ నీ'' |రేఖా | |- |2023 |''[[గుడ్ నైట్ (2023 సినిమా)|గుడ్ నైట్]]'' |అను | |- |2025 |''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' |ఆర్తి | |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !నెట్‌వర్క్ |- |2022 |''ఫైవ్ సిక్స్ సెవెన్ ఏయిట్'' |శ్వేత |[[జీ5]] |} == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 9d6ooy1wny441wpwtwrdgetm44cmeqo 4957080 4957078 2026-09-13T06:18:27Z Muralikrishna m 106628 4957080 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|birth_place=[[ఊటీ]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం|occupation=నటి|years_active=2022–ప్రస్తుతం}} '''మీతా రఘునాథ్''' తమిళ భాష సినిమాలు, టెలివిజన్ ధారావాహికలలో కనిపించే భారతీయ నటి. ఆమె గుడ్ నైట్ (2023) లో తన నటనకు బాగా ప్రసిద్ది చెందింది. == ప్రారంభ జీవితం == మీతా [[ఉదగమండలం|ఊటీ]]<nowiki/>కి చెందిన మధ్యతరగతి కుటుంబంలో పుట్టి పెరిగింది, [[కోయంబత్తూరు]]<nowiki/>లో చదువుకున్నది.<ref name="IE">{{Cite web|last=Sangeetha|first=P.|date=22 August 2025|title=3BHK actress Meetha Raghunath on her films, married life, and her journey from actor to aspiring author|url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2025/Aug/22/3bhk-actress-meetha-raghunath-on-her-films-married-life-and-her-journey-from-actor-to-aspiring-author|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260304020749/https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2025/Aug/22/3bhk-actress-meetha-raghunath-on-her-films-married-life-and-her-journey-from-actor-to-aspiring-author|archive-date=4 March 2026|access-date=5 March 2026|website=[[Indulgexpress]]}}</ref> ఆమెకు ఒక సోదరి ఉంది, వారి తల్లి ఉపాధ్యాయురాలు. చిన్నతనంలో, మీతా పాఠశాల నాటకాలలో చురుకుగా ఉండేది, ఇది నటనపై ఆమె ఆసక్తిని పెంచింది. చిన్నతనంలో తాను సినిమాలు చూడటం చాలా అరుదని, ఫలితంగా చలనచిత్ర ప్రభావాలు లేవని ఆమె అంటుంది. == కెరీర్ == దర్బుక శివ రూపొందించిన ముధల్ నీ ముదివుమ్ నీ (2022) ద్వారా మీతా సినీరంగ ప్రవేశం చేసింది. అదే సంవత్సరం స్ట్రీమింగ్ సిరీస్ ఫైవ్ సిక్స్ సెవెన్ ఎయిట్ లో నటించింది, దీనికి ముందు గుడ్ నైట్ (2023) చిత్రంలోనూ నటించింది. దీనికిగాను మంచి సమీక్షలను అందుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/good-night/movie-review/100151118.cms|title=Good Night Movie Review : Good Night: The snoring is loud enough in a very enjoyable way|date=11 May 2023|work=[[The Times of India]]|access-date=5 March 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230511092505/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/good-night/movie-review/100151118.cms|archive-date=11 May 2023}}</ref> ఆమె నటనకు గాను, ఉత్తమ నటి-తమిళంలో [[సైమా పురస్కారాలు|సైమా అవార్డు]]<nowiki/>కు ఎంపికైంది, ధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటిగా జే.ఎస్.డబ్ల్యూ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|date=17 July 2024|title=SIIMA 2024 Nominations Revealed: Nani's Dasara and Rajinikanth Starrer Jailer Lead with 11 Nominations Each|url=https://www.etvbharat.com/en/!entertainment/siima-2024-nominations-revealed-nanis-dasara-and-rajinikanth-starrer-jailer-lead-with-11-nominations-each-enn24071700580|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717032355/https://www.etvbharat.com/en/!entertainment/siima-2024-nominations-revealed-nanis-dasara-and-rajinikanth-starrer-jailer-lead-with-11-nominations-each-enn24071700580|archive-date=17 July 2024|access-date=5 March 2026|website=[[ETV Network|ETV Bharat News]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Abhay|first=Varsha|date=17 March 2024|title=Empowering Performances: Aishwarya Rajesh, Meetha Raghunath and Bhavani Sre win Best Actress at the JFW Movie Awards 2024!|url=https://jfwonline.com/article/empowering-performances-aishwarya-rajesh-meetha-raghunath-and-bhavani-sre-win-best-actress-at-the-jfw-movie-awards-2024/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306005819/https://jfwonline.com/article/empowering-performances-aishwarya-rajesh-meetha-raghunath-and-bhavani-sre-win-best-actress-at-the-jfw-movie-awards-2024/|archive-date=6 March 2026|access-date=6 March 2026|website=JFW}}</ref> నవంబరు 2023లో, ఆమె ఊటీలో నిశ్చితార్థం చేసుకుంది, మార్చి 2024లో వివాహం చేసుకుంది, కానీ ఆమె భర్త పేరును వెల్లడించలేదు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/in-pics-actress-meetha-ragunath-gets-engaged/articleshow/105489893.cms|title=In Pics: Actress Meetha Ragunath gets engaged|date=25 November 2023|work=[[The Times of India]]|access-date=6 March 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126082608/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/in-pics-actress-meetha-ragunath-gets-engaged/articleshow/105489893.cms|archive-date=26 November 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 March 2024|title=Good Night actor Meetha Raghunath gets married; calls husband her 'whole heart'. See pics|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/good-night-actor-meetha-raghunath-gets-married-calls-husband-her-whole-heart-see-pics-101710761065525.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240426184518/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/good-night-actor-meetha-raghunath-gets-married-calls-husband-her-whole-heart-see-pics-101710761065525.html|archive-date=26 April 2024|access-date=5 March 2026|website=[[Hindustan Times]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=K|first=Janani|date=18 March 2024|title=Pics: 'Good Night' actor Meetha Raghunath gets married|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-good-night-actor-meetha-raghunath-gets-married-2516379-2024-03-18|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240320014417/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-good-night-actor-meetha-raghunath-gets-married-2516379-2024-03-18|archive-date=20 March 2024|access-date=5 March 2026|website=[[India Today]]}}</ref> వివాహం తరువాత, ఆమె అదే సంవత్సరం జూలైలో తన తదుపరి చిత్రానికి సంతకం చేసింది, దీనికి తాత్కాలికంగా ''సిద్ధార్థ్ 40'' అని పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite web|date=15 July 2024|title=திருமணத்திற்கு பிறகு மீண்டும் சினிமாவில் இணைந்த மீதா ரகுநாத்|trans-title=Meetha Raghunath returns to cinema after marriage|url=https://www.dailythanthi.com/cinema/cinemanews/meetha-raghunath-joined-cinema-again-after-marriage-1114149|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009151939/https://www.dailythanthi.com/Cinema/CinemaNews/meetha-raghunath-joined-cinema-again-after-marriage-1114149|archive-date=9 October 2024|access-date=5 March 2026|website=[[Dina Thanthi]]|language=ta}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 July 2024|title='சித்தார்த் 40'-ல் இணைந்த மீதா ரகுநாத்|trans-title=Meetha Raghunath joins ''Siddharth 40''|url=https://www.hindutamil.in/news/cinema/tamil-cinema/1279828-meetha-raghunath-joins-in-siddharth-40.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307002403/https://www.hindutamil.in/news/cinema/tamil-cinema/1279828-meetha-raghunath-joins-in-siddharth-40.html|archive-date=7 March 2026|access-date=6 March 2026|website=[[Hindu Tamil Thisai]]|language=ta}}</ref> తరువాత ''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' అని పేరు పెట్టబడిన ఈ చిత్రం 2025లో విడుదలైంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/3bhk-film-review-this-siddharth-sarath-kumar-starrer-radiates-warmth-and-goodness/article69771651.ece|title='3BHK' movie review: This Siddharth-Sarath Kumar-starrer radiates warmth and goodness|last=Ramanujam|first=Srinivasa|date=4 July 2025|work=[[The Hindu]]|access-date=5 March 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250704074310/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/3bhk-film-review-this-siddharth-sarath-kumar-starrer-radiates-warmth-and-goodness/article69771651.ece|archive-date=4 July 2025}}</ref> == ఆసక్తులు == బాల్యం నుండి, మీతా సాహిత్యం, ముఖ్యంగా జపనీస్ రచయిత హారుకి మురకామి రచనలకు గొప్ప అభిమాని. స్థానిక బడగ మాట్లాడే ఆమె, ఇంగ్లీష్, తమిళం, హిందీ అనర్గళంగా మాట్లాడగలదు, [[తెలుగు]], [[మలయాళం]] సాధారణ అవగాహన కలిగి ఉంది. [[కొరియన్ భాష|కొరియన్]], [[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచ్]], [[జర్మన్ భాష|జర్మన్]] భాషలు నేర్చుకోవడానికి ప్రయత్నించింది. మీతా కూడా ఒక ఔత్సాహిక రచయిత్రి, మొదట్లో కవిత్వంపై మాత్రమే ఆసక్తి ఉండేది, తరువాత ఆమె ఇతర రచనల రూపాలకు విస్తరించింది. 2025 ఆగస్టులో, ఆమె కొన్ని సంవత్సరాలుగా ఒక పుస్తకం రాస్తున్నానని, దానిని పూర్తి చేయాలని భావిస్తున్నట్లు వెల్లడించింది.<ref name="IE" /> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === సినిమా === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !గమనిక |- |2022 |''ముధల్ నీ ముదివమ్ నీ'' |రేఖా | |- |2023 |''[[గుడ్ నైట్ (2023 సినిమా)|గుడ్ నైట్]]'' |అను | |- |2025 |''[[3 బీహెచ్‌‌‌‌కే]]'' |ఆర్తి | |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !నెట్‌వర్క్ |- |2022 |''ఫైవ్ సిక్స్ సెవెన్ ఏయిట్'' |శ్వేత |[[జీ5]] |} == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] d13kl1mfg6r9b3cj2b1u08jvz3kdktb 0 509530 4957086 2026-09-13T06:41:13Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1370647672|Schlager music]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4957086 wikitext text/x-wiki {{Infobox music genre | name = ''Schlager'' | stylistic_origins = '''Original''' {{hlist|[[pop music|Pop]]|[[rock and roll]]|[[swing music|swing]]|[[Country music|country]]|[[folk music|folk]]|[[Jazz music|jazz]]}} '''Subsequent:'''{{hlist|[[pop music|Pop]]|[[Europop]]|[[Country music|country]]|[[folk music|folk]]|[[Rock music|rock]]}} | cultural_origins = 1950s, West Germany,<ref>Creekmur, Corey K., and Linda Y. Mokdad. The International Film Musical. Edinburgh University Press, 2012.</ref> East Germany and Austria | derivatives = | subgenrelist = | subgenres = ''[[Dansband]]'' | fusiongenres = | regional_scenes = {{hlist|[[Central Europe]]|[[Northern Europe]]|[[Southeast Europe]]}} | other_topics = [[Music of Germany]] }} '''''స్ల్కాగర్''''' ({{IPA|de|ˈʃlaːɡɐ|lang}}, " [[wiktionary:Schlager#German|హిట్(లు)]] ") <ref name="ASEPMP">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Eq7nilnv93cC|title=A Song for Europe: Popular Music and Politics in the Eurovision Song Contest|last=Raykoff|first=Ivan|last2=Deam Tobin|first2=Robert|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|year=2007|isbn=9780754658795|location=London England and Burlington, Vermont, US|pages=37–58}}</ref> అనేది యూరోపియన్ [[ప్రజా సంగీతం|పాపులర్ మ్యూజిక్]] ఒక శైలి, ఇది సాధారణంగా సరళమైన, తేలికైన, తరచుగా భావోద్వేగభరితమైన సాహిత్యం కలిగిన పాప్ సంగీతంలోని గాత్ర భాగాలకు ఆకట్టుకునే వాయిద్య సహకారాల ద్వారా నిర్వచించబడుతుంది. [[File:Michelle_in_Berlijn.jpg|కుడి|thumb| మిషెల్ 15 మార్చి 2017న బెర్లిన్‌లో ప్రదర్శన ఇస్తోంది, అక్కడ ఆమె స్ల్కాగర్‌లతో పాటు బల్లాడ్‌లను కూడా పాడింది.]] ''స్ల్కాగర్'' పాటలు సాధారణంగా తేలికపాటి [[పాప్ మ్యూజిక్|పాప్]] ట్యూన్‌లు లేదా సరళమైన, ఆకట్టుకునే శ్రావ్యతలతో కూడిన మధురమైన, భావోద్వేగభరితమైన బల్లాడ్‌లుగా ఉంటాయి. వారి పాటల సాహిత్యం సాధారణంగా ప్రేమ, సంబంధాలు, భావాల చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. ''స్ల్కాగర్'' ఉత్తరాది రకం (ముఖ్యంగా ఫిన్లాండ్‌లో) ఫిన్నిక్, నార్డిక్, స్లావిక్, తూర్పు యూరోపియన్ [[జానపద సంగీతం|జానపద గీతాల]] నుండి అంశాలను స్వీకరించింది, దీని సాహిత్యం విషాదభరితమైన, శోకగీత ఇతివృత్తాల వైపు మొగ్గు చూపుతుంది. సంగీతపరంగా, ''స్ల్కాగర్'' [[ఈజీ లిజనింగ్]] వంటి శైలులతో సారూప్యతలను కలిగి ఉంటుంది. ఈ శైలి యూరోవిజన్ సాంగ్ కాంటెస్ట్ ప్రారంభ సంవత్సరాలలో తరచుగా ప్రాతినిధ్యం వహించింది, కానీ అప్పటి నుండి ఇతర పాప్ సంగీత శైలులచే భర్తీ చేయబడింది. <ref name="ASEPMP" /> == వ్యుత్పత్తి == ''Schlager'' అనేది జర్మన్ నుండి రుణ పదం ( ''స్క్లాజెన్'' నుండి 'హిట్'). ఇది కొన్ని ఇతర భాషలలోకి కూడా వచ్చింది ( బల్గేరియన్, [[డానిష్ భాష|డానిష్]], [[నార్వేజియన్ భాష|నార్వేజియన్]], [[స్వీడిష్ భాష|స్వీడిష్]], [[డచ్ భాష|డచ్]], [[చెక్ భాష|చెక్]], క్రొయేషియన్, ఫిన్నిష్, హంగేరియన్, లిథువేనియన్, లాట్వియన్, ఎస్టోనియన్, సెర్బియన్, టర్కిష్, [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]], [[హీబ్రూ భాష|హీబ్రూ]], రొమేనియన్ <ref>{{Cite web|title=Dexonline|url=http://dexonline.ro/definitie/%C8%99lag%C4%83r|access-date=8 July 2018|website=Dexonline.ro}}</ref> వంటివి), అక్కడ అది {{Nowrap|"(musical)}} హిట్" అనే అర్థాన్ని నిలుపుకుంది. == మధ్య ఐరోపా == [[File:Musikantenstadl-Tournee_2010,_Wien_(18)_Francine_Jordi_und_Andy_Borg.jpg|కుడి|thumb| ఆస్ట్రియన్ గాయకుడు, ప్రెజెంటర్ ఆండీ బోర్గ్, స్విస్ గాయని ఫ్రాన్సిన్ జోర్డి]] జర్మన్ స్ల్కాగర్ మూలాలు పురాతనమైనవి. వాస్తవానికి, ఆ పదానికి దెబ్బ లేదా తాకిడి అని అర్థం. సంగీతానికి సంబంధించి ఈ పదాన్ని దాని అసలు అర్థంలో మొదటిసారిగా 1867 ఫిబ్రవరి 17న ''వీనర్ ఫ్రేమ్డెన్-బ్లాట్ అనే'' వార్తాపత్రికలో జోహన్ స్ట్రాస్ II రచించిన ది బ్లూ డాన్యూబ్ గురించి వచ్చిన ప్రారంభ రాత్రి విమర్శలో ఉపయోగించారు. <ref>Norbert Linke: ''Musik erobert die Welt. Wie die Wiener Familie Strauß die „Unterhaltungsmusik“ revolutionierte''. Herold, Wien 1987, {{ISBN|3-7008-0361-3}}, S. 204.</ref> ప్రస్తుత అర్థంలో స్ల్కాగర్ సంగీతానికి ఒక మూలం ఒపెరెట్టా కావచ్చు, ఇది ఇరవయ్యవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. 1920లు, 1930లలో, కామెడీయన్ హార్మోనిస్ట్స్, రూడీ షురిక్ ఈ కొత్త సంగీతానికి పునాదులు వేశారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.spiegel.de/einestages/deutsches-liedgut-a-949272.html|title=Der Schlager hat sich selbst entmannt|last=Alsmann|first=Götz|date=8 May 2008|work=[[Der Spiegel]]|access-date=26 September 2015|language=de}}</ref> 1940, 50, 60వ దశకం ప్రారంభంలో ప్రసిద్ధి చెందిన స్ల్కాగర్ గాయకులలో లాలే ఆండర్సన్, ఫ్రెడ్డీ క్విన్, ఐవో రోబిక్, గెర్హార్డ్ వెండ్‌లాండ్, కాటెరినా వాలెంటే, మార్గోట్ ఎస్కెన్స్, కోనీ ఫ్రోబోస్ ఉన్నారు. 1960లలో ( పీటర్ అలెగ్జాండర్, రాయ్ బ్లాక్‌లతో ), 1970ల ప్రారంభంలో జర్మనీ, ఆస్ట్రియాలో స్ల్కాగర్ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందింది. 1990ల మధ్యకాలం నుండి 2000ల ప్రారంభం వరకు, జర్మనీలో గిల్డో హార్న్, <ref name="ASEPMP" /> [[:de:Dieter Thomas Kuhn|డీటర్ థామస్ కుహ్న్]], మిషెల్, [[:de:Petra Perle|పెట్రా పెర్లే]] వంటి వారి ద్వారా స్ల్కాగర్ విస్తృతంగా పునరుద్ధరించబడింది. డాన్స్ క్లబ్‌లు సాయంత్రం పూట వరుసగా కొన్ని స్ల్కాగర్ పాటలను ప్లే చేసేవి, 1970ల నాటి స్ల్కాగర్ కవర్ వెర్షన్లు, కొత్త పాటలలో ప్రత్యేకత కలిగిన అనేక కొత్త బ్యాండ్‌లు ఏర్పడ్డాయి. [[File:Helene-Fischer-Schleyerhalle.jpg|కుడి|thumb| జర్మన్ కళాకారిణి హెలెన్ ఫిషర్]] కొంతమంది జర్మన్లు స్ల్కాగర్‌ను తమ దేశీయ సంగీతంగా భావిస్తారు, [[కంట్రీ మ్యూజిక్|అమెరికన్ కంట్రీ]], టెక్స్-మెక్స్ సంగీతాలు రెండూ స్ల్కాగర్ సంస్కృతిలో ప్రధాన అంశాలుగా ఉన్నాయి. (" Is This the Way to Amarillo " పాటను స్ల్కాగర్ సంగీత సందర్భాలలో తరచుగా, సాధారణంగా ఆంగ్ల మూల రూపంలో ప్లే చేస్తారు.) 1975, 1981 మధ్య, జర్మన్-శైలి స్ల్కాగర్ డిస్కో -ఆధారితంగా మారింది, అనేక విధాలుగా ఆ కాలంలోని ప్రధాన స్రవంతి డిస్కో సంగీతంతో విలీనమైంది. మరియాన్నె రోసెన్‌బర్గ్ వంటి గాయకులు స్ల్కాగర్, డిస్కో హిట్‌లు రెండింటినీ రికార్డ్ చేశారు. జర్మన్ బ్యాండ్ డిషింగిస్ ఖాన్ వారి " మాస్కో " పాట తొలి ఆధునిక, నృత్య-ఆధారిత స్ల్కాగర్‌లలో ఒకటి. ఇది 1970లు, 1980ల ప్రారంభంలో స్ల్కాగర్, ప్రధాన స్రవంతి డిస్కో, యూరో-డిస్కోలతో ఎలా మిళితమైందో మరోసారి చూపిస్తుంది. జింగిస్ ఖాన్, ప్రధానంగా యూరో-డిస్కో బ్యాండ్ అయినప్పటికీ, డిస్కో ప్రభావం ఉన్న స్ల్కాగర్‌ను కూడా వాయించేది. ప్రముఖ స్క్లాజర్ గాయకులలో మైఖేల్ హోల్మ్, రోలాండ్ కైజర్, హన్సి హింటర్‌సీర్, జుర్గెన్ డ్రూస్, ఆండ్రియా బెర్గ్, హీంట్జే సైమన్స్, హెలెన్ ఫిషర్, నికోల్, క్లాడియా జంగ్, ఆండ్రియా జుర్జెన్స్, మిచెల్, క్రిస్టినా సిమ్‌బెర్జెర్సెన్ [[మరియన్ రోసెన్బర్గ్|,]] క్రిస్టినా బాచెస్సెన్, [[డేనియెలా ఆల్ఫినిటో|డానియేలా అల్ఫినిటో]], సెమినో రోస్సీ, విక్కీ లియాండ్రోస్, [[:de:Leonard (Sänger)|లియోనార్డ్]], DJ ఓట్జీ, ఆండ్రియాస్ గబాలియర్, ఇటీవల, బీట్రైస్ ఎగ్లీ, థామస్ అండర్స్ . 2010లలో హాంబర్గ్‌లో, స్ల్కాగర్ అభిమానులు ఇప్పటికీ ఏటా లక్షల సంఖ్యలో గుమిగూడేవారు, <ref>{{Cite web|date=21 July 2012|title="Schlagermove" - Atlantic Alliance|url=http://www.atlanticalliance.eu/event/schlagermove?page=15|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120721003943/http://www.atlanticalliance.eu/event/schlagermove?page=15|archive-date=21 July 2012|access-date=20 November 2018|website=Archive.today}}</ref> "స్ల్కాగర్ మూవ్" అని పిలువబడే వీధి ఊరేగింపుల కోసం 1970ల నాటి దుస్తులను ధరించేవారు. సంవత్సరం పొడవునా అనేక ప్రధాన జర్మన్ నగరాల్లో జరిగే అనేక చిన్న స్ల్కాగర్ సంగీత పార్టీలకు కూడా స్ల్కాగర్ మూవ్ అనే పేరును ఉపయోగిస్తారు. <ref>{{Cite web|title=Schlagermove - Home|url=http://www.schlagermove.de/|access-date=8 July 2018|website=Schlagermove.de}}</ref> (ఈ పునరుజ్జీవనం కొన్నిసార్లు కిట్ష్, క్యాంప్‌తో ముడిపడి ఉంటుంది.) ఈలోగా, ప్రైవేట్ రేడియో స్ల్కాగర్‌ను తిరిగి రేడియోలోకి తీసుకువచ్చింది. స్ల్కాగర్ రేడియో అనేది జర్మనీలో FM, DAB+ రెండింటిలోనూ ప్రసార టవర్ల ద్వారా తన కార్యక్రమాన్ని భూమిపై ప్రసారం చేసే ఒక స్టేషన్. <ref>{{Cite web|date=2024-09-27|title=Schlager Radio · Hör auf Dein Herz!|url=https://www.schlagerradio.de/|access-date=2024-09-30|website=Schlager Radio (Original)|language=de-DE}}</ref> శైలీపరంగా, స్ల్కాగర్ జర్మన్ "పార్టీ పాప్" లేదా " పార్టీ-స్ల్కాగర్ " (ఉదా " లేలా ", 2022) ను ప్రభావితం చేస్తూనే ఉంది: <ref>{{Cite web|last=Koch|first=Tanit|last2=mattwithers|date=2022-07-27|title=Germansplaining: The song of the silly season|url=https://www.theneweuropean.co.uk/germansplaining-the-song-of-the-silly-season/|access-date=2022-10-10|website=The New European|language=en-GB}}</ref> అంటే, ఆప్రెస్-స్కీ బార్‌లు, మల్లోర్కన్ మాస్ డిస్కోలలో ఎక్కువగా వినబడే సంగీతం. సమకాలీన స్క్లేగర్ తరచుగా వోల్క్‌స్టమ్లిచే మ్యూసిక్‌తో కలిసి ఉంటుంది. ఇది ఒక వ్యంగ్యపూరితమైన కిట్ష్ పునరుజ్జీవనంలో భాగం కాకపోతే, ఈ రెండు సంగీత శైలుల పట్ల అభిరుచి సాధారణంగా జానపద పబ్‌లు, వినోద ప్రదర్శనలు, బౌలింగ్ లీగ్ వేదికలతో ముడిపడి ఉంటుంది. ఆంగ్లం మాట్లాడే ప్రపంచంలో, తమ శైలిలో స్ల్కాగర్ అంశాలను చేర్చిన అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సమూహం బహుశా ABBA కావచ్చు, ఈ బ్యాండ్ సాంప్రదాయ స్వీడిష్ సంగీతం, స్ల్కాగర్, పాప్-రాక్‌లను మిళితం చేసి వారి స్వంత శైలిని సృష్టించుకుంది. [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] ao4bqbu9408nw0e984xjeijit62n8ye 3 509531 4957091 2026-09-13T07:30:33Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957091 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Lpuwikiuser గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Lpuwikiuser గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:30, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 8uf6us7e7kh04d0o9f93cemk7534j6o 3 509532 4957092 2026-09-13T07:30:57Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957092 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Hn18 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Hn18 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:30, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) oinlcmh93k2hvny128o2j5x65lza38e 3 509533 4957093 2026-09-13T07:32:04Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957093 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Sima shimony గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Sima shimony గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:32, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 9w6fzt7enrmqusq8yfr45jroverjtj5 3 509534 4957095 2026-09-13T07:33:47Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957095 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Roneyjoseph గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Roneyjoseph గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:33, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) q4gafu0a41qwwu69xw3v8yadk3mhx22 3 509535 4957097 2026-09-13T07:34:54Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957097 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">చంద్రమౌళి కోగిల గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> చంద్రమౌళి కోగిల గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:34, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) mxu4xyd8tasyfr7r53ipe4s6cxxlhxd 3 509536 4957098 2026-09-13T07:35:32Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957098 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Krishna bbk గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Krishna bbk గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:35, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) gy25bwwqukyfoe98voj834l7365xlu4 3 509537 4957099 2026-09-13T07:36:06Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957099 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">MarionetteMaster6727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> MarionetteMaster6727 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:36, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) twdks7hzhhxv7hkw8bzq5n42monk41h 3 509538 4957100 2026-09-13T07:40:06Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957100 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Hitha234 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Hitha234 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:40, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 6zje284qu1ozdg4hkgi7xl7jvtf2vcr 0 509539 4957107 2026-09-13T07:52:27Z Gantela divya 152407 కొత్త వ్యాసం 4957107 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ 24n79iqe7mdn2ka944uxt8i2wsgv6b6 4957108 4957107 2026-09-13T07:53:51Z Gantela divya 152407 4957108 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని ldrlip3sgk45nmt2mao61qfm3z7s1o2 4957109 4957108 2026-09-13T07:54:22Z Gantela divya 152407 4957109 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ag8a0ka94432jg1lnjnqppu8q6ax7cz 4957110 4957109 2026-09-13T07:54:47Z Gantela divya 152407 4957110 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన మహాలక్ష్మి పథకం కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు apwpjd9t2jl3903hbufauniuu6jug4g 4957111 4957110 2026-09-13T07:55:09Z Gantela divya 152407 4957111 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన మహాలక్ష్మి పథకం కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే 7an0ohjkg7zk56il9qq01p6q768d54a 4957112 4957111 2026-09-13T07:55:31Z Gantela divya 152407 4957112 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన మహాలక్ష్మి పథకం కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది. 2fqpebny44o8kduu1kfyipuezq4m2xe 4957113 4957112 2026-09-13T07:55:59Z Gantela divya 152407 4957113 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన మహాలక్ష్మి పథకం కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది. వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం రైతు భరోసా గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం f89h0ft7vg5lr8n8sgog2hyyevi1x4x 4957114 4957113 2026-09-13T07:56:22Z Gantela divya 152407 4957114 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన మహాలక్ష్మి పథకం కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది. వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం రైతు భరోసా గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. fskeppj4h9ei8qvj78e7no6ex135fx5 4957115 4957114 2026-09-13T07:56:47Z Gantela divya 152407 4957115 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన మహాలక్ష్మి పథకం కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది. వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం రైతు భరోసా గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన గృహ జ్యోతి పథకం రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం 6kyiesocqefyq82tjobddfybi25g0jy 4957116 4957115 2026-09-13T07:57:09Z Gantela divya 152407 4957116 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన మహాలక్ష్మి పథకం కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది. వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం రైతు భరోసా గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన గృహ జ్యోతి పథకం రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల imeyw21pvf31x5hwrjaq5vunoe9clig 4957117 4957116 2026-09-13T07:57:35Z Gantela divya 152407 4957117 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన మహాలక్ష్మి పథకం కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది. వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం రైతు భరోసా గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన గృహ జ్యోతి పథకం రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు. 099jxigkeyuvq2a1fzzupyvh5ghgs8j 4957118 4957117 2026-09-13T07:58:05Z Gantela divya 152407 4957118 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన మహాలక్ష్మి పథకం కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది. వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం రైతు భరోసా గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన గృహ జ్యోతి పథకం రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు. యువత మరియు విద్యార్థుల ఉన్నత చదువుల కోసం ప్రకటించిన యువ వికాసం పథకం కింద విద్యార్థులకు రూ. 5 లక్షల విలువైన 'రాజీవ్ విద్యా భరోసా కార్డ్' ఇస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. దీని ద్వారా కళాశాల ఫీజులు, కోచింగ్ ఫీజులు చెల్లించుకునే సదుపాయాన్ని కల్పించడంతో పాటు, ప్రతి మండలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో కూడిన 'తెలంగాణ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్స్' ఏర్పాటును 0i5i2a9nw2hs2eoa8j7i1ir45bmisz3 4957119 4957118 2026-09-13T07:58:40Z Gantela divya 152407 4957119 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన మహాలక్ష్మి పథకం కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది. వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం రైతు భరోసా గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన గృహ జ్యోతి పథకం రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు. యువత మరియు విద్యార్థుల ఉన్నత చదువుల కోసం ప్రకటించిన యువ వికాసం పథకం కింద విద్యార్థులకు రూ. 5 లక్షల విలువైన 'రాజీవ్ విద్యా భరోసా కార్డ్' ఇస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. దీని ద్వారా కళాశాల ఫీజులు, కోచింగ్ ఫీజులు చెల్లించుకునే సదుపాయాన్ని కల్పించడంతో పాటు, ప్రతి మండలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో కూడిన 'తెలంగాణ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్స్' ఏర్పాటును ప్రతిపాదించింది. చివరగా, సామాజిక భద్రత మరియు పేదల ఆరోగ్యం కోసం తెచ్చిన '''చేయూత''' గ్యారంటీ కింద రాజీవ్ ఆరోగ్యశ్రీ ఉచిత వైద్య బీమా పరిమితిని రూ. 10 లక్షలకు పెంచి, పేదలకు ఉచిత కార్పొరేట్ వైద్య సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం ఇప్పటికే అందుబాటులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు వృద్ధులు, వితంతువులు, వికలాంగుల ఆసరా పెన్షన్ మొత్తాన్ని నెలకి రూ. 4,000 లకు పెంచే హామీ కోసం బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేక నిధుల కేటాయింపులు జరుపుతున్నారు. ---- evaq6nh03rf8vcw0zl3p1gl3fa4n368 4957120 4957119 2026-09-13T08:01:14Z Gantela divya 152407 4957120 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన '''మహాలక్ష్మి పథకం''' కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది. వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం '''రైతు భరోసా''' గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన '''గృహ జ్యోతి పథకం''' రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు. యువత మరియు విద్యార్థుల ఉన్నత చదువుల కోసం ప్రకటించిన '''యువ వికాసం పథకం''' కింద విద్యార్థులకు రూ. 5 లక్షల విలువైన 'రాజీవ్ విద్యా భరోసా కార్డ్' ఇస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. దీని ద్వారా కళాశాల ఫీజులు, కోచింగ్ ఫీజులు చెల్లించుకునే సదుపాయాన్ని కల్పించడంతో పాటు, ప్రతి మండలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో కూడిన 'తెలంగాణ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్స్' ఏర్పాటును ప్రతిపాదించింది. చివరగా, సామాజిక భద్రత మరియు పేదల ఆరోగ్యం కోసం తెచ్చిన '''చేయూత''' గ్యారంటీ కింద రాజీవ్ ఆరోగ్యశ్రీ ఉచిత వైద్య బీమా పరిమితిని రూ. 10 లక్షలకు పెంచి, పేదలకు ఉచిత కార్పొరేట్ వైద్య సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం ఇప్పటికే అందుబాటులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు వృద్ధులు, వితంతువులు, వికలాంగుల ఆసరా పెన్షన్ మొత్తాన్ని నెలకి రూ. 4,000 లకు పెంచే హామీ కోసం బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేక నిధుల కేటాయింపులు జరుపుతున్నారు. ---- ttq6d1hefnvjw2x8jaycno3b6udeiff 4957121 4957120 2026-09-13T08:05:02Z Gantela divya 152407 మూలాలు 4957121 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది.<ref>{{Cite news|url=[https://sakshi.com సాక్షి వార్తా దినపత్రిక - తెలంగాణ బడ్జెట్ కేటాయింపులు (గృహజ్యోతి, చేయూత, రైతు భరోసా వివరాలు)]|title=|work=}}</ref> ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన '''మహాలక్ష్మి పథకం''' కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది. వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం '''రైతు భరోసా''' గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన '''గృహ జ్యోతి పథకం''' రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు. యువత మరియు విద్యార్థుల ఉన్నత చదువుల కోసం ప్రకటించిన '''యువ వికాసం పథకం''' కింద విద్యార్థులకు రూ. 5 లక్షల విలువైన 'రాజీవ్ విద్యా భరోసా కార్డ్' ఇస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. దీని ద్వారా కళాశాల ఫీజులు, కోచింగ్ ఫీజులు చెల్లించుకునే సదుపాయాన్ని కల్పించడంతో పాటు, ప్రతి మండలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో కూడిన 'తెలంగాణ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్స్' ఏర్పాటును ప్రతిపాదించింది. చివరగా, సామాజిక భద్రత మరియు పేదల ఆరోగ్యం కోసం తెచ్చిన '''చేయూత''' గ్యారంటీ కింద రాజీవ్ ఆరోగ్యశ్రీ ఉచిత వైద్య బీమా పరిమితిని రూ. 10 లక్షలకు పెంచి, పేదలకు ఉచిత కార్పొరేట్ వైద్య సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం ఇప్పటికే అందుబాటులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు వృద్ధులు, వితంతువులు, వికలాంగుల ఆసరా పెన్షన్ మొత్తాన్ని నెలకి రూ. 4,000 లకు పెంచే హామీ కోసం బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేక నిధుల కేటాయింపులు జరుపుతున్నారు. '''మూలాలు''' ---- qwpzo5imbb98qccosvy1xbw81wjk43y 4957122 4957121 2026-09-13T08:07:36Z Gantela divya 152407 4957122 wikitext text/x-wiki తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన '''మహాలక్ష్మి పథకం''' కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Sakshi: Telugu News {{!}} Latest Telugu News {{!}} తెలుగు వార్తలు {{!}} Online Telugu Breaking News Today|url=https://www.sakshi.com/|access-date=2026-09-13|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref> వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం '''రైతు భరోసా''' గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన '''గృహ జ్యోతి పథకం''' రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు. యువత మరియు విద్యార్థుల ఉన్నత చదువుల కోసం ప్రకటించిన '''యువ వికాసం పథకం''' కింద విద్యార్థులకు రూ. 5 లక్షల విలువైన 'రాజీవ్ విద్యా భరోసా కార్డ్' ఇస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. దీని ద్వారా కళాశాల ఫీజులు, కోచింగ్ ఫీజులు చెల్లించుకునే సదుపాయాన్ని కల్పించడంతో పాటు, ప్రతి మండలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో కూడిన 'తెలంగాణ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్స్' ఏర్పాటును ప్రతిపాదించింది. చివరగా, సామాజిక భద్రత మరియు పేదల ఆరోగ్యం కోసం తెచ్చిన '''చేయూత''' గ్యారంటీ కింద రాజీవ్ ఆరోగ్యశ్రీ ఉచిత వైద్య బీమా పరిమితిని రూ. 10 లక్షలకు పెంచి, పేదలకు ఉచిత కార్పొరేట్ వైద్య సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం ఇప్పటికే అందుబాటులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు వృద్ధులు, వితంతువులు, వికలాంగుల ఆసరా పెన్షన్ మొత్తాన్ని నెలకి రూ. 4,000 లకు పెంచే హామీ కోసం బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేక నిధుల కేటాయింపులు జరుపుతున్నారు. '''మూలాలు''' ---- janye640bh50smrbc4vpik58xe4qvtm 4957123 4957122 2026-09-13T08:08:59Z Gantela divya 152407 మూలాలు 4957123 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|title=Latest Telugu News {{!}} Breaking News Telugu {{!}} Telugu News Today {{!}} News in Telugu|url=https://www.eenadu.net/|access-date=2026-09-13|website=EENADU|language=te}}</ref>తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన '''మహాలక్ష్మి పథకం''' కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Sakshi: Telugu News {{!}} Latest Telugu News {{!}} తెలుగు వార్తలు {{!}} Online Telugu Breaking News Today|url=https://www.sakshi.com/|access-date=2026-09-13|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref> వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం '''రైతు భరోసా''' గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన '''గృహ జ్యోతి పథకం''' రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు. యువత మరియు విద్యార్థుల ఉన్నత చదువుల కోసం ప్రకటించిన '''యువ వికాసం పథకం''' కింద విద్యార్థులకు రూ. 5 లక్షల విలువైన 'రాజీవ్ విద్యా భరోసా కార్డ్' ఇస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. దీని ద్వారా కళాశాల ఫీజులు, కోచింగ్ ఫీజులు చెల్లించుకునే సదుపాయాన్ని కల్పించడంతో పాటు, ప్రతి మండలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో కూడిన 'తెలంగాణ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్స్' ఏర్పాటును ప్రతిపాదించింది. చివరగా, సామాజిక భద్రత మరియు పేదల ఆరోగ్యం కోసం తెచ్చిన '''చేయూత''' గ్యారంటీ కింద రాజీవ్ ఆరోగ్యశ్రీ ఉచిత వైద్య బీమా పరిమితిని రూ. 10 లక్షలకు పెంచి, పేదలకు ఉచిత కార్పొరేట్ వైద్య సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం ఇప్పటికే అందుబాటులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు వృద్ధులు, వితంతువులు, వికలాంగుల ఆసరా పెన్షన్ మొత్తాన్ని నెలకి రూ. 4,000 లకు పెంచే హామీ కోసం బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేక నిధుల కేటాయింపులు జరుపుతున్నారు. '''మూలాలు''' ---- ghcat63smgjnkzgae7lyibrr3gqsqqo 4957125 4957123 2026-09-13T08:10:48Z Gantela divya 152407 4957125 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|title=Latest Telugu News {{!}} Breaking News Telugu {{!}} Telugu News Today {{!}} News in Telugu|url=https://www.eenadu.net/|access-date=2026-09-13|website=EENADU|language=te}}</ref>తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన '''మహాలక్ష్మి పథకం''' కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Sakshi: Telugu News {{!}} Latest Telugu News {{!}} తెలుగు వార్తలు {{!}} Online Telugu Breaking News Today|url=https://www.sakshi.com/|access-date=2026-09-13|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref> వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం '''రైతు భరోసా''' గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన '''గృహ జ్యోతి పథకం''' రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు.<ref>{{Cite web|title=Telangana State Portal {{!}} Govt Services|url=https://www.telangana.gov.in/|access-date=2026-09-13|website=Telangana State Portal|language=en-US}}</ref> యువత మరియు విద్యార్థుల ఉన్నత చదువుల కోసం ప్రకటించిన '''యువ వికాసం పథకం''' కింద విద్యార్థులకు రూ. 5 లక్షల విలువైన 'రాజీవ్ విద్యా భరోసా కార్డ్' ఇస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. దీని ద్వారా కళాశాల ఫీజులు, కోచింగ్ ఫీజులు చెల్లించుకునే సదుపాయాన్ని కల్పించడంతో పాటు, ప్రతి మండలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో కూడిన 'తెలంగాణ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్స్' ఏర్పాటును ప్రతిపాదించింది. చివరగా, సామాజిక భద్రత మరియు పేదల ఆరోగ్యం కోసం తెచ్చిన '''చేయూత''' గ్యారంటీ కింద రాజీవ్ ఆరోగ్యశ్రీ ఉచిత వైద్య బీమా పరిమితిని రూ. 10 లక్షలకు పెంచి, పేదలకు ఉచిత కార్పొరేట్ వైద్య సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం ఇప్పటికే అందుబాటులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు వృద్ధులు, వితంతువులు, వికలాంగుల ఆసరా పెన్షన్ మొత్తాన్ని నెలకి రూ. 4,000 లకు పెంచే హామీ కోసం బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేక నిధుల కేటాయింపులు జరుపుతున్నారు. '''మూలాలు''' ---- f36oz9s1l8zga3vujgtl3l81ozo1uyo 4957131 4957125 2026-09-13T08:16:16Z Gantela divya 152407 4957131 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|title=Latest Telugu News {{!}} Breaking News Telugu {{!}} Telugu News Today {{!}} News in Telugu|url=https://www.eenadu.net/|access-date=2026-09-13|website=EENADU|language=te}}</ref>తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన '''[[మహాలక్ష్మి పథకం]]''' కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Sakshi: Telugu News {{!}} Latest Telugu News {{!}} తెలుగు వార్తలు {{!}} Online Telugu Breaking News Today|url=https://www.sakshi.com/|access-date=2026-09-13|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref> వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం '''రైతు భరోసా''' గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన '''గృహ జ్యోతి పథకం''' రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు.<ref>{{Cite web|title=Telangana State Portal {{!}} Govt Services|url=https://www.telangana.gov.in/|access-date=2026-09-13|website=Telangana State Portal|language=en-US}}</ref> యువత మరియు విద్యార్థుల ఉన్నత చదువుల కోసం ప్రకటించిన '''యువ వికాసం పథకం''' కింద విద్యార్థులకు రూ. 5 లక్షల విలువైన 'రాజీవ్ విద్యా భరోసా కార్డ్' ఇస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. దీని ద్వారా కళాశాల ఫీజులు, కోచింగ్ ఫీజులు చెల్లించుకునే సదుపాయాన్ని కల్పించడంతో పాటు, ప్రతి మండలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో కూడిన 'తెలంగాణ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్స్' ఏర్పాటును ప్రతిపాదించింది. చివరగా, సామాజిక భద్రత మరియు పేదల ఆరోగ్యం కోసం తెచ్చిన '''చేయూత''' గ్యారంటీ కింద రాజీవ్ ఆరోగ్యశ్రీ ఉచిత వైద్య బీమా పరిమితిని రూ. 10 లక్షలకు పెంచి, పేదలకు ఉచిత కార్పొరేట్ వైద్య సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం ఇప్పటికే అందుబాటులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు వృద్ధులు, వితంతువులు, వికలాంగుల ఆసరా పెన్షన్ మొత్తాన్ని నెలకి రూ. 4,000 లకు పెంచే హామీ కోసం బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేక నిధుల కేటాయింపులు జరుపుతున్నారు. '''మూలాలు''' ---- gd8v3tqkn5omtxmd4lo8ivgl3jlc9c1 4957135 4957131 2026-09-13T08:21:24Z Gantela divya 152407 4957135 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|title=Latest Telugu News {{!}} Breaking News Telugu {{!}} Telugu News Today {{!}} News in Telugu|url=https://www.eenadu.net/|access-date=2026-09-13|website=EENADU|language=te}}</ref>తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. [[రేవంత్ రెడ్డి]] నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన '''[[మహాలక్ష్మి పథకం]]''' కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Sakshi: Telugu News {{!}} Latest Telugu News {{!}} తెలుగు వార్తలు {{!}} Online Telugu Breaking News Today|url=https://www.sakshi.com/|access-date=2026-09-13|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref> వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం '''రైతు భరోసా''' గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన '''గృహ జ్యోతి పథకం''' రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు.<ref>{{Cite web|title=Telangana State Portal {{!}} Govt Services|url=https://www.telangana.gov.in/|access-date=2026-09-13|website=Telangana State Portal|language=en-US}}</ref> యువత మరియు విద్యార్థుల ఉన్నత చదువుల కోసం ప్రకటించిన '''యువ వికాసం పథకం''' కింద విద్యార్థులకు రూ. 5 లక్షల విలువైన 'రాజీవ్ విద్యా భరోసా కార్డ్' ఇస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. దీని ద్వారా కళాశాల ఫీజులు, కోచింగ్ ఫీజులు చెల్లించుకునే సదుపాయాన్ని కల్పించడంతో పాటు, ప్రతి మండలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో కూడిన 'తెలంగాణ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్స్' ఏర్పాటును ప్రతిపాదించింది. చివరగా, సామాజిక భద్రత మరియు పేదల ఆరోగ్యం కోసం తెచ్చిన '''చేయూత''' గ్యారంటీ కింద రాజీవ్ ఆరోగ్యశ్రీ ఉచిత వైద్య బీమా పరిమితిని రూ. 10 లక్షలకు పెంచి, పేదలకు ఉచిత కార్పొరేట్ వైద్య సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం ఇప్పటికే అందుబాటులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు వృద్ధులు, వితంతువులు, వికలాంగుల ఆసరా పెన్షన్ మొత్తాన్ని నెలకి రూ. 4,000 లకు పెంచే హామీ కోసం బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేక నిధుల కేటాయింపులు జరుపుతున్నారు. '''మూలాలు''' ---- lil2bqgc9l093woaf2ffpkkau7uvjo1 4957150 4957135 2026-09-13T08:26:44Z Gantela divya 152407 4957150 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|title=Latest Telugu News {{!}} Breaking News Telugu {{!}} Telugu News Today {{!}} News in Telugu|url=https://www.eenadu.net/|access-date=2026-09-13|website=EENADU|language=te}}</ref>తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. [[రేవంత్ రెడ్డి]] నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన '''[[మహాలక్ష్మి పథకం]]''' కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Sakshi: Telugu News {{!}} Latest Telugu News {{!}} తెలుగు వార్తలు {{!}} Online Telugu Breaking News Today|url=https://www.sakshi.com/|access-date=2026-09-13|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref> వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం '''రైతు భరోసా''' గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన '''గృహ జ్యోతి పథకం''' రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు.<ref>{{Cite web|title=Telangana State Portal {{!}} Govt Services|url=https://www.telangana.gov.in/|access-date=2026-09-13|website=Telangana State Portal|language=en-US}}</ref> యువత మరియు విద్యార్థుల ఉన్నత చదువుల కోసం ప్రకటించిన '''యువ వికాసం పథకం''' కింద విద్యార్థులకు రూ. 5 లక్షల విలువైన 'రాజీవ్ విద్యా భరోసా కార్డ్' ఇస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. దీని ద్వారా కళాశాల ఫీజులు, కోచింగ్ ఫీజులు చెల్లించుకునే సదుపాయాన్ని కల్పించడంతో పాటు, ప్రతి మండలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో కూడిన 'తెలంగాణ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్స్' ఏర్పాటును '''మూలాలు''' ---- iau3h9vn9lxjkt0bk3zn7vhwo68r7no 4957151 4957150 2026-09-13T08:30:31Z Gantela divya 152407 4957151 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|title=Latest Telugu News {{!}} Breaking News Telugu {{!}} Telugu News Today {{!}} News in Telugu|url=https://www.eenadu.net/|access-date=2026-09-13|website=EENADU|language=te}}</ref>తెలంగాణలో జరిగిన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రజలకు '''"ఆరు గ్యారంటీలు"''' పేరుతో భారీ సంక్షేమ వాగ్దానాలను ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి ఎ. [[రేవంత్ రెడ్డి]] నేతృత్వంలోని అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకాల అమలు కోసం లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసేందుకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా "ప్రజా పాలన" అనే ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించి దరఖాస్తులను స్వీకరించింది. ఆర్థిక వనరుల లభ్యతను బట్టి ప్రభుత్వం ఈ హామీలను విడతలవారీగా అధికారికంగా అమలు చేస్తూ వస్తోంది. ఈ ఆరు గ్యారంటీలలో మొదటిదైన '''[[మహాలక్ష్మి పథకం]]''' కింద మహిళలకు మూడు రకాల ప్రయోజనాలు కల్పించారు. ఇందులో భాగంగా [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (TGSRTC) బస్సుల్లో మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లకు ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే ప్రారంభించింది. అలాగే అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు వంట గ్యాస్ సిలిండర్‌ను కేవలం రూ. 500 లకే అందించే పథకాన్ని కూడా అమలులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు అర్హులైన మహిళలకు ప్రతి నెల రూ. 2,500 ఆర్థిక సహాయం అందించే హామీ కూడా ఇందులో భాగమై ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Sakshi: Telugu News {{!}} Latest Telugu News {{!}} తెలుగు వార్తలు {{!}} Online Telugu Breaking News Today|url=https://www.sakshi.com/|access-date=2026-09-13|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref> వ్యవసాయ రంగాన్ని మరియు రైతు కూలీలను ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం '''రైతు భరోసా''' గ్యారంటీని ప్రకటించింది. దీని కింద రైతులకు మరియు కౌలు రైతులకు ప్రతి ఏటా ఎకరానికి రూ. 15,000 పెట్టుబడి సాయం అందించాలని, వ్యవసాయ కూలీలకు ఏటా రూ. 12,000 ఆర్థిక తోడ్పాటు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. దీనితో పాటు వరి పంట పండించే రైతులకు అదనపు ప్రోత్సాహకంగా క్వింటాలుకు రూ. 500 బోనస్ ఇస్తామని ప్రకటించింది. ఈ పథకం సజావుగా సాగడానికి ప్రభుత్వం తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారీగా నిధులను కేటాయిస్తోంది. పేద, మధ్యతరగతి ఇళ్లకు ఉచిత కరెంట్ అందించే లక్ష్యంతో తెచ్చిన '''గృహ జ్యోతి పథకం''' రాష్ట్రంలో అమలవుతోంది. తెల్ల రేషన్ కార్డు కలిగి ఉండి, నెలకు 200 యూనిట్ల లోపు విద్యుత్ వినియోగించే ప్రతి కుటుంబానికి ప్రభుత్వం ఉచితంగా కరెంట్ సరఫరా చేస్తోంది. నిరుపేదల గృహ వసతి కోసం ఉద్దేశించిన '''ఇందిరమ్మ ఇండ్లు''' పథకం కింద సొంత స్థలం ఉండి ఇల్లు లేని వారికి నిర్మాణం కోసం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని విడతలవారీగా మంజూరు చేసే ప్రక్రియను ప్రభుత్వం చేపట్టింది. అలాగే ఇండ్ల స్థలాలు లేని వారికి స్థలంతో పాటు నిధులు ఇవ్వడానికి, తెలంగాణ ఉద్యమకారులకు 250 చదరపు గజాల ఇంటి స్థలాన్ని కేటాయించడానికి బడ్జెట్‌లో నిధులను కేటాయించారు.<ref>{{Cite web|title=Telangana State Portal {{!}} Govt Services|url=https://www.telangana.gov.in/|access-date=2026-09-13|website=Telangana State Portal|language=en-US}}</ref> యువత మరియు విద్యార్థుల ఉన్నత చదువుల కోసం ప్రకటించిన '''యువ వికాసం పథకం''' కింద విద్యార్థులకు రూ. 5 లక్షల విలువైన 'రాజీవ్ విద్యా భరోసా కార్డ్' ఇస్తామని ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. దీని ద్వారా కళాశాల ఫీజులు, కోచింగ్ ఫీజులు చెల్లించుకునే సదుపాయాన్ని కల్పించడంతో పాటు, ప్రతి మండలంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలతో కూడిన 'తెలంగాణ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్స్' ఏర్పాటును ప్రతిపాదించింది. చివరగా, సామాజిక భద్రత మరియు పేదల ఆరోగ్యం కోసం తెచ్చిన '''చేయూత''' గ్యారంటీ కింద రాజీవ్ ఆరోగ్యశ్రీ ఉచిత వైద్య బీమా పరిమితిని రూ. 10 లక్షలకు పెంచి, పేదలకు ఉచిత కార్పొరేట్ వైద్య సదుపాయాన్ని ప్రభుత్వం ఇప్పటికే అందుబాటులోకి తెచ్చింది. దీనితో పాటు వృద్ధులు, వితంతువులు, వికలాంగుల ఆసరా పెన్షన్ మొత్తాన్ని నెలకి రూ. 4,000 లకు పెంచే హామీ కోసం బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేక నిధుల కేటాయింపులు జరుపుతున్నారు. '''మూలాలు''' ---- jyijfzs1b26vwopks4d28j6ayhhnmn6 0 509540 4957127 2026-09-13T08:12:56Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[బీరేందర్ సింగ్]] పేజీని [[బీరేందర్ సింగ్ (రాజకీయవేత్త, జననం 1946)]] కు తరలించారు 4957127 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[బీరేందర్ సింగ్ (రాజకీయవేత్త, జననం 1946)]] jh8xwtym6w0n8y1glo661evx08bxgmr 0 509541 4957129 2026-09-13T08:14:27Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[బీరేంద్ర సింగ్ (హర్యానా రాజకీయ నాయకుడు)]] పేజీని [[బీరేందర్ సింగ్ (రాజకీయవేత్త, జననం 1921)]] కు తరలించారు 4957129 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[బీరేందర్ సింగ్ (రాజకీయవేత్త, జననం 1921)]] bg2gukmo2fjlbo0crqn08zwc0dyn35i 0 509542 4957157 2026-09-13T09:09:15Z ~2026-40325-32 151887 /* */ e-paper ఆధారాలతో వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచాను - సాక్షి, ఈనాడు, ఆంధ్రజ్యోతి, గాండీవం మూలాలు చేర్చాను 4957157 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ | image = | caption = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ | birth_date = 20 జూన్ 1982 | birth_place = పెంబట్ల, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా, తెలంగాణ | education = M.A. English Literature (కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం), B.P.Ed (మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం) | occupation = సామాజిక ఉద్యమకారుడు | organization = మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS) | known_for = దళిత హక్కుల పోరాటం, సింహగర్జన | title = జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి }} '''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' తెలంగాణ రాష్ట్రం, జగిత్యాల జిల్లా, సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల గ్రామానికి చెందిన సామాజిక ఉద్యమకారుడు. మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS) లో జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా, సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడిగా పనిచేస్తున్నారు.<ref name="sakshi-2020">ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 06 సెప్టెంబర్ 2020 - సారంగాపూర్ మండలం</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం, విద్య == స్వస్థలం జగిత్యాల జిల్లా సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల గ్రామం.<ref name="eenadu-2021">ఈనాడు దినపత్రిక, 26 జనవరి 2021, జగిత్యాల ఎడిషన్</ref> కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుండి M.A. English Literature, మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి B.P.Ed పూర్తి చేశారు.<ref name="edu">ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 06 సెప్టెంబర్ 2020</ref> == సామాజిక ఉద్యమం == === MRPS లో పాత్ర === ఎమ్మార్పీఎస్ మండల అధ్యక్షుడిగా, జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా కొనసాగుతున్నారు.<ref name="mandal">సింహగర్జనకు దళిత, గిరిజనులు తరలిరావాలి - సారంగాపూర్, ఎమ్మార్పీఎస్ మండల అధ్యక్షుడు బెజ్జంకి సతీష్, దినపత్రిక</ref> === ఢిల్లీ సింహగర్జన === అట్రాసిటీ చట్టంపై సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును నిరసిస్తూ ఈనెల 8న ఢిల్లీలో జరిగే సింహగర్జనకు దళిత, గిరిజనులు తరలిరావాలని పిలుపునిచ్చారు. మండలంలోని పలు గ్రామాల్లో పర్యటించి చలో ఢిల్లీ కరపత్రాన్ని ఆవిష్కరించారు.<ref name="simha">సింహగర్జనకు దళిత, గిరిజనులు తరలిరావాలి - సారంగాపూర్, దినపత్రిక</ref> జాతీయ స్థాయిలో ఎస్సీ వర్గీకరణ చట్టబద్ధత కోసం ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ వద్ద జరిగిన నిరవధిక దీక్షలో పాల్గొన్నారు.<ref name="jantar">ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ నిరవధిక దీక్ష - MRPS జాతీయ కార్యక్రమం</ref> 2023 జనవరి 11న కర్ణాటకలోని బెంగళూరులో జరిగిన జాతీయ సభలో ఎస్సీ వర్గీకరణ డిమాండ్ సభలో పాల్గొన్నారు.<ref name="blr">బెంగళూరు జాతీయ సభ, 11 జనవరి 2023 - MRPS</ref> === ప్రజా సమస్యలపై డిమాండ్లు === * 5 ఎకరాలలోపు ఉన్న రైతులకు మాత్రమే రైతుబంధు ఇవ్వాలని, వందల ఎకరాలు ఉన్న భూస్వాములకు రద్దు చేయాలని డిమాండ్ చేశారు.<ref name="sakshi-rb">సాక్షి దినపత్రిక - రైతుబంధుపై సూచన</ref> * కరోనా చికిత్సను ఆరోగ్యశ్రీలో చేర్చాలని కోరారు.<ref name="arogya">గాండీవం దినపత్రిక, 08 ఆగస్టు 2026 - ఆరోగ్యశ్రీ</ref> * దళితబంధు పథకం ఎంత మందికి ఇచ్చారో చెప్పాలని డిమాండ్ చేశారు.<ref name="dalita">సాక్షి దినపత్రిక, సారంగాపూర్ - దళితబంధు</ref> * ఇందిరమ్మ ఇళ్లు అర్హులకు ఇవ్వాలని కోరారు.<ref name="indiramma">ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక, 05 ఆగస్టు 2026 - ఇందిరమ్మ ఇళ్లు</ref> * పింఛన్ల పెంపు కోసం పోరాటం చేశారు.<ref name="pension">సాక్షి దినపత్రిక, 12 జూలై 2026 - పింఛన్లు</ref> == పదవులు == * MRPS సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడు * MRPS సారంగాపూర్ మండల ఇంచార్జ్ * జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి == మూలాలు == <references> <ref name="sakshi-2020">సాక్షి దినపత్రిక, 31 జనవరి 2021, జగిత్యాల ఎడిషన్, పేజీ 6 - e-paper: epaper.sakshi.com</ref> <ref name="eenadu-2021">ఈనాడు దినపత్రిక, 26 జనవరి 2021, జగిత్యాల జిల్లా ఎడిషన్ - e-paper: epaper.eenadu.net</ref> <ref name="edu">ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 06 సెప్టెంబర్ 2020</ref> <ref name="mandal">సింహగర్జనకు దళిత, గిరిజనులు తరలిరావాలి - సారంగాపూర్, దినపత్రిక nesjq9md725vzoewavuzv4ica0i6ngx 4957158 4957157 2026-09-13T09:19:12Z ~2026-40325-32 151887 /* మూలాలు */ Error సరిచేసాను - references tag సరిచేసాను 4957158 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ | image = | caption = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ | birth_date = 20 జూన్ 1982 | birth_place = పెంబట్ల, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా, తెలంగాణ | education = M.A. English Literature (కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం), B.P.Ed (మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం) | occupation = సామాజిక ఉద్యమకారుడు | organization = మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS) | known_for = దళిత హక్కుల పోరాటం, సింహగర్జన | title = జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి }} '''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' తెలంగాణ రాష్ట్రం, జగిత్యాల జిల్లా, సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల గ్రామానికి చెందిన సామాజిక ఉద్యమకారుడు. మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS) లో జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా, సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడిగా పనిచేస్తున్నారు.<ref name="sakshi-2020">ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 06 సెప్టెంబర్ 2020 - సారంగాపూర్ మండలం</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం, విద్య == స్వస్థలం జగిత్యాల జిల్లా సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల గ్రామం.<ref name="eenadu-2021">ఈనాడు దినపత్రిక, 26 జనవరి 2021, జగిత్యాల ఎడిషన్</ref> కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుండి M.A. English Literature, మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి B.P.Ed పూర్తి చేశారు.<ref name="edu">ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 06 సెప్టెంబర్ 2020</ref> == సామాజిక ఉద్యమం == === MRPS లో పాత్ర === ఎమ్మార్పీఎస్ మండల అధ్యక్షుడిగా, జగిత్యాల జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా కొనసాగుతున్నారు.<ref name="mandal">సింహగర్జనకు దళిత, గిరిజనులు తరలిరావాలి - సారంగాపూర్, ఎమ్మార్పీఎస్ మండల అధ్యక్షుడు బెజ్జంకి సతీష్, దినపత్రిక</ref> === ఢిల్లీ సింహగర్జన === అట్రాసిటీ చట్టంపై సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును నిరసిస్తూ ఈనెల 8న ఢిల్లీలో జరిగే సింహగర్జనకు దళిత, గిరిజనులు తరలిరావాలని పిలుపునిచ్చారు. మండలంలోని పలు గ్రామాల్లో పర్యటించి చలో ఢిల్లీ కరపత్రాన్ని ఆవిష్కరించారు.<ref name="simha">సింహగర్జనకు దళిత, గిరిజనులు తరలిరావాలి - సారంగాపూర్, దినపత్రిక</ref> జాతీయ స్థాయిలో ఎస్సీ వర్గీకరణ చట్టబద్ధత కోసం ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ వద్ద జరిగిన నిరవధిక దీక్షలో పాల్గొన్నారు.<ref name="jantar">ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ నిరవధిక దీక్ష - MRPS జాతీయ కార్యక్రమం</ref> 2023 జనవరి 11న కర్ణాటకలోని బెంగళూరులో జరిగిన జాతీయ సభలో ఎస్సీ వర్గీకరణ డిమాండ్ సభలో పాల్గొన్నారు.<ref name="blr">బెంగళూరు జాతీయ సభ, 11 జనవరి 2023 - MRPS</ref> === ప్రజా సమస్యలపై డిమాండ్లు === * 5 ఎకరాలలోపు ఉన్న రైతులకు మాత్రమే రైతుబంధు ఇవ్వాలని, వందల ఎకరాలు ఉన్న భూస్వాములకు రద్దు చేయాలని డిమాండ్ చేశారు.<ref name="sakshi-rb">సాక్షి దినపత్రిక - రైతుబంధుపై సూచన</ref> * కరోనా చికిత్సను ఆరోగ్యశ్రీలో చేర్చాలని కోరారు.<ref name="arogya">గాండీవం దినపత్రిక, 08 ఆగస్టు 2026 - ఆరోగ్యశ్రీ</ref> * దళితబంధు పథకం ఎంత మందికి ఇచ్చారో చెప్పాలని డిమాండ్ చేశారు.<ref name="dalita">సాక్షి దినపత్రిక, సారంగాపూర్ - దళితబంధు</ref> * ఇందిరమ్మ ఇళ్లు అర్హులకు ఇవ్వాలని కోరారు.<ref name="indiramma">ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక, 05 ఆగస్టు 2026 - ఇందిరమ్మ ఇళ్లు</ref> * పింఛన్ల పెంపు కోసం పోరాటం చేశారు.<ref name="pension">సాక్షి దినపత్రిక, 12 జూలై 2026 - పింఛన్లు</ref> == పదవులు == * MRPS సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడు * MRPS సారంగాపూర్ మండల ఇంచార్జ్ * జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి == మూలాలు == <references /> qfz7d3ay763sn2fnefrmymyd0oo5hy9 4957160 4957158 2026-09-13T09:32:01Z ~2026-40325-32 151887 పెంబట్ల గ్రామం, M.A. B.P.Ed విద్యార్హతలు సరిచేసాను, ref errors తొలగించాను 4957160 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ | image = | birth_place = పెంబట్ల, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా, తెలంగాణ | education = M. A. English Literature, కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం, B. P. Ed. మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం | occupation = సామాజిక ఉద్యమకారుడు | organization = మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS) | known_for = దళిత హక్కుల పోరాటం, సింహగర్జన | title = జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి }} '''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన సామాజిక ఉద్యమకారుడు, మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS) నాయకుడు. జగిత్యాల జిల్లా సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల గ్రామానికి చెందినవారు. == జీవిత విశేషాలు == సతీష్ మాదిగ జగిత్యాల జిల్లా సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల గ్రామంలో జన్మించారు. M.A. English Literature కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో, B.P.Ed మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయంలో పూర్తి చేశారు. అణగారిన వర్గాల హక్కుల కోసం పోరాటం చేస్తున్నారు.<ref>ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 06 సెప్టెంబర్ 2020 - సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల</ref> == సామాజిక సేవ == సింహగర్జనకు దళిత, గిరిజనులు తరలిరావాలి అని పిలుపునిచ్చారు.<ref>సింహగర్జనకు దళిత, గిరిజనులు తరలిరావాలి - సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడు బెజ్జంకి సతీష్, దినపత్రిక</ref> జాతీయ స్థాయిలో ఎస్సీ వర్గీకరణ చట్టబద్ధత కోసం ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ వద్ద జరిగిన నిరవధిక దీక్షలో పాల్గొన్నారు.<ref>ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ నిరవధిక దీక్ష - MRPS జాతీయ కార్యక్రమం</ref> 2023 జనవరి 11న కర్ణాటకలోని బెంగళూరులో జరిగిన జాతీయ సభలో పాల్గొన్నారు.<ref>బెంగళూరు జాతీయ సభ, 11 జనవరి 2023 - MRPS</ref> === ప్రజా సమస్యలపై డిమాండ్లు === * 5 ఎకరాలలోపు ఉన్న రైతులకు మాత్రమే రైతుబంధు ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేశారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక - రైతుబంధుపై సూచన</ref> * కరోనా చికిత్సను ఆరోగ్యశ్రీలో చేర్చాలని కోరారు.<ref>గాండీవం దినపత్రిక, 08 ఆగస్టు 2026 - ఆరోగ్యశ్రీ</ref> * దళితబంధు పథకం ఎంత మందికి ఇచ్చారో చెప్పాలని డిమాండ్ చేశారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక, సారంగాపూర్ - దళితబంధు</ref> * ఇందిరమ్మ ఇళ్లు అర్హులకు ఇవ్వాలని కోరారు.<ref>ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక, 05 ఆగస్టు 2026 - ఇందిరమ్మ ఇళ్లు</ref> == పదవులు == * MRPS సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడు * MRPS జగిత్యాల జిల్లా నాయకులు == మూలాలు == <references /> k4vn2q3s0k5zfsfu73108ul3lg85bmr 4957165 4957160 2026-09-13T10:10:34Z ~2026-40325-32 151887 /* */ 4957165 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ | image = Bejjanki Satish Madiga MRPS Leader.jpg | birth_place = పెంబట్ల, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా, తెలంగాణ | education = M. A. English Literature, కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం, B. P. Ed. మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం | occupation = సామాజిక ఉద్యమకారుడు | organization = మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS) | known_for = దళిత హక్కుల పోరాటం, సింహగర్జన | title = జగిత్యాల జిల్లా MRPS అధికార ప్రతినిధి }} '''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన సామాజిక ఉద్యమకారుడు, మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS) నాయకుడు. జగిత్యాల జిల్లా సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల గ్రామానికి చెందినవారు. == జీవిత విశేషాలు == సతీష్ మాదిగ జగిత్యాల జిల్లా సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల గ్రామంలో జన్మించారు. M.A. English Literature కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో, B.P.Ed మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయంలో పూర్తి చేశారు. అణగారిన వర్గాల హక్కుల కోసం పోరాటం చేస్తున్నారు.<ref>ఆన్‌లైన్ న్యూస్, 06 సెప్టెంబర్ 2020 - సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల</ref> == సామాజిక సేవ == సింహగర్జనకు దళిత, గిరిజనులు తరలిరావాలి అని పిలుపునిచ్చారు.<ref>సింహగర్జనకు దళిత, గిరిజనులు తరలిరావాలి - సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడు బెజ్జంకి సతీష్, దినపత్రిక</ref> జాతీయ స్థాయిలో ఎస్సీ వర్గీకరణ చట్టబద్ధత కోసం ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ వద్ద జరిగిన నిరవధిక దీక్షలో పాల్గొన్నారు.<ref>ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ నిరవధిక దీక్ష - MRPS జాతీయ కార్యక్రమం</ref> 2023 జనవరి 11న కర్ణాటకలోని బెంగళూరులో జరిగిన జాతీయ సభలో పాల్గొన్నారు.<ref>బెంగళూరు జాతీయ సభ, 11 జనవరి 2023 - MRPS</ref> === ప్రజా సమస్యలపై డిమాండ్లు === * 5 ఎకరాలలోపు ఉన్న రైతులకు మాత్రమే రైతుబంధు ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేశారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక - రైతుబంధుపై సూచన</ref> * కరోనా చికిత్సను ఆరోగ్యశ్రీలో చేర్చాలని కోరారు.<ref>గాండీవం దినపత్రిక, 08 ఆగస్టు 2026 - ఆరోగ్యశ్రీ</ref> * దళితబంధు పథకం ఎంత మందికి ఇచ్చారో చెప్పాలని డిమాండ్ చేశారు.<ref>సాక్షి దినపత్రిక, సారంగాపూర్ - దళితబంధు</ref> * ఇందిరమ్మ ఇళ్లు అర్హులకు ఇవ్వాలని కోరారు.<ref>ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక, 05 ఆగస్టు 2026 - ఇందిరమ్మ ఇళ్లు</ref> == పదవులు == * MRPS సారంగాపూర్ మండల అధ్యక్షుడు * MRPS జగిత్యాల జిల్లా నాయకులు == మూలాలు == <references /> etk6qo6w90bn5p7tqyfvjxzaol5vtrk 3 509543 4957185 2026-09-13T10:33:34Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957185 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Nanireddy007 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Nanireddy007 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 10:33, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) kvvtj7qidmji39lcvhnrhpskd84lq18 0 509544 4957188 2026-09-13T10:37:49Z Gantela divya 152407 కొత్త వ్యాసం 4957188 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం (Karunagiri Shrine / Karunagiri Church)''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు. 0sy0i9wqoizxpdxg9c2yv5wgsfbaoki 4957191 4957188 2026-09-13T10:39:11Z Gantela divya 152407 4957191 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం (Karunagiri Shrine / Karunagiri Church)''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు. '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం (Divine Mercy Cathedral) కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు (Stained glass windows), గోడలపై మరియు పైకప్పు (Ceiling) పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు (Murals) పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. ljjvfamqk3hybxitr343q4bx6hiwmpx 4957192 4957191 2026-09-13T10:39:40Z Gantela divya 152407 4957192 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం (Karunagiri Shrine / Karunagiri Church)''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు. '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం (Divine Mercy Cathedral) కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు (Stained glass windows), గోడలపై మరియు పైకప్పు (Ceiling) పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు (Murals) పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: ldovurmpnrhpl5kpc6w8ocqaj7eekla 4957193 4957192 2026-09-13T10:40:34Z Gantela divya 152407 4957193 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం (Karunagiri Shrine / Karunagiri Church)''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు. '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం (Divine Mercy Cathedral) కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు (Stained glass windows), గోడలపై మరియు పైకప్పు (Ceiling) పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు (Murals) పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. 9p2f87lfgh1nwdb9q2so7s8jkimhhad 4957194 4957193 2026-09-13T10:41:14Z Gantela divya 152407 4957194 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం (Karunagiri Shrine / Karunagiri Church)''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు. '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం (Divine Mercy Cathedral) కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు (Stained glass windows), గోడలపై మరియు పైకప్పు (Ceiling) పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు (Murals) పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. చర్చి ప్రాంగణం గుండా ఒక చిన్న సహజ సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహం (Rivulet) ప్రవహిస్తూ ఇక్కడి వాతావరణానికి మరింత పచ్చదనాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. పక్కనే పిల్లల కోసం ప్రత్యేక పార్కు కూడా ఉంది. me4pv8s2ffeuex2cv1kl5zglmpb3x96 4957195 4957194 2026-09-13T10:41:57Z Gantela divya 152407 4957195 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం (Karunagiri Shrine / Karunagiri Church)''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు. '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం (Divine Mercy Cathedral) కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు (Stained glass windows), గోడలపై మరియు పైకప్పు (Ceiling) పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు (Murals) పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. చర్చి ప్రాంగణం గుండా ఒక చిన్న సహజ సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహం (Rivulet) ప్రవహిస్తూ ఇక్కడి వాతావరణానికి మరింత పచ్చదనాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. పక్కనే పిల్లల కోసం ప్రత్యేక పార్కు కూడా ఉంది. '''యాత్రా మహోత్సవాలు (Annual Feast):''' ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి మరియు మార్చి నెలల మధ్యలో కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రంలో నాలుగు రోజుల పాటు '''వార్షిక యాత్రా మహోత్సవాలు (Annual Feast)''' అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ బిషప్ ఆధ్వర్యంలో అధికారిక పండగ జెండాను ఎగురవేయడంతో ఈ ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ నాలుగు రోజులు ప్రత్యేక ప్రార్థనలు (Holy Mass), ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు నిర్వహిస్తారు. కులమతాలకు అతీతంగా స్థానిక ప్రజలతో పాటు సుదూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చే యాత్రికులతో కరుణగిరి కొండ ఈ సమయంలో జాతరను తలపిస్తుంది. pkhh3v7lmw3r900agwltrhfzi7x54eg 4957196 4957195 2026-09-13T10:42:52Z Gantela divya 152407 4957196 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం (Karunagiri Shrine / Karunagiri Church)''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు. '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు గోడలపై మరియు పైకప్పు పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. చర్చి ప్రాంగణం గుండా ఒక చిన్న సహజ సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహం (Rivulet) ప్రవహిస్తూ ఇక్కడి వాతావరణానికి మరింత పచ్చదనాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. పక్కనే పిల్లల కోసం ప్రత్యేక పార్కు కూడా ఉంది. '''యాత్రా మహోత్సవాలు (Annual Feast):''' ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి మరియు మార్చి నెలల మధ్యలో కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రంలో నాలుగు రోజుల పాటు '''వార్షిక యాత్రా మహోత్సవాలు (Annual Feast)''' అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ బిషప్ ఆధ్వర్యంలో అధికారిక పండగ జెండాను ఎగురవేయడంతో ఈ ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ నాలుగు రోజులు ప్రత్యేక ప్రార్థనలు (Holy Mass), ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు నిర్వహిస్తారు. కులమతాలకు అతీతంగా స్థానిక ప్రజలతో పాటు సుదూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చే యాత్రికులతో కరుణగిరి కొండ ఈ సమయంలో జాతరను తలపిస్తుంది. 9zivt2358a2r1h59lujw6ko1ffn0m1w 4957197 4957196 2026-09-13T10:43:50Z Gantela divya 152407 4957197 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం (Karunagiri Shrine / Karunagiri Church)''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు. '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు గోడలపై మరియు పైకప్పు పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. చర్చి ప్రాంగణం గుండా ఒక చిన్న సహజ సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహం ప్రవహిస్తూ ఇక్కడి వాతావరణానికి మరింత పచ్చదనాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. పక్కనే పిల్లల కోసం ప్రత్యేక పార్కు కూడా ఉంది. '''యాత్రా మహోత్సవాలు''' ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి మరియు మార్చి నెలల మధ్యలో కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రంలో నాలుగు రోజుల పాటు '''వార్షిక యాత్రా మహోత్సవాలు''' అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ బిషప్ ఆధ్వర్యంలో అధికారిక పండగ జెండాను ఎగురవేయడంతో ఈ ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ నాలుగు రోజులు ప్రత్యేక ప్రార్థనలు ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు నిర్వహిస్తారు. కులమతాలకు అతీతంగా స్థానిక ప్రజలతో పాటు సుదూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చే యాత్రికులతో కరుణగిరి కొండ ఈ సమయంలో జాతరను తలపిస్తుంది. poq11h7ngldn9dzpy67ahd5ro2iy1ny 4957198 4957197 2026-09-13T10:44:14Z Gantela divya 152407 4957198 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు. '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు గోడలపై మరియు పైకప్పు పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. చర్చి ప్రాంగణం గుండా ఒక చిన్న సహజ సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహం ప్రవహిస్తూ ఇక్కడి వాతావరణానికి మరింత పచ్చదనాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. పక్కనే పిల్లల కోసం ప్రత్యేక పార్కు కూడా ఉంది. '''యాత్రా మహోత్సవాలు''' ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి మరియు మార్చి నెలల మధ్యలో కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రంలో నాలుగు రోజుల పాటు '''వార్షిక యాత్రా మహోత్సవాలు''' అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ బిషప్ ఆధ్వర్యంలో అధికారిక పండగ జెండాను ఎగురవేయడంతో ఈ ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ నాలుగు రోజులు ప్రత్యేక ప్రార్థనలు ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు నిర్వహిస్తారు. కులమతాలకు అతీతంగా స్థానిక ప్రజలతో పాటు సుదూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చే యాత్రికులతో కరుణగిరి కొండ ఈ సమయంలో జాతరను తలపిస్తుంది. mkmxh77nz55wm1zh08gp9n58ejefigf 4957204 4957198 2026-09-13T10:50:55Z Gantela divya 152407 మూలాలు 4957204 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు.<ref>{{Cite web|title=Khammam District {{!}} Welcome To Khammam District Web Portal {{!}} India|url=https://khammam.telangana.gov.in/|access-date=2026-09-13|language=en-US}}</ref> '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు గోడలపై మరియు పైకప్పు పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. చర్చి ప్రాంగణం గుండా ఒక చిన్న సహజ సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహం ప్రవహిస్తూ ఇక్కడి వాతావరణానికి మరింత పచ్చదనాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. పక్కనే పిల్లల కోసం ప్రత్యేక పార్కు కూడా ఉంది. '''యాత్రా మహోత్సవాలు''' ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి మరియు మార్చి నెలల మధ్యలో కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రంలో నాలుగు రోజుల పాటు '''వార్షిక యాత్రా మహోత్సవాలు''' అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ బిషప్ ఆధ్వర్యంలో అధికారిక పండగ జెండాను ఎగురవేయడంతో ఈ ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ నాలుగు రోజులు ప్రత్యేక ప్రార్థనలు ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు నిర్వహిస్తారు. కులమతాలకు అతీతంగా స్థానిక ప్రజలతో పాటు సుదూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చే యాత్రికులతో కరుణగిరి కొండ ఈ సమయంలో జాతరను తలపిస్తుంది. '''మూలాలు''' 9ew6427mvnv4c9xz3ubpp73ncx6uy5a 4957210 4957204 2026-09-13T10:57:04Z Gantela divya 152407 మూలాలు 4957210 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు.<ref>{{Cite web|title=Khammam District {{!}} Welcome To Khammam District Web Portal {{!}} India|url=https://khammam.telangana.gov.in/|access-date=2026-09-13|language=en-US}}</ref> '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు గోడలపై మరియు పైకప్పు పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి.<ref>{{Cite web|title=GCatholic.org|url=https://gcatholic.org/|access-date=2026-09-13|website=gcatholic.org}}</ref> ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. చర్చి ప్రాంగణం గుండా ఒక చిన్న సహజ సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహం ప్రవహిస్తూ ఇక్కడి వాతావరణానికి మరింత పచ్చదనాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. పక్కనే పిల్లల కోసం ప్రత్యేక పార్కు కూడా ఉంది. '''యాత్రా మహోత్సవాలు''' ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి మరియు మార్చి నెలల మధ్యలో కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రంలో నాలుగు రోజుల పాటు '''వార్షిక యాత్రా మహోత్సవాలు''' అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ బిషప్ ఆధ్వర్యంలో అధికారిక పండగ జెండాను ఎగురవేయడంతో ఈ ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ నాలుగు రోజులు ప్రత్యేక ప్రార్థనలు ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు నిర్వహిస్తారు. కులమతాలకు అతీతంగా స్థానిక ప్రజలతో పాటు సుదూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చే యాత్రికులతో కరుణగిరి కొండ ఈ సమయంలో జాతరను తలపిస్తుంది. '''మూలాలు''' pvjz14d3bqaw9hsx4cg014sa54e0e5h 4957214 4957210 2026-09-13T11:01:23Z Gantela divya 152407 4957214 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[ఖమ్మం]] జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''[[కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం]]''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ [[కాథలిక్ చర్చి|క్యాథలిక్ చర్చి]] కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు.<ref>{{Cite web|title=Khammam District {{!}} Welcome To Khammam District Web Portal {{!}} India|url=https://khammam.telangana.gov.in/|access-date=2026-09-13|language=en-US}}</ref> '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు గోడలపై మరియు పైకప్పు పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి.<ref>{{Cite web|title=GCatholic.org|url=https://gcatholic.org/|access-date=2026-09-13|website=gcatholic.org}}</ref> ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. చర్చి ప్రాంగణం గుండా ఒక చిన్న సహజ సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహం ప్రవహిస్తూ ఇక్కడి వాతావరణానికి మరింత పచ్చదనాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. పక్కనే పిల్లల కోసం ప్రత్యేక పార్కు కూడా ఉంది. '''యాత్రా మహోత్సవాలు''' ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి మరియు మార్చి నెలల మధ్యలో కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రంలో నాలుగు రోజుల పాటు '''వార్షిక యాత్రా మహోత్సవాలు''' అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ బిషప్ ఆధ్వర్యంలో అధికారిక పండగ జెండాను ఎగురవేయడంతో ఈ ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ నాలుగు రోజులు ప్రత్యేక ప్రార్థనలు ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు నిర్వహిస్తారు. కులమతాలకు అతీతంగా స్థానిక ప్రజలతో పాటు సుదూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చే యాత్రికులతో కరుణగిరి కొండ ఈ సమయంలో జాతరను తలపిస్తుంది. '''మూలాలు''' <references /> k96rzoohprq2j8na61omugi83v0og4u 4957215 4957214 2026-09-13T11:02:35Z Gantela divya 152407 4957215 wikitext text/x-wiki [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[ఖమ్మం]] జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''[[కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం]]''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ [[కాథలిక్ చర్చి|క్యాథలిక్ చర్చి]] కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు.<ref>{{Cite web|title=Khammam District {{!}} Welcome To Khammam District Web Portal {{!}} India|url=https://khammam.telangana.gov.in/|access-date=2026-09-13|language=en-US}}</ref> '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు గోడలపై మరియు పైకప్పు పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి.<ref>{{Cite web|title=GCatholic.org|url=https://gcatholic.org/|access-date=2026-09-13|website=gcatholic.org}}</ref> ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. చర్చి ప్రాంగణం గుండా ఒక చిన్న సహజ సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహం ప్రవహిస్తూ ఇక్కడి వాతావరణానికి మరింత పచ్చదనాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. పక్కనే పిల్లల కోసం ప్రత్యేక పార్కు కూడా ఉంది. '''యాత్రా మహోత్సవాలు''' ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి మరియు మార్చి నెలల మధ్యలో కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రంలో నాలుగు రోజుల పాటు '''వార్షిక యాత్రా మహోత్సవాలు''' అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ బిషప్ ఆధ్వర్యంలో అధికారిక పండగ జెండాను ఎగురవేయడంతో ఈ ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ నాలుగు రోజులు ప్రత్యేక ప్రార్థనలు ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు నిర్వహిస్తారు. కులమతాలకు అతీతంగా స్థానిక ప్రజలతో పాటు సుదూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చే యాత్రికులతో కరుణగిరి కొండ ఈ సమయంలో జాతరను తలపిస్తుంది. '''మూలాలు''' <references /> dzdufph46q1urcza38pzvpmyb27bixr 4957243 4957215 2026-09-13T11:37:56Z Gantela divya 152407 Photo added 4957243 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం | image = Karunagiri Shrine Church Khammam.jpg | caption = రాత్రి వేళల్లో లైటింగ్ వెలుతురులో కరుణగిరి చర్చి ముఖద్వారం | country = భారతదేశం | location = సారథి నగర్, బైపాస్ రోడ్డు, ఖమ్మం | founded date = 1999 | founder = బిషప్ మైపాన్ పాల్ | province = తెలంగాణ | district = ఖమ్మం }} [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[ఖమ్మం]] జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''[[కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం]]''' ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ [[కాథలిక్ చర్చి|క్యాథలిక్ చర్చి]] కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని "కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం" అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు.<ref>{{Cite web|title=Khammam District {{!}} Welcome To Khammam District Web Portal {{!}} India|url=https://khammam.telangana.gov.in/|access-date=2026-09-13|language=en-US}}</ref> '''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:''' ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు గోడలపై మరియు పైకప్పు పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి.<ref>{{Cite web|title=GCatholic.org|url=https://gcatholic.org/|access-date=2026-09-13|website=gcatholic.org}}</ref> ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. చర్చి ప్రాంగణం గుండా ఒక చిన్న సహజ సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహం ప్రవహిస్తూ ఇక్కడి వాతావరణానికి మరింత పచ్చదనాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. పక్కనే పిల్లల కోసం ప్రత్యేక పార్కు కూడా ఉంది. '''యాత్రా మహోత్సవాలు''' ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి మరియు మార్చి నెలల మధ్యలో కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రంలో నాలుగు రోజుల పాటు '''వార్షిక యాత్రా మహోత్సవాలు''' అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ బిషప్ ఆధ్వర్యంలో అధికారిక పండగ జెండాను ఎగురవేయడంతో ఈ ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ నాలుగు రోజులు ప్రత్యేక ప్రార్థనలు ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు నిర్వహిస్తారు. కులమతాలకు అతీతంగా స్థానిక ప్రజలతో పాటు సుదూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చే యాత్రికులతో కరుణగిరి కొండ ఈ సమయంలో జాతరను తలపిస్తుంది. '''మూలాలు''' <references /> o53jwt9h70jcwuzuna67s7n0yeneuhv 0 509545 4957201 2026-09-13T10:47:02Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox royalty | name = బోయ కళ్యాణప్ప | title = పాలెగారు, కళ్యాణదుర్గం | succession = కళ్యాణదుర్గం పాలకుడు | reign = 16వ శతాబ్దం | realm = కళ్యాణదుర్గం, రాయలసీమ (విజయనగర సామ్రాజ్య పరిధి) | religion = హిందూ }} '''బోయ కళ్యాణప్ప...' 4957201 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = బోయ కళ్యాణప్ప | title = పాలెగారు, కళ్యాణదుర్గం | succession = కళ్యాణదుర్గం పాలకుడు | reign = 16వ శతాబ్దం | realm = కళ్యాణదుర్గం, రాయలసీమ (విజయనగర సామ్రాజ్య పరిధి) | religion = హిందూ }} '''బోయ కళ్యాణప్ప''' 16వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ వీరుడు, పరిపాలకుడు. రాయలసీమ చరిత్రలో ఆయనకంటూ ఒక సుస్థిరమైన స్థానం ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం అనంతపురం జిల్లాలో ఉన్న ప్రస్తుత కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతాన్ని ఆయన ఒకప్పుడు పాలించాడు. ఈ యోధుడి పేరు మీదుగానే స్థానిక అటవీ, కొండ ప్రాంతాల మధ్య ఉన్న ఆ ఊరికి "కళ్యాణదుర్గం" అనే పేరు స్థిరపడింది. విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో ఈ ప్రాంతం ఒక ముఖ్యమైన సైనిక స్థావరంగా విలసిల్లింది. తన ప్రజలను కంటికి రెప్పలా కాపాడుకుంటూ, శత్రువుల దాడుల నుండి ఆ ప్రాంతాన్ని రక్షించిన గొప్ప పాలెగారుగా ఆయన ప్రఖ్యాతి గాంచాడు. == చారిత్రక నేపథ్యం == కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతం ఎంతో ప్రాచీనమైన చరిత్రను కలిగి ఉంది. ఇక్కడ బృహత్‌శిలాయుగం నాటి ఆనవాళ్లు అనేకం లభ్యమయ్యాయి. అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద రక్షణ కోసం నిర్మించిన ప్రాచీన రాతి కట్టడాలు, ముదిగల్లు లాంటి గ్రామాల వద్ద దొరికిన చారిత్రక అవశేషాలు ఈ ప్రాంతపు పురాతన నాగరికతకు సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి. ఇంతటి చారిత్రక నేపథ్యం ఉన్న భూభాగంలో 16వ శతాబ్దంలో బోయ కళ్యాణప్ప తన బలమైన సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ఒకప్పుడు సామాన్యమైన అటవీ ప్రాంతంగా ఉన్న ఈ ప్రదేశాన్ని ఆయన పటిష్టమైన కోటగా తీర్చిదిద్దాడు. == విజయనగర సామ్రాజ్యం - పాలెగాళ్ల వ్యవస్థ == విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో పాలెగాళ్ల వ్యవస్థ ఉచ్ఛదశకు చేరుకుంది. శ్రీ కృష్ణదేవరాయల పాలనా సమయంలో సామ్రాజ్య సరిహద్దులను కాపాడటానికి, అంతర్గత భద్రతను పర్యవేక్షించడానికి ఎంతోమంది ధైర్యసాహసాలు కలిగిన యోధులను పాలెగాళ్లుగా నియమించారు. వీరు తమ పరిధిలోని ప్రాంతాల్లో సొంతంగా కొంత సైన్యాన్ని నిర్వహించుకుంటూ చక్రవర్తికి అవసరమైనప్పుడు ఆ సైనిక బలాన్ని సహాయంగా పంపేవారు. స్థానికంగా పన్నులు వసూలు చేయడం, నేరాలను అరికట్టడం, శాంతిభద్రతలను కాపాడటం వీరి ప్రధాన బాధ్యతలుగా ఉండేవి. బోయ కళ్యాణప్ప కూడా ఇటువంటి బాధ్యతలను స్వీకరించి విజయనగర చక్రవర్తులకు అత్యంత విశ్వాసపాత్రుడిగా మెలిగాడు. == రాయలసీమలో బోయ పాలెగాళ్ల ప్రాబల్యం == రాయలసీమ, కర్ణాటక సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో బోయ సామాజిక వర్గానికి చెందిన వీరులు ఎన్నో అజేయమైన కోటలను నిర్మించి పాలించారు. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం రాయదుర్గం, చిత్రదుర్గం, కళ్యాణదుర్గం అనే మూడు అద్భుతమైన కోటలు పూర్తిగా బోయ పాలెగాళ్ల గుప్పిట్లో ఉండేవి. వీరు యుద్ధవిద్యల్లో ప్రావీణ్యం పొందినవారు. తమ కోటలపైకి దండెత్తి వచ్చిన శత్రువుల బారి నుండి తమ ప్రజలను కాపాడుకోవడంలో వీరు ప్రదర్శించిన వీరత్వం చారిత్రక గ్రంథాలలో లిఖించబడింది. విజయనగర పాలనలో ఈ పాలెగాళ్ల ప్రాంతాలు తరచుగా కల్లోలంగా ఉండేవి. దానికి ప్రధాన కారణం వారి స్వతంత్ర భావజాలం, ఎవరికీ తలవంచని ఆత్మాభిమానం. బోయ కళ్యాణప్ప కూడా తన ప్రాంతంలో తిరుగులేని ఆధిపత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూ స్వయంప్రతిపత్తితో పాలన సాగించాడు. == బోయ కళ్యాణప్ప పాలనా విధానం == కళ్యాణప్ప పరిపాలన కేవలం పన్నుల వసూలుకు, సైనిక వ్యవహారాలకే పరిమితం కాలేదు. వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధికి, సాగునీటి సౌకర్యాల మెరుగుదలకు ఆయన విశేష కృషి చేశాడు. అప్పట్లో త్రాగునీటి కోసం విశాలమైన చెరువులు తవ్వించడం గొప్ప ధార్మిక కార్యంగా భావించేవారు. స్థానిక ప్రజల, రైతుల కష్టాలను తీర్చడానికి ఆయన అనేక చిన్నపాటి జలాశయాలను నిర్మించాడు. కళ్యాణదుర్గం పట్టణ నడిబొడ్డున ఉన్న చారిత్రక శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఈయన కాలంలోనే (16వ శతాబ్దంలో) నిర్మితమైంది. ఆలయాల నిర్మాణంతో ఆ ప్రాంతంలో ఆధ్యాత్మిక చింతన వెల్లివిరిసింది. ప్రజల పట్ల దయతో వ్యవహరిస్తూనే, నేరస్తుల పట్ల కఠినమైన శిక్షలను అమలు చేసేవాడని స్థానిక కథనాలు చెబుతున్నాయి. == కోట నిర్మాణం - సైనిక వ్యూహాలు == కళ్యాణప్ప కాలం నాటికి కళ్యాణదుర్గం ఒక చిన్న రక్షణ స్థావరంగా ఉండేది. ఆ స్థావరాన్ని ఆయన శత్రుదుర్భేద్యమైన కోటగా మార్చాడు. చుట్టుపక్కల ఉన్న కొండలు, దట్టమైన అటవీ ప్రాంతాలను ఆధారంగా చేసుకొని అద్భుతమైన రక్షణ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశాడు. కోట నిర్మాణంలో శత్రువుల కదలికలను దూరం నుండే పసిగట్టేలా ఎత్తైన రాతి బురుజులను నిర్మించాడు. ఆ కాలంలో సైనికులకు కత్తిసాము, అశ్వారోహణ, బాణవిద్య తదితర యుద్ధ కౌశలాల్లో కఠోర శిక్షణ ఇచ్చేవారు. కళ్యాణప్ప తన సైన్యాన్ని గెరిల్లా పోరాటాలకు కూడా సన్నద్ధం చేశాడు. శత్రువుల భారీ సైన్యాలు సులభంగా కోటను సమీపించకుండా దారి పొడవునా అనేక ఆటంకాలను సృష్టించేవారు. కొండలపై ఉన్న సహజసిద్ధమైన గుహలను ఆయుధాల నిల్వకు, సైనికుల విశ్రాంతికి ఉపయోగించుకునేవారు. == సామాజిక, సాంస్కృతిక పరిస్థితులు == ఆనాటి సామాజిక పరిస్థితులను గమనిస్తే గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ చాలావరకు స్వయంసమృద్ధిగా ఉండేది. కళ్యాణప్ప పరిపాలనా కాలంలో రైతులు పండించిన పంటలకు సరైన మద్దతు, రక్షణ లభించేవి. రకరకాల వ్యాపారులు, చేతివృత్తుల వారు కోట పరిసర ప్రాంతాల్లో స్థిరపడి తమ వృత్తులను స్వేచ్ఛగా, ప్రశాంతంగా కొనసాగించేవారు. సమాజంలో అన్ని వర్గాల వారికి సమన్యాయం అందించే లక్ష్యంతో కళ్యాణప్ప గ్రామ పంచాయితీల వ్యవస్థను ఎంతో బలోపేతం చేశాడు. పండుగలు, గ్రామ దేవతల జాతరలు అత్యంత వైభవంగా జరిగేవి. దసరా నవరాత్రులలో ఆయుధ పూజను ఘనంగా నిర్వహించడం ఆనాటి ముఖ్యమైన ఆనవాయితీ. ఆ సమయాల్లో సైనికులు తమ గరిడీ ప్రదర్శనలతో సాధారణ ప్రజలను ఉత్సాహపరిచేవారు. == అనంతర కాలం - ఆధునిక కళ్యాణదుర్గం == 16వ శతాబ్దం గడిచిన తర్వాత కాలక్రమంలో ఈ ప్రాంతంపై వివిధ రాజవంశాలు, నవాబులు ఆధిపత్యం చెలాయించారు. ఎన్ని ప్రభుత్వాలు మారినా, దాడులు జరిగినా బోయ కళ్యాణప్ప పేరు మాత్రం చరిత్ర పుటల నుండి చెరిగిపోలేదు. బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో, కచ్చితంగా చెప్పాలంటే 1893 డిసెంబరులో పాలకుల సౌలభ్యం కోసం ధర్మవరం, బళ్లారి జిల్లా రాయదుర్గం తాలూకాలలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేశారు. నేడు కళ్యాణదుర్గం ఒక మున్సిపాలిటీగా రూపాంతరం చెంది, ప్రధాన రెవెన్యూ డివిజన్ గా శరవేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. ఇక్కడ కింబర్లైట్ల రూపంలో వజ్రాల నిక్షేపాలు బయటపడటం భౌగోళికంగా దీని ప్రాముఖ్యతను మరింత పెంచింది. ఆధునిక కాలంలో సైతం స్థానిక ప్రజలు తమ ప్రాంతానికి పేరు తెచ్చిన ఆనాటి వీరుడు బోయ కళ్యాణప్పను ఎంతో గర్వంగా, ఆదర్శప్రాయుడిగా స్మరించుకుంటారు. == మూలాలు == <references> <ref name="en_wiki">[https://en.wikipedia.org/wiki/Kalyandurg Kalyandurg - English Wikipedia]</ref> <ref name="hello_travel">[https://www.hellotravel.com/india/kalyandurg Kalyandurg Tourism - HelloTravel]</ref> <ref name="boyar_caste">[https://en-academic.com/dic.nsf/enwiki/7342340 Boyar (caste) - Academic Dictionaries]</ref> <ref name="te_wiki">[https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82 కళ్యాణదుర్గం - తెలుగు వికీపీడియా]</ref> </references> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అనంతపురం జిల్లా]] * [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]] * [[శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు]] * [[పాలెగాళ్లు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా చరిత్ర]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్యం]] [[వర్గం:రాయలసీమ పాలెగాళ్లు]] [[వర్గం:16వ శతాబ్దపు వ్యక్తులు]] 0bmqom4hz2tvrz7mj0nq953autektzk 4957202 4957201 2026-09-13T10:49:37Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4957202 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = బోయ కళ్యాణప్ప |image=Boya kalyanappa.png|thumb |caption=బోయ కల్యాణప్పనాయుడు |name=బోయపాలెగార్ | title = పాలెగారు, కళ్యాణదుర్గం | succession = కళ్యాణదుర్గం పాలకుడు | reign = 16వ శతాబ్దం | realm = కళ్యాణదుర్గం, రాయలసీమ (విజయనగర సామ్రాజ్య పరిధి) | religion = హిందూ }} '''బోయ కళ్యాణప్ప''' 16వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ వీరుడు, పరిపాలకుడు. రాయలసీమ చరిత్రలో ఆయనకంటూ ఒక సుస్థిరమైన స్థానం ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం అనంతపురం జిల్లాలో ఉన్న ప్రస్తుత కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతాన్ని ఆయన ఒకప్పుడు పాలించాడు. ఈ యోధుడి పేరు మీదుగానే స్థానిక అటవీ, కొండ ప్రాంతాల మధ్య ఉన్న ఆ ఊరికి "కళ్యాణదుర్గం" అనే పేరు స్థిరపడింది. విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో ఈ ప్రాంతం ఒక ముఖ్యమైన సైనిక స్థావరంగా విలసిల్లింది. తన ప్రజలను కంటికి రెప్పలా కాపాడుకుంటూ, శత్రువుల దాడుల నుండి ఆ ప్రాంతాన్ని రక్షించిన గొప్ప పాలెగారుగా ఆయన ప్రఖ్యాతి గాంచాడు. == చారిత్రక నేపథ్యం == కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతం ఎంతో ప్రాచీనమైన చరిత్రను కలిగి ఉంది. ఇక్కడ బృహత్‌శిలాయుగం నాటి ఆనవాళ్లు అనేకం లభ్యమయ్యాయి. అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద రక్షణ కోసం నిర్మించిన ప్రాచీన రాతి కట్టడాలు, ముదిగల్లు లాంటి గ్రామాల వద్ద దొరికిన చారిత్రక అవశేషాలు ఈ ప్రాంతపు పురాతన నాగరికతకు సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి. ఇంతటి చారిత్రక నేపథ్యం ఉన్న భూభాగంలో 16వ శతాబ్దంలో బోయ కళ్యాణప్ప తన బలమైన సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ఒకప్పుడు సామాన్యమైన అటవీ ప్రాంతంగా ఉన్న ఈ ప్రదేశాన్ని ఆయన పటిష్టమైన కోటగా తీర్చిదిద్దాడు. == విజయనగర సామ్రాజ్యం - పాలెగాళ్ల వ్యవస్థ == విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో పాలెగాళ్ల వ్యవస్థ ఉచ్ఛదశకు చేరుకుంది. శ్రీ కృష్ణదేవరాయల పాలనా సమయంలో సామ్రాజ్య సరిహద్దులను కాపాడటానికి, అంతర్గత భద్రతను పర్యవేక్షించడానికి ఎంతోమంది ధైర్యసాహసాలు కలిగిన యోధులను పాలెగాళ్లుగా నియమించారు. వీరు తమ పరిధిలోని ప్రాంతాల్లో సొంతంగా కొంత సైన్యాన్ని నిర్వహించుకుంటూ చక్రవర్తికి అవసరమైనప్పుడు ఆ సైనిక బలాన్ని సహాయంగా పంపేవారు. స్థానికంగా పన్నులు వసూలు చేయడం, నేరాలను అరికట్టడం, శాంతిభద్రతలను కాపాడటం వీరి ప్రధాన బాధ్యతలుగా ఉండేవి. బోయ కళ్యాణప్ప కూడా ఇటువంటి బాధ్యతలను స్వీకరించి విజయనగర చక్రవర్తులకు అత్యంత విశ్వాసపాత్రుడిగా మెలిగాడు. == రాయలసీమలో బోయ పాలెగాళ్ల ప్రాబల్యం == రాయలసీమ, కర్ణాటక సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో బోయ సామాజిక వర్గానికి చెందిన వీరులు ఎన్నో అజేయమైన కోటలను నిర్మించి పాలించారు. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం రాయదుర్గం, చిత్రదుర్గం, కళ్యాణదుర్గం అనే మూడు అద్భుతమైన కోటలు పూర్తిగా బోయ పాలెగాళ్ల గుప్పిట్లో ఉండేవి. వీరు యుద్ధవిద్యల్లో ప్రావీణ్యం పొందినవారు. తమ కోటలపైకి దండెత్తి వచ్చిన శత్రువుల బారి నుండి తమ ప్రజలను కాపాడుకోవడంలో వీరు ప్రదర్శించిన వీరత్వం చారిత్రక గ్రంథాలలో లిఖించబడింది. విజయనగర పాలనలో ఈ పాలెగాళ్ల ప్రాంతాలు తరచుగా కల్లోలంగా ఉండేవి. దానికి ప్రధాన కారణం వారి స్వతంత్ర భావజాలం, ఎవరికీ తలవంచని ఆత్మాభిమానం. బోయ కళ్యాణప్ప కూడా తన ప్రాంతంలో తిరుగులేని ఆధిపత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూ స్వయంప్రతిపత్తితో పాలన సాగించాడు. == బోయ కళ్యాణప్ప పాలనా విధానం == కళ్యాణప్ప పరిపాలన కేవలం పన్నుల వసూలుకు, సైనిక వ్యవహారాలకే పరిమితం కాలేదు. వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధికి, సాగునీటి సౌకర్యాల మెరుగుదలకు ఆయన విశేష కృషి చేశాడు. అప్పట్లో త్రాగునీటి కోసం విశాలమైన చెరువులు తవ్వించడం గొప్ప ధార్మిక కార్యంగా భావించేవారు. స్థానిక ప్రజల, రైతుల కష్టాలను తీర్చడానికి ఆయన అనేక చిన్నపాటి జలాశయాలను నిర్మించాడు. కళ్యాణదుర్గం పట్టణ నడిబొడ్డున ఉన్న చారిత్రక శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం ఈయన కాలంలోనే (16వ శతాబ్దంలో) నిర్మితమైంది. ఆలయాల నిర్మాణంతో ఆ ప్రాంతంలో ఆధ్యాత్మిక చింతన వెల్లివిరిసింది. ప్రజల పట్ల దయతో వ్యవహరిస్తూనే, నేరస్తుల పట్ల కఠినమైన శిక్షలను అమలు చేసేవాడని స్థానిక కథనాలు చెబుతున్నాయి. == కోట నిర్మాణం - సైనిక వ్యూహాలు == కళ్యాణప్ప కాలం నాటికి కళ్యాణదుర్గం ఒక చిన్న రక్షణ స్థావరంగా ఉండేది. ఆ స్థావరాన్ని ఆయన శత్రుదుర్భేద్యమైన కోటగా మార్చాడు. చుట్టుపక్కల ఉన్న కొండలు, దట్టమైన అటవీ ప్రాంతాలను ఆధారంగా చేసుకొని అద్భుతమైన రక్షణ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశాడు. కోట నిర్మాణంలో శత్రువుల కదలికలను దూరం నుండే పసిగట్టేలా ఎత్తైన రాతి బురుజులను నిర్మించాడు. ఆ కాలంలో సైనికులకు కత్తిసాము, అశ్వారోహణ, బాణవిద్య తదితర యుద్ధ కౌశలాల్లో కఠోర శిక్షణ ఇచ్చేవారు. కళ్యాణప్ప తన సైన్యాన్ని గెరిల్లా పోరాటాలకు కూడా సన్నద్ధం చేశాడు. శత్రువుల భారీ సైన్యాలు సులభంగా కోటను సమీపించకుండా దారి పొడవునా అనేక ఆటంకాలను సృష్టించేవారు. కొండలపై ఉన్న సహజసిద్ధమైన గుహలను ఆయుధాల నిల్వకు, సైనికుల విశ్రాంతికి ఉపయోగించుకునేవారు. == సామాజిక, సాంస్కృతిక పరిస్థితులు == ఆనాటి సామాజిక పరిస్థితులను గమనిస్తే గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ చాలావరకు స్వయంసమృద్ధిగా ఉండేది. కళ్యాణప్ప పరిపాలనా కాలంలో రైతులు పండించిన పంటలకు సరైన మద్దతు, రక్షణ లభించేవి. రకరకాల వ్యాపారులు, చేతివృత్తుల వారు కోట పరిసర ప్రాంతాల్లో స్థిరపడి తమ వృత్తులను స్వేచ్ఛగా, ప్రశాంతంగా కొనసాగించేవారు. సమాజంలో అన్ని వర్గాల వారికి సమన్యాయం అందించే లక్ష్యంతో కళ్యాణప్ప గ్రామ పంచాయితీల వ్యవస్థను ఎంతో బలోపేతం చేశాడు. పండుగలు, గ్రామ దేవతల జాతరలు అత్యంత వైభవంగా జరిగేవి. దసరా నవరాత్రులలో ఆయుధ పూజను ఘనంగా నిర్వహించడం ఆనాటి ముఖ్యమైన ఆనవాయితీ. ఆ సమయాల్లో సైనికులు తమ గరిడీ ప్రదర్శనలతో సాధారణ ప్రజలను ఉత్సాహపరిచేవారు. == అనంతర కాలం - ఆధునిక కళ్యాణదుర్గం == 16వ శతాబ్దం గడిచిన తర్వాత కాలక్రమంలో ఈ ప్రాంతంపై వివిధ రాజవంశాలు, నవాబులు ఆధిపత్యం చెలాయించారు. ఎన్ని ప్రభుత్వాలు మారినా, దాడులు జరిగినా బోయ కళ్యాణప్ప పేరు మాత్రం చరిత్ర పుటల నుండి చెరిగిపోలేదు. బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో, కచ్చితంగా చెప్పాలంటే 1893 డిసెంబరులో పాలకుల సౌలభ్యం కోసం ధర్మవరం, బళ్లారి జిల్లా రాయదుర్గం తాలూకాలలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి కళ్యాణదుర్గం తాలూకాను ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేశారు. నేడు కళ్యాణదుర్గం ఒక మున్సిపాలిటీగా రూపాంతరం చెంది, ప్రధాన రెవెన్యూ డివిజన్ గా శరవేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. ఇక్కడ కింబర్లైట్ల రూపంలో వజ్రాల నిక్షేపాలు బయటపడటం భౌగోళికంగా దీని ప్రాముఖ్యతను మరింత పెంచింది. ఆధునిక కాలంలో సైతం స్థానిక ప్రజలు తమ ప్రాంతానికి పేరు తెచ్చిన ఆనాటి వీరుడు బోయ కళ్యాణప్పను ఎంతో గర్వంగా, ఆదర్శప్రాయుడిగా స్మరించుకుంటారు. == మూలాలు == <references> <ref name="en_wiki">[https://en.wikipedia.org/wiki/Kalyandurg Kalyandurg - English Wikipedia]</ref> <ref name="hello_travel">[https://www.hellotravel.com/india/kalyandurg Kalyandurg Tourism - HelloTravel]</ref> <ref name="boyar_caste">[https://en-academic.com/dic.nsf/enwiki/7342340 Boyar (caste) - Academic Dictionaries]</ref> <ref name="te_wiki">[https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82 కళ్యాణదుర్గం - తెలుగు వికీపీడియా]</ref> </references> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అనంతపురం జిల్లా]] * [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]] * [[శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు]] * [[పాలెగాళ్లు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా చరిత్ర]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్యం]] [[వర్గం:రాయలసీమ పాలెగాళ్లు]] [[వర్గం:16వ శతాబ్దపు వ్యక్తులు]] 9huakkub5iqony3hspa2yoqkdkjj6cu 4957209 4957202 2026-09-13T10:54:36Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4957209 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = బోయ కళ్యాణప్ప |image=Boya kalyanappa.png|thumb |caption=బోయ కల్యాణప్పనాయుడు |name=బోయపాలెగార్ | title = పాలెగారు, కళ్యాణదుర్గం | succession = కళ్యాణదుర్గం పాలకుడు | reign = 16వ శతాబ్దం | realm = కళ్యాణదుర్గం, రాయలసీమ (విజయనగర సామ్రాజ్య పరిధి) | religion = హిందూ }} '''బోయ కళ్యాణప్ప''' 16వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ వీరుడు, పరిపాలకుడు. [[రాయలసీమ]] చరిత్రలో ఆయనకంటూ ఒక సుస్థిరమైన స్థానం ఉంది. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం జిల్లాలో]] ఉన్న ప్రస్తుత [[కళ్యాణదుర్గం]] ప్రాంతాన్ని ఆయన ఒకప్పుడు పాలించాడు. ఈ యోధుడి పేరు మీదుగానే స్థానిక అటవీ, కొండ ప్రాంతాల మధ్య ఉన్న ఆ ఊరికి "[[కళ్యాణదుర్గం]]" అనే పేరు స్థిరపడింది. [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్య]] కాలంలో ఈ ప్రాంతం ఒక ముఖ్యమైన సైనిక స్థావరంగా విలసిల్లింది. తన ప్రజలను కంటికి రెప్పలా కాపాడుకుంటూ, శత్రువుల దాడుల నుండి ఆ ప్రాంతాన్ని రక్షించిన గొప్ప పాలెగారుగా ఆయన ప్రఖ్యాతి గాంచాడు. == చారిత్రక నేపథ్యం == [[కళ్యాణదుర్గం]] ప్రాంతం ఎంతో ప్రాచీనమైన చరిత్రను కలిగి ఉంది. ఇక్కడ బృహత్‌శిలాయుగం నాటి ఆనవాళ్లు అనేకం లభ్యమయ్యాయి. అక్కమ్మగారి కొండ పాదాల వద్ద రక్షణ కోసం నిర్మించిన ప్రాచీన రాతి కట్టడాలు, ముదిగల్లు లాంటి గ్రామాల వద్ద దొరికిన చారిత్రక అవశేషాలు ఈ ప్రాంతపు పురాతన నాగరికతకు సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి. ఇంతటి చారిత్రక నేపథ్యం ఉన్న భూభాగంలో 16వ శతాబ్దంలో బోయ కళ్యాణప్ప తన బలమైన సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ఒకప్పుడు సామాన్యమైన అటవీ ప్రాంతంగా ఉన్న ఈ ప్రదేశాన్ని ఆయన పటిష్టమైన కోటగా తీర్చిదిద్దాడు. == విజయనగర సామ్రాజ్యం - పాలెగాళ్ల వ్యవస్థ == విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో పాలెగాళ్ల వ్యవస్థ ఉచ్ఛదశకు చేరుకుంది. [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు]] పాలనా సమయంలో సామ్రాజ్య సరిహద్దులను కాపాడటానికి, అంతర్గత భద్రతను పర్యవేక్షించడానికి ఎంతోమంది ధైర్యసాహసాలు కలిగిన యోధులను పాలెగాళ్లుగా నియమించారు. వీరు తమ పరిధిలోని ప్రాంతాల్లో సొంతంగా కొంత సైన్యాన్ని నిర్వహించుకుంటూ చక్రవర్తికి అవసరమైనప్పుడు ఆ సైనిక బలాన్ని సహాయంగా పంపేవారు. స్థానికంగా పన్నులు వసూలు చేయడం, నేరాలను అరికట్టడం, శాంతిభద్రతలను కాపాడటం వీరి ప్రధాన బాధ్యతలుగా ఉండేవి. బోయ కళ్యాణప్ప కూడా ఇటువంటి బాధ్యతలను స్వీకరించి విజయనగర చక్రవర్తులకు అత్యంత విశ్వాసపాత్రుడిగా మెలిగాడు. == రాయలసీమలో బోయ పాలెగాళ్ల ప్రాబల్యం == [[రాయలసీమ]], [[కర్ణాటక]] సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో బోయ సామాజిక వర్గానికి చెందిన వీరులు ఎన్నో అజేయమైన కోటలను నిర్మించి పాలించారు. ది ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం [[రాయదుర్గం]], [[చిత్రదుర్గ|చిత్రదుర్గం]], [[కళ్యాణదుర్గం]] అనే మూడు అద్భుతమైన కోటలు పూర్తిగా బోయ పాలెగాళ్ల గుప్పిట్లో ఉండేవి. వీరు యుద్ధవిద్యల్లో ప్రావీణ్యం పొందినవారు. తమ కోటలపైకి దండెత్తి వచ్చిన శత్రువుల బారి నుండి తమ ప్రజలను కాపాడుకోవడంలో వీరు ప్రదర్శించిన వీరత్వం చారిత్రక గ్రంథాలలో లిఖించబడింది. విజయనగర పాలనలో ఈ పాలెగాళ్ల ప్రాంతాలు తరచుగా కల్లోలంగా ఉండేవి. దానికి ప్రధాన కారణం వారి స్వతంత్ర భావజాలం, ఎవరికీ తలవంచని ఆత్మాభిమానం. బోయ కళ్యాణప్ప కూడా తన ప్రాంతంలో తిరుగులేని ఆధిపత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూ స్వయంప్రతిపత్తితో పాలన సాగించాడు. == బోయ కళ్యాణప్ప పాలనా విధానం == కళ్యాణప్ప పరిపాలన కేవలం పన్నుల వసూలుకు, సైనిక వ్యవహారాలకే పరిమితం కాలేదు. వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధికి, సాగునీటి సౌకర్యాల మెరుగుదలకు ఆయన విశేష కృషి చేశాడు. అప్పట్లో త్రాగునీటి కోసం విశాలమైన చెరువులు తవ్వించడం గొప్ప ధార్మిక కార్యంగా భావించేవారు. స్థానిక ప్రజల, రైతుల కష్టాలను తీర్చడానికి ఆయన అనేక చిన్నపాటి జలాశయాలను నిర్మించాడు. కళ్యాణదుర్గం పట్టణ నడిబొడ్డున ఉన్న చారిత్రక [[కళ్యాణదుర్గం శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి ఆలయం|శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం]] ఈయన కాలంలోనే (16వ శతాబ్దంలో) నిర్మితమైంది. ఆలయాల నిర్మాణంతో ఆ ప్రాంతంలో ఆధ్యాత్మిక చింతన వెల్లివిరిసింది. ప్రజల పట్ల దయతో వ్యవహరిస్తూనే, నేరస్తుల పట్ల కఠినమైన శిక్షలను అమలు చేసేవాడని స్థానిక కథనాలు చెబుతున్నాయి. == కోట నిర్మాణం - సైనిక వ్యూహాలు == కళ్యాణప్ప కాలం నాటికి [[కళ్యాణదుర్గం]] ఒక చిన్న రక్షణ స్థావరంగా ఉండేది. ఆ స్థావరాన్ని ఆయన శత్రుదుర్భేద్యమైన కోటగా మార్చాడు. చుట్టుపక్కల ఉన్న కొండలు, దట్టమైన అటవీ ప్రాంతాలను ఆధారంగా చేసుకొని అద్భుతమైన రక్షణ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశాడు. కోట నిర్మాణంలో శత్రువుల కదలికలను దూరం నుండే పసిగట్టేలా ఎత్తైన రాతి బురుజులను నిర్మించాడు. ఆ కాలంలో సైనికులకు కత్తిసాము, అశ్వారోహణ, బాణవిద్య తదితర యుద్ధ కౌశలాల్లో కఠోర శిక్షణ ఇచ్చేవారు. కళ్యాణప్ప తన సైన్యాన్ని గెరిల్లా పోరాటాలకు కూడా సన్నద్ధం చేశాడు. శత్రువుల భారీ సైన్యాలు సులభంగా కోటను సమీపించకుండా దారి పొడవునా అనేక ఆటంకాలను సృష్టించేవారు. కొండలపై ఉన్న సహజసిద్ధమైన గుహలను ఆయుధాల నిల్వకు, సైనికుల విశ్రాంతికి ఉపయోగించుకునేవారు. == సామాజిక, సాంస్కృతిక పరిస్థితులు == ఆనాటి సామాజిక పరిస్థితులను గమనిస్తే గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ చాలావరకు స్వయంసమృద్ధిగా ఉండేది. కళ్యాణప్ప పరిపాలనా కాలంలో రైతులు పండించిన పంటలకు సరైన మద్దతు, రక్షణ లభించేవి. రకరకాల వ్యాపారులు, చేతివృత్తుల వారు కోట పరిసర ప్రాంతాల్లో స్థిరపడి తమ వృత్తులను స్వేచ్ఛగా, ప్రశాంతంగా కొనసాగించేవారు. సమాజంలో అన్ని వర్గాల వారికి సమన్యాయం అందించే లక్ష్యంతో కళ్యాణప్ప గ్రామ పంచాయితీల వ్యవస్థను ఎంతో బలోపేతం చేశాడు. పండుగలు, గ్రామ దేవతల జాతరలు అత్యంత వైభవంగా జరిగేవి. దసరా నవరాత్రులలో ఆయుధ పూజను ఘనంగా నిర్వహించడం ఆనాటి ముఖ్యమైన ఆనవాయితీ. ఆ సమయాల్లో సైనికులు తమ గరిడీ ప్రదర్శనలతో సాధారణ ప్రజలను ఉత్సాహపరిచేవారు. == అనంతర కాలం - ఆధునిక కళ్యాణదుర్గం == 16వ శతాబ్దం గడిచిన తర్వాత కాలక్రమంలో ఈ ప్రాంతంపై వివిధ రాజవంశాలు, నవాబులు ఆధిపత్యం చెలాయించారు. ఎన్ని ప్రభుత్వాలు మారినా, దాడులు జరిగినా బోయ కళ్యాణప్ప పేరు మాత్రం చరిత్ర పుటల నుండి చెరిగిపోలేదు. బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో, కచ్చితంగా చెప్పాలంటే 1893 డిసెంబరులో పాలకుల సౌలభ్యం కోసం [[ధర్మవరం]], [[బళ్లారి]] జిల్లా [[రాయదుర్గం]] తాలూకాలలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి [[కళ్యాణదుర్గం]] తాలూకాను ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేశారు. నేడు కళ్యాణదుర్గం ఒక మున్సిపాలిటీగా రూపాంతరం చెంది, ప్రధాన రెవెన్యూ డివిజన్ గా శరవేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. ఇక్కడ కింబర్లైట్ల రూపంలో వజ్రాల నిక్షేపాలు బయటపడటం భౌగోళికంగా దీని ప్రాముఖ్యతను మరింత పెంచింది. ఆధునిక కాలంలో సైతం స్థానిక ప్రజలు తమ ప్రాంతానికి పేరు తెచ్చిన ఆనాటి వీరుడు బోయ కళ్యాణప్పను ఎంతో గర్వంగా, ఆదర్శప్రాయుడిగా స్మరించుకుంటారు. == మూలాలు == <references> <ref name="en_wiki">[https://en.wikipedia.org/wiki/Kalyandurg Kalyandurg - English Wikipedia]</ref> <ref name="hello_travel">[https://www.hellotravel.com/india/kalyandurg Kalyandurg Tourism - HelloTravel]</ref> <ref name="boyar_caste">[https://en-academic.com/dic.nsf/enwiki/7342340 Boyar (caste) - Academic Dictionaries]</ref> <ref name="te_wiki">[https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%95%E0%B0%B3%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%A6%E0%B1%81%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82 కళ్యాణదుర్గం - తెలుగు వికీపీడియా]</ref> </references> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అనంతపురం జిల్లా]] * [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]] * [[శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు]] * [[పాలెగాళ్లు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా చరిత్ర]] [[వర్గం:విజయనగర సామ్రాజ్యం]] [[వర్గం:రాయలసీమ పాలెగాళ్లు]] [[వర్గం:16వ శతాబ్దపు వ్యక్తులు]] pgkw2g0knk40lfl6kmwepliw2zm09dc 3 509546 4957241 2026-09-13T11:23:23Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957241 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Nogdanchi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Nogdanchi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:23, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) r47vq2jdt2cbrwfeu9vkfgf9ocp4h9i 3 509547 4957242 2026-09-13T11:24:15Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4957242 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Telangana Janatha Party గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Telangana Janatha Party గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:24, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) b80xip7up3paw1ycyd18ushuydv6r27